عزز

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ز-زالصيغ: ٢٢ · الجذور المجاورة: ١٠٢ · الآيات: ١١٧ · السور: ٤٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».رحمصورعَزِيزٌالْعِزَّةِأَعِزَّةٍعززحكمالْعِزَّةَألهسبحالْأَعَزُّقويذللالْعَزِيزِلحق

الجذرالصيغ ٢٢الآيات ١١٧السور ٤٨المجاورة ١٠٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عزز

ع - ز - ز

جذر
  • الورود: ١٢٠
  • الآيات: ١١٧
  • الصيغ: ٢٢
  • المعاجم: ٩

Yağmur suyu ile doymuş topraktır. Ta’ziz etmek güçlendirmek veya yüceltmek anlamına gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Yağmur suyu ile doymuş topraktır. Ta’ziz etmek güçlendirmek veya yüceltmek anlamına gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٧٥
باب العين والزاي )ع ز، ز ع مستعملان( عز: العزَّة لله تبارك وتعالى، والله العزيز يُعِزُّ من يشاء ويُذِلُّ من يشاء. من اعتَزَّ بالله أعزَّه الله. ويُقال: عزَّ الشيء، جامِعٌ لكلّ شَيء إذا قلَّ حتى يكادُ لا يُوجدُ من قلَّته. يَعِزُّ عِزَّة، وهو عزيز بَيَّنُ العَزازة، ومُلْك أعَزُّ أي عزيز، قال الفرزدق: إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ والعزَّاءُ: السَّنة الشَّديدةُ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٧٨٠
العِزُّ: خلاف الذُلّ. ومطر عِزٌّ، أي شديد. وعَزَّ الشيء يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً، إذا قلَّ لا يكاد يوجد، فهو عزيزٌ. وعَزَّ فلان يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً أيضاً، أي صار عَزيزاً، أي قوي بعد ذِلَّة. وأعَزَّهُ الله. وعَزَزْت عليه أيضاً: كَرُمت عليه. وقوله تعالى: "فَعَزَّزْنا بثالث"، يخفَّف ويشدد، أي قوَّينا وشدَّدنا. وتَعَزَّزَ الرجلُ: صار عزيزاً. وهو يَعْتَزُّ بفلان. وعَزَّ عليَّ أن
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٣٤
ع ز ز ‏"‏ من عزّ بزّ ‏"‏‏:‏ من عزّه على أمره يعزّه إذا غلبه‏.‏ قد عازّني فعززته‏.‏ وجيء به عزّاً بزّاً أي لا محالة‏.‏ وسيل عزّ‏:‏ غالب‏.‏ وأعزز عليّ أن أراك بحال سوء‏.‏ وعزّ عليّ أن أسوءك أي اشتدّز وتقول للرجل‏:‏ أتحبّني فيقول‏:‏ لعزّ ما ولشدّ ما ولحقّ ما‏.‏ واستعز بالرجل إذا أصيب بعزاء وهي الشدة من مرض أو موت أو غير ذلك‏.‏ واستعز به المرض‏.‏ واستعز الرمل‏:‏ تماسك‏.‏ قال رؤبة‏:‏ إذا رجا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٣٬٧٨٦
العَزِيزُ: من صفات الله عز وجل وأَسمائه الحسنى؛ قال الزجاج: هو الممتنع فلا يغلبه شيء، وقال غيره: هو القوي الغالب كل شيء، وقيل: هو الذي ليس كمثله شيء. ومن أَسمائه عز وجل المُعِزُّ، وهو الذي يَهَبُ العِزَّ لمن يشاء من عباده. والعِزُّ: خلاف الذُّلِّ. وفي الحديث: قال لعائشة: هل تَدْرِينَ لِمَ كان قومُك رفعوا باب الكعبة؟ قالت: لا، قال: تَعَزُّزاً أَن لا يدخلها إِلا من أَرادوا أَي تَكَبُّراً وتشدُّداً
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٤٢
* ع ز ز * * العِزُّ * ضد الذل تقول منه * عَزَّ * يعز * عِزَّا * بكسر العين فيهما و * عَزازةً * بالفتح فهو * عَزِيزٌ * أي قوي بعد ذلة و * أغَزَّهُ * الله و * عَزَّ * الشيء أيضا بوزان ما مر فهو * عَزيزٌ * إذا قل فلا يكاد يوجد و * عَزَزْتُ * عليه بالفتح كرمت عليه وقوله تعالى ﴿فَعَزَّزْنا بثالث﴾ يخفف ويشدد أي قوينا وشددنا و * تَعَزَّزَ * الرجل صار عزيزا وهو * يَعْتَزُّ * بفلان و * عَزَّ * عليَّ أن
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٢٬٩٦٧
عز الرجل يعر عزا وعزة، بكسرهما، وعزازة، بالفتح: صار عزيزا، كتعزز، ومنه الحديث: قال لعائشة: هل تدرين لم كان قومك رفعوا باب الكعبة، قالت: لا. قال: تعززا لا يدخلها إلا من أرادوا ، أي تكبرا وتشددا على الناس، وجاء في بعض نسخ مسلم: تعزرا، بالراء بعد الزاي من التعزير وهو التوقير. قال أبو زيد: عز الرجل يعز عزا وعزة، إذا قوي بعد ذلة وصار عزيزا. وأعزه الله تعالى: جعله عزيزا وعززه تعزيزا كذلك، ويقال: عززت
رابط المدخل

عز الرجل يعر عزا وعزة، بكسرهما، وعزازة، بالفتح: صار عزيزا، كتعزز، ومنه الحديث: قال لعائشة: هل تدرين لم كان قومك رفعوا باب الكعبة، قالت: لا. قال: تعززا لا يدخلها إلا من أرادوا ، أي تكبرا وتشددا على الناس، وجاء في بعض نسخ مسلم: تعزرا، بالراء بعد الزاي من التعزير وهو التوقير. قال أبو زيد: عز الرجل يعز عزا وعزة، إذا قوي بعد ذلة وصار عزيزا. وأعزه الله تعالى: جعله عزيزا وعززه تعزيزا كذلك، ويقال: عززت القوم وأعززتهم وعززتهم: قويتهم وشددتهم وفي التنزيل: فعززنا بثالث أي قوينا وشددنا وقد قرئت: فعززنا بالتخفيف كقولك: شددنا. والعز في الأصل القوة والشدة والغلبة والرفعة والامتناع. وفي البصائر: العزة: حالة مانعة للإنسان من أن يغلب، وهي يمدح بها تارة، ويذم بها تارة، كعزة الكفار: بل الذين كفروا في عزة وشقاق ووجه ذلك أن العزة لله ولرسوله، وهي الدائمة الباقية، وهي العزة الحقيقية، والعزة التي هي للكفار هي التعزز، وفي الحقيقة ذل لأنه تشبع بما لم يعطه، وقد تستعار العزة للحمية والأنفة المذمومة، وذلك في قوله تعالى: وإذا قيل له اتق الله أخذته العزة بالإثم عز الشيء يعز عزا وعزة وعزازة: قل فلا يكاد يوجد، وهذا جامع لكل شيء، فهو عزيز قليل. وفي البصائر: هو اعتبار بما قيل: كل موجود مملول وكل مفقود مطلوب، ج عزاز، بالكسر، وأعزة وأعزاء. قال الله تعالى: فسوف يأتي الله بقوم يحبهم ويحبونه أذلة على المؤمنين أعزة على الكافرين ، أي جانبهم غليظ على الكافرين، لين على المؤمنين، وقال الشاعر: بيض الوجوه كريمة أحسابهم في كل نائبة عزاز الآنـف ولا يقال عززاء، كراهية التضعيف، وامتناع هذا مطرد في هذا النحو المضاعف. قال الأزهري: يتذللون للمؤمنين وإن كانوا أعزة، ويتعززون على الكافرين وإن كانوا في شرف الأحساب دونهم. عز الماء يعز، بالكسر، أي سال، وكذلك مذع وبذع وضهى وهمى وفز وفض. عزت القرحة تعز، بالكسر، إذا سال ما فيها. ويقال: عز علي أن تفعل كذا، وعز علي ذلك، أي حق واشتد وشق، وكذا قولهم: عز علي أن أسوءك. أي اشتد، كما في الأساس، يعز ويعز، كيقل ويمل، أي بالكسر وبالفتح، يقال: عز يعز، بالفتح، إذا اشتد، وعززت عليه أعز، من حد ضرب، أي كرمت عليه، نقله الجوهري. وأعززت بما أصابك، بالضم، أي مبنيا للمجهول، أي عظم علي. ويقال: أعزز علي بذلك، أي أعظم، ومعناه عظم علي، ومنه حديث علي رضي الله عنه لما رأى طلحة قتيلا قال: أعزز علي أبا محمد أن أراك مجدلا تحت نجوم السماء . والعزوز، كصبور: الناقة الضيقة الإحليل لا تدر حتى تحلب بجهد، وكذلك الشاة، ج عزز، بضمتين، كصبور وصبر، ويقولون: ما العزوز كالفتوح، ولا الجرور كالمتوح، أي ليست الضيقة الإحليل كالواسعته، والبعيدة القعر كالقريبته، وقد عزت تعز، كمد يمد، عزوزا، كقعود، وعزازا، بالكسر، وعززت، ككرمت، قال ابن الأعرابي: عززت الشاة والناقة عززا شديدا، بضمتين، إذا ضاق خلفها ولها لبن كثير. قال الأزهري: أظهر التضعيف في عززت، ومثله قليل، قد أعزت، إذا كانت عزوزا، كذلك تعززت، والاسم العزز والعزاز. وعزه يعزه عزا، كمده: قهره وغلبه في المعازة، أي المحاجة. قال الشاعر يصف جملا: يعز على الطريق بمنكـبـيه كما ابترك الخليع على القداح

أي يغلب هذا الجمل الإبل على لزوم الطريق، فشبه حرصه عليه وإلحاحه في السير بحرص هذا الخليع على الضرب بالقداح لعله يسترجع بعض ما ذهب من ماله، والخليع: المخلوع المقمور ماله. والاسم العزة، بالكسر، وهي القوة والغلبة، كعز عزه عزعزة. عزه في الخطاب، أي غلبه في الاحتجاج، وقيل: غالبه كعازه معازة، وقوله تعالى: وعزني في الخطاب أي غلبني، وقرئ: وعازني، أي غالبني، أو عزني: صار أعز مني في المخاطبة والمحاجة، ويقال: عازني فعززته، أي غالبني فغلبته، وضم العين في مثل هذا مطرد وليس في كل شيء يقال فاعلني ففعلته. والعزة، بالفتح: بنت الظبية، وقال الراجز: هان على عزة بنت الشحـاج مهوى جمال مالك في الإدلاج وبها سميت المرأة عزة، وهي بنت جميل الكنانية صاحبة كثير، وجميل هو أبو بصرة الغفاري. والعزاز، كسحاب: الأرض الصلبة، وفي كتابه صلى الله عليه وسلم لوفد همدان: على أن لهم عزازها وهو ما صلب من الأرض وخشن واشتد، وإنما يكون في أطرافها، ويقال: العزاز: المكان الصلب السريع السيل. قال ابن شميل: العزاز: ما غلظ من الأرض وأسرع سيل مطره، يكون من القيعان والصحاصح وأسناد الجبال والآكام وظهور القفاف. قال العجاج: من الصفا العاسي ويدهسن الغدر عزازه ويهتمرن ما انـهـمـر وقال أبو عمرو في مسايل الوادي: أبعدها سيلا الرحبة، ثم الشعبة، ثم التلعة، ثم المذنب ثم العزازة. وفي الحديث: أنه نهى عن البول في العزاز لئلا يترشش عليه. وفي حديث الحجاج في صفة الغيث: وأسالت العزاز. وأعز الرجل إعزازا: وقع فيها، أي في أرض عزاز وسار فيها، كما يقال أسهل، إذا وقع في أرض سهلة. عن أبي زيد: أعز فلانا: أكرمه وأحبه، وقد ضعف شمر هذه الكلمة عن أبي زيد. عن أبي زيد أيضا: أعزت الشاة من المعز والضأن، إذا استبان حملها وعظم ضرعها، قال: وكذلك أرأت ورمدت وأضرعت، بمعنى واحد. أعزت البقرة إذا عسر حملها، وقال ابن القطاع: ساء حملها. وعزاز، كسحاب: ع باليمن. وعزاز: د بالرقة قرب حلب شماليها. قالوا: إذا ترك ترابها على عقرب قتلها بالخواص، فإن أرضها مطلسمة، وقد نسب إليها الشهاب العزازي أحد الشعراء المجيدين، كان بعد السبعمائة، وقد ذكره الحافظ في التبصير. والعزاء، بالمد: السنة الشديدة، قال: ويعبط الكوم في العزاء إن طرقا يقال: هو معزاز المرض، كمحراب: أي شديده. والعزى، بالضم: العزيزة من النساء. قال ابن سيده: العزى: تأنيث الأعز، بمنزلة الفضلى من الأفضل، فإن كان ذلك فاللام في العزى ليست بزائدة، بل هي فيه على حد اللام في الحارث والعباس، قال: والوجه أن تكون زائدة، لأنا لم نسمع في الصفات العزى، كما سمعنا فيها الصغرى والكبرى. قوله تعالى: أفرأيتم اللات والعزى جاء في التفسير أن اللات صنم كان لثقيف، والعزى: صنم كان لقريش وبني كنانة، قال الشاعر: أما ودماء مائرات تخـالـهـا على قنة العزى وبالنسر عندما

