عين

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ي-نالصيغ: ٣٥ · الجذور المجاورة: ٨٤ · الآيات: ٦٣ · السور: ٣٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حورعَيْنًاجننأَعْيُنٌعينقررأَعْيُنٍحزندمعزوجمَعِينٍكأس

الجذرالصيغ ٣٥الآيات ٦٣السور ٣٧المجاورة ٨٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عين

ع - ي - ن

جذر
  • الورود: ٦٥
  • الآيات: ٦٣
  • الصيغ: ٣٥
  • المعاجم: ١١

Ayn göz, “evya” göze demektir. Önce pınarların akan gözüne, sonra da insanların gözüne ayn denmiştir. Topluluklarda kelimelerin birbirine aktarılması olduğu gibi, benzetmelerin aktarılması da vardır. Türkler ve Araplar gözü hem pınar için hem de görme aleti için kullanmışlardır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ayn göz, “evya” göze demektir. Önce pınarların akan gözüne, sonra da insanların gözüne ayn denmiştir. Topluluklarda kelimelerin birbirine aktarılması olduğu gibi, benzetmelerin aktarılması da vardır. Türkler ve Araplar gözü hem pınar için hem de görme aleti için kullanmışlardır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٣٤١
باب العين والنون وواي معهما ع ن و، ع ن ي، ع و ن، ع ي ن، ن ع و، ن ع ي ، و ع ن، ن و ع، ن ي ع مستعملات عنو: العاني: الأسير، أقرّ بالعُنُوِّ والعَناء وهما مصدران قال: ابني أمية إني عنكمـا عـانـي وما العنا غير أني مرعش فاني قوله: عانٍ، أي: ماسور، أي ليس عُنُوّي إلاّ أنّي مرعش. ويقال للأسير: عنا يعنو وعَنِيَ يَعْنَى إذا نشب في الإسار. قال: ولا يُفكّ طَوالَ الدّهر عانيها وتقول: أَعْنُوه، أي:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٣٢٩
العَيْنُ: حاسَّة الرؤيا، وهي مؤنَّثة، والجمع أعْيُنٌ وعُيونٌ وأعْيانٌ. وتصغيرها عُيَيْنَة، ومنه قيل: ذو العَيْنَتَيْنِ، للجاسوس. ولا تقل: ذو العُوينتين. والعَيْنُ: عَيْنُ الماء، وعَيْنُ الركبة. ولكلِّ ركبة عينان. وهما نقرتان في مقدّمها عند الساق. والعَيْنُ: عَيْنُ الشمس. والعَيْنُ: الدينار. والعَيْنُ: المالُ الناضُّ. والعَيْنُ: الديدبان، والجاسوس. ولقيته عَيْنَ عُنَّةٍ، إذا رأيته عِياناً ولم
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٥٬٣٩١
باب العين والنون عون ، عنا ، نعو ، عين ، وعن ، ينع ، نعي ، نوع ، ونع . عون : يقال امرأة متعاوِنة إذا اعتدل خَلْقُها فلم يبدُ حجمها ، وبرذون متعاون ومتدارِك ومتلاحك إذا لحِقت قوّته وسِنّه . وقال الليث : كل شيء أعانك فهو عَوْن لك ؛ كالصوم عَوْنٌ على العبادة والجميع الأعوان . قال : وتقول : أعنته إعانة ، واستعنته ، واستعنت به ، وعاونته . وقد تعاونّا أي أعان بعضنا بعضاً . والمَعُونة : مَفْعُلة في قياس
رابط المدخل

باب العين والنون عون ، عنا ، نعو ، عين ، وعن ، ينع ، نعي ، نوع ، ونع . عون : يقال امرأة متعاوِنة إذا اعتدل خَلْقُها فلم يبدُ حجمها ، وبرذون متعاون ومتدارِك ومتلاحك إذا لحِقت قوّته وسِنّه . وقال الليث : كل شيء أعانك فهو عَوْن لك ؛ كالصوم عَوْنٌ على العبادة والجميع الأعوان . قال : وتقول : أعنته إعانة ، واستعنته ، واستعنت به ، وعاونته . وقد تعاونّا أي أعان بعضنا بعضاً . والمَعُونة : مَفْعُلة في قياس من جعلها من العَوْن . وقال ناس : هي فَعُولة من الماعون ، والماعون فاعول . وقال غيره من النحويين : المَعُونة مَفْعُلة من العَوْن ، مثل المَغُوثة من الغوث ، والمَضُوفة من أضاف إذا أشفق ، والمشورة من أشار يشير . ومن العرب من يحذف الهاء فيقول : مَعُون وهو شاذّ ؛ لأنه ليس في كلام العرب مَفْعُل بغير هاء . ورَوَى الفراء عن الكسائيّ أنه قال : لا يأتي في المذكّر مَفْعُل بضم العين إلا حرفان جاءا نادرين لا يقاس عليهما وأنشد : بثين الزمى لا إن لا إن لزمته على كثرة الواشين أيُّ معون وقال آخر : ليوم هيجا أو فَعال مَكْرُم وقال الفراء : مَعُون جمع معونة ، ومكرم جمع مكرمة . وقال الله جلّ وعزّ : ( لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذالِكَ ) ( البَقَرَة : 68 ) قال الفراء : انقطع الكلام عند قوله ) ولا بكر ثم استأنف فقال ) عَوَانٌ بَيْنَ ذالِكَ ( قال : والعوان يقال منها قد عوَّنَتْ . وقال أبو عبيد : العَوَان من النساء : الثيّب . وجمعها عُون . وقال أبو زيد عانت البقرة تَعُون عُوُوناً إذا صارت عَوانا . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم قال : العَوَان : النَصَف التي بين الفارض وهي المسنّة وبين البكر وهي الصغيرة . قال : ويقال : فرس عَوَان وخيل عُون على فُعْل . والأصل عُوَن ؛ فكرهوا إلقاء ضمة على الواو فسكَّنوها . وكذلك يقال رجل جواد وقوم جُود . وقال زهير : نَحُلَّ سهولها فإذا فزِعنا جَرَى منهن بالآصال عونُ فزِعنا : أغثنا مستغيثاً . يقول : إذا أغثنا ركبنا خيلاً . قال : ومن زعم أن العُون هاهنا جمع العانة فقد أبطل . وأراد أنهم شجعان ، فإذا استغيث بهم ركبوا الخيل وأغاثوا . وقال أبو زيد : بقرة عوان : بين المسِنَّة والشابَّة . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العَوَان من الحيوان : السنّ بين السنّين ، لا صغير ولا كبير . وامرأة عَوَان : ثيب . وحرب عوان : كان قبلها حرب . أبو عبيد : العانة : الجماعة من حُمُر الوحش وقال غيره : تجمع عُوناً وعانات . وقال الليث : عانات : موضع بالجزيرة تنسب إليه الخَمُر العانيَّة . قال : وعانة الرجل إسبه من الشعر النابت على فرجه وتصغيرها عُوَيْنة . وقال أبو الهيثم : العانة منبِت الشعر فوق القُبُل من المرأة ، وفوق الذكر من الرجل ، والشعر النابت عليها يقال له الشِعْرة والإسب . قلت : وهذا هو الصواب لا ما قاله الليث . ثعلب عن ابن الأعرابي : استعان الرجل إذا حلق عانته وأنشد : مثل البُرام غدا في أُصدة خَلَق لم يستعن وحوامي الموت تغشاه البُرَام : القراد . لم يستعن أي لم يحلق عانته وحوامي الموت حوائمه فقلبه . وهي أسباب الموت . اللحياني : يقال : فلان على عانة بكر بن وائل أي على جماعتهم وحرسهم أي هو قائم بأمرهم . الليث : رجل مِعوان : حسن المعونة . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العَوَانة النخلة الطويلة ، وبها سمي الرجل ، وهي المنفردة ويقال لها : القِرْواح والعُلْبة . قال : والعَوَانة أيضاً : دودة تخرج من الرمل فتدور أشواطاً كثيرة . وقال الأصمعي : العَوَانة : دابَّة دون القنفذ تكون في وسط الرملة اليتيمة وهي المنفردة من الرَمَلات فتظهر أحياناً ، وتدور كأنها تطحن ثم تغوص . قال : ويقال لهذه الدابة : الطُّحَن . قال : وبالعوانة الدابة سمى الرجل . عمرو عن أبيه قال : العَوِين : الأعوان . قال الفراء : ومثله طَسِيس جمع طَسّ . ثعلب عن ابن الأعرابي التعوين كثرة بَوْك الحمار لعانته والتوعين لعانته السِمَن . وعن : قال أبو عبيد عن أبي زيد : إذا بلغت الناقة أقصى غاية السِمَن قيل توعّنت فهي متوعنة وهي نَهِيّة مثلها . عمرو عن أبيه قال قرية النمل إذا خربت فانثقل النمل إلى غيرها وبقيت آثارها فهي الوِعَان واحدها وَعْن . وقال ابن الأعرابي مثله ، إلاّ أنه قال : وَعْنة . وقال الليث الوَعْنة جمعها الوِعَان . بياض تراه على الأرض تعلم به أنه وادي النمل لا يُنبت شيئاً . وأنشد : . . . كالوِعان رسومها قال والغنم إذا سمِنت أيام الربيع فقد توعَّنت . وقال ابن دريد : الوِعَان : خطوط في الجبال شبيهة بالشئون . عين : يقال عان الرجل فلاناً يعينه عَيْناً إذا ما أصابه بالعين ، فهو عائن ، والمصاب بالعين معين . ومن العرب من يقول : مَعْيون . وأنشدني غير واحد : قد كان قومك يحسبونك سيدا وإخال أنك سيّد مَعْيون وتعيَّن الرجلُ إذا تشوَّه تأنّى ليصيب شيأ بعينه . ورجل عَيُون إذا كان نَجِىءَ العين . ويقال : أتيت فلاناً فما عيّن لي بشيء ، وما عيَّنني بشيء أي ما أعطاني شيأ . ويقال : عيَّنت فلاناً أي أخبرته بمساويه في وجهه . ويقال : بعثناً عَيْنا أي طليعة ، يعتان لنا أي يأتينا بالخبَر . والاعتيان : الارتياد . ويقال ذهب فلان فاعتان لنا منزلا مُكْلئاً أي ارتاد لنا منزلاً ذا كلأ . والعِينة : خيار الشيء وجمعها عِيَن . وقال الراجز : فاعتان منها عِينة فاختارها حتى اشترى بعينه خيارها ابن الأنباريّ في قوله تعالى : ( وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا ) ( هود : 37 ) قال أصحاب النقل والأخذ بالأثر : الأعين يريد به العَين . قال : وعَيْن الله لا تفسَّر بأكثر من ظاهرها ، ولا يسع أحداً أن يقول : كيف هي أو ما صفتها . قال : وقال بعض المفسرين ) بأعيننا بإبصارنا إليك . وقال غيره : بإشفاقنا عليك . واحتجّ بقوله : وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ) ( طه : 39 ) أي لتغَذَّى بإشفاقي . تقول العرب : على عيني قصدت زيداً يريدون الإشفاق . عمرو عن أبيه قال : اللُّومة : السِنّة التي تُحرث بها الأرض ، فإذا كانت على الفَدَان فهي العِيان وجمعها عُيُن لا غير . وقول عمر بن أبي ربيعة : ونفسك لم عينين جئت الذي ترى وطاوعت أمر الغيّ إذ أنت سادر قال : قال الزبير : عينين : معاينة . وقال أبو العباس : عينين جعله بدلاً من النفس . أبو عبيد : حضرت حتى عِنْت وأَعْينت بلغت العيون . ابن السكيت : يقال قدِم فلان من رأس عَيْن ، ولا تقل : من رأس العين . ويقال : ما بالدار عين ولا عائنة أي أحدٌ . الفراء : لقيته أوّل عَيْن أي أوَّل شيء . وأبو عبيد عن الكسائي مثله . وقال أبو زيد لقيته أول عائنة مثله . وقال الفراء : ما بها عائن وما بها عَيَن بنصب الياء . والعَينُ : أهل الدار . وقال اللحياني : إنه لأعيْن إذا كان ضخم العين واسعها والأنثى عيناء . والجميع منها عِين قال الله تعالى : ( يَشْتَهُونَ وَحُورٌ عِينٌ ) ( الواقِعَة : 22 ) ولقد عَيِنَ يَعْيَنُ عَيَنَاً وعِينةً حسنةً . ونعجة عيناء إذا اسودت عينتها ، وابيض سائر جسدها قال وعِينتها : موضع المَحْجِر من الإنسان ، وهو ما حول العين . وحفر الحافر فأعْيَن وأعان أي بلغ العُيون . ورأيت فلاناً عِيَاناً أي مواجهة . ويقال : طلعت العين وغابت العين ، أي الشمس . وفي الحديث : ( إن أعيان بني الأم يتوارثون دون بني العَلاّت ) . وأخبرني المنذري عن أحمد بن يحيى أنه قال : الأعيان :

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٨٬٦٩١
(باب العين والياء وما يثلثهما) (عيب) العين والياء والباء أصلٌ صحيح، فيه كلمتان: إحداهما العَيب والأخرى العَيْبة، وهما متباعدتان. فالعَيب في الشيء معروفٌ. تقول: عابَ فلان فلاناً يَعيبُه. ورجلٌ عَيَّابةٌ: وَقَّاعٌ في الناس. وعابَ الحائطُ وغيرهُ، إذا ظهر فيه عَيب. والعاب: العيب([1]) . والكلمة الأخرى العَيْبَة: عَيْبَة الثيابِ وغيرها، وهي عربيَّة صحيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٤٨٤
- العين الجارحة. قال تعالى: ﴿والعين بالعين﴾ [المائدة/45]، ﴿لطمسنا على أعينهم﴾ [يس/66]، ﴿وأعينهم تفيض من الدمع﴾ [التوبة/92]، ﴿قرة عين لي ولك﴾ [القصص/9]، ﴿كي تقر عينها﴾ [طه/40]، ويقال لذي العين: عين (قال ابن منظور: والعين: الذي ينظر للقوم، سمي بذلك لأنه إنما ينظر بعينه. انظر: اللسان (عين) )، وللمراعي للشيء عين، وفلان بعيني، أي: أحفظه وأراعيه، كقولك: هو بمرأى مني ومسمع، قال: ﴿فإنك بأعيننا﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٧٢
ع ي ن فلان عيون وعيّان ومعيان‏.‏ ‏"‏ وهو عبد عين ‏"‏ وصديق عين وأخو عين‏:‏ لمن يخدمك ويصادقك رياءً‏.‏ وأنشد الجاحظ‏:‏ ومولىً كعبد العين أماً لقاؤه فيُرضى وأما غيبه فظنون وتقول لن بعثته واستعجلته‏:‏ ‏"‏ بعين ما أرينّك ‏"‏ أي لا تلو على شيء فكأني أنظر إليك‏.‏ ولأضربن الذي فيه عيناك أي رأسك‏.‏ ‏"‏ ولقيته أدنى عائنة ‏"‏ أي قبل كل شيءٍ‏.‏ وعان على القوم عيانةً إذا كان عيناً عليهم وتعيّناً عيناً
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٨٬٣٨٧
: ( *!العَيْنُ ) : أَوْصلَ معانِيها الشيْخُ بهاءُ الدِّيْن السَّبكيّ في قصِيدَةٍ له عَيْنِيّة مَدَحَ بها أَخَاهُ الشيْخ جَمَال الدِّيْن الحُسَيْن إلى خَمْسة وثَلاثِين معْنًى وأَوَّلها : هنيأ قد أقرّ الله عينيفلا رمت العدا أهلي *!بعين وهي طَويلَةٌ ، وأَوْصَلَها المصنِّفُ ، رحِمَه الله تعالَى في كتابِهِ هذا إلى سَبْعة وأَرْبَعِين مُرَتَّبَة على الحُرُوفِ . وفي كتابِ البَصائِرِ ما ينيفُ على
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٤٧٬١٤٧
عَيْنٌ 1 عَيْنٌ ذ [app. as inf. n. of عَانَ, agreeably with analogy, (like as أَذْنٌ is of أَذَنَ, and أَنْفٌ of أَنَفَ, &c.,) aor. يَعِينٌ,] signifies The hitting, or hurting, [another] in the eye. (K.) ― -b2- And The smiting with the [evil] eye: (K:) which is said in a trad. to be a reality. (TA.) You say, عِنْتُ الرَّجُلَ I smote the man with my [evil] eye. (S.) And اـِنَّكَ لَجَمِيلٌ وَلَا
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٦٩٥
عَانَ عَانَ ( y ) I ( n. ac. عَيْن 1 ), a. Hurt the eye of; smote with the evil eye. b. ( n. ac. عَيْن 1 , عَيَنَاْن 36 ), Flowed, ran, welled, gushed forth. c. Found water ( by digging ). d. [ acc. or 'Ala ], Acted as scout, spy, informer to. عَيِنَ عَيِنَ A ( n. ac. عِيْنَة 2t , عَيَن 4 ), a. Had large, lustrous eyes. عَيَّنَ عَيَّنَ II , a. Determined, defined; distinguished;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٣٬١٢٧
عين بَرَمَ - يَبْرِمُ (بَرَمَ - يَبْرُمُ) - أَبْرَمَ - يُبْرِمُ - مُبْرِم - مُبْرِمون بَرَمَ - يَبْرِمُ (بَرَمَ - يَبْرُمُ) + كائن + شيئاً: يدور ويفتل بعض أجزائه حول بعضها الآخر أَبْرَمَ - يُبْرِمُ + كائن + شيئاً أو أمراً: على وزن " أفعل" من " بَرَمَ - يَبْرِمُ ": يجعله " يَبْرِمُ " الشيء: يجعل آخر يفتل ويدور بعض أجزاء شيء حول بعضها الآخر
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٤ (الإجمالي: ٢٨٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. قرر

    الآيات المشتركة: ٨ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  2. حزن

    الآيات المشتركة: ٦ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  3. شرب

    الآيات المشتركة: ٥ · İçecek

  4. دمع

    الآيات المشتركة: ٢ · Gözyaşı demektir

  5. جنن

    الآيات المشتركة: ١٠ · Bahçe demektir

  6. فجر

    الآيات المشتركة: ٤ · Fecr Yarık demektir

  7. زوج

    الآيات المشتركة: ٦ · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  8. حور

    الآيات المشتركة: ٣ · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır

  9. كوب

    الآيات المشتركة: ٢ · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir

  10. طمس

    الآيات المشتركة: ٢ · Hemen sildik

  11. صنع

    الآيات المشتركة: ٣ · İmal ederler

  12. كأس

    الآيات المشتركة: ٢ · Bitki suyu demektir

الآيات التي ورد فيها(٦٣)

  1. إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  2. فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  3. وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  4. فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  5. كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  6. فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  7. إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

  8. إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلَالٍ وَعُيُونٍ

    Ve pınarlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعين
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerبصر, نظر, نبع
Zıt Kökعمي
Çekirdek Özet 1Dışarıya açılan odak noktası, görme organı ve yerden kaynayan su pınarı
Çekirdek Özet 2İlahi gözetim, hakikatin doğrudan müşahedesi ve cennette kesintisiz nimet akışı
Çekirdek Özet 3Varlığın özü, hazır ve somut gerçeklik ile doğrudan denetim mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel görme organına indirgemek; ilahi sıfat bağlamındaki gözetim ve pınar anlamındaki ontolojik kaynak boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عيAçığa çıkma, odaklanma, belirme veya bir halin dışa vurumu; nitekim عيش hayatiyetin sürmesini, عيب kusurun açığa çıkmasını, عير kafile veya kütlenin hareketle belirmesini ifade eder.نHareketi sürekli bir çıkış noktasına, kaynama menbaına ve görsel algı odağına sabitleyerek akışkanlık ve odaklanma anlamı kazandırmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGözGörme, bilme, açığa çıkarma, kaynağı ve derinliği fark etme hareketidir.
يEl ve kolİş yapma, uzanma, etkin müdahale ve kavrama kabiliyetidir.
نFiliz, yılan, balıkSüreklilik, canlılık, dipten fışkırma ve hareketin devamlılığıdır.
عينGözGörme yetisinin canlı ve sürekli bir odak halinde dışa vurulması, hem idrak merkezinin hem de fışkıran hayat kaynağının somutlaşmasıdır.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlıların görme organı olan göz ile yerin altından kaynayıp fışkıran su menbaı (pınar). Ayrıca bir şeyin bizzat kendisi (özü) ve hazır bulunan peşin mal (ayn).
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays ve A‘şâ gibi şairlerin şiirlerinde hem sevgilinin iri ve parlak gözlerini hem de gözden dökülen yaşların pınar gibi akmasını tarifte geçmektedir. Sözlüklerde aktarılan kadim şahitte güzelliğe nazar değmesi ve göz isabeti anlamında kullanılmıştır: قد كان قومك يحسبونك سيدا / وإخال أنك سيد معيون
Erken Arapça kullanımErken dönem kabile Arapçasında bir ordunun veya topluluğun önünden gidip bilgi toplayan keşif görevlisine (casus/gözcü) عَيْن denilmiş; hazır, peşin servet borç ve vadeli malın karşıtı olarak عَيْن şeklinde adlandırılmıştır.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinin en arkaik ve müşterek köklerinden biri olan bu yapı, Proto-Sami düzeyinde *ʿayn- biçiminde hem «göz» hem de «su kaynağı, pınar» anlamlarını birlikte taşımaktadır. Doğu Sami kolunda Akadcada īnu(m) şeklinde görme organı ve pınar karşılığında yer alırken, Batı Sami kolunda İbranicede עַיִן (ʿáyin), Süryanice ve Aramicede ܥܝܢܐ (ʿaynā), Ugarit dilinde ʿn ve Ge'ez (Habeşçe) dilinde ʿayn olarak bütünüyle aynı ses ve anlam matrisini korumuştur. Çöl ve vaha coğrafyasında kurak toprağın ortasından suyun dışarı fışkırdığı nemli çukur ile yüzün ortasında yaş pınarı barındıran görme organı arasında kurulan metaforik bağ, bütün Sami dillerinde somut bir zihinsel ortaklıktır. Arapçada bu semantik çekirdek genişleyerek «bir şeyin bizzat kendisi (zatı/özü)», «peşin değer», «seçkin kimse» ve «gözetleme faaliyeti» türevlerini kazanmıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعينGörme organından hareketle pınar, gözetim, zat, hıfız, nazar ve hazır nakit anlamlarına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *ʿayn-Akadca īnu, İbranice ʿáyin, Süryanice ʿaynā biçimleriyle hem göz hem pınar anlamında tam örtüşme vardır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanMısır hiyeroglif yazısında göz simgesinin (ir) görme ve yaratıcı gözetim fonksiyonuyla paralellik taşır; ancak kök harf birliği Sami dillerine özgüdür.Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Kogan (Genealogical Classification of Semitic), Lisānü’l-Arab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عينAnlamlıGöz, pınar, zatGörme organı, suyun kaynadığı yer ve bir şeyin bizzat kendisiHedef kök; Kur'an'da geçer
عنيAnlamlıKasıt, yöneliş, meşakkatBir şeye niyet etmek, önemsemek, zorluk çekmek ve anlam üretmekKur'an'da geçmez; ortak ikili çekirdek yönelişi
يعنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
ينعAnlamlıOlgunlaşma, kemale ermeMeyvenin kızarıp yenecek kıvama gelmesi, tam olgunlukKur'an'da geçer (En'âm 6:99)
نعيAnlamlıÖlüm haberi vermeBirinin vefatını topluma duyurma, ağıt yakmaKur'an'da geçmez
نيعAnlamlıEsneme, bükülmeBir nesnenin yumuşaklıkla salınması ve boyun eğmesiKur'an'da geçmez; nadir kullanım

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عينMerkezGörme organı, pınar, özAlgı organının bizzat kendisini, kaynağı ve gözetim altındaki korumayı ifade eder.Varlığın somut merkezi ve çıkış noktası
بصرKomşuGörme ve idrakعين organın kendisine, بصر ise o organın işlevine, algılama ve kalp derinliğindeki kavrayışa işaret eder.İdrak ve nüfuz edici bakış
نظرKomşuBakma ve yönelmeنظر gözün bir hedefe doğru çevrilmesi ve dikkat kesilmesidir; görme fiili gerçekleşmese de bakma eylemi vardır.Zihni veya uzvi yöneliş
نبعKomşuSuyun fışkırmasıعين suyun çıktığı çukuru ve menbaı adlandırırken, نبع suyun kaynayıp taşma hareketini anlatır.Kaynama ve taşma hareketi
عميZıtKörlük, kapalılıkGözün ışığını yitirmesi, gerçeğe karşı görme duyusunun veya kalbin bütünüyle perdelenmesidir.Algı ve basiretin yokluğu

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعينGöz, pınar, zatHem görme organını hem su kaynağını hem de bir varlığın kendi özünü ifade eden çok katmanlı yapıKesin
LatinceOculus / FonsGöz / PınarOculus yalnızca organı, fons ise kaynağı karşılar; Arapçadaki tek kökte birleşme durumunu iki ayrı sözcük temsil eder.Güçlü
İngilizceEye / Spring / EssenceGöz / Kaynak pınar / ÖzEye görsel algıyı, spring suyun çıkışını, essence zat anlamını verir; kökün ortak metaforik birliğini tek kelime karşılayamaz.Kesin
AlmancaAuge / Quelle / WesenGöz / Kaynak / ÖzAuge biyolojik organı, Quelle kaynayan suyu, Wesen nesnenin zatını ayrı ayrı karşılar.Güçlü
FransızcaŒil / SourceGöz / Pınar, kaynakŒil bakış ve organı, source başlangıç ve su kaynağını karşılar; gözün pınar şeklinde kavranışı kaynak sözcüğünde soyutlaşır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْيُن / عَيْن (Tekil ve çoğul)Biyolojik görme organıİnsanların ve cinlerin fiziksel gözleri, acziyeti, ağlaması veya büyülenmesi bağlamında (A'râf 7:116, Tevbe 9:92, Mâide 5:83).
بِأَعْيُنِنَا / عَلَى عَيْنِيİlahi koruma, riayet ve gözetimPeygamberlerin ilahi denetim ve koruma altında inşa faaliyeti veya yetişmesi bağlamında (Hûd 11:37, Tâhâ 20:39, Tûr 52:48).
عُيُون / عَيْن / مَعِينYerden fışkıran tatlı su pınarlarıCennet nimetleri, vahalar ve mucizevi su kaynakları bağlamında (Bakara 2:60, Hicr 15:45, Mülk 67:30).
قُرَّةُ أَعْيُنٍGöz aydınlığı, sevinç ve huzurAile, evlat veya salih ameller karşılığı vaat edilen derin iç sükuneti bağlamında (Furkân 25:74, Secde 32:17).
حُورٌ عِينٌİri ve güzel gözlü varlıklarCennet ehlinin tertemiz eşlerinin güzellik vasfı bağlamında (Vâkıa 56:22, Duhan 44:54).
عَيْنِ الْيَقِينِBizzat görerek ulaşılan kesin bilgiAhiret azabının ve hakikatin doğrudan müşahede edilmesi bağlamında (Tekâsür 102:7).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar (Haberi sıfatlar)Ayetlerde geçen «Bizim gözlerimizin önünde» ifadesinin tevil edilip edilmeyeceği, cisimleşme olmaksızın ilahi gözetim ve hıfız sıfatı olarak anlaşılması tartışılmıştır.Gözetim, inayet ve mutlak denetim
FıkıhBorçlar hukuku ve kısasZimmetteki borcun (deyn) zıddı olarak mevcut, peşin ve bizzat belirli olan mal (ayn); ayrıca organ kısasında gözün diyeti tartışılmıştır.Bizzat mevcut somut mal ve biyolojik organ
TefsirMecaz ve teşbih tahlilleriKalp gözü, göz aydınlığı ve su pınarı arasındaki ontolojik bağların tefsiri; cennet pınarlarının manevi lezzetle ilişkisi irdelenmiştir.Hakikatin menbaı ve sevinç merkezi
HadisRuhi etkileşim ve nazarGöz değmesinin (nazar/isabet-i ayn) gerçekliği, nazardan korunma yolları ve casusluk (ayn) hükümleri ele alınmıştır.Zarar verici bakış ve gizli gözetleme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi müşahede ve murakabeGözetim (İnayet)İnsanın her an ilahi denetim altında olduğunu fark ederek amel etmesini sağlamakBireyin aşkın bir gözetim altında varoluşunu sürdürmesiKesin
İlmiEpistemoloji ve gözlemMüşahede (Aynü'l-yakîn)Bilginin nakilden ve çıkarımdan öteye geçip doğrudan tecrübeyle doğrulanmasıDeneye ve doğrudan görgüye dayanan kesin kanıtGüçlü
SiyasiDevlet güvenliği ve istihbaratGözcü (İstihbarat ağı)Toplumun iç ve dış tehlikelere karşı erken uyarı ve teftiş mekanizmasını kurmakKarar verici otoritenin sahayı doğrudan izleme imkanıGüçlü
İktisadiTicaret ve borçlar rejimiAyn (Peşin ve somut mal)Vadeli ve sanal alacakların karşısında reel, fiziki ve dolaşımda olan serveti tanımlamakReel ekonominin temeli olan somut meta ve tedavüldeki değerKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFokal nokta ve kaynak akışı (Diverjans/Menba)Optikte ışınların toplandığı fokal odak noktası; akışkanlar mekaniğinde ise vektör alanının dışarıya doğru akı verdiği tekil kaynak (source) noktasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerPanoptik gözetim ve ampirik doğrulamaHukuk ve sosyolojide denetimin merkezileşmesi; felsefede bilginin ampirik kanıtla yüz yüze doğrulanarak şüphenin giderilmesidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca kafatasındaki görme duyusuna hapsederek, ontolojik kaynak (pınar) ve epistemolojik doğrulama (zat/öz) boyutlarını ihmal etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamعين, hem hayatın maddeten fışkırdığı pınarı, hem hakikatin doğrudan tecrübe edildiği idrak seviyesini, hem de ilahi himaye ve kontrol altındaki mutlak emniyeti kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi sıfatları antropomorfik (cisimleştirici) bir yanılgıyla organ gibi düşünmek ya da cennet pınarlarını yalnızca fiziksel suya indirgeyip onların ilahi marifet kaynakları olduğunu gözden kaçırmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel evreni hem de metafizik gerçekliği anlatırken kullandığı en temel görme, algılama ve diriliş metaforlarını taşır; ilahi murakabeyi zihinde somutlaştırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin ilahi koruma altında olduğunu bildiren ayetlerde (Hûd 11:37, Tûr 52:48), cennet tasvirlerinde (İnsân 76:6, Rahmân 55:50) ve kesin bilginin mertebelerini açıklayan ayetlerde (Tekâsür 102:7).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İmanın yalnızca zihni bir kabulden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; imanın doğrudan şahitlik, gözetilme bilinci ve bir pınar gibi amele dönüşen canlı bir hakikat olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYüzün görme organı olan göz ve topraktan durmaksızın kaynayan su menbaı.
  • Soyut anlamBir şeyin kendi özü, varlığın apaçık delili, doğrudan müşahede ve kesintisiz ilahi gözetim.
  • Sistematik karşılıkSürekli bir kaynaktan çıkan bilginin veya can suyunun alıcı odak noktasıyla birleşip mutlak kesinliğe ve denetime ulaşması.
  • LaTeX modeliS→ΦO∩V  ⟹  Y
  • LaTeX açıklaması

S simgesi kökeni ve dipteki kaynağı (su pınarını veya hakikatin menbaını), Φ simgesi bu kaynaktan dışarıya doğru fışkıran akışı temsil eder. O simgesi gözlemcinin algı odağını (göz organını), V simgesi ilahi gözetim ve koruma alanını gösterir. Bu iki unsurun kesişimi doğrudan müşahedeyi kurar. Sonuçtaki Y simgesi ise hiçbir şüpheye yer bırakmayan kesin bilgiyi ve tam tatmini (aynü'l-yakîn / kurretü ayn) sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع