عزز
ع - ز - ز
جذر- الورود: ١٢٠
- الآيات: ١١٧
- الصيغ: ٢٢
- المعاجم: ٩
Yağmur suyu ile doymuş topraktır. Ta’ziz etmek güçlendirmek veya yüceltmek anlamına gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Yağmur suyu ile doymuş topraktır. Ta’ziz etmek güçlendirmek veya yüceltmek anlamına gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٧٥باب العين والزاي
)ع ز، ز ع مستعملان( عز: العزَّة لله تبارك وتعالى، والله العزيز يُعِزُّ من يشاء ويُذِلُّ من يشاء. من اعتَزَّ بالله أعزَّه الله. ويُقال: عزَّ الشيء، جامِعٌ لكلّ شَيء إذا قلَّ حتى يكادُ لا يُوجدُ من قلَّته.
يَعِزُّ عِزَّة، وهو عزيز بَيَّنُ العَزازة، ومُلْك أعَزُّ أي عزيز، قال الفرزدق:
إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ
والعزَّاءُ: السَّنة الشَّديدةُ،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٧٨٠العِزُّ: خلاف الذُلّ. ومطر عِزٌّ، أي شديد. وعَزَّ الشيء يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً، إذا قلَّ لا يكاد يوجد، فهو عزيزٌ. وعَزَّ فلان يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً أيضاً، أي صار عَزيزاً، أي قوي بعد ذِلَّة. وأعَزَّهُ الله. وعَزَزْت عليه أيضاً: كَرُمت عليه. وقوله تعالى: "فَعَزَّزْنا بثالث"، يخفَّف ويشدد، أي قوَّينا وشدَّدنا. وتَعَزَّزَ الرجلُ: صار عزيزاً. وهو يَعْتَزُّ بفلان. وعَزَّ عليَّ أن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٣٤ع ز ز
" من عزّ بزّ ": من عزّه على أمره يعزّه إذا غلبه.
قد عازّني فعززته.
وجيء به عزّاً بزّاً أي لا محالة.
وسيل عزّ: غالب.
وأعزز عليّ أن أراك بحال سوء.
وعزّ عليّ أن أسوءك أي اشتدّز وتقول للرجل: أتحبّني فيقول: لعزّ ما ولشدّ ما ولحقّ ما.
واستعز بالرجل إذا أصيب بعزاء وهي الشدة من مرض أو موت أو غير ذلك.
واستعز به المرض.
واستعز الرمل: تماسك.
قال رؤبة: إذا رجا
ع ز ز " من عزّ بزّ ": من عزّه على أمره يعزّه إذا غلبه. قد عازّني فعززته. وجيء به عزّاً بزّاً أي لا محالة. وسيل عزّ: غالب. وأعزز عليّ أن أراك بحال سوء. وعزّ عليّ أن أسوءك أي اشتدّز وتقول للرجل: أتحبّني فيقول: لعزّ ما ولشدّ ما ولحقّ ما. واستعز بالرجل إذا أصيب بعزاء وهي الشدة من مرض أو موت أو غير ذلك. واستعز به المرض. واستعز الرمل: تماسك. قال رؤبة: إذا رجا استعزازه تعقّفاً وقال القطاميّ يصف فحلاً: أنوف حين يغضب مستعز جنوح يستبدّ به العزيم وتعزز لحم الناقة: اشتد وصلب. " فعززنا بثالث ": قوّينا. وعزز بهم أي شدد عليهم ولم يرخّص ومنه حديث عمر رضي الله تعالى عنه: أن قوماً اشتركوا في صيد فقالوا له: أعلى كل واحد منا جزاء أم هو جزاء واحد فقال: إنه لمعزز بكم إذاً بل عليكم جزاء واحد. وتقول: من حسن منه العزاء هانت عليه العزّاء. وأنا معتز ببني فلان ومستعز بهم. وتقول: ما العزوز كالفتوح ولا الجرور كالمتوح أي الضيّقة الإحليل كالواسعته والبعيدة القعر كالقريبته.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٣٬٧٨٦العَزِيزُ: من صفات الله عز وجل وأَسمائه الحسنى؛ قال الزجاج: هو الممتنع فلا يغلبه شيء، وقال غيره: هو القوي الغالب كل شيء، وقيل: هو الذي ليس كمثله شيء. ومن أَسمائه عز وجل المُعِزُّ، وهو الذي يَهَبُ العِزَّ لمن يشاء من عباده. والعِزُّ: خلاف الذُّلِّ. وفي الحديث: قال لعائشة: هل تَدْرِينَ لِمَ كان قومُك رفعوا باب الكعبة؟ قالت: لا، قال: تَعَزُّزاً أَن لا يدخلها إِلا من أَرادوا أَي تَكَبُّراً وتشدُّداً
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٤٢* ع ز ز * * العِزُّ * ضد الذل تقول منه * عَزَّ * يعز * عِزَّا * بكسر العين فيهما و * عَزازةً * بالفتح فهو * عَزِيزٌ * أي قوي بعد ذلة و * أغَزَّهُ * الله و * عَزَّ * الشيء أيضا بوزان ما مر فهو * عَزيزٌ * إذا قل فلا يكاد يوجد و * عَزَزْتُ * عليه بالفتح كرمت عليه وقوله تعالى ﴿فَعَزَّزْنا بثالث﴾ يخفف ويشدد أي قوينا وشددنا و * تَعَزَّزَ * الرجل صار عزيزا وهو * يَعْتَزُّ * بفلان و * عَزَّ * عليَّ أن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٢٬٩٦٧عز الرجل يعر عزا وعزة، بكسرهما، وعزازة، بالفتح: صار عزيزا، كتعزز، ومنه الحديث: قال لعائشة: هل تدرين لم كان قومك رفعوا باب الكعبة، قالت: لا. قال: تعززا لا يدخلها إلا من أرادوا ، أي تكبرا وتشددا على الناس، وجاء في بعض نسخ مسلم: تعزرا، بالراء بعد الزاي من التعزير وهو التوقير. قال أبو زيد: عز الرجل يعز عزا وعزة، إذا قوي بعد ذلة وصار عزيزا. وأعزه الله تعالى: جعله عزيزا وعززه تعزيزا كذلك، ويقال: عززت
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩١٤عَزَّ
عَزَّ I ( n. ac. عَزّ 1 , عِزّ 2 , عِزَّة 2t , عَزَاْزَة 22t ),
a. Was, became mighty, powerful; was great, exalted; was loved, honoured.
b. Was rare, scarce; was valuable, precious, costly, dear.
c. Strengthened himself.
d. [ 'Ala ], Was hard, difficult for; tried, distressed.
e. Resisted, withstood.
f. U ( n. ac. عَزّ 1 ) [ acc. & Fī ], Surpassed, excelled, vanquished,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٠٬٨٢٩عزز
1.BAB
عَزَّ - يَعُزَّ - عِزٌّ - عِزٌّاً - عَزِيْز عَزَّزَ - يُعَزِّزُ
عَزَّ - يَعُزَّ + كائن + كائناً: يفوقه ويقوى عليه فيغلبه ويقهره، ويخضعه لسلطانه وحكمه
عَزَّ - يَعُزَّ + كائن + كائناً + في أمر: يفوقه ويقوى عليه فيغلبه ويقهره، ويخضعه لسلطانه وحكمه في ذلك الأمر
﴿فقال أكفلنيها وعزني في الخطاب﴾
عَزَّ - يَعُزَّ + كائن أو أمر أو شيء + على
الصيغ(٢٢)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٢ (الإجمالي: ٣٤٨)
- حكم
الآيات المشتركة: ٤٩ · Gem demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٦٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- رحم
الآيات المشتركة: ٢٠ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- قوي
الآيات المشتركة: ٧ · Kuvvet
- نقم
الآيات المشتركة: ٥ · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
- رهط
الآيات المشتركة: ٢ · Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır
- ذلل
الآيات المشتركة: ٤ · Zeyl etek denektir
- طمأن
الآيات المشتركة: ٣ · Huzur bulan
- سبح
الآيات المشتركة: ٧ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- عنت
الآيات المشتركة: ٢ · Sıkıntıya düştünüz
- صور
الآيات المشتركة: ٣ · Sûr
- لحق
الآيات المشتركة: ٢ · Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir
الآيات التي ورد فيها(١١٧)
رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ
Etkin
قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ
Etkin
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا …
Etkin
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Etkin
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عزز |
| Yapı | Üçlü (katlamalı / müzâaf) |
| Özel Durum | Müzâaf (ayn ve lâm harfleri aynı cinstendir) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قوو, غلب, قدر |
| Zıt Kök | ذلل |
| Çekirdek Özet 1 | Sert, taşlık ve aşınmaz zemin; geçit vermeme, aşılmazlık ve nadirlik |
| Çekirdek Özet 2 | Mağlup edilemez mutlak kudret, sarsılmaz izzet ve zeval bulmaz üstünlük |
| Çekirdek Özet 3 | Dış etkilere karşı tam bağımsızlık, ontolojik direnç ve ilahi egemenlik |
| Kritik Hata Riski | İzzeti kör bir zorbalık veya kaba kuvvet sanarak ahlaki ve ontolojik yetkinlik zemininden koparmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عز | Kendi sınırını koruma, ayrışarak sertleşme ve baskı altına girmeme yönündeki ilk direnç; nitekim عزب kökünde uzaklaşarak korunma, عزر kökünde sınır çekerek takviye etme, عزل kökünde bütünüyle ayırma ve عزم kökünde iradeyi sertleştirip pekiştirme hareketleri bu ortak zemine dayanır. | ز | İkilenen kesici ve engelleyici ses unsuru, direncin ve aşılmazlığın kalıcı bir niteliğe dönüşerek mutlak bir galebe ve aşınmaz bir kudret haline gelmesini sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Varlığın merkezindeki diri kaynak, bilme ve odak noktası oluş |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Dış tesirlere sınır çizen, bölen ve içeri sızmayı engelleyen keskin hat |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Keskin sınırın pekiştirilmesi, geçit vermezliğin ve direncin iki katına çıkarılması |
| عزز | Kaynağın çifte keskin hatla kuşatılarak dış müdahalelere bütünüyle kapatılması, aşınmaz ve mağlup edilemez bir üstünlük merkezi kurulması hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert, taşlık, ayak basıldığında iz bırakmayan ve çiğnenmesi güç zemin (el-azāz). Suyun içine batmayıp akıp gittiği sert toprak tabakası ile memesinin darlığı sebebiyle sütü ancak büyük bir güçlükle sağılabilen koyun (el-azūz). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ferazdak, kabilesinin şeref ve sarsılmaz konumunu överken kökü bina sütunlarının yıkılmazlığı anlamında kullanmıştır: إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا / بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ. Aynı dönemin recez şairi el-Accâc ise kıtlık ve şiddet yılını nitelemek üzere şöyle demiştir: ويَعْبِطُ الكُوم في العَزَّاءِ إن طُرِقَا. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde عزز kökü, fiziksel dayanıklılık, katılık, zorluk ve mağlup edilemez kudret ekseninde son derece köklü ve tutarlı bir semantik devamlılığa sahiptir. İbranicede aynı ses ve anlam denkliğiyle yer alan עָזַז (azaz) fiili güçlü olmak, metanet göstermek, sertleşmek ve galebe çalmak manalarını taşır; buradan türeyen עֹז (oz) gücü, sığınak niteliğindeki sarsılmazlığı ifade eder. Süryanicede ܥܙܙ (‘zaz) kökü şiddetlenmek, kuvvet bulmak, direnmek ve baskın gelmek anlamında kullanılır. Ugarit tabletlerinde 'zz biçimi tanrısal veya krallara mahsus sarsılmaz kudreti niteleyen bir sıfat olarak yaygındır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel anlamı, dışarıdan gelen basınca boyun eğmeyen, dağılmayan ve şekil değiştirmeyen katı kütle hareketidir. Arapçada bu ilksel fiziki sertlik (el-azāz), ahlaki ve ontolojik alana taşınarak kimsenin üstesinden gelemediği mutlak hâkimiyet, onur, dokunulmazlık ve nadir bulunurluk (izzet) kavramlarına kaynaklık etmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert, su geçirmeyen ve ayak izi bırakmayan taştan, aşılmaz güce ve izzete intikal | Çöl tabiatındaki aşınmaz taşlık arazinin (el-azāz) taşıdığı geçit vermezlik vasfı, boyun eğmezlik ve galebe manasına dönüştürülmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עָזַז (azaz), Süryanice ܥܙܙ (‘zaz), Ugaritçe ‘zz | Doğu ve Batı Sami kollarının tamamında 'fiziki güç, tahkim edilmiş sığınak ve sarsılmaz üstünlük' ortak kök değeridir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökle doğrudan örtüşen ikna edici bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عزز | Anlamlı | Güçlü, galip ve aşılmaz olmak | Sertlik, boyun eğmezlik ve mutlak üstünlük. | Hedef kök; Kur'an'da 120 kez geçer. |
| زعز | Anlamlı | Şiddetle sarsmak ve yerinden oynatmak | Dörtlü زعزع formunun ikili çekirdek köküdür; rüzgârın bir şeyi kökünden sarsması hareketidir. | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sarsılmaz sertliğe karşı sarsma fiilidir. |
| ززع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel (kullanım dışı) kaydedilmiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عزز | Merkez | Mutlak galebe ve aşılmazlık | Dış tesirlere kapalı, asla mağlup edilemez, sarsılmaz ve onurlu güç | Hem kendi içinde direnç hem dışa karşı üstünlük bildirir |
| قوو | Komşu | Kuvvet ve dayanıklılık | Zayıflığın zıddı olarak enerjik ve fiili yapabilme gücünü ifade eder; izzetteki aşılmaz üstünlük ve şeref vurgusu ikincildir | Eylemi icra edebilme potansiyelidir |
| غلب | Komşu | Galebe çalmak ve yenmek | Bir mücadele ve çatışma sonrasında hasmı alt etmeyi bildirir; izzet ise mücadele olmaksızın da zatî bir aşılmazlıktır | Çatışma neticesinde ortaya çıkan fiili üstünlüktür |
| قدر | Komşu | Güç yetirme ve ölçü koyma | Bir şeyi belli bir ölçü ve takdir dairesinde yapabilme yetkinliğidir | Ölçülü güç ve tasarruf kudretidir |
| ذلل | Zıt | Zillet ve boyun eğme | Kolayca yönlendirilen, çiğnenen, direnci kırılmış ve emre amade kılınmış durum | İzzetin doğrudan karşıtı olup direncin ve şerefin yokluğudur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عزز | Sertleşmek, üstün gelmek, aşılmaz olmak | Hem ontolojik dokunulmazlığı hem kudret ve azameti hem de az bulunur kıymeti içerir. | Kesin |
| Latince | invictus, praevalens | Yenilmez, baskın çıkan | invictus kelimesi yenilmezlik ve aşılamazlık yönünü, praevalens ise galebe çalma yönünü karşılar; izzetin ahlaki ve ontolojik asalet boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | invincible, mighty, prevalent | Yenilmez, kudretli, hâkim | invincible aşılmazlık yönünü, mighty kuvvetini verir; kökün nadirlik (az bulunma) boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | unüberwindlich, allmächtig | Aşılamaz, mutlak kudretli | Fiziksel ve metafizik direnci çok iyi karşılar; toplumsal şeref ve onur nüansını eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | invincible, souverain | Yenilmez, egemen | souverain ile egemenlik ve üstünlük boyutu, invincible ile aşılamazlık boyutu karşılanır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعَزِيزُ / عَزِيزٌ | Allah'ın mutlak mağlup edilemez kudreti | İlahî isim bağlamında; özellikle 'el-Hakîm' ve 'er-Rahîm' isimleriyle birlikte hükmün ve merhametin zayıflıktan değil aşılmaz güçten kaynaklandığını bildiren ayetler (Bakara 2:129, Şuarâ 26:9). |
| الْعِزَّةَ / عِزَّةٍ | Sahte büyüklük taslama, kibir ve inat | Müşrik ve münafıkların hakka karşı dirençlerini ve haksız gururlarını bildiren bağlamlar (Bakara 2:206, Sâd 38:2). |
| الْعِزَّةُ | Hakiki ve kalıcı onur, dokunulmaz şeref | Bütün üstünlüğün yalnızca Allah'a, Resulüne ve müminlere ait olduğunu bildiren ayetler (Fâtır 35:10, Münâfikûn 63:8). |
| فَعَزَّزْنَا | Desteklemek, takviye ederek güçlendirmek | Elçilerin tebliğ hareketine üçüncü bir elçiyle güç ve dayanak verilmesi bağlamı (Yâsîn 36:14). |
| وَعَزَّنِي | Münazarada veya davada baskın çıkmak | İki kişi arasındaki hak iddialaşmasında birinin diğerine baskın gelmesi (Sâd 38:23). |
| عَزِيزٌ عَلَيْهِ | Ağır gelmek, tahammülü güç olmak | Müminlerin sıkıntıya uğramasının Peygamber'e çok ağır geldiğini ifade eden bağlam (Tevbe 9:128). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı İlâhiyye ve el-Esmâü'l-Hüsnâ | Allah'ın 'el-Azîz' isminin zâtî mi fiilî mi olduğu; O'nun kudretinin hiçbir kayıt ve illetle sınırlandırılamayacağı, hiçbir şeyin O'na galebe çalamayacağı tartışması. | Mutlak galebe, zatî dokunulmazlık ve dengi bulunmayan aşkınlık. |
| Fıkıh | Müslümanın hukuki ve ahlaki izzeti | İslâm'ın ve müminin izzetinin zedelenmemesi ilkesi; zimmî hukuku, cizye, kısas ve köle azadında izzet ve zillet statülerinin tespiti. | Hukuki korunmuşluk, aşağılanmaya karşı dokunulmazlık ve hak üstünlüğü. |
| Tefsir | İsim çiftlerinin semantik terkibi | Kur'an'da 'el-Azîz' isminin 'el-Hakîm' ile 47 kez, 'er-Rahîm' ile 13 kez yan yana gelmesinin hikmeti; mutlak gücün hikmet ve rahmetle dizginlendiği tespiti. | Zorbalıktan arınmış, hikmetle kuşatılmış meşru ve dengeli kudret. |
| Hadis | Ahlaki vakar ile kibir ayrımı | "İzzet O'nun izârı, azamet O'nun ridâsıdır" kudsî hadisi ve kişinin dinde izzet ararken kibre düşmemesi, müminin kendisini zillete düşürmemesi gerektiği bahsi. | Kulun Allah'a sığınarak kazandığı vakar ve sahte benlik taslamaktan sakınma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk ekseni | Mutlak dokunulmazlık ve sığınak | Sahte güç odaklarına boyun eğmeyi engelleme | Bütün izzetin Allah'a ait olduğunu bilmek, mümini dünyevi otoriteler karşısında eğilmekten kurtarır. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin epistemolojik sağlamlığı | Yanlışlanamaz aksiyomatik zemin | Şüphe ve tahrif baskısına karşı direnç | Çürütülemez, aşınmaz ve doğruluğu zeval bulmaz temel hakikat ilkelerinin sarsılmazlığını temin eder. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve dış bağımsızlık | Tam egemenlik (hâkimiyet) | Vesayet ve tahakkümü reddetme | Bir toplumun veya devletin dış baskılara boyun eğmeme, kendi kaderini tayin etme ve caydırıcı olma yeteneğidir. | Kesin |
| İktisadi | Kıymet ve kaynak güvenliği | Değerlilik, az bulunurluk (kıtlık) | Enflasyona ve değer kaybına karşı dayanıklılık | Arzı sınırlı, bozulmayan ve kolayca ikame edilemeyen stratejik malların yüksek değerini ve piyasa direncini temsil eder. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri / Deformasyon direnci | Fizikte bir parçacığın veya sistemin dış bir kuvvet tarafından durumunun değiştirilmesine karşı koyduğu aşılmaz enerji eşiği; malzeme biliminde maddenin basınç altında yapısını koruma katsayısı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal egemenlik ve otonomi | Siyaset ve hukuk felsefesinde bir yapının dışarıdan hiçbir meşruiyet veya emir almaksızın kendi kurallarını koyabilme ve müdahalelere karşı tam dokunulmazlık zırhına sahip olma durumu. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İzzeti yalnızca dünyevi şan, şöhret, siyasi kibir, milliyetçi böbürlenme veya kaba askeri üstünlük zannetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İzzetin yalnızca Allah'a ait ontolojik bir hakikat olduğu; ahlak, hikmet ve adaletle birleşmeyen hiçbir gücün izzet sayılamayacağı, aksine 'el-ızzetü bi'l-ism' (günahla gelen kibir) olarak zilletin ta kendisi olduğu gerçeği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Gücü hakikatin ölçüsü saymak; zalimlerin geçici galebesini izzet zannederek hakiki izzeti zayıf görünen adaletin ve tevhidin yanında aramamaktan doğan ahlaki ve itikadi çöküş. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın uluhiyet tasavvurunda kudretin keyfî bir zorbalık değil, aşılmaz bir izzet, mutlak bir hikmet ve kuşatıcı bir rahmet dengesi üzerinde durduğunu kavramanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Esma-i Hüsna ayetlerinde (özellikle el-Azîz el-Hakîm ve el-Azîz er-Rahîm terkiplerinde), peygamberlerin kavimleriyle olan güç mücadelelerinde ve münafıkların üstünlük iddialarını boşa çıkaran ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin dünyevi güçsüzlük anlarında zillete düştükleri vehmini yıkar; hakiki izzetin siyasi veya maddi üstünlükte değil, Allah'a aidiyette olduğunu göstererek güç ile hakikat arasındaki ilişkiyi doğru kurar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSert, çiğnenemez, iz bırakmaz taşlık zemin; su sızdırmazlık, nadir bulunuş ve aşınmazlık.
- Soyut anlamDışarıdan hiçbir gücün mağlup edemediği, zevale uğratamadığı mutlak üstünlük, sarsılmaz haysiyet ve dokunulmazlık.
- Sistematik karşılıkSistemin dış müdahalelere karşı geliştirdiği mutlak direnç eşiği ve kendi meşruiyetini bizatihi kendi aşkınlığından alan egemenlik merkezi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde tüm varlık ve etkileşim uzayını temsil eder. kümesi bu uzayda izzet sahibi merkezi gösterir. Formül iki temel hareketi modeller: İlk kısım olan ifadesi, uzaydaki herhangi bir unsurunun üzerine uyguladığı hiçbir etki veya baskının üzerinde bir deformasyona, aşınmaya veya değişime () yol açamayacağını, yani mutlak aşılmazlık ve direnci simgeler. İkinci kısım olan ise sistemdeki diğer tüm unsurlara karşı 'in mutlak galebe ve üstünlüğünü () ifade eder.