أو العزى: سمرة عبدتها غطفان بن سعد بن قيس عيلان، أول من اتخذها منهم ظالم بن أسعد، فوق ذات عرق إلى البستان بتسعة أميال، بالنخلة الشامية، بقرب مكة، وقيل بالطائف، بنى عليها بيتا وسماه بسا، بالضم، وهو قول ابن الكلبي، وقال غيره: اسمه بساء، بالمد كما سيأتي، وأقاموا لها سدنة مضاهاة للكعبة، وكانوا يسمعون فيها الصوت، فبعث إليها رسول الله صلى الله عليه وسلم خالد بن الوليد رضي الله عنه عام الفتح، فهدم البيت، وقتل السادن وأحرق السمرة. وقرأت في شرح ديوان الهذليين لأبي سعيد السكري ما نصه: أخبر هشام بن الكلبي عن أبيه عن أبي صالح، عن ابن عباس قال: كانت العزى شيطانة تأتي ثلاث سمرات ببطن نخلة فلما افتتح النبي صلى الله عليه وسلم مكة بعث خالد بن الوليد فقال: ائت بطن نخلة، فإنك تجد بها ثلاث سمرات، فاعضد الأولى، فأتاها فعضدها، ثم أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: هل رأيت شيئا? قال: لا، قال: فاعضد الثانية، فأتاها فعضدها، ثم أتى النبي صلى الله

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩١٤
عَزَّ عَزَّ I ( n. ac. عَزّ 1 , عِزّ 2 , عِزَّة 2t , عَزَاْزَة 22t ), a. Was, became mighty, powerful; was great, exalted; was loved, honoured. b. Was rare, scarce; was valuable, precious, costly, dear. c. Strengthened himself. d. [ 'Ala ], Was hard, difficult for; tried, distressed. e. Resisted, withstood. f. U ( n. ac. عَزّ 1 ) [ acc. & Fī ], Surpassed, excelled, vanquished,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٠٬٨٢٩
عزز 1.BAB عَزَّ - يَعُزَّ - عِزٌّ - عِزٌّاً - عَزِيْز عَزَّزَ - يُعَزِّزُ عَزَّ - يَعُزَّ + كائن + كائناً: يفوقه ويقوى عليه فيغلبه ويقهره، ويخضعه لسلطانه وحكمه عَزَّ - يَعُزَّ + كائن + كائناً + في أمر: يفوقه ويقوى عليه فيغلبه ويقهره، ويخضعه لسلطانه وحكمه في ذلك الأمر ﴿فقال أكفلنيها وعزني في الخطاب﴾ عَزَّ - يَعُزَّ + كائن أو أمر أو شيء + على
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٢ (الإجمالي: ٣٤٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حكم

    الآيات المشتركة: ٤٩ · Gem demektir

  2. أله

    الآيات المشتركة: ٦٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. رحم

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  4. قوي

    الآيات المشتركة: ٧ · Kuvvet

  5. نقم

    الآيات المشتركة: ٥ · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir

  6. رهط

    الآيات المشتركة: ٢ · Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır

  7. ذلل

    الآيات المشتركة: ٤ · Zeyl etek denektir

  8. طمأن

    الآيات المشتركة: ٣ · Huzur bulan

  9. سبح

    الآيات المشتركة: ٧ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  10. عنت

    الآيات المشتركة: ٢ · Sıkıntıya düştünüz

  11. صور

    الآيات المشتركة: ٣ · Sûr

  12. لحق

    الآيات المشتركة: ٢ · Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir

الآيات التي ورد فيها(١١٧)

  1. رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

  2. هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

  3. شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

  4. إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

  5. إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

  6. فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ

    Etkin

  7. قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

    Etkin

  8. فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا …

    Etkin

  9. وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

  10. لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Etkin

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعزز
YapıÜçlü (katlamalı / müzâaf)
Özel DurumMüzâaf (ayn ve lâm harfleri aynı cinstendir)
Bağlamsal Yakın Köklerقوو, غلب, قدر
Zıt Kökذلل
Çekirdek Özet 1Sert, taşlık ve aşınmaz zemin; geçit vermeme, aşılmazlık ve nadirlik
Çekirdek Özet 2Mağlup edilemez mutlak kudret, sarsılmaz izzet ve zeval bulmaz üstünlük
Çekirdek Özet 3Dış etkilere karşı tam bağımsızlık, ontolojik direnç ve ilahi egemenlik
Kritik Hata Riskiİzzeti kör bir zorbalık veya kaba kuvvet sanarak ahlaki ve ontolojik yetkinlik zemininden koparmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عزKendi sınırını koruma, ayrışarak sertleşme ve baskı altına girmeme yönündeki ilk direnç; nitekim عزب kökünde uzaklaşarak korunma, عزر kökünde sınır çekerek takviye etme, عزل kökünde bütünüyle ayırma ve عزم kökünde iradeyi sertleştirip pekiştirme hareketleri bu ortak zemine dayanır.زİkilenen kesici ve engelleyici ses unsuru, direncin ve aşılmazlığın kalıcı bir niteliğe dönüşerek mutlak bir galebe ve aşınmaz bir kudret haline gelmesini sağlamıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakVarlığın merkezindeki diri kaynak, bilme ve odak noktası oluş
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeDış tesirlere sınır çizen, bölen ve içeri sızmayı engelleyen keskin hat
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeKeskin sınırın pekiştirilmesi, geçit vermezliğin ve direncin iki katına çıkarılması
عززKaynağın çifte keskin hatla kuşatılarak dış müdahalelere bütünüyle kapatılması, aşınmaz ve mağlup edilemez bir üstünlük merkezi kurulması hareketi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert, taşlık, ayak basıldığında iz bırakmayan ve çiğnenmesi güç zemin (el-azāz). Suyun içine batmayıp akıp gittiği sert toprak tabakası ile memesinin darlığı sebebiyle sütü ancak büyük bir güçlükle sağılabilen koyun (el-azūz).
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Ferazdak, kabilesinin şeref ve sarsılmaz konumunu överken kökü bina sütunlarının yıkılmazlığı anlamında kullanmıştır: إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا / بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ. Aynı dönemin recez şairi el-Accâc ise kıtlık ve şiddet yılını nitelemek üzere şöyle demiştir: ويَعْبِطُ الكُوم في العَزَّاءِ إن طُرِقَا.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde عزز kökü, fiziksel dayanıklılık, katılık, zorluk ve mağlup edilemez kudret ekseninde son derece köklü ve tutarlı bir semantik devamlılığa sahiptir. İbranicede aynı ses ve anlam denkliğiyle yer alan עָזַז (azaz) fiili güçlü olmak, metanet göstermek, sertleşmek ve galebe çalmak manalarını taşır; buradan türeyen עֹז (oz) gücü, sığınak niteliğindeki sarsılmazlığı ifade eder. Süryanicede ܥܙܙ (‘zaz) kökü şiddetlenmek, kuvvet bulmak, direnmek ve baskın gelmek anlamında kullanılır. Ugarit tabletlerinde 'zz biçimi tanrısal veya krallara mahsus sarsılmaz kudreti niteleyen bir sıfat olarak yaygındır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel anlamı, dışarıdan gelen basınca boyun eğmeyen, dağılmayan ve şekil değiştirmeyen katı kütle hareketidir. Arapçada bu ilksel fiziki sertlik (el-azāz), ahlaki ve ontolojik alana taşınarak kimsenin üstesinden gelemediği mutlak hâkimiyet, onur, dokunulmazlık ve nadir bulunurluk (izzet) kavramlarına kaynaklık etmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSert, su geçirmeyen ve ayak izi bırakmayan taştan, aşılmaz güce ve izzete intikalÇöl tabiatındaki aşınmaz taşlık arazinin (el-azāz) taşıdığı geçit vermezlik vasfı, boyun eğmezlik ve galebe manasına dönüştürülmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עָזַז (azaz), Süryanice ܥܙܙ (‘zaz), Ugaritçe ‘zzDoğu ve Batı Sami kollarının tamamında 'fiziki güç, tahkim edilmiş sığınak ve sarsılmaz üstünlük' ortak kök değeridir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökle doğrudan örtüşen ikna edici bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عززAnlamlıGüçlü, galip ve aşılmaz olmakSertlik, boyun eğmezlik ve mutlak üstünlük.Hedef kök; Kur'an'da 120 kez geçer.
زعزAnlamlıŞiddetle sarsmak ve yerinden oynatmakDörtlü زعزع formunun ikili çekirdek köküdür; rüzgârın bir şeyi kökünden sarsması hareketidir.Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sarsılmaz sertliğe karşı sarsma fiilidir.
ززعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel (kullanım dışı) kaydedilmiştir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عززMerkezMutlak galebe ve aşılmazlıkDış tesirlere kapalı, asla mağlup edilemez, sarsılmaz ve onurlu güçHem kendi içinde direnç hem dışa karşı üstünlük bildirir
قووKomşuKuvvet ve dayanıklılıkZayıflığın zıddı olarak enerjik ve fiili yapabilme gücünü ifade eder; izzetteki aşılmaz üstünlük ve şeref vurgusu ikincildirEylemi icra edebilme potansiyelidir
غلبKomşuGalebe çalmak ve yenmekBir mücadele ve çatışma sonrasında hasmı alt etmeyi bildirir; izzet ise mücadele olmaksızın da zatî bir aşılmazlıktırÇatışma neticesinde ortaya çıkan fiili üstünlüktür
قدرKomşuGüç yetirme ve ölçü koymaBir şeyi belli bir ölçü ve takdir dairesinde yapabilme yetkinliğidirÖlçülü güç ve tasarruf kudretidir
ذللZıtZillet ve boyun eğmeKolayca yönlendirilen, çiğnenen, direnci kırılmış ve emre amade kılınmış durumİzzetin doğrudan karşıtı olup direncin ve şerefin yokluğudur

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعززSertleşmek, üstün gelmek, aşılmaz olmakHem ontolojik dokunulmazlığı hem kudret ve azameti hem de az bulunur kıymeti içerir.Kesin
Latinceinvictus, praevalensYenilmez, baskın çıkaninvictus kelimesi yenilmezlik ve aşılamazlık yönünü, praevalens ise galebe çalma yönünü karşılar; izzetin ahlaki ve ontolojik asalet boyutunu tam vermez.Güçlü
İngilizceinvincible, mighty, prevalentYenilmez, kudretli, hâkiminvincible aşılmazlık yönünü, mighty kuvvetini verir; kökün nadirlik (az bulunma) boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
Almancaunüberwindlich, allmächtigAşılamaz, mutlak kudretliFiziksel ve metafizik direnci çok iyi karşılar; toplumsal şeref ve onur nüansını eksik bırakır.Güçlü
Fransızcainvincible, souverainYenilmez, egemensouverain ile egemenlik ve üstünlük boyutu, invincible ile aşılamazlık boyutu karşılanır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعَزِيزُ / عَزِيزٌAllah'ın mutlak mağlup edilemez kudretiİlahî isim bağlamında; özellikle 'el-Hakîm' ve 'er-Rahîm' isimleriyle birlikte hükmün ve merhametin zayıflıktan değil aşılmaz güçten kaynaklandığını bildiren ayetler (Bakara 2:129, Şuarâ 26:9).
الْعِزَّةَ / عِزَّةٍSahte büyüklük taslama, kibir ve inatMüşrik ve münafıkların hakka karşı dirençlerini ve haksız gururlarını bildiren bağlamlar (Bakara 2:206, Sâd 38:2).
الْعِزَّةُHakiki ve kalıcı onur, dokunulmaz şerefBütün üstünlüğün yalnızca Allah'a, Resulüne ve müminlere ait olduğunu bildiren ayetler (Fâtır 35:10, Münâfikûn 63:8).
فَعَزَّزْنَاDesteklemek, takviye ederek güçlendirmekElçilerin tebliğ hareketine üçüncü bir elçiyle güç ve dayanak verilmesi bağlamı (Yâsîn 36:14).
وَعَزَّنِيMünazarada veya davada baskın çıkmakİki kişi arasındaki hak iddialaşmasında birinin diğerine baskın gelmesi (Sâd 38:23).
عَزِيزٌ عَلَيْهِAğır gelmek, tahammülü güç olmakMüminlerin sıkıntıya uğramasının Peygamber'e çok ağır geldiğini ifade eden bağlam (Tevbe 9:128).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyye ve el-Esmâü'l-HüsnâAllah'ın 'el-Azîz' isminin zâtî mi fiilî mi olduğu; O'nun kudretinin hiçbir kayıt ve illetle sınırlandırılamayacağı, hiçbir şeyin O'na galebe çalamayacağı tartışması.Mutlak galebe, zatî dokunulmazlık ve dengi bulunmayan aşkınlık.
FıkıhMüslümanın hukuki ve ahlaki izzetiİslâm'ın ve müminin izzetinin zedelenmemesi ilkesi; zimmî hukuku, cizye, kısas ve köle azadında izzet ve zillet statülerinin tespiti.Hukuki korunmuşluk, aşağılanmaya karşı dokunulmazlık ve hak üstünlüğü.
Tefsirİsim çiftlerinin semantik terkibiKur'an'da 'el-Azîz' isminin 'el-Hakîm' ile 47 kez, 'er-Rahîm' ile 13 kez yan yana gelmesinin hikmeti; mutlak gücün hikmet ve rahmetle dizginlendiği tespiti.Zorbalıktan arınmış, hikmetle kuşatılmış meşru ve dengeli kudret.
HadisAhlaki vakar ile kibir ayrımı"İzzet O'nun izârı, azamet O'nun ridâsıdır" kudsî hadisi ve kişinin dinde izzet ararken kibre düşmemesi, müminin kendisini zillete düşürmemesi gerektiği bahsi.Kulun Allah'a sığınarak kazandığı vakar ve sahte benlik taslamaktan sakınma.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk ekseniMutlak dokunulmazlık ve sığınakSahte güç odaklarına boyun eğmeyi engellemeBütün izzetin Allah'a ait olduğunu bilmek, mümini dünyevi otoriteler karşısında eğilmekten kurtarır.Kesin
İlmiHakikatin epistemolojik sağlamlığıYanlışlanamaz aksiyomatik zeminŞüphe ve tahrif baskısına karşı dirençÇürütülemez, aşınmaz ve doğruluğu zeval bulmaz temel hakikat ilkelerinin sarsılmazlığını temin eder.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve dış bağımsızlıkTam egemenlik (hâkimiyet)Vesayet ve tahakkümü reddetmeBir toplumun veya devletin dış baskılara boyun eğmeme, kendi kaderini tayin etme ve caydırıcı olma yeteneğidir.Kesin
İktisadiKıymet ve kaynak güvenliğiDeğerlilik, az bulunurluk (kıtlık)Enflasyona ve değer kaybına karşı dayanıklılıkArzı sınırlı, bozulmayan ve kolayca ikame edilemeyen stratejik malların yüksek değerini ve piyasa direncini temsil eder.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyeri / Deformasyon direnciFizikte bir parçacığın veya sistemin dış bir kuvvet tarafından durumunun değiştirilmesine karşı koyduğu aşılmaz enerji eşiği; malzeme biliminde maddenin basınç altında yapısını koruma katsayısı.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal egemenlik ve otonomiSiyaset ve hukuk felsefesinde bir yapının dışarıdan hiçbir meşruiyet veya emir almaksızın kendi kurallarını koyabilme ve müdahalelere karşı tam dokunulmazlık zırhına sahip olma durumu.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİzzeti yalnızca dünyevi şan, şöhret, siyasi kibir, milliyetçi böbürlenme veya kaba askeri üstünlük zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamİzzetin yalnızca Allah'a ait ontolojik bir hakikat olduğu; ahlak, hikmet ve adaletle birleşmeyen hiçbir gücün izzet sayılamayacağı, aksine 'el-ızzetü bi'l-ism' (günahla gelen kibir) olarak zilletin ta kendisi olduğu gerçeği.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGücü hakikatin ölçüsü saymak; zalimlerin geçici galebesini izzet zannederek hakiki izzeti zayıf görünen adaletin ve tevhidin yanında aramamaktan doğan ahlaki ve itikadi çöküş.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın uluhiyet tasavvurunda kudretin keyfî bir zorbalık değil, aşılmaz bir izzet, mutlak bir hikmet ve kuşatıcı bir rahmet dengesi üzerinde durduğunu kavramanın anahtarıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Esma-i Hüsna ayetlerinde (özellikle el-Azîz el-Hakîm ve el-Azîz er-Rahîm terkiplerinde), peygamberlerin kavimleriyle olan güç mücadelelerinde ve münafıkların üstünlük iddialarını boşa çıkaran ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminlerin dünyevi güçsüzlük anlarında zillete düştükleri vehmini yıkar; hakiki izzetin siyasi veya maddi üstünlükte değil, Allah'a aidiyette olduğunu göstererek güç ile hakikat arasındaki ilişkiyi doğru kurar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSert, çiğnenemez, iz bırakmaz taşlık zemin; su sızdırmazlık, nadir bulunuş ve aşınmazlık.
  • Soyut anlamDışarıdan hiçbir gücün mağlup edemediği, zevale uğratamadığı mutlak üstünlük, sarsılmaz haysiyet ve dokunulmazlık.
  • Sistematik karşılıkSistemin dış müdahalelere karşı geliştirdiği mutlak direnç eşiği ve kendi meşruiyetini bizatihi kendi aşkınlığından alan egemenlik merkezi.
  • LaTeX modeliE={x∈Ω∣∀y (y→x  ⟹  Δx=0)∧∀z (x≻z)}
  • LaTeX açıklaması

Modelde Ω tüm varlık ve etkileşim uzayını temsil eder. E kümesi bu uzayda izzet sahibi merkezi gösterir. Formül iki temel hareketi modeller: İlk kısım olan ∀y (y→x  ⟹  Δx=0) ifadesi, uzaydaki herhangi bir y unsurunun x üzerine uyguladığı hiçbir etki veya baskının x üzerinde bir deformasyona, aşınmaya veya değişime (Δx=0) yol açamayacağını, yani mutlak aşılmazlık ve direnci simgeler. İkinci kısım olan ∀z (x≻z) ise sistemdeki diğer tüm unsurlara karşı x'in mutlak galebe ve üstünlüğünü (x≻z) ifade eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع