ضعف
ض - ع - ف
جذر- الورود: ٥٢
- الآيات: ٤٥
- الصيغ: ٣٤
- المعاجم: ١٣
Katlanmış deri demektir. Yarıya indirmek veya iki kat yapmak anlamına gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Katlanmış deri demektir. Yarıya indirmek veya iki kat yapmak anlamına gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٨٩باب العين والضاد والفاء معهما
ض ع ف، ض ف ع، ف ض ع مستعملات ع ض ف، ع ف ض، ف ع ض مهملات ضعف: ضَعُفَ يضعُفُ ضَعْفاً وضُعْفاً.
والضُّعْفْ: خلاف القوّة. ويقال: الضَّعْفُ في العقل والرأي، والضُّعْفُ في الجسد. ويقال: هما لغتان جائزتان في كلّ وجه. ويقال: كلّما فتحت بالكلام فتحت بالضَّعْف. تقول: رأيت به ضَعْفاً.
وأنَّ به ضَعْفاً، فإذا رفعت أو خفضت فالضم أحسن، تقول: به ضُعْفٌ شديدٌ. وفَعَلَ ذاك من ضُعْفٍ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٥٨الضَعْفُ والضُعْفُ: خلاف القوَّة. وقد ضَعُفَ فهو ضعيفٌ، وأضْعَفَهُ غيره. وقومٌ ضِعافٌ وضُعَفاءُ وضَعَفَةٌ. واسْتَضْعَفَهُ، أي عدَّه ضَعيفاً. وذكر الخليل أن التَضْعيفَ أن يزاد على أصل الشيء فيُجْعَلَ مِثْلين أو أكثر. وكذلك الإضعافُ والمُضاعَفَةُ. يقال ضَعَّفْتُ الشيءَ وأضْعَفْتُهُ وضاعَفْتُهُ، بمعنًى. وضِعْفُ الشيء: مثله. وضِعْفاهُ: مثلاه. وأضْعافُهُ: أمثاله. وقوله تعالى: "إذاً لأذقناك ضِعْفَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٤٩٢باب العين والضاد مع الفاء
ضعف ، ضفع ، فضع
استعمل من وجوهه : ضعف ، ضفع ، فضع .
ضعف : قال الله جلّ وعزّ : ( أَجْراً عَظِيماً يانِسَآءَ النَّبِىِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ ) ( الأحزَاب : 30 ) وقرأ أبو عمرو : ( يُضَعَّفْ ) ، قال أبو عبيدة : معناه يجعل الواحد ثلاثة ، أي تعذَّبُ ثلاثة أعذبة . قال : عليها أن تعذَّب مرّةً فإذا ضوعف
باب العين والضاد مع الفاء ضعف ، ضفع ، فضع استعمل من وجوهه : ضعف ، ضفع ، فضع . ضعف : قال الله جلّ وعزّ : ( أَجْراً عَظِيماً يانِسَآءَ النَّبِىِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ ) ( الأحزَاب : 30 ) وقرأ أبو عمرو : ( يُضَعَّفْ ) ، قال أبو عبيدة : معناه يجعل الواحد ثلاثة ، أي تعذَّبُ ثلاثة أعذبة . قال : عليها أن تعذَّب مرّةً فإذا ضوعف ضعفين صار العذاب ثلاثةَ أعذِبة . قلت : هذا الذي قاله أبو عبيدة هو ما يستعمله الناس في مجاز كلامهم ، وما يتعارفونه بينهم . وقد قال الشافعي شبيهاً بقوله في رجل أوصى فقال : أعطوا فلاناً ضِعفَ ما يصيب ولدي . قال : يعطى مثله مرَّتين . قال : ولو قال ضعفَيْ ما يصيب ولدي ، نظرتَ ، فإن أصاب مائةً أعطيتَه ثلاثمائة . قلت : وقد قال الفراء شبيهاً بقولهما في قول الله عزّ وجلّ : ( يَرَوْنَهُمْ مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ الْعَيْنِ ) ( آل عِمرَان : 13 ) . قلت : والوصايا يستعمل فيها العرف الذي في خطابهم موضوع كلام العرب يذهب إليه وَهْمُ الموصِي والموصَى إليه ، وإن كانت اللُّغة تحتمل غيره يتعارفه المخاطِب والمخاطب ، وما يسبق إلى الأفهام من شاهد الموصي مما ذهب وهمه إليه كذلك . وكذلك روي عن ابن عباسٍ وغيره . فأما كتاب الله عزّ وجلّ فهو عربيٌّ مبين ، ويردّ تفسيره إلى الموضع الذي هو صيغة ألسنتها ، ولا يُستعمل فيه العرف إذا خالفَتْه اللغة . والضِّعف في كلام العرب : المِثْل إلى ما زاد ، وليس بمقصور على مثلين ، فيكون ما قاله أبو عبيدة صواباً ، يقال هذا ضِعْف هذا أي مِثْلُه ، وهذا ضعفاه أي مثلاه . وجائز في كلام العرب أن تقول : هذا ضِعفاه أي مثلاه وثلاثة أمثاله ، لأن الضعف في الأصل زيادة غير محصورة . ألا ترى قول الله عزّ وجلّ : ( وَعَمِلَ صَالِحاً فَأُوْلَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ ) ( سَبَإ : 37 ) لم يُرِدْ به مِثْلاً ولا مثلَين ، ولكنَّه أراد بالضِّعف الأضعاف ، وأَولى الأشياء به أن يُجعلَ عشرةَ أمثاله ، لقول الله جلّ وعزّ : ( مَن جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِلاَّ مِثْلَهَا ) ( الأنعَام : 160 ) فأقلُّ الضعف محصور وهو المثل ، وأكثره غير محصور . وأما قول الله تعالى : ( بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا ) ( الأحزَاب : 30 ) إنّهما ضعفانِ اثنان فإن سياق الآية والآية التي بعدها دلّ على أنّ المراد من قوله ) ضِعْفَيْنِ ) ( البَقَرَة : 265 ) مَرَّتينِ . ألا ترى قوله بعد ذكر العذاب : ( اللَّهِ يَسِيراً وَمَن يَقْنُتْ مِنكُنَّ للَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحاً نُؤْتِهَآ أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقاً كَرِيماً ) ( الأحزَاب : 31 ) . فإذا جعل الله لأمّهات المؤمنين من الأجر مثلَيْ ما لغيرهنّ من نساء الأمَّة تفضيلاً لهنّ عليهنّ ، فكذلك إذا أتت بفاحشةٍ إحداهُنَّ عُذبتْ مثلَيْ ما يعذَّب غيرها . ولا يجوز أن تُعطَى على الطاعة أجرَين ، وعلى المعصية أن تعذّبَ ثلاثة أعذبة . وهذا الذي قلتُه قولُ حُذّاق النحويين وقولُ أهل التفسير . وإذا قال الرجل لصاحبه : إن أعطيتني درهماً كافأتك بضعفين ، فمعناه بدرهمين . وقال أبو إسحاق الزَّجَّاجُ في قول الله : ( فَئَاتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِّنَ النَّارِ ) ( الأعرَاف : 38 ) قال : عذاباً مضاعفاً ؛ لأنّ الضِّعف في كلام العرب على ضربين : أحدهما المثل ، والآخر أن يكون في معنى تضعيف الشيء ) قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ ) ( الأعرَاف : 38 ) أي للتابع والمتبوع ؛ لأنّهم قد دخلوا في الكفر جميعاً ، أي لكلَ عذابٌ مضاعف . وقول الله جلّ وعزّ : ( إِذًا لأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَواةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ) ( الإسرَاء : 75 ) أي أذقْناك ضِعفَ عذاب الحياة وضِعفَ عذاب الممات ، ومَعناهما التضعيف . وقول الله جلّ وعزّ : ( عِندَ اللَّهِ وَمَآ ءاتَيْتُمْ مِّن زَكَواةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُوْلَائِكَ ) ( الرُّوم : 39 ) معناه الداخلون في التضعيف ، أي يُثابون الضِّعْف الذي قال الله تعالى : ( وَعَمِلَ صَالِحاً فَأُوْلَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ ) ( سَبَإ : 37 ) . والعرب تقول ضاعفت الشيء وضعّفته ، بمعنًى واحد . ومثله امرأة مُناعَمة ومنعَّمة ، وصاعَر المتكبّر خَدَّه وصعّره ، وعاقدت وعقّدت ، وعاقبت وعقّبت ، بمعنًى واحد . أبو عبيد عن أبي عمرو قال : المضعوف من أضعفتُ الشيء وأنشد قول لبيد : وعالَين مضعوفاً وفَرداً سُموطُه جُمانٌ ومَرجانٌ يشكُّ المفاصلا وأما قول الله عزّ وجلّ : ( مُّسْلِمُونَ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن ) ( الرُّوم : 54 ) قال قتادة : ( اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ ) ( الرُّوم : 54 ) قال : من النُّطفة . ) ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ) ( الرُّوم : 54 ) ، قال : الهَرَم . وفيه لغتان : الضَّعْف والضُّعْف . وقرأ عاصم وحمزة : ( علم أن فيكم ضعفا و : ( فَهُمْ مُّسْلِمُونَ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ ) ( الرُّوم : 54 ) بفتح الضاد فيهما . وقرأ ابن كثير وأبو عمرو ونافع وابن عامر والكسائي : ( من ضُعْفٍ ) و ( ضُعْفاً ) بضم الضاد ، وهما لغتان . وقال الليث : يقال ضعف الرجل يضعف ضَعفاً وضُعفاً ، وهو خلاف القُوّة قال : ومنهم من يقول : الضَّعف في العقل والرأي ، والضُّعف في الجسد . قلت : هما عند جماعة أهل البصر باللغة لغتان جَيِّدتان مستعملتان في ضَعف البدن وضَعف الرأي . وأخبرني المنذريّ عن عثمان بن سعيد عن سلاّم المدائني عن أبي عمرو بن العلاء عن نافع عن ابن عمر أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قرأها : ( خلقكم من ضُعْف ) . ويقال أضعفت فلاناً : أي وجدته ضعيفاً ؛ وضعّفته ، أي صيّرته ضعيفاً ، واستضعفته ، أي وجدته ضعيفاً أيضاً . وقال الليث : يقال أضعفت الشيء وضاعفتُه ، إذا زدتَ على أصل الشيء فجعلته مثلين أو أكثر من ذلك . أبو عمرو : أضعاف الجسد : عِظامه ، الواحد ضِعف قال : ويقال أضعاف الجسد : أعضاؤه ويقال فلانٌ ضعيف مُضْعِف ، فالضّعيف في بدنه ، والمضْعِف : الذي دابّته ضعيفة ، كما يقال فلانٌ قويٌ مُقّوٍ ، فالقويّ في بدنه ، والمُقْوِي : الذي دابّته قويّة . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ مضعوف ومهبوتٌ ، إذا كان في عقله ضَعف . شمر : ومن الدُّروع المضاعَفة ، وهي التي ضُوعِف حَلقُها . وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا انتشرتْ ضيعتُه وكثُرت : أضعفَ الرَّجلُ فهو مُضْعِف . والأَضعاف : الجوف قال رؤبة : فيه ازدهافٌ أيُّما ازدهافِ والله بين القلبِ والأضعافِ فأضعاف الجسد : عِظامه ، الواحد ضِعْف . والضَّعَف : الثياب المضعَّفة ، على مثال النَّفَض بمعنى المنفوض . قال الأفوه : تَتبعُ أسلافَنا عِينٌ مخدَّرة من تحت دَوْلجِهنَّ الرَّيْطُ والضَّعَفُ وأرضٌ مُضْعَفة : أصابها مطرٌ ضعيف . ابن بزرج : رجل مضعوف وضَعوف وضعيف قال : ورجل مغلوبٌ وغَلوب ، وبعيرٌ معجوف وعَجيف وعجوف وأعجف ، وناقة عجوف وعجيف ، وكذلك امرأة ضعوف . ويقال للرجل ضعيف ، إذا كان ضرير البصَر . وتضعَّفت الرجل ، إذا استضعفتَه . ثعلب عن ابن الأعرابي : رجل مضعوف ومَهْبوت ومرثوء ، إذا كان في عقله ضعف . ضفع : ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَفَع الرجل يَضفَع ضفعاً ، إذا أبدى . وقال الليث : ضَفع ، إذا أحدثَ . وفَضَعَ لغةٌ في ضَفَعَ ، وهو الإبداء . وقال ابن الأعرابيّ : نَجْو الفيل الضَّفْع ، وجلده الحَوْران ، وباطن جلده الحِرْصِيان . قلت : والضفْعانة : ثمرة السَّعدانة ذات الشّوك ، وهي مستديرة كأنها فَلْكة ، لا تراها إذا هاجَ السَّعدانُ وانتثر ثمرها إلاّ مسلنْقيةً قد كَشَرَتْ عن شوكها وانتصَّت لقَدَم من يطؤها ، والإبل تسمَن على السَّعدان وتطيب عليه ألبانها .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٢١(باب الضاد والعين وما يثلثهما)
(ضعف) الضاد والعين والفاء أصلانِ متباينانِ، يدلُ أحدُهما على خلاف القُوَّة، ويدلُّ الآخر على أن يزاد الشَّيءُ مِثلَه.
فالأوَّل: الضَّعف والضُّعف، وهو خلاف القُوَّة. يقال ضَعُفَ يضعُف، ورجلٌ ضعيف وقوم ضُعفاءُ وضِعافٌ.
وأمَّا الأصل الآخَر فقال الخليل: أضعفت الشَّيءَ إِضعافاً، وضعَّفتُهُ تضعيفاً، وضاعْفتُهُ مُضاعَفة، وهو أن يُزادَ على أصل الشَّيء فيُجعلَ مثلين أو
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٩١٩- الضعف: خلاف القوة، وقد ضعف فهو ضعيف. قال عز وجل: ﴿ضعف الطالب والمطلوب﴾ [الحج/73]، والضعف قد يكون في النفس، وفي البدن، وفي الحال، وقيل: الضعف والضعف لغتان (انظر: المجمل 2/562؛ والبصائر 3/474). قال تعالى: ﴿وعلم أن فيكم ضعفا﴾ [الأنفال/66]، قال: ﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا﴾ [القصص/5]، قال الخليل رحمه الله: الضعف بالضم في البدن، والضعف في العقل والرأي (انظر: العين 1/281)، ومنه قوله تعالى: {فإن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩١ض ع ف
فيه ضعف وضعف وهو ضعيف وقوم ضعاف وضعفاء وضعفى وأضعفه المرض وضعفه واستضعفته وتضعفته: وجدته ضعيفاً فركبته بسوء وفلان ضعيف متضعف وأخوه قوي مضعف الأول: ذو ضعف في ماله وأهله والثاني: ذو ضعف وكثرة في ذلك يقال: أضعف القوم إذا ضوعف لهم.
" فأولئك هم المضعفون " ورجل مضعوف: ضعيف الرأي وقد ضعف ضعفاً.
وشيء مضعوف: مضاعف.
قال لبيد: وعالين مضعوفاً وفرداً سموطه جمان ومرجان يشك
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬١٠٠الضَّعْفُ والضُّعْفُ: خِلافُ القُوّةِ، وقيل: الضُّعْفُ، بالضم، في الجسد؛ والضَّعف، بالفتح، في الرَّأْي والعَقْلِ، وقيل: هما معاً جائزان في كل وجه، وخصّ الأَزهريُّ بذلك أَهل البصرة فقال: هما عند أَهل البصرة سِيّانِ يُسْتعملان معاً في ضعف البدن وضعف الرَّأْي. وفي التنزيل: اللّه الذي خَلَقَكم من ضُعفٍ ثم جَعَل من بعد ضُعْفٍ قُوَّةً ثم جعل من بعد قوَّةٍ ضُعْفاً؛ قال قتادة: خلقكم من ضعف قال من
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٣٩* ض ع ف * * الضَّعْفُ * بفتح الضاد وضمها ضد القوة وقد * ضَعُفَ * فهو * ضَعِيفٌ * و * أضْعَفَهُ * غيره وقوم * ضِعَافٌ * و * ضُعَفاءُ * و * ضَعَفَةٌ * أيضا بفتحتين مخففا و * اسْتَضْعَفَهُ * عدَّه ضعيفا وذكر الخليل أن التضعيف أن يُزاد على أصل الشيء فيُجعل مثلين أو أكثر وكذلك * الإضْعَافُ * و * المُضَاعَفةُ * يقال * ضَعَّفَ * الشيء * تَضْعِيفا * و * أضْعَفَهُ * و * ضَاعَفَهُ * بمعنى و * ضِعْفُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٢١الضعف بالفتح ويضم وهما لغتان، والضم أقوى ويحرك وهذه عن ابن الأعرابي، وأنشد:
ومن يلق خيرا يغمز الدهر عظمه على ضعف من حاله وفـتـور ومعنى الكل: ضد القوة وهما بالفتح والضم معا جائزان في كل وجه، وخص الأزهري بذلك أهل البصرة، فقال: هما عند أهل البصرة سيان، يستعملان معا في ضعف البدن، وضعف الرأي، وقرأ عاصم وحمزة وعأأ أأي، وقرأ عاصم وحمزة وعلم ابن كثير وأبو عمرو ونافع وابن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٥٠١ضَعُفَ
1 ضَعُفَ ذ , (S, O, Msb, K,) and ضَعَفَ, (O, Msb, K,) the latter on the authority of Yoo, (O,) or of Lh, (L,) aor. of each ضَعُفَ , (Msb, K,) inf. n. ضُعْفٌ and ضَعْفٌ (S, * O, * Msb, K) [and app. ضَعَفٌ (q. v. infrà) or this is a simple subst.] and ضَعَافَةٌ and ضَعَافِيَةٌ, (K,) all of which are inf. ns. of the former verb, (TA,) or the first, which is of the dial. of Kureysh, is of the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٦٩ضَعَفَ
ضَعَفَ U ( n. ac. ضَعْف 1 , ضُعْف 3 ),
a. Was weak, feeble.
b. A ( n. ac. ضَعْف 1 ), Had double as much as.
ضَعُفَ
ضَعُفَ U ( n. ac. ضَعَاْفَة 22t ),
a. see supra (a) .
ضَعَّفَ
ضَعَّفَ II ,
a. Esteemed, considered weak, feeble.
b. see III .
ضَاْعَفَ
ضَاْعَفَ III ,
a. Doubled, redoubled.
أَضْعَفَ
أَضْعَفَ IV ,
a. Rendered weak, feeble, enfeebled, weakened.
b. Was badly
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٤٬٩٣٦ضعف
ضَعُفَ - يَضْعُفُ - ضَعْف - ضَعِيْف - ضُعَفَاء - ضِعَاف - أََضْعَفُ - اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ، اسْتُضْعِفَ - يُسْتَضْعَفُ - مُسْتَضْعَف - مُسْتَضْعَفِيْن
ضَعُفَ - يَضْعُفُ + كائن + على أمر أو شيء: ضد " قوي - يقوى ": تكون القدرة العضلية أو التفكيرية أقل مما هو مفترض أو يلزم لفعل شيء مراد
ضَعْف: اسم فعل " ضَعُفَ - يَضْعُفُ ": كون القدرة
الصيغ(٣٤)
- اسْتُضْعِفُواZayıf görüldüler(اسْتُفْعِلُوا)×٥
- ضَعِيفًاZayıf(فَعِيلًا)×٤
- ضِعْفَيْنِİki kat(فِعْلَيْنِ)×٣
- أَضْعَافًاKat kat(أَفْعَالًا)×٢
- الضُّعَفَاءُZayıflar(الْفُعَلَاءُ)×٢
- ضَعْفًاZayıflık(فَعْلًا)×٢
- ضَعْفٍZayıflık(فَعْلٍ)×٢
- ضِعْفًاKat(فِعْلًا)×٢
- فَيُضَاعِفَهُOnu katlaması sebebiyle(فَيُفَاعِلَهُ)×٢
- وَالْمُسْتَضْعَفِينَVe zayıf görülenler(وَالْمُسْتَفْعَلِينَ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩٣ (الإجمالي: ٣٠٠)
- قرض
الآيات المشتركة: ٤ · Kırpıntı demektir
- كبر
الآيات المشتركة: ٩ · Yaşlı adamdır
- نسو
الآيات المشتركة: ٥ · Kadınlar
- ربو
الآيات المشتركة: ٣ · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
- أله
الآيات المشتركة: ٢٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حسن
الآيات المشتركة: ٧ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- عذب
الآيات المشتركة: ٩ · Su yosunudur
- مأه
الآيات المشتركة: ٢ · Yüz
- سبل
الآيات المشتركة: ٦ · Biribirini kesen yoldur
- ذرر
الآيات المشتركة: ٣ · Zerre toz demektir
- كون
الآيات المشتركة: ١٧ · Kevn, tepe demektir
- مول
الآيات المشتركة: ٤ · Onların malları
الآيات التي ورد فيها(٤٥)
قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ
Zayıf görüldüler
وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ
Zayıf görüldüler
… رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ
Zayıf görüldüler
قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدَى بَعْدَ إِذْ جَاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ
Zayıf görüldüler
وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا …
Zayıf görüldüler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضعف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وهن, عجز, ذلل |
| Zıt Kök | قوو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin bükülüp katlanması, çift kat kılınması veya basınca dayanamayıp direncinin kırılması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ontolojik kırılganlığı, baskı altında tutulanların konumu ve ilahi lütufta karşılığın katlanarak çoğalması |
| Çekirdek Özet 3 | Güç dengesizliklerinin sosyolojik analizi ve adaletin katlanarak çoğalan karşılıklarla tesisi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca eksiklik ve acizlik sayıp katlama ve çoğaltma anlam katmanını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضع | Alçalma, bükülme, basılma ve yer seviyesine inme hareketini ifade eder; وضع kökünde nesnenin aşağı konulması, ضعو kökünde ise cılız ve yere yakın bitki yapısı bu çekirdeğin alçalma ve zayıflama boyutunu yansıtır | ف | Ağız, kenar ve dışa açılma imgesi eklenerek bükülme ve katlanma hareketinin kat kat dışa vurumu veya bünyedeki dirençsizliğin görünür hale gelmesi sağlanmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya olta imgesinin yoğunlaşmış türevi; baskı altında ezilme, sıkışma, bükülme | Kuvvet ve basınca maruz kalarak kendi içine kıvrılmayı ve eğilmeyi temsil eder |
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, odaklanma | Bünyenin özündeki durumu ve dış etkilere maruz kalan merkezi niteliği imler |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dökülme | Katlanmanın dış hatlarını veya direncin kenarlardan dağılarak zaafa uğramasını gösterir |
| ضعف | Baskı altında katlanıp ikiye bükülme veya çift kat oluşturma | Dış bir etkinin nesneyi bükerek ya direncini kırması ya da onu katlayarak bir misli daha eklemesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin bükülüp katlanması, kat kat yapılmış zırh ve derinin ikiye kıvrılarak mukavemetinin değişmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında iki kat dizilmiş inci gerdanlığı nitelemek üzere bu kökü kullanır: وعالين مضعوفا وفردا سموطه / جمان ومرجان يشك المفاصلا |
| Erken Arapça kullanım | Arrâm'ın dilinde nefsin zayıflığını ve kırılganlığını anlatan şiir şahidi erken dönem kullanımını belgeler: أيا نفس قد فرطت وهي قريبة / وأبليت ما تبلى النفوس الضعائف |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ضعف kökü, Sami dillerinde belirgin bir ikili kutupsallık gösteren morfolojik bir gelişime sahiptir. Erken dönem Semitik yapılarda bükme, ikiye katlama ve gevşeme matrisiyle ilişkili köklerle kesişir. Klasik Arapça sözlükbilimcileri kökün iki temel aslı olduğunu belirtir: İlki kuvvetin zıddı olan güçsüzlük, gevşeklik ve bükülgenlik; ikincisi ise bir nesneye kendi denginin eklenmesiyle oluşan katlama ve çoğalmadır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu semantik ayrışmanın doğrudan fonetik eşdeğerinden ziyade, bükülme ve basınca uğrama anlamı taşıyan köklerle kavramsal paralellik kurulur. Arapçada kök, hem ontolojik ve fiziki takatsizliği hem de aritmetiksel ve geometrik çoğalmayı aynı kök morfeminde tutarak özgün bir soyutlama düzeyine ulaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Katlama ve direncin kırılması | Bükülen bir derinin kat oluşturması gibi, bir varlığın ya direnci kırılıp zayıflar ya da ikiye katlanıp artar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Bükülme ve ezilme semantik kökü | Güçten düşme ve çiftleme kavramlarının katlanma eylemi üzerinden geliştiği ortak Sami anlambilim alanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kanıtlanmış güvenilir bir dış bağ tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضعف | Anlamlı | Katlama, zayıflık | Kuvvetin zıddı olmak veya bir mislini ekleyerek katlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضفع | Anlamlı | Pisleme, dışkılama | Hayvanın veya kuşun dışkısını bırakması, pisliğini atması | Kur'an'da geçmez |
| عضف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| عفض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| فضع | Anlamlı | Taşma, suyun yayılması | Suyun dolup taşması veya bir durumun açığa çıkması | Kur'an'da geçmez |
| فعض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضعف | Merkez | Bükülme, güçsüzlük, katlanma | Direncin kırılması veya mislinin eklenmesiyle kat oluşturma | Bünyevi eksilme ile sayısal çoğalmayı bünyesinde birleştiren kök |
| وهن | Komşu | Gevşeklik, içsel zaaf | Bünyenin iç bağlarının gevşemesi ve direncin içten çözülmesi | ضعف baskıyla bükülmeyi bildirirken, وهن iç bağların çürümesini anlatır |
| عجز | Komşu | Yetersizlik, geride kalma | Gücün hedeflenen eylemi gerçekleştirmeye yetişememesi | ضعف kudret azlığı iken عجز amaca ulaşamama ve sonuca varamamadır |
| ذلل | Komşu | Boyun eğme, ram olma | Direncin dış baskı karşısında iradi ya da gayriiradi kırılması | ضعف takatsizlik hali iken ذلل itaat ve aşağılık konumudur |
| قوو | Zıt | Kuvvet, dayanıklılık, direnç | Bükülmeye ve basınca karşı koyan içsel ve dışsal kudret | Kökün birinci anlam ekseninin doğrudan karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضعف | Zaaf ve katlama | Güçsüzlük, dirençsizlik ve bir şeyin misliyle artırılması | Kesin |
| Latince | Debilitas / Duplicatio | Güçsüzlük / İki katına çıkarma | Zaaf ve katlama anlamlarını ayrı ayrı karşılar, tek kökte birleştirmez | Güçlü |
| İngilizce | Weakness / Multiplication | Zayıflık / Katlanarak çoğalma | Fiziki yetersizliği ve matematiksel katlamayı farklı sözcüklerle ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Schwäche / Verdoppelung | Zayıflık / İkiye katlama | Hem bedensel-zihinsel gevşekliği hem de sayısal çoğalmayı kapsar | Güçlü |
| Fransızca | Faiblesse / Dédoublement | Güçsüzlük / İki kat kılma | İktidarsızlık ve katlanarak artma yönlerini ayrı morfemlerle kurar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Bedenî ve zihnî acizlik | İnsanın ontolojik kırılganlığı | Yaratılışın yetersizliği, hukuki işlem yapamama hali; Bakara 2:282, Nisâ 4:28, Rûm 30:54 |
| Sosyo-politik ezilmişlik | İstiz'af, tahakküm altında kalma | Firavun veya mütekebbirler karşısında güçsüz bırakılanlar; Nisâ 4:75, A'râf 7:75, Kasas 28:5 |
| Askerî ve stratejik güç dengesi | Sayısal ve fiziki direnç farkı | Müminlerin savaş gücündeki takatsizlik ve sabır nispeti; Enfâl 8:66 |
| Amellerin ve mükâfatın katlanması | İlahi lütuf ile kat kat artış | İnfakın ve hayrın bereketlendirilerek çoğaltılması; Bakara 2:245, Bakara 2:261, Hadîd 57:11 |
| Azabın ve cezanın katlanması | Sorumluluğa bağlı çifte ceza | Haktan saptıran önderlerin ve hıyanetin cezalandırılması; A'râf 7:38, İsrâ 17:75, Ahzâb 33:68 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın kudreti ve kesb nazariyesi | İnsanın yaratılıştan zayıf olması karşısında ilahi kudretin mutlaklığı | İnsani fiillerin sınırlılığı ve kulun istitaat zaafı |
| Fıkıh | Ehliyet teorisi ve hacr | Borçlanmada veya hukuki tasarrufta zayıf olanın veli aracılığıyla korunması | Hukuki ehliyetin noksanlığı ve borçlanma yetersizliği |
| Tefsir | İstiz'af ve istikbar diyalektiği | Yeryüzünde ezilenlerin önder kılınması vaadinin sosyolojik ve ilahi boyutu | Zulme maruz kalan mustaz'afların kurtuluş vaadi |
| Hadis | Rivayet tenkidi ve râvi dereceleri | Râvinin hıfz ve adaletindeki zaaf sebebiyle hadisin zayıf sayılması | Bilgi aktarımında güvenilirlik ve ezber yetersizliği |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Ontolojik acziyet ve ilahi mağfiret | Haddi bilme ve rahmete sığınma | İnsanın kendi noksanlığını idrak edip ilahi kuvvete dayanması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıt ve yöntem zaafı | Hatanın ayıklanması ve bilgi güvenliği | Delilin veya rivayet zincirinin yetersizliğini açığa çıkarma | Güçlü |
| Siyasi | Güç odakları ve halk kitleleri | Tahakküm ve istiz'af ilişkisi | İktidarın meşruiyetini denetleme | Zayıf bırakılanların haklarının savunulması ve adaletin tesisi | Kesin |
| İktisadi | Servet dolaşımı ve faiz yasağı | Haksız çoğaltma karşısında meşru katlama | Sermaye birikimini ve infakı düzenleme | Faizin kat kat tahribatına karşı infakın kat kat bereketlendirilmesi | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zayıflama katsayısı ve üstel artış | Bir sistemdeki sinyalin direnç kaybına uğraması veya bir büyüklüğün misliyle katlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinalleşme ve yapısal ezilme | Bireyin sosyo-ekonomik baskılarla güçsüzleştirilmesi veya kolektif dayanışmayla gücün katlanması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel takatsizlik ve acizlik olarak anlayıp sosyal boyutu ve katlanarak artma anlamını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem bireysel-ontolojik zayıflığı hem politik ezilmişliği hem de amellerin ve azabın katlanarak çoğalmasını kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mustaz'afları iradesiz kurbanlar sanmak veya infak ile faizdeki katlanma mekanizmalarının ilahi adaletteki yerini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık hiyerarşisinde insanın konumunu, toplumdaki güç mücadelelerini ve ilahi mükâfat-ceza dengesini tek bir anlamsal eksende açıkladığı için hayatidir. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İnsanın yaratılışını anlatan ayetlerde, mustaz'afların durumunu ele alan siyasal pasajlarda ve infak-ribâ karşıtlığını kuran iktisadi hükümlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güçsüzlüğün mutlak bir aşağılanma olduğu yanılgısını düzeltir; mustaz'aflığın ahlaki ve ontolojik bir durum olduğunu ve ilahi lütfun katlanarak onlara yöneleceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin dış baskı altında bükülüp katlanması, çift kat yapılması veya direncinin kırılarak incelmesi.
- Soyut anlamVarlığın kapasite kaybına uğrayarak kırılganlaşması veya ilahi takdir ve sosyal etkiyle misliyle katlanarak büyümesi.
- Sistematik karşılıkSisteme uygulanan kuvvete bağlı olarak direncin kırılması ya da potansiyelin çarpan etkisiyle çoğaltılması mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde girdi durumundaki varlığı veya ameli, maruz kalınan baskı veya ontolojik yetersizlik katsayısını, ise ilahi lütuf veya cezada uygulanan katlanma derecesini temsil eder; böylece kökün hem zaaf hem de katlama yönü tek bir dönüşüm yapısında modellenir.