قصر
ق - ص - ر
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ١١
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٣
Kusare, anız demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kusare, anız demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٦٥القاف والصاد والراء معهما
ق ص ر، ص ق ر، ق ر ص، ر ق ص مستعملات قصر: القَصْرُ: الغاية، وهو القُصار والقُصَارى، قال العباس بن مرداس:
للهِ دركَ لم تـمـنـى مـوتـنـا والموتُ، ويحكَ، قصرُنا والمرجعُ
والقَصْرُ: المجدل أي الفدن الضخم.
وجمع المَقصُورةِ مقاصيرُ، وهو حيث يقوم الإمام في المسجد.
وهذا قَصْرُكَ أي أجلك وموتك وغايتك.
واقتَصَرَ على كذا أي قنع به.
وقال في وصية: والشك لبني عمي قَصْرة أي يُقْصرٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٦٣٣القَصْرُ: واحد القُصورِ. وقَصْرُ الظلام: اختلاطه، وكذلك المَقْصَرَة. والجمع المَقاصرُ. وقد قصَرَ العَشِيُّ يَقْصُر قُصوراً، إذا أمسيتَ. ويقال: أتيته قصْراً، أي عَشِيًّا. وقولهم: قَصْرُكَ أن تفعل ذاك، وقُصاراك أن تفعل ذاك بالضم، وقَصاراكَ أن تفعل ذاك بالفتح، أي غايتك وآخر أمرك وما اقتصرت عليه. قال الشاعر:
إنما أنـفـسـنـا عـارية والعَوارِيُّ قُصارى أن تُرَدّْ
ورضي فلان بِمَقْصِرٍ مما كان يحاول،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٥٨٥ق ص ر
قصر ، قرص ، صقر ، صرق ، رقص ، رصق .
قصر : قال الليث : القصْرُ : المِجْدَلُ ، وهو الفَدَنُ الضّخْمُ .
قال : والقَصْرُ : الغاية ، وقاله أبو زيدٍ ، وغيرُه .
وأنشد :
عِشْ ما بَدَا لَكَ قصْرُكَ الموْتُ
لا مَعْقِلٌ منه ولا فَوْتُ
قال أبو زَيد : ويقال : قُصارُك أن تفعَلَ ذاك وقَصْرُكَ وقُصاراكَ أن تفعلَ ذاك ، أي : جهدُكَ وغايَتُكَ ، ويقال : المُتَمنِّي قُصاراهُ الخَيْبَة .
قال الليث : والقصْرُ :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٩٢(باب القاف والصاد وما يثلثهما)
(قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال:
فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٢٦- القصر: خلاف الطول، وهما من الأسماء المتضايقة التي تعتبر بغيرها، وقصرت كذا: جعلته قصيرا، والتقصير: اسم للتضجيع، وقصرت كذا: ضممت بعضه إلى بعض، ومنه سمي القصر، وجمعه: قصور. قال تعالى: ﴿وقصر مشيد﴾ [الحجر/45]، ﴿ويجعل لك قصورا﴾ [الفرقان/10]، ﴿إنها ترمي بشرر كالقصر﴾ [المرسلات/32]، وقيل: القصر أصول الشجر، الواحدة قصرة، مثل: جمرة وجمر، وتشبيهها بالقصر كتشبيه ذلك في قوله: ﴿كأنه جمالات صفر﴾ [المرسلات/33]،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٬١١٢ق ص ر
قصرته: حبسته.
وهو كالنّازع المقصور: الذي قصره قيده.
وقصرت نفسي على هذا الأمر إذا لم تطمح إلى غيره.
وقصرت طرفي: لم أرفعه إلى ما لا ينبغي وهنّ قاصرات الطرف: قصرنه على أزواجهن.
وقصر السّتر: ارخاه.
قال حاتم: وما تشتكيني جارتي غير أنني إذا غاب عنها بعلها لا أزورها سيبلغها خيري ويرجع بعلها إليها ولم تُقصَر عليّ ستورها وجارية مقصورة ومقصورة الخطو وقصيرةٌ وقصورة.
وفرس
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢٤٬١٢٨القَصْرُ والقِصَرُ في كل شيء: خلافُ الطُّولِ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
عادتْ مَحُورَتُه إِلى قَصْرِ
قال: معناه إِلى قِصَر، وهما لغتان. وقَصُرَ الشيءُ، بالضم، يَقْصُرُ قِصَراً: خلاف طال؛ وقَصَرْتُ من الصلاة أَقْصُر قَصْراً. والقَصِيرُ: خلاف الطويل. وفي حديث سُبَيْعَةَ: نزلت سورة النساء القُصْرَى بعد الطُّولى؛ القُصْرَى تأْنيث الأَقْصَر، يريد سورة الطلاق، والطُّولى سورة البقرة لأَن عِدَّة الوفاة في
القَصْرُ والقِصَرُ في كل شيء: خلافُ الطُّولِ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: عادتْ مَحُورَتُه إِلى قَصْرِ قال: معناه إِلى قِصَر، وهما لغتان. وقَصُرَ الشيءُ، بالضم، يَقْصُرُ قِصَراً: خلاف طال؛ وقَصَرْتُ من الصلاة أَقْصُر قَصْراً. والقَصِيرُ: خلاف الطويل. وفي حديث سُبَيْعَةَ: نزلت سورة النساء القُصْرَى بعد الطُّولى؛ القُصْرَى تأْنيث الأَقْصَر، يريد سورة الطلاق، والطُّولى سورة البقرة لأَن عِدَّة الوفاة في البقرة أَربعة أَشهر وعشر، وفي سورة الطلاق وَضْعُ الحمل، وهو قوله عز وجل: وأُولاتِ الأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهِنّ. وفي الحديث: أَن أَعرابيّاً جاءه فقال: عَلِّمْني عملاً يُدْخِلُني الجنّة، فقال: لئن كنتَ أَقْصَرْتَ الخِطْبة لقد أَعْرَضْتَ المسأَلةَ؛ أَي جئت بالخِطْبةِ قصيرة وبالمسأَلة عريضة يعني قَلَّلْتَ الخِطْبَةَ وأَعظمت المسأَلة. وفي حديث عَلْقَمة: كان إِذا خَطَبَ في نكاح قَصَّرَ دون أَهله أَي خَطَبَ إِلى من هو دونه وأَمسك عمن هو فوقه، وقد قَصُرَ قِصَراً وقَصارَة؛ الأَخيرة عن اللحياني، فهو قَصِير، والجمع قُصَراء وقِصارٌ، والأُنثى قصِيرة، والجمع قِصارٌ. وقَصَّرْتُه تَقْصِيراً إِذا صَيَّرْته قَصِيراً. وقالوا: لا وفائتِ نَفَسِي القَصِيرِ؛ يَعْنُون النَّفَسَ لقِصَرِ وقته، الفائِتُ هنا هو الله عز وجل. والأَقاصِرُ: جمع أَقْصَر مثل أَصْغَر وأَصاغِر؛ وأَنشد الأَخفش: إِليكِ ابنةَ الأَغْيارِ، خافي بَسالةَ الــرِّجالِ، وأَصْلالُ الرِّجالِ أَقاصِرُهْ ولا تَذْهَبَنْ عَيْناكِ في كلِّ شَرْمَحٍ طُوالٍ، فإِنَّ الأَقْصَرِينَ أَمازِرُهْ يقول لها: لا تعيبيني بالقِصَرِ فإِن أَصْلالَ الرجال ودُهاتَهم أَقاصِرُهم، وإِنما قال أَقاصره على حدّ قولهم هو أَحسنُ الفتيان وأَجْمَله، يريد: وأَجملهم، وكذا قوله فإِن الأَقصرين أَمازره يريد أَمازِرُهم، وواحدُ أَمازِرَ أَمْزَرُ، مثل أَقاصِرَ وأَقْصَر في البيت المتقدم، والأَمْزَرُ هو أَفعل، من قولك: مَزُرَ الرجلُ مَزارة، فهو مَزِيرٌ، وهو أَمْزَرُ منه، وهو الصُّلْبُ الشديد والشَّرْمَحُ الطويل. وأَما قولهم في المثل: لا يُطاعُ لقَصِيرٍ أَمرٌ، فهو قَصِيرُ بن سَعْد اللَّخْمِيّ صاحب جَذِيمَة الأَبْرَشِ. وفرس قَصِيرٌ أَي مُقْرَبَةٌ لا تُتْرَكُ أَن تَرُودَ لنفاستها؛ قال مالك بن زُغْبة، وقال ابن بري: هو لزُغْبَةَ الباهليّ وكنيته أَبو شقيق، يصف فرسه وأَنها تُصانُ لكرامتها وتُبْذَلُ إِذا نزلت شِدَّةٌ:وذاتِ مَناسِبٍ جَرْداءَ بِكْرٍ، كأَنَّ سَراتَها كَرٌّ مَشيِقُ تُنِيفُ بصَلْهَبٍ للخيلِ عالٍ، كأَنَّ عَمُودَه جِذْعٌ سَحُوقُ تَراها عند قُبَّتِنا قَصِيراً، ونَبْذُلُها إِذا باقتْ بَؤُوقُ البَؤُوقُ: الداهيةُ. وباقَتْهم: أَهْلَكَتْهم ودهَتْهم. وقوله: وذاتُ مَناسب يريد فرساً منسوبة من قِبَلِ الأَب والأُم. وسَراتُها: أَعلاها.والكَرُّ، بفتح الكاف هنا: الحبل. والمَشِيقُ: المُداوَلُ. وتُنِيفُ: تُشْرِفُ. والصَّلْهَبُ: العُنُق الطويل. والسَّحُوقُ من النخل: ما طال. ويقال للمَحْبُوسة من الخيل: قَصِير؛ وقوله: لو كنتُ حَبْلاً لَسَقَيْتُها بِيَهْ، أَو قاصِراً وَصَلْتُه بثَوْبِيَهْ قال ابن سيده: أُراه على النَّسَب لا على الفعل، وجاء قوله ها بيه وهو منفصل مع قوله ثوبيه لأَن أَلفها حينئذ غير تأْسيس، وإِن كان الروي حرفاً مضمراً مفرداً، إِلا أَنه لما اتصل بالياء قوي فأَمكن فصله. وتَقَاصَرَ: أَظْهَرَ القِصَرَ. وقَصَّرَ الشيءَ: جعله قَصِيراً. والقَصِيرُ من الشَّعَر: خلافُ الطويل. وقَصَرَ الشعرَ: كف منه وغَضَّ حتى قَصُرَ. وفي التنزيل العزيز: مُحَلِّقِين رُؤُوسَكم ومُقَصِّرينَ؛ والاسم منه القِصارُ؛ عن ثعلب. وقَصَّرَ من شعره تَقْصِيراً إِذا حذف منه شيئاً ولم يستأْصله. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه مر برجل قد قَصَّر الشَّعَر في السوق فعاقَبه؛ قَصَّرَ الشعَرَ إِذا جَزَّه، وإِنما عاقبه لأَن الريح تحمله فتلقيه في الأَطعمة.وقال الفراء: قلت لأَعرابي بمنى: آلْقِصارُ أَحَبُّ إِليك أَم الحَلْقُف يريد: التقصيرُ أَحَبُّ إِليك أَم حلق الرأْس. وإِنه لقَصِير العِلْم على المَثَل. والقَصْرُ: خلاف المَدِّ، والفعلُ كالفعل والمصدر كالمصدر. والمَقْصُور: من عروض المديد والرمل ما أُسْقِطَ آخِرُه وأُسْكِنَ نحو فاعلاتن حذفت نونه وأُسكنت تاؤه فبقي فاعلات فنقل إِلى فاعلان، نحو قوله: لا يَغُرَّنَّ امْرَأً عَيْشُه، كلُّ عَيْشٍ صائرٌ للزَّوالْ وقوله في الرمل: أَبِلِغِ النُّعمانَ عَنِّي مَأْلُكاً: انَّنِي قد طالَ حَبْسِي وانْتِظارْ قال ابن سيده: هكذا أَنشده الخليل بتسكين الراء ولو أَطلقه لجاز، ما لم يمنع منه مخافةُ إِقواء؛ وقول ابن مقبل: نازعتُ أَلبابَها لُبِّي بمُقْتَصِرٍ من الأَحادِيثِ، حتى زِدْنَني لِينا إِنما أَراد بقَصْر من الأَحاديث فزِدْنَني بذلك لِيناً. والقَصْرُ: الغاية؛ قاله أَبو زيد وغيره؛ وأَنشد: عِشْ ما بدا لك، قَصْرُكَ المَوْتُ، لا مَعْقِلٌ منه ولا فَوْتُ بَيْنا غِنى بَيْتٍ وبَهْجَتِه، زال الغِنى وتَقَوَّضَ البَيْتُ وفي الحديث: من شَهِدَ الجمعة فصَلى ولم يُؤذ أَحداً بقَصْرِه إِن لم يُغْفَرْ له جُمْعَتَه تلك ذُنوبُه كلُّها أَن تكون كفارتُه في الجمعة التي تليها أَي غايته. يقال: قَصْرُك أَن تفعل كذا أَي حسبك وكفايتك وغايتك، وكذلك قُصارُك وقُصارَاك، وهو من معنى القَصْرِ الحَبْسِ لأَنك إِذا بلغت الغاية حَبَسَتْك، والباء زائدة دخلت على المبتدإِ دُخُولَها في قولهم: بحسبك قولُ السَّوْءِ، وجمعته منصوبة على الظرف. وفي حديث معاذ: فإِنَّ له ما قَصَرَ في بيته أَي ما حَبَسَه. وفي حديث أَسماء الأَشْهَلِيَّة: إِنا مَعْشَرَ النساء، محصوراتٌ مقصوراتٌ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فإِذا هم رَكْبٌ قد قَصَر بهم الليلُ أَي حبسهم. وفي حديث ابن عباس: قُصِرَ الرجالُ على أَربع من أَجل أَموال اليتامى أَي حُبِسُوا أَو منعوا عن نكاح أَكثر من أَربع. ابن سيده: يقال قَصْرُك وقُصارُك وقَصارُك وقُصَيْراكَ وقُصارَاكَ أَن تفعل كذا أَي جُهْدُك وغايتُك وآخرُ أَمرك وما اقْتَصَرْتَ عليه؛ قال الشاعر: لها تَفِراتٌ تَحْتَها، وقُصارُها إِلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمَحاجِنِ وقال الشاعر: إِنما أَنْفُسُنا عارِيَّةٌ، والعَوارِيُّ قُصارَى أَن تُرَدّ ويقال: المُتَمَنِّي قُصاراه الخَيْبةُ. والقَصْرُ كَفُّك نَفْسَك عن أَمر وكفُّكها عن أَن تطمح بها غَرْبَ الطَّمَع. ويقال: قَصَرْتُ نفسي عن هذا أَقْصُرها قَصْراً. ابن السكيت: أَقْصَر عن الشيءِ إِذا نَزَع عنه وهو يَقْدِر عليه، وقَصَر عنه إِذا عجز عنه ولم يستطعه، وربما جاءَا بمعنى واحد إِلا أَن الأَغلب عليه الأَول؛ قال لبيد: فلستُ، وإِن أَقْصَرْتُ عنه، بمُقْصِر قال المازني: يقول لستُ وإِن لمتني حتى تُقْصِرَ بي بمُقْصِرٍ عما أُريد؛ وقال امرؤ القيس: فتُقْصِرُ عنها خَطْوَة وتَبوصُ ويقال: قَصَرْتُ بمعنى قَصَّرْت؛ قال حُمَيْد: فلئن بَلَغْتُ لأَبْلُغَنْ مُتَكَلِّفاً، ولئن قَصَرْتُ لكارِهاً ما أَقْصُرُ وأَقْصَر فلان عن الشيء يُقْصِرُ إِقصاراً إِذا كفَّ عنه وانتهى. والإِقْصار: الكف عن الشيء. وأَقْصَرْتُ عن الشيء: كففتُ ونَزَعْتُ مع القدرة عليه، فإِن عجزت عنه قلت: قَصَرْتُ، بلا أَلف. وقَصَرْتُ عن الشيء قصوراً: عجزت عنه ولم أَبْلُغْهُ. ا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٣١٠* ق ص ر * * القَصْرُ * واحد * القُصورِ * وقولهم * قَصْرُكَ * أن تفعل كذا و * قَصارُك * بفتح القاف فيهما و * قُصاراك * بضم القاف أي غايتك وآخر أمرك وما اقتصرت عليه و * القَوْصَرَّةُ * بالتشديد ما يكنز فيه التمر من البواري وقد تخفف و * القَصَرةُ * بفتحتن أصل العنق والجمع * قَصَرٌ * ومنه قرأ بن عباس رضي الله تعالى عنه ﴿إنها ترمي بشرر كالقصر﴾ وفسره بقصر النخل يعني اعناقها قلت قال الهروي إن بن عباس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٣٬٤٥٨القصر، بالفتح، والقصر، كعنب، في كل شئ: خلاف الطول، لغتان، كالقصارة، بالفتح، وهذه عن اللحياني. قصر الشيء، ككرم، يقصر، قصرا، وقصارة: خلاف طال. فهو قصير من قصراء، وقصار، وقصيرة من قصار وقصارة، ومن الأخير قول الأعشى:
لا ناقصي حسب ولا أيد إذا مدت قصاره قال الفراء: والعرب تدخل الهاء في كل جمع على فعال، يقولون: الجمالة والحبالة والذكارة والحجارة. أو القصارة: القصيرة، وهو
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٨٬٣٣٢قَصُرَ
1 قَصُرَ ذ , aor. قَصُرَ , inf. n. قِصَرٌ (S, M, Msb, K, &c.) and قَصْرٌ (IAar, M, K) and قَصَارَةٌ, (Lh, M, K,) It (a thing, S, Msb, i. e. anything, M) was, or became, short; contr. of طَالَ. (S, M, Msb, K.) ― -b2- [And It was, or became, too short. And قَصُرَ عَنْهُ It was, or became, too short for him, or it. ― -b3- Hence, قَصُرَتْ يَدُهُ, and قَصُرَ بَاعُهُ, (tropical:) He had little,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٧٨٥قَصَرَ
قَصَرَ U ( n. ac. قُصُوْر 27 )
a. [ 'An ], Fell short of, did not reach; failed to attain, to accomplish; left, relinquished; desisted, abstained from; quitted, ceased from.
b. [ Bi ], Fell short, failed; was cheap.
c. [ Fī ], Stopped, became remiss in.
d. Ceased, left off.
e. I ( n. ac. قَصْر 1 ), Shortened; cut, clipped; curtailed, contracted; abridged, abbreviated; narrowed,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٩٬٠٦٧قصر
قَصَرَ- يَقْصُرُ- قَصْر- قُصُور - قَاصِر- قَاصِرة - قَاصِرات - مَقْصُوْر- مَقْصُوْرَة - مَقْصُوْرات - أقْصَرَ - يُقْصِرُ
قَصَرَ - يَقْصُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يحبسه عند حد مطلوب دون تركه يصل إلى مدى أبعد
قَصَرَ- يَقْصُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً + عن كائن أو أمر: متعدي: يقصره عن الشيء: يحبسه عند حد مطلوب دون تركه يصل إلى الكائن أو
الصيغ(٨)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٤ (الإجمالي: ٨٤)
- طرف
الآيات المشتركة: ٣ · Dilin ucu demektir
- بأر
الآيات المشتركة: ١ · Biir kuyu demektir
- خيم
الآيات المشتركة: ١ · Haym (hı) : Çardak demektir
- سهل
الآيات المشتركة: ١ · Sehl, ova demektir
- حلق
الآيات المشتركة: ١ · Boğaz, halka demektir
- شيد
الآيات المشتركة: ١ · Badanalanmış
- طمث
الآيات المشتركة: ١ · “Tefes”, kir demektir
- عطل
الآيات المشتركة: ١ · Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir
- نحت
الآيات المشتركة: ١ · Yontulmuş taş demektir
- خوي
الآيات المشتركة: ١ · Haviy (hı) : Dere demektir
- عثو
الآيات المشتركة: ١ · Sopa, değnek demektir
- رمي
الآيات المشتركة: ١ · Reml kum demektir
الآيات التي ورد فيها(١١)
وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ
Tahsis edenler
وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ
Tahsis edenler
فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ
Tahsis edenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قصر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبس, كفف, حصر, قطع |
| Zıt Kök | طول |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin uzantısını veya boyunu kesip sınırlandırmak, hedefe varmadan durdurmak ve dar bir alana hapsetmek |
| Çekirdek Özet 2 | Boyutsal kısaltma (namaz, saç), koruyucu tahsis ve mahremiyet (köşk, bakışı eşe hasretme) ve aşırılıktan geri durma |
| Çekirdek Özet 3 | Dağılmayı ve taşmayı önleyen koruyucu sınır koyma, enerjiyi belirli bir hedefe hasretme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kusur ve ihmal (taksîr) ya da yalnızca saray/köşk mimarisine indirgeyip koruyucu tahsis ve iradi sınırlama eksenini kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قص | Bir şeyi uçtan kesmek, ayırmak, izini sürerek sınırını belirlemek (قصص, قصد, قصف, قصم, قصو) | ر | Kesme ve ayırma eylemi, bir şeyin uzamasını veya yayılmasını engelleyerek boyunu kısa tutmaya, menzili sınırlamaya ve varlığı korunaklı bir alana hapsetmeye dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Çizgiyi belirleme, toparlanma ve nihai sınır çekme hareketi |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sıkıştırma, yakalama ve bir odak noktasında tutma işlevi |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Eylemin uç noktada gerçekleşmesi, zirve sınırını teşkil etmesi |
| قصر | Uç noktadan toparlayıp sıkarak sınırı belirlemek, yayılmayı kesip varlığı korunaklı bir çerçeveye hapsetmek |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin ucundan kesilerek boyunun kısaltılması, ekin biçildikten sonra tarlada kalan kısa sap (anız/kusâre) ve hayvanın kaçmasını önlemek üzere dar bir yere hapsedilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abbâs b. Mirdâs şiirinde kök, kaçınılmaz nihai sınır ve varış noktası anlamında kullanılmıştır: للهِ دركَ لم تـمـنـى مـوتـنـا / والموتُ، ويحكَ، قصرُنا والمرجعُ |
| Erken Arapça kullanım | Bakışın yabancıya kaymasını engelleyip yalnızca eşe tahsis edilmesi (kāsiratu't-tarf) ve çadırın içinde koruma altına alınan kadınlar için kullanımı yaygındır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça قصر kökü, Sami dil ailesinin genelinde kesme, biçme, boyutsal kısalık ve bir sonuca ulaşamama anlam alanlarıyla temsil edilir. İbranicede קצר biçimi ekin biçmek, hasat etmek, boyca kısa olmak ve mecazen sabrın tükenip yetersiz kalması manalarına gelir. Süryanicede ܩܨܪ kökü boyca kısa kalmak, aciz olmak ve zayıf düşmek anlamlarını taşır. Arapçada ise kök, somut kesme ve biçme eyleminden doğan boyutsal kısalık (uzunluğun zıddı) ile mekânsal sınırlama ve hapsetme (el-habs) kutuplarını bir arada muhafaza etmiştir. Köşk (kasr) kelimesi de yüksek ve korunaklı sınırlarla çevrilerek içindekileri dış tehlikelerden koruyan ve yabancılara kapatan tahsis edilmiş mekânı ifade eder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Uzunluğun zıddı olan kısalık ile bir nesneyi sınırlandırma ve hapsetme kutupları | Kesme eylemi ile boyutsal kısalık ve koruyucu tahsis birleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קצר (biçmek, hasat etmek, kısa olmak) ve Süryanice ܩܨܪ (kısa olmak, yetersiz kalmak) | Hasat/kesme eyleminden menzile ulaşamama ve kısalık anlamına geçiş | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanında kesme ve kısıtlama izleri | Anlam daralması ve semantik paralellikler mevcuttur | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قصر | Anlamlı | Sınırlandırmak, boyunu kısaltmak, hapsetmek, köşk | Hedef kök; uzamanın engellenmesi, koruyucu tahsis | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قرص | Anlamlı | Çimdiklemek, sıkıştırmak, yuvarlak parça koparmak | Uçtan sıkıştırıp koparma ve kesme hareketiyle hedef kökle akrabadır | Kur'an'da geçmez |
| صقر | Anlamlı | Şahin kuşu, güneşin hararetiyle sertleşmek | Keskinlik, yakalama ve kuşatma boyutu taşır | Kur'an'da geçmez |
| صرق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| رقص | Anlamlı | Sıçramak, ritmik hareket etmek, oynamak | Hızlı ve kesik sıçramalarla boyutsal hareket üretir | Kur'an'da geçmez |
| رصق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قصر | Merkez | Sınırlandırma, kısaltma, tahsis, koruma | Uzantıyı keserek menzili daraltma ve içeriye hasretme | Merkez kök |
| حبس | Komşu | Alıkoymak, engellemek, hapsetmek | حبس bir varlığı dışsal bir engelle hareketsiz bırakmayı; قصر ise boyutunu kısaltarak veya içeriye tahsis ederek sınırda tutmayı ifade eder | Dış engelle alıkoyma |
| كفف | Komşu | El çekmek, menetmek, sınırlamak | كفف kenardan çekilme ve müdahaleden vazgeçmeyi; قصر ise uzanışı yarıda kesmeyi ve sabitlemeyi öne çıkarır | Eteğini ve elini çekme |
| حصر | Komşu | Kuşatmak, sıkıştırmak, hapsetmek | حصر çepeçevre sararak hareket alanını bütünüyle yok etmeyi; قصر ise boyutu ve erişimi sınırlandırmayı hedefler | Kuşatıcı daraltma |
| قطع | Komşu | Kesmek, ayırmak, koparmak | قطع bağı tamamen ikiye ayırmayı; قصر bütünü yok etmeden boyunu veya uzanımını sınırlandırmayı bildirir | Büsbütün koparma |
| طول | Zıt | Uzunluk, boyca ve zamanca genişleme | طول sınırları aşarak ileriye ve sonsuza uzanmayı; قصر menzili daraltıp durdurmayı ifade eder | Boyut ve sürenin uzaması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قصر | Kısaltmak, sınırlandırmak, tahsis etmek, köşk | Boyutu veya uzantıyı sınırda tutmak, içeriye hasretmek | Kesin |
| Latince | curtare, restringere, castellum | Kısaltmak, kısıtlamak, müstahkem kale | Curtare boyutsal kısalığı, restringere sınırlamayı, castellum ise korunaklı köşk yapısını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to shorten, to restrict, to confine, castle | Kısaltmak, sınırlamak, hapsetmek, köşk | Kısaltma ve tahsis anlamlarını farklı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Almanca | kürzen, beschränken, Schloss | Kısaltmak, sınırlandırmak, şato/köşk | Mekânsal koruma ve boyutsal kısaltmayı ayrı sözcüklerle verir | Güçlü |
| Fransızca | raccourcir, restreindre, château | Kısaltmak, sınırlandırmak, köşk | Kökün koruyucu tahsis ve ruhsat yönünü tek başına taşıyamaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lewis & Short.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَقْصُرُوا | İbadette ruhsat ve kısaltma | Sefer ve tehlike anında dört rekatlı farz namazların iki rekat kılınması ruhsatı (Nisâ 4:101). |
| مُقَصِّرِينَ | Hac ibadetinde saçları kısaltarak ihramdan çıkma | İbadetin tamamlanması ve kulluk alâmeti olarak saçların kısaltılması bağlamı (Fetih 48:27). |
| قَاصِرَاتُ | Bakışını ve sevgisini yalnızca eşine hasretme, iffet | Cennet ehlinin eşlerinin gözlerini ve ilgilerini dışarıya kapatarak eşlerine odaklamaları (Sâffât 37:48, Sâd 38:52, Rahmân 55:56). |
| مَقْصُورَاتٌ | Korunaklı, örtülü ve mahrem alanda muhafaza edilme | Cennetteki kadınların çadırlarda dış etkenlerden korunmuş, özel kılınmış halleri (Rahmân 55:72). |
| قَصْرٍ / قُصُورًا / كَالْقَصْرِ | Müstahkem, korunaklı, yüksek ve gösterişli yapı (köşk) | Dünyevi mimari güç ve iktidar sembolü ya da cehennem kıvılcımının cesameti (A'râf 7:74, Hacc 22:45, Furkān 25:10, Mürselât 77:32). |
| يُقْصِرُونَ | Bir eylemi yapmaktan vazgeçme, son verme, geri çekilme | Şeytanların insanı azdırmaktan ve saptırmaktan el çekmemesi, durmaksızın devam etmesi (A'râf 7:202). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kulun acziyeti ve taatteki kusuru (taksîr) | Kulun Allah'ın hakkını gereğince yerine getirememesi ve ilahi adaletin sınırları | İhmal, eksik bırakma ve kusur anlamı |
| Fıkıh | Kasru's-salât ve taksîru'ş-şa'r hükümleri | Sefer mesafesi, seferilik şartları, namazın kısaltılmasının azimet mi ruhsat mı olduğu ve ihramdan çıkış fiili | Şekli kısaltma ve ibadette hafifletme |
| Tefsir | Kāsirâtu't-tarf ve makdûrât terkibi | Ayetlerdeki cennet tasvirlerinin mahiyeti; eşlerin bakışlarını dışarıya kapatıp eşlerine hasretmesi | İffet, mahremiyet, sadakat ve koruyucu tahsis |
| Hadis | Belâgat ve hutbede ölçülülük | Hz. Peygamber'in hutbeyi kısa, namazı uzun tutma tavsiyesi ve az sözle çok mana kastı | Ölçülü kısalık, gereksiz uzatmadan kaçınma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ruhsat hukuku | Ölçülü hafifletme | Zorluğu kaldırma | Seferde namazı kısaltarak kulluk bağını korumak ve kalbi yalnızca Allah'a hasretmek | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Tahsis ve odaklanma | Kapsam daraltma | Araştırma konusunun sınırlarını belirleyip lüzumsuz ayrıntıları ayıklayarak öze odaklanmak | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve egemenlik | Müstahkem karargâh (köşk) | Güvenlik ve mahremiyet | Toplumun yönetim merkezini ve halkı dış tehditlere karşı müstahkem sınırlarla koruma altına almak | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve harcama | Tasarruf ve kısıtlama | İsrafı önleme | Bütçe ve harcamaları gereksiz yayılmadan menederek kaynakları belirli ve verimli hedeflere hasretmek | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır şartları (boundary conditions) ve aralık kısıtlaması (interval truncation) | Bir fonksiyonun veya fiziksel büyüklüğün sonsuza dağılmasını engelleyerek belirli bir aralıkta sınırlandırılması ve sonlandırılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Odaklanmış sadakat taahhüdü (commitment) ve kurumsal sınırlandırma | Bireyin dikkat, enerji ve yetkilerini dış etkenlere kapatıp tek bir kuruma veya eşe hasrederek derinleşmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca ahlaki bir tembellik ve eksiklik (taksîr/ihmal) veya sadece lüks konut mimarisi (saray/köşk) olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fıkhi bir hafifletme ve lütuf (namazı kısaltma), ibadetin ifa nişanesi (saçı kısaltma), yüce bir iffet ve odaklanmış sadakat (bakışı hasretme) ile korunaklı bir sığınak kurmayı kuşatan çok boyutlu bir sınırlama ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet kadınlarına dair ifadelerin iradi sadakat ve iffet yerine pasif bir esarete indirgenmesi; namazın kısaltılmasının ibadette eksilme sanılarak ilahi ruhsat mantığının kavranamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin sınır koyma, enerjiyi dağılmaktan koruma, varlığı ve dikkati lüzumsuz uzantılardan arındırarak asıl hedefe hasretme felsefesini temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ruhsat hükümleri içeren fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:101, Fetih 48:27), cennet ehlinin ahlaki vasıflarını anlatan tasvirlerde (Sâffât 37:48, Rahmân 55:56, 72) ve geçmiş kavimlerin güç sembollerini anlatan kıssalarda (A'râf 7:74). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kısalığın her zaman bir noksanlık olmadığını; yerinde ve hikmetle uygulandığında (namazda ruhsat, bakışta iffet, yapılarda koruma) dengenin, korumanın ve mükemmelliğin asıl şartı olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin ucundan kesilerek boyunun kısaltılması, ekinin biçildikten sonra kalan dip kısmı (anız) ve varlığın korunaklı bir alana hapsedilerek dış etkilere kapatılması.
- Soyut anlamBir varlığın, edimin veya ilginin sınırsız yayılmasının engellenerek belirli bir hedefe, mekâna veya özneye tahsis edilmesi ve korunması.
- Sistematik karşılıkSistemin kontrolsüz biçimde dağılmasını, aşırı genişleyerek zafiyete uğramasını engelleyen kısıtlayıcı sınır (constraint) ve koruyucu muhafaza mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada bir sistemin, hareketin, sürenin veya ilginin başlangıçtaki potansiyel yayılma durumunu, konulan üst sınırı (boyutsal veya zamansal kısaltmayı), hedefin aşılmasını engelleyerek boyu veya süreyi sınırda tutmayı, ise korunaklı tahsis alanını (köşk, çadır veya eşe hasredilmiş mahremiyeti) temsil eder. Sistemin nihai çıktısı , aşırılıktan arındırılmış, sınırlandırılmış ve tahsis edilmiş dengeli durumu gösterir.