برر
ب - ر - ر
KÖK- 32 geçiş
- 30 ayet
- 13 sîga
- 10 sözlük
Berr kara, burr buğday demektir. “Berr” kara, “beriyye” bir kara parça demektir. “Burr” buğday,”birr” buğdayın diğer tahıllara olan üstünlüğü esas alınarak “iyilik” anlamı kazanmıştır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: برّ
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Berr kara, burr buğday demektir. “Berr” kara, “beriyye” bir kara parça demektir. “Burr” buğday,”birr” buğdayın diğer tahıllara olan üstünlüğü esas alınarak “iyilik” anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.917 harfباب الرّاء والباء
ر ب، ب ر مستعملان
رب:
الرِّبِّيُّون: الّذين صبروا مع الأنبياء، نسبوا إلى العبادة والتّألّه في معرفة الرُّبوبيّة للَّه، الواحد: رِبِّيٌّ.
ومن ملك شيئاً فهو رَبُّه، لا يُقال بغير الإضافة إلاّ للَّهِ عزّ وجل.
ورجلٌ ربّابيّ نسب إلى الرّبّاب، حيّ من ضَبَّة.
والرَّبابُ: السَّحابُ الذي فيه ماء، الواحدةُ: رَبابة، وأَرَبَّتِ السَّحابة بهذه البلدة: أدامَتْ بها المَطَر، قال: أربّ بها
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR997 harfالبِرُّ: خلاف العُقوقِ؛ والمَبَرَّةُ مثْله. تقول: بَرِرْتُ والدي بالكسر، أَبَرُّهُ بِرّاً، فأنا بَرٌّ به وبارٌّ. وجمع البَرَّ أَبْرارٌ، وجمع البارِّ البَرَرَةُ. وفلانٌ بَبَرُّ خالقَه ويَتَبَرَّرُهُ، أي يطيعه. والأمُّ بَرَّةٌ بولدها. وبَرَّ فلانٌ في يمينه، أي صَدَقَ. وبَرَّ حَجُّهُ، وبُرَّ حَجُّهُ، وبَرَّ الله حَجَّهُ، بِرّاً، بالكسر في هذا كلِّه. وتَبارُّوا: تفاعَلوا من البِرِّ. وفي المثل: لا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok32.026 harfMadde başı: برّ(باب الباء وما بعدها في الذي يقال له المضاعف)
(بتّ) الباء والتاء لـه وجهان وأصلان: أحدهما القطع، والآخر ضربٌ من اللباس. فأما الأوّل فقالوا: البتّ القطع المستأصِل، يقال بَتَتُّ الحبلَ وأَبْتَتُّ. ويقال أعطيتُه هذه القَطيعةَ بَتّاً بَتْلاً. "والبتَّةَ" اشتقاقُه من القَطْع، غير أنّه مستعملٌ في كل أمرٍ يُمضَى ولا يُرجَع فيه. ويقال انقطع فلانٌ عن فلان فانبتَّ وانقبض. قال:
فَحَلَّ في جُشَمٍ وانبتَّ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR727 harfب ر ر
هو بر بوالديه وبار بهما.
ويقال: صدقت وبررت " ولا يعرف هراً من بر " وحج مبرور وبر حجك وبر الله حجك.
وبرت يمينه وأبرها صاحبها: أمضاها على الصدق.
ولو أقسم على الله لأبره.
ونزلوا بالبرية.
وجلست براً وخرجت براً إذا جلس خارج الدار أو خرج إلى ظاهر البلـد.
وافتـح البـاب الرانـي و " مـن أصلـح جوانبـه أصلـح اللـه برانيـه " ويقـال: أريد جواً ويريد براً أي أريـد خفية
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.312 harfالبِرُّ: الصِّدْقُ والطاعةُ. وفي التنزيل: ليس البِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وجُوهَكُمْ قِبَلَ المَشْرِقِ والمَغْرِبِ ولكنْ البِرَّ مَنْ آمنَ باللهِ؛ أَراد ولكنَّ البِرَّ بِرُّ مَنْ آمن بالله؛ قال ابن سيده: وهو قول سيبويه، وقال بعضهم: ولكنَّ ذا الْبِرّ من آمن بالله؛ قال ابن جني: والأَول أَجود لأَن حذف المضاف ضَرْبٌ من الاتساع والخبر أَولى من المبتدإ لأَن الاتساع بالأَعجاز أَولى منه بالصدور. قال: وأَما ما
البِرُّ: الصِّدْقُ والطاعةُ. وفي التنزيل: ليس البِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وجُوهَكُمْ قِبَلَ المَشْرِقِ والمَغْرِبِ ولكنْ البِرَّ مَنْ آمنَ باللهِ؛ أَراد ولكنَّ البِرَّ بِرُّ مَنْ آمن بالله؛ قال ابن سيده: وهو قول سيبويه، وقال بعضهم: ولكنَّ ذا الْبِرّ من آمن بالله؛ قال ابن جني: والأَول أَجود لأَن حذف المضاف ضَرْبٌ من الاتساع والخبر أَولى من المبتدإ لأَن الاتساع بالأَعجاز أَولى منه بالصدور. قال: وأَما ما يروى من أَن النَّمِرَ بنَ تَوْلَب قال: سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: ليس من امْبِرِّ امْصِيامُ في امْسَفَرِ؛ يريد: ليس من البر الصيام في السفر، فإِنه أَبدل لام المعرفة ميماً، وهو شاذ لا يسوغ؛ حكاه عنه ابن جني؛ قال: ويقال إِن النمر بن تولب لم يرو عن النبي، صلى الله عليه وسلم، غير هذا الحديث؛ قال: ونظيره في الشذوذ ما قرأْته على أَبي عليّ بإِسناده إِلى الأَصمعي، قال: يقال بَناتُ مَخْرٍ وبَناتُ بَخْرٍ وهن سحائب يأْتين قَبْلَ الصيف بيضٌ مُنْتَصِباتٌ في السماء. وقال شمر في تفسير قوله، صلى الله عليه وسلم: عليكم بالصِّدْق فإِنه يَهْدي إِلى البِرِّ؛ اختلف العلماء في تفسير البر فقال بعضهم: البر الصلاح، وقال بعضهم: البر الخير. قال: ولا أَعلم تفسيراً أَجمع منه لأَنه يحيط بجميع ما قالوا؛ قال: وجعل لبيدٌ البِرَّ التُّقى حيث يقول: وما البِرُّ إِلا مُضْمَراتٌ مِنَ التُّقى قال: وأَما قول الشاعر: تُحَزُّ رؤُوسهم في غيرِ بِرّ معناه في غير طاعة وخير. وقوله عز وجل: لَنْ تنالوا البِرَّ حتى تُنْفِقُوا مما تُحِبُّونَ؛ قال الزجاج: قال بعضهم كلُّ ما تقرّب به إِلى الله عز وجل، من عمل خير، فهو إِنفاق. قال أَبو منصور: والبِرُّ خير الدنيا والآخرة، فخير الدنيا ما ييسره الله تبارك وتعالى للعبد من الهُدى والنِّعْمَةِ والخيراتِ، وخَيْرُ الآخِرَةِ الفَوْزُ بالنعيم الدائم في الجنة، جمع الله لنا بينهما بكرمه ورحمته. وبَرَّ يَبَرُّ إِذا صَلَحَ. وبَرَّ في يمينه يَبَرُّ إِذا صدقه ولم يَحْنَثْ. وبَرَّ رَحِمَهُ (* قوله «وبرّ رحمه إلخ» بابه ضرب وعلم). يَبَرُّ إِذا وصله. ويقال: فلانٌ يَبَرُّ رَبَّهُ أَي يطيعه؛ ومنه قوله: يَبَرُّك الناسُ ويَفْجُرُونَكا ورجلٌ بَرٌّ بذي قرابته وبارٌّ من قوم بَرَرَةٍ وأَبْرَارٍ، والمصدر البِرُّ. وقال الله عز وجل: لَيْسَ البِرِّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكم قِبَلَ المشرق والمغرب ولكنَّ البِرَّ من آمن بالله؛ أَراد ولكن البِرَّ بِرُّ من آمن بالله؛ قول الشاعر: وكَيْفَ تُواصِلُ مَنْ أَصْبَحَتْ خِلالَتُهُ كأَبي مَرْحَبِ؟ أَي كخِلالَةِ أَبي مَرْحَبٍ. وتَبارُّوا، تفاعلوا: من البِرّ. وفي حديث الاعتكاف: أَلْبِرَّ تُرِدْنَ؛ أَي الطاعةَ والعبادَةَ. ومنه الحديث: ليس من البر الصيام في السفر. وفي كتاب قريش والأَنصار: وإِنَّ البِرَّ دون الإِثم أَي أَن الوفاء بما جعل على نفسه دون الغَدْر والنَّكْث. وبَرَّةُ: اسْمٌ عَلَمٌ بمعنى البِر، مَعْرِفَةٌ، فلذلك لم يصرف، لأَنه اجتمع فيه التعريف والتأْنيث، وسنذكره في فَجارِ؛ قال النابغة: إِنَّا اقْتَسَمْنا خُطَّتَيْنا بَيْنَنا، فَحَمَلْتُ بَرَّةَ واحْتَمَلْتَ فَجارِ وقد بَرَّ رَبَّه. وبَرَّتْ يمينُه تَبَرُّ وتَبِرُّ بَرّاً وبِرّاً وبُرُوراً: صَدَقَتْ. وأَبَرَّها: أَمضاها على الصِّدْقِ والبَرُّ: الصادقُ. وفي التنزيل العزيز: إِنه هو البَرُّ الرحيمُ. والبَرُّ، من صفات الله تعالى وتقدس: العَطُوفُ الرحيم اللطيف الكريم. قال ابن الأَثير: في أَسماء الله تعالى البَرُّ دون البارِّ، وهو العَطُوف على عباده بِبِرَّهِ ولطفه. والبَرُّ والبارُّ بمعنًى، وإِنما جاء في أَسماء الله تعالى البَرُّ دون البارّ. وبُرَّ عملُه وبَرَّ بَرّاً وبُرُوراً وأَبَرَّ وأَبَرَّه الله؛ قال الفراء: بُرَّ حَجُّه، فإِذا قالوا: أَبَرَّ الله حَجَّك، قالوه بالأَلف. الجوهري: وأَبَرَّ اللهُ حَجَّك لغة في بَرَّ اللهُ حَجَّك أَي قَبِلَه؛ قال: والبِرُّ في اليمين مثلُه. وقالوا في الدعاء: مَبْرُورٌ مَأْجُورٌ ومَبرُوراً مَأْجوراً؛ تميمٌ ترفع على إِضمار أَنتَ، وأَهلُ الحجاز ينصبون على اذْهَبْ مَبْرُوراً. شمر: الحج المَبْرُورُ الذي لا يخالطه شيء من المآثم، والبيعُ المبرورُ: الذي لا شُبهة فيه ولا كذب ولا خيانة. ويقال: بَرَّ فلانٌ ذا قرابته يَبَرُّ بِرّاً، وقد برَرْتُه أَبِرُّه، وبَرَّ حَجُّكَ يَبَرُّ بُرُوراً، وبَرَّ الحجُّ يَبِرُّ بِرّاً، بالكسر، وبَرَّ اللهُ حَجَّهُ وبَرَّ حَجُّه. وفي حديث أَبي هريرة قال: قال رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم: الحجُّ المبرورُ ليس له جزاءٌ إِلا الجنةُ؛ قال سفيان: تفسير المبرور طِيبُ الكلام وإِطعام الطعام، وقيل: هو المقبولُ المقابَلُ بالبرِّ وهو الثواب؛ يقال: بَرَّ اللهُ حَجَّه وأَبَرَّهُ بِرّاً، بالكسر، وإِبْرَاراً. وقال أَبو قِلابَةَ لرجل قَدِمَ من الحج: بُرَّ العملُ؛ أَرادَ عملَ الحج، دعا له أَن يكون مَبْرُوراً لا مَأْثَمَ فيه فيستوجب ذلك الخروجَ من الذنوب التي اقْتَرَفَها. وروي عن جابر بن عبدالله قال: قالوا: يا رسول الله، ما بِرُّ الحجِّ؟ قال: إِطعامُ الطعام وطِيبُ الكلامِ. ورجل بَرٌّ من قوم أَبرارٍ، وبارٌّ من قوم بَرَرَةٍ؛ وروي عن ابن عمر أَنه قال: إِنما سماهم الله أَبْراراً لأَنهم بَرُّوا الآباءَ والأَبناءَ. وقال: كما أَن لك على ولدك حقّاً كذلك لولدك عليك حق. وكان سفيان يقول: حقُّ الولدِ على والده أَن يحسن اسمه وأَن يزوّجه إِذا بلغ وأَن يُحِجَّه وأَن يحسن أَدبه. ويقال: قد تَبَرَّرْتَ في أَمرنا أَي تَحَرَّجْتَ؛ قال أَبو ذؤيب: فقالتْ: تَبَرَّرْتَ في جَنْبِنا، وما كنتَ فينا حَدِيثاً بِبِرْ أَي تَحَرَّجْتَ في سَبْيِنا وقُرْبِنا. الأَحