أين
أ - ي - ن
KÖK- 27 geçiş
- 27 ayet
- 7 sîga
- 12 sözlük
Hale ayın veya güneşin etrafında oluşan halkadır. Havl çevre demektir. Mekanla zaman arasındaki alakadan dolayı zamandaki döngüyü ifade eden hyn kelimesi vakit anlamında kullanılmıştır. Sonra H hafi E harfine dönüşmüş, An (kısa zaman) olmuştur. Eyne nerede anlamında soru edatıdır.devamı ›
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءين · اين
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hale ayın veya güneşin etrafında oluşan halkadır. Havl çevre demektir. Mekanla zaman arasındaki alakadan dolayı zamandaki döngüyü ifade eden hyn kelimesi vakit anlamında kullanılmıştır. Sonra H hafi E harfine dönüşmüş, An (kısa zaman) olmuştur. Eyne nerede anlamında soru edatıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR11.021 harfباب اللفيف من النون
ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات
ناء:
النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR430 harfأَيَّانَ: معناه أَيُّ حين، وهو سؤال عن زمان مثل متى. قال الله تعالى: "أَيَّان مُرْساها".
الأَيْنُ: الإعياء. والأَيْنُ: الحيَّة، مثل الأيْمِ. وآنَ أَيْنُكَ، أي حان حَيْنك. وآنَ لكَ أن تفعل كذا يَئِينُ أَيْناً، أي حانَ، مثل أنى لك، وهو مقلوب منه. وأنشد ابن السكيت:
أَلَمَّا يَئِنْ لي أَنْ تُجَلّى عَمـايَتـيوأُقْصِرُ عن لَيْلي بَلى قد أَنى لِيا
فجمع بين اللغتين. وأَيْنَ: سؤالٌ عن مكان. إذا قلت
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok50.254 harfباب اللفيف من حرف النون
ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا .
ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) .
قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً .
ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به .
وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط .
وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.977 harf(باب الهمزة والياء وما يثلثهما في الثلاثي)
(أيد) الهمزة والياء والدال أصلٌ واحد، يدلّ على القوة والحِفْظ. يقال أيّدَه الله أي قوّاه الله. قال تعالى: ﴿والسَّماءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ﴾ [الذاريات 47]. فهذا معنى القوّة. وأمّا الحفظ فالإياد كلُّ حاجزٍ الشيءَ يَحفَظُه. قال ذو الرمّة:
دفَعْناهُ عن بَيْضٍ حِسَانٍ بأجْرَعٍ *** حَوَى حَوْلَها مِنْ تُربِهِ بإيادِ([1])(أير) الهمزة والياء والراء كلمةٌ واحدة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR722 harf- لفظ يبحث به عن المكان، كما أن (متى يبحث به عن الزمان، والآن: كل زمان مقدر بين زمانين ماض ومستقبل، نحو: أنا الآن أفعل كذا، وخص الآن بالألف واللام المعرف بهما ولزماه، وافعل كذا آونة، أي: وقتا بعد وقت، وهو من قولهم: الآن.
وقولهم: هذا أوان ذلك، أي: زمانه المختص به وبفعله.
قال سيبويه (راجع: أخباره في إنباه الرواة 2/346) رحمه الله تعالى: الآن آنك، أي: هذا الوقت وقتك.
وآن يؤون، قال أبو العباس (هو أحمد
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR240 harfأ ي ن
آن وقتك بمعنى حان.
وأما آن لك أن تفعـل.
ووجفـت الإبـل علـى الأيـن أي علـى الإعيـاء.
وتقول: أين منها الأين وقال: أقـول للمـرار والمهاجر إنـا ورب القلـص الضوامر أي أعيينا من الأين.
ومن أين لك هذا وأيان ترجع بمعنى متى.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.469 harfآنَ الشيءُ أَيناً: حانَ، لغة في أَنى، وليس بمقلوب عنه لوجود المصدر؛ وقال:
أَلَمَّا يَئِنْ لي أَنْ تُجَلَّى عمايَتي،
وأُقْصِرَ عن ليْلى؟ بَلى قد أَنى لِيا
فجاء باللغتين جميعاً. وقالوا: آنَ أَيْنُك وإينُك وآن آنُك أَي حانَ حينُك، وآنَ لك أَن تفعل كذا بَئينُ أَيْناً؛ عن أَبي زيد، أَي حانَ، مثل أَنى لك، قال: وهو مقلوبٌ منه. وقالوا: الآن فجعلوه اسماً لزمان الحال، ثم وصفوا للتوسُّع فقالوا: أَنا الآنَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR487 harf* أ ي ن * * آن أيْنُهُ * أي حان حينه و * آن * له أن يفعل كذا من باب باع أي حان مثل أنى وهو مقلوب منه وأنشد بن اسكيت ألما يئن لي أن تجلى عمامتي وأقصر عن ليلى بلى قد أنى ليا فجمع بين اللغتين و * أيْنَ * سؤال عن مكان فإذا قلت أين زيد فانما تسأل عن مكانه و * أيَّانَ * معناه أي حين وهو سؤال عن زمان مثل متى قال الله تعالى ﴿أيان مرساها﴾ * إيَّانَ * بكسر الهمزة لغة وبها قرأ السملي ﴿إيان يبعثون﴾ و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.717 harf: ( *!الأَيْنُ : الإِعْياءُ ) والتَّعَبُ ؛ قالَ كعْبٌ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه :
فيها على الأَيْنِ إِرْقالٌ وتَبْغيلُ قالَ أَبو زيْدٍ : لا يُبْنى منه فِعْلٌ ، وقد خُولِفَ فيه ؛ كما في الصِّحاحِ .
وقالَ أَبو عُبَيْدَةَ : لا فِعْل له .
وقالَ الليْثُ : لا يشتَقُّ منه فِعْل إِلاَّ في الشِّعْر .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : *!آنَ *!يَئِينُ *!أَيْناً مِن الإِعْياءِ ؛ وأَنْشَدَ :
*!إِنَّا ورَبِّ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.633 harfMadde başı: اينآنَ
1 آنَ آن , [aor. يَئِينُ,] inf. n. أَيْنٌ, [in a copy of the Msb, أَيِنَ, aor. يَاءَنُ, inf. n. أَيَنٌ, but as this is at variance with all other authorities known to me, I regard it as a mistranscription,] He was, or became, fatigued, or tired: (T, M:) so says IAar: (T:) and As says the like: (TA, from a marginal note in a copy of the S:) [see also what I have cited from the Mughnee voce
آنَ 1 آنَ آن , [aor. يَئِينُ,] inf. n. أَيْنٌ, [in a copy of the Msb, أَيِنَ, aor. يَاءَنُ, inf. n. أَيَنٌ, but as this is at variance with all other authorities known to me, I regard it as a mistranscription,] He was, or became, fatigued, or tired: (T, M:) so says IAar: (T:) and As says the like: (TA, from a marginal note in a copy of the S:) [see also what I have cited from the Mughnee voce اـِنَّ, last sentence:] in proof of this, IAar cites the following ex., from a poet: اـِنَّا وَرَبِّ القُلُصِ الضَّوَامِرِ [We were, or have become, fatigued, by the Lord of the lean and lank-bellied youthful she-camels]: but Lth says that there is no verb derived from أَيْنٌ, in this sense, except in poetry: (T:) Aboo-Mohammad says that the only instance is that cited above: (TA:) [it is not disputed that] أَيْنٌ signifies fatigue, or the being fatigued or tired: (S, K:) AZ says that it has no verb formed from it; but on this point he has been contradicted: (S:) A 'Obeyd also says that it has no verb. (M.) -A2- آنَ, aor. يَئِينُ, inf. n. أَيْنٌ, (S, M, Msb, K, &c., [but see what follows,]) also signifies Its time came; (أَتَى وَقْتُهُ;) as also أَنَى: (Bd lvii. 15:) it was, or became, present: it came, or attained, to its time; to its full, or final, time, or state; to maturity: it was, or became, or drew, near: syn. أَنَى: (M:) and أَدْرَكَ; like أَنَى: (Ham p. 455:) and حَانَ: (S, M, Msb, K:) and قَرُبَ. (Mughnee voce اـِنَّ.) You say, آنَ لَكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا, aor. and inf. n. as above, (AZ, S,) i. e. حَانَ [The time has come, or has drawn near, for thee to do, or that thou shouldst do, such a thing]; like أَنَى: and it is formed from it by transposition: (S:) [i. e.] أَنَى is formed by transposition from آنَ: (Msb:) or آنَ is a dial. var. of أَنَى; not formed from it by transposition, [nor is the reverse the case,] because of the existence of the inf. n. [of each]: (M:) or آنَ is formed by transposition from أَنَى, because the latter has an inf. n. and the former has not: so says As: for أَيْنٌ does not belong to this; its meaning being only اـِعْيَآءٌ and تَعَبٌ: or, accord. to AZ, آنَ has an inf. n., namely أَيْنٌ; and if the case be so, the two [verbs] are equal; neither being the original of the other: (IJ in the Khasلïs:) Suh, in the R, asserts that آنَ is formed by transposition from أَنَى: (TA:) the assertion of El-Bekree, that آنَ is originally with و [for its medial radical letter], and that it is of the class of وَلِىَ, aor. يَلِى, requires consideration, and involves what is contrary to rule. (MF.) You say also, آنَ أَيْنُكَ, (S, M, K,) and اـِينُكَ, (M, K,) and آنُكَ, (S, K,) i. e. حَانَ حِينُكَ [Thy time, or season, came, or hath come: or drew near, or hath drawn near]. (S, M, K.)
آنٌ آنٌ آن : see أَيْنٌ. ― -b2- الْآنَ is a noun denoting the present time; (S, M, Msb, K;) [signifying At the present time; now; for] it is an adverbial noun; (S, Msb, K;) one which, in a place where it is fitting to be used as such, may not be used otherwise; occurring in a determinate sense; (S, K;) the ال being inseparable from it; (IJ, M, Msb;) not prefixed to it for the purpose of rendering it determinate, because it has not that which participates in its meaning: (S, Msb, K:) as Ibn-Es-Sarrلj says, there is not one آن and another آن: (Msb:) [accord. to ISd, who quotes a long disquisition by IJ on this word,] the ال which is expressed in this case is redundant, because the noun is determinate without it, but it is rendered so by another ال, which is understood, as in the case of أَمْسِ: so says IJ, following Aboo-'Alee; and his is the correct opinion: (M:) Fr says that it is a particle, compounded with ال, which is inseparable from it; and that it is originally أَوَانَ [or الْأَوَانَ]: or that it may have originated from the phrase آنَ لَكَ أَنْ تَفْعَلَ [explained above], and is therefore mansoob, like قِيلَ and قَالَ when used as nouns: but Zj disallows its originating from آنَ; and says that the right opinion is that of Kh, that الْآنَ is indecl. with fet-h for its termination, and that the ال is prefixed because the meaning is هٰذَا الوَقْت; and this is the opinion of Sb. (T.) You say, أَنَا الْآنَ أَفْعَلُ كَذَا [I, at the present time, or now, do, or will do, thus, or such a thing]. (M.) And كُنْتُ الْآنَ عِنْدَهُ, meaning I was, in this time, of which part is present and some portions have passed, with him, or in his presence. (IJ, M.) And when you mean the kind of expression which is used in this saying, you say, اَلْآنُ حَدُّ الزَّمَانَيْنِ [The term “ now ” is the limit of the two times; namely the past and the future]; thus pronounced, marfooa: so says IJ: but in the Book of Sb we read, الآنَ حَدُّ الزَّمَانَيْنِ, with nasb: and in like manner, in the same, الآنَ آنُكَ [Now is thy time]; the former with nasb and the latter with refa. (M.) You say also, هٰذَا أَوَانُ الْآنَ [This is the present time]: and مَا جِئْتُ اـِلَّا أَوَانَ الْآنَ, meaning I came not save at the present time, or now: with the last word mansoob in both instances. (ISh, T.) [And اـِلَى الْآنَ and حَتَّى الْآنَ To the present time and until the present time; i. e. hitherto. And مِنَ الْآنَ From the present time; henceforward.] Sometimes the hemzeh [after the ل] is suppressed, and its vowel is transferred to the ل; so that you say الَانَ. (Bd ii. 66.) And sometimes also the ل is pronounced with fet-h and both the hemzehs are suppressed; so that you say لَانَ. (S, K.) And sometimes تَ is prefixed to it, like as it is to حِينَ; so that you say تَلَانَ, like as you say تَحِينَ. (El-Umawee, A 'Obeyd. [See art. تلن.])
أَيْنٌ أَيْنٌ ذ Fatigue. (S, K, &c.) [Whether it be a simple subst., or an inf. n., and, if the latter, whether it be an inf. n. of آنَ only in the former of the two senses assigned to that verb above, or in both these senses, is doubted: see 1, throughout.] -A2- A time; a season; syn. حِينٌ; (S, M, K;) as also ↓ اـِينٌ (M, K) and ↓ آنٌ. (S, K.) [See 1, last sentence.]
أَيْنَ أَيْنَ ذ is an adverbial noun, (Msb,) an interrogative respecting a place: (S, M, Msb, K:) [signifying Where? in what place?]: Zj says that it is an interrogative particle, like كَيْفَ: (T:) [ISd says,] it is a noun, because you say, مِنْ أَيْنَ [meaning From what place? whence?]: (M:) [and you say also, اـِلَى أَيْنَ To what place? whither?]: it is always mansoob, unless you prefix the article to it, saying الأَيْنُ [which means The place where]: (Lth, T:) it is fem.; but may be made masc. (Lh, M.) You say, أَيْنَ زَيْدٌ Where, or in what place, is Zeyd? (S, Msb.) And أَيْنَ بَيْتُكَ [Where is thy house, or tent?]. (M.) And أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ, which may mean Where, or whither, wilt thou be taken away, and what will be done with thee and made to come to pass with thee, if this be thine intellect? or, accord. to Mtr, it is a saying of the people of Baghdلd, addressed to him whom they charge with foolish judgment or opinion, as meaning أَيْنَ يُذْهَبُ بِعَقْلِكَ [Where, or whither, is thine intellect taken away?]. (Har p. 574.) [And أَيْنَ هٰذَا مِنْ ذَاكَ and عَنْ ذَاكَ and وَ ذَاكَ What place does this hold in relation to that, or in comparison with that? what is this in relation to that, or in comparison with that? what has this to do with that? what has this in common with that?] ― -b2- It also denotes a condition: when you say, أَيْنَ تَجْلِسْ أَجْلِسْ [Where thou sittest, I will sit], the sitting must be in one place: and مَا is added to it; so that you say, أَيْنَمَا تَقُمْ أَقُمْ [Wherever thou standest, I will stand]. (Msb.) ― -b3- It also occurs used as a proper name of a particular place: thus the poet Homeyd Ibn-Thowr speaks of his companions as being بِأَيْنَ وَ أَيْنَمَا [app. meaning In certain places: where and wherever those places were, there were my companions]: in which case it is divested of the meaning of an interrogative, and is imperfectly decl. because determinate and of the fem. gender. (M, L. [In one copy of the former, بِأَنَّى وَ أَيْنَمَا, which may mean the same; and voce أَىٌّ, q. v., بِأَىَّ وَ أَيْنَمَا.])
اـِينٌ اـِينٌ أين أينن اين : see أَيْنٌ.
أَيَّانَ أَيَّانَ ذ , (T, S, M, &c.,) of the measure فَعَّال, or it may be of the measure فَعْلَان, (Msb,) also pronounced ↓ اـِيَّانَ, (T, S, M, K,) the latter of the dial. of Suleym, mentioned by Fr, (T, S,) and by Zj, (M,) is an interrogative respecting a time, (T, S, Msb,) but only respecting a time not come: (T:) signifying When? (S, M, Msb;) at what time? (Msb, K:) it is fem.; but may be made masc.: (Lh, M:) and it may be pronounced with imلleh, though not belonging to a class of words regularly subject to imلleh. (TA.) It is said in the Kur [xvi. 22 and xxvii. 67], accord. to different readings, أَيَّانَ يُبْعَثُونَ or ↓ اـِيَّانِ [When they shall be raised to life]; (T, S, M;) i. e. when shall be the resurrection. (Aboo-Is-hلk, T.) But you may not say, أَيَّانَ فَعَلْتَ ذَاكَ as meaning When didst thou that? (T.) ― -b2- IJ says that, were it syn. with مَتَى, it would be conditional; whereas it was not mentioned by his colleagues among the adverbs used conditionally, as مَتَى and أَيْنَ &c.: but sometimes it has a conditional meaning, though that meaning be not explicit. (M.) A poet says, أَيَّانَ نُؤْمِنْكَ تَأْمَنْ غَيْرَنَا وَ اـِذَا لَمْ تُدْرِكِ الأَمْنَ مِنَّا لَمْ تَزَلْ حَذِرَا [When we grant thee security, thou wilt be secure from others than us; and when thou obtainest not security from us, thou wilt not cease to be in a state of fear]. (I 'Ak p. 300.)
اـِيَّانَ اـِيَّانَ أيان اـيان ايان : see أَيَّانَ, in two places.
آئِنٌ آئِنٌ ذ part. n. of آنَ in both its senses. آيِنَةٌ: see أَوَانٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR202 harfMadde başı: ءينآن
آن ( y ) I ( n. ac. أَيْن 1 ),
a. Drew near.
b. Was weary, tired.
أَيْن
أَيْن
a. Where?
مِن أَيْن
مِن أَيْن
a. Whence?
اِلَي أَيْن
اِلَي أَيْن
a. Whither?
أَيْنَمَا
أَيْنَمَا
a. Wherever.
Mücavir kökler43 mücavir (204 toplam)
- كون
18 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- شرك
6 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- زعم
3 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- ثقف
2 ortak ayet · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir
- يوم
8 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- سدس
2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- ندو
3 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- قول
13 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- وجه
3 ortak ayet · Yüz demektir
- ذلل
2 ortak ayet · Zeyl etek denektir
- كود
2 ortak ayet · Neredeyse o
- سوأ
4 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
Geçtiği ayetler(27)
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Her neredeHerkesin bri yönü vardır oraya döner. Öyleyse siz hayırlı işlerde birbirinizle yarışın! Nerede bulunursanız bulunun, Allah hepinizi birden getirir. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَمَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ …
Her neredeNerede bulunurlarsa bulunsunlar; üzerlerine zillet vurulmuştur. Allah’ın ve mü’minlerin ahdine sığınmış olanlar müstesna. Allah’ın hışmına uğradılar. Üzelerine de miskinlik vuruldu. Bu, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri ve haksız yere peygamberleri öldürmelerindendir. Bu, onların isyan etmeleri ve taşkınlık yapmalarındandır.
أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ …
Her neredeNerede olursanız olun, sağlam kaleler içinde dahi olsanız ölüm sizi bulacaktır. İman etmeyenlere bir iyilik gelirse: Bu, Allah’tandır. Bir kötülük erişirse de: Bu senin yüzündendir, derler. De ki: Hepsi Allah tarafındandır. Bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar?
… مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا …
Nerede şey?Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.
… لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ …
Her neredeAllah; iki kişiyi de misal veriyor: Biri hiç bir şeye gücü yetmez bir dilsizdir ki, efendisine yüktür. Nereye gönderse bir hayır getirmez. Bununla; doğru yolda olup adaletle emreden bir olur mu hiç?
وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَمَا كُنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا
Her neredeNerede olursam olayım, beni mübarek kıldı ve yaşadığım müddetçe namaz kılmamı ve zekat vermemi emretti.
وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ
Nerede şey?Ve onlara denilir ki: Nerededir taptıklarınız?
مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا
Her neredeLa’netlenmişlerdir. Nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve hemen öldürülürler.
ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ
Nerede şey?Sonra onlara denilir ki: Nerede şirk koştuklarınız,
… يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Her neredeGökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra da Arş’a hükmeden O’dur. Yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve oraya yükseleni bilir. Nerede olursanız olun, O, sizinle beraberdir. Ve Allah; yaptıklarınızı görmektedir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أين |
| Yapı | Üçlü (edat ve işlev kökü) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli ي) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أنى, حيث, متى |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın veya hareketin uzamdaki konumunu, yönünü ve nihayetinde varacağı durak noktasını arama |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzurdan ve ilahi gözetimden kaçışın imkânsızlığını, mutlak mekan ihatasını vurgulama |
| Çekirdek Özet 3 | Mekan bağımlı varoluş ile mekandan münezzeh mutlak kuşatıcılık arasındaki ontolojik ayrım |
| Kritik Hata Riski | Edatın yalnızca coğrafi veya fiziki bir koordinat sorusu sayılarak tevhidi ve ontolojik kuşatıcılık bağlamının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أي | Belirleme, ayırt etme, işaret etme ve soru yoluyla yönelme bildiren asıl ses ve işaret çekirdeği; أيد, أيك, أيم köklerinde de bir varlığı veya sınırı belirginleştirme işlevi görür | ن | Çekirdeğe eklenen nun harfi, süreklilik, konumlanma ve uzamsal tayin boyutu katarak kavramı soyut bir belirlemeden belirli bir mekan ve sınır sorgusuna dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan yönelişi ve dikkat çekme talebini temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Bir noktaya doğru uzanmayı, işaret etmeyi ve yön bulma arayışını simgeler |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Mekanın sürekliliğini, sınır hattını ve bir noktada durup yerleşmeyi ifade eder |
| أين | Güçle yönelip uzanarak süreklilik arz eden konumu belirleme hareketi | Zihnin bir varlığa doğru uzanarak onun uzamsal yerini, sınırını ve durduğu noktayı arayıp tayin etme hareketini oluşturur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir varlığın içinde bulunduğu uzamsal sınır ve durak; fiziksel yorgunluktan ötürü devenin durma ve takatsiz kalma eşiğine gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde meşakkatli çöl yolculuğunda devenin tükenişini ve uzamsal mesafeyi anlatan beyitte kelime yorgunluk ve meşakkat anlamında kullanılmıştır: يَسْرِي على الأَيْنِ والحيَّاتِ محْتفِياً / نَفِسي فِداؤُك مِن سارٍ على ساقِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir şahsın veya nesnenin bulunduğu konumu soruşturmak üzere kullanılan murep olmayan mekan zarfı ve soru edatı |
Kaynak İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn; Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça أين edatı ve kökü, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik dil ailesinde yer ve yön belirten temel soru tabanları ile doğrudan irtibatlıdır. Fenikece, İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında mekan ve soru kökü olarak ʾay- veya ʾan- kök morfemleri yaygındır; İbranicede nereden ve nerede anlamına gelen ʾayin (אַיִן) veya ʾān (אָן) kelimeleri tam bir ses ve anlam denkliği sergiler. Akadcada soru bildiren ali veya yönelme yapıları ile morfolojik olmasa da anlamsal işlev birliği mevcuttur. Çekirdek morfem olan soru unsuru, sonuna yönelme ve yer belirten nazal bir ekin eklenmesiyle türemiş, Arapçada hem mekan sorusu edatına hem de vakit ve sınır bildiren kullanım biçimlerine evrilmiştir. Kökün sözlüklerde yorgunluk ve dermansızlık anlamına gelen isim boyutu ise uzamsal mesafenin bedende yol açtığı tükenişi ve son sınıra ulaşmayı temsil eden iç-Arapça bir semantik genişlemedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أين kökünden türeyen mekan edatı ve yorgunluk bildiren masdar | Zaman bildiren آن ve sınır bildiren kullanımlarla ses ve anlam geçişliliği barındırır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʾayin ve Aramice ʾaykā / ʾān biçimleri | Ortak Sami dil mirasında yer alan yön ve mekan arama morfeminin doğrudan yansımasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Afro-Asyatik soru ve işaret biçimleri | Soru tabanı üzerine eklenen nazal genişleme diğer dil kollarında da yerel belirteç olarak izlenir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-ʿArab; Koehler-Baumgartner, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أين | Anlamlı | Mekan belirleme ve yorgunluk | Bir nesnenin yerini sorma; mesafenin getirdiği bitkinlik | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| أني | Anlamlı | Vaktin gelmesi, gecikme ve olgunlaşma | Bir şeyin zamanının erişmesi, suyun kaynama derecesine varması | Kur'an'da geçer; zaman ve mekan sınır ortaklığı taşır |
| يأن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan permütasyon |
| ينأ | Anlamlı | Meyvenin olgunlaşması ve kemale ermesi | ينع ile eşdeğer kabul edilen, olgunluk ve erişme bildiren seyrek kullanım | Kur'an'da geçmez; nadir kullanım |
| نأي | Anlamlı | Uzaklaşmak ve ayrılmak | Fiziksel veya manevi bakımdan bir mesafeyi açarak geri çekilmek | Kur'an'da geçer; mekansal uzaklaşma yönüyle irtibatlıdır |
| نيأ | Anlamlı | Çiğ ve pişmemiş olmak | Etin veya yiyeceğin ateşte pişmeden önceki ham hali | Kur'an'da geçmez; olgunlaşmanın zıddı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أين | Merkez | Mekan tayini ve arayışı | Bir varlığın uzamdaki kesin koordinatını ve yönünü soruşturur | Hem edat hem konum sorgusudur |
| أنى | Komşu | Keyfiyet, kaynak ve mekan | Mekanın yanında oluş biçimini ve menşei birlikte sorar | Nereden ve nasıl sorularını birleştirir |
| حيث | Komşu | Mekan zarfı | Soru sormaz, gerçekleşen eylemin mekanını doğrudan bağlar | Cümleleri mekana bağlayan zarftır |
| متى | Komşu | Zaman tayini | Mekanı değil eylemin zaman eksenindeki yerini soruşturur | Uzam yerine vakti hedefler |
| ثبت | Zıt | Sabitlik ve kararlılık | Yeri aranılan veya hareket halinde olanın aksine bir yerde çakılı ve kararlı durmayı anlatır | Mekan arayışının zıddı olan yerleşiklik halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أين | Nerede, nereye | Mekanın tayini için kullanılan soru ve şart edatı | Kesin |
| Latince | Ubi, Quo | Nerede, nereye doğru | Hem bulunulan sabit noktayı hem de yönelinen hedefi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Where, Whither | Nerede, nereye | Mekanın konumunu ve hareketin yönünü soru formunda ifade eder | Kesin |
| Almanca | Wo, Wohin | Nerede, nereye doğru | Durum bildiren mekan ile yönelim bildiren mekanı ayrıntılandırır | Kesin |
| Fransızca | Où | Nerede, nereye | Uzamsal konumu ve yönü birleştiren temel soru sözcüğüdür | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أين | Mekan sorgusu ve çaresizlik beyanı | Mahşer günü inkârcıların kaçacak sığınak arayışını ve kaçışın imkânsızlığını anlatan bağlam (el-Kıyâme 75:10) |
| أين | Kınama ve acziyet ortaya koyma | Sahte ilahların ve ortak koşulan varlıkların nerede olduğunu sorarak putperestleri susturma bağlamı (eş-Şuarâ 26:92, es-Sâffât 37:26) |
| أينما | Şartsız kuşatıcılık ve her nerede olursa | İlahi tecellinin her mekanda hazır olduğunu ve hiçbir yerin O'ndan hali olmadığını bildiren bağlam (el-Bakara 2:115) |
| أينما | Mutlak kader ve kaçınılmazlık | Ölümün ve ilahi takdirin mekan farkı gözetmeksizin her yerde insanı bulacağını bildiren bağlam (en-Nisâ 4:78) |
| فأين تذهبون | Şaşkınlık ve akıl tutulmasını teşhir | Haktan yüz çevirenlerin gidebilecekleri hiçbir makul ve meşru cihet bulunmadığını vurgulayan bağlam (et-Tekvîr 81:26) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eyniyyet ve mekan nefyı | Cenâb-ı Hakk'a mekan isnat edilip edilemeyeceği ve tenzih ilkesi | Yaratılmışlara mahsus olan mekan bağımlılığının Allah hakkında imkânsızlığı |
| Fıkıh | Kıble ve namaz mekanının tayini | Kıble cihetinin tespit edilemediği durumlarda yönelme ve ibadetin geçerliliği | Mekanın şart kılındığı hallerde belirsizliğin içtihatla giderilmesi |
| Tefsir | İstifhâm-ı inkârî ve tebkit | Kur'an'daki soru kiplerinin gerçekte bilgi sorma değil muhatabı aciz bırakma işlevi | Muhatabın kaçacak hiçbir yeri olmadığını vicdanen itiraf ettirme |
| Hadis | Cariye rivayeti ve teviller | Hadis metinlerinde geçen mekan sorularının zahiri ve tevil edilen yönleri | Mekanın sorgulanmasının mekan isnadı değil yücelik ikrarı olarak anlaşılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve her yerde hazır oluş | Mutlak mekan ihitası | Kaçışın imkânsızlığını hissettirme | Kulun hiçbir mekanda ilahi murakabeden gizlenemeyeceğini idrak etmesi | Kesin |
| İlmi | Koordinat ve konum belirleme | Uzamsal referans sistemi | Varlıkların yerini saptama | Bir cismin veya olgunun varlık sahasındaki pozisyonunun belirlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve sınır denetimi | Egemenlik alanı ve sığınak arayışı | Otoritenin erişim alanını çizme | Kanundan ve meşru otoriteden kaçış yollarının kapatılması | Muhtemel |
| İktisadi | Pazar ve malın tedarik yeri | Dağıtım ve lojistik odağı | Arz ve talep konumunu eşleştirme | Mal ve hizmetin nerede üretilip nerede tüketildiğinin tespiti | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koordinat sistemi ve konum vektörü | Bir manifold veya uzayda bir noktanın diğer referans noktalarına göre yerini belirleyen matematiksel fonksiyon | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yersiz-yurtsuzlaşma ve ontolojik arayış | Bireyin veya toplumun aidiyet duyduğu fiziki ve zihni uzamı kaybetmesi sonucu oluşan yönelim krizi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca harita, şehir veya fiziki bina gibi dar bir coğrafi yer sorgusu olarak görülmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem ontolojik bir kuşatılmışlığı hem de insanın hakikatten sapma cihetlerini içine alan varoluşsal bir yön sorgusu olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın inkârcılara yönelttiği yöneliş ve kaçış sorularının salt edebi bir soru zannedilerek varoluşsal çaresizlik vurgusunun anlaşılamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın uzam tasavvurunu, insanın ilahi tasarruftan ve gözetimden hiçbir yerde sıyrılamayacağını ve sapmanın bir yönsüzlük olduğunu ortaya koyduğu için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer dehşetini anlatan kıyamet ayetlerinde, şirkin temelsizliğini gösteren tebkit ayetlerinde ve ilahi kuşatıcılığı bildiren tevhid ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın gizlenebileceği bir mahremiyet veya kaçış alanı bulabileceği zannını yıkarak Allah'ın her mekanı çevrelediği bilincini yerleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismin uzamdaki sınırını, durduğu noktayı veya yolculuk esnasında tükenip durduğu eşiği soruşturup belirleme.
- Soyut anlamVarlığın mutlak ihata karşısındaki konumunu arayışı; kaçacak hiçbir yerin bulunmadığı hakikatine toslayan yönelim.
- Sistematik karşılıkBir referans sisteminde hareket eden varlığın bütün koordinatlarının nihai olarak tek bir mutlak sınır tarafından kuşatılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrendeki bütün uzamsal konumları temsil eder. ilahi iradenin mutlak kuşatıcılık alanıdır. İfadenin ilk kısmı, bu uzamda alanının dışında kalabilecek hiçbir noktasının bulunmadığını () kesin olarak belirtir. İkinci kısım ise insanın bu kuşatıcı alanın dışına çıkmak üzere sınıra doğru yönelme teşebbüsünün () sonuçsuz kalacağını, varılabilecek başka hiçbir mekan alternatifinin olmadığını () modeller. Bu durum Kur'an'daki nereye kaçış var sorusunun kaçılacak hiçbir yer yoktur cevabıyla tam bir yapısal örtüşme içindedir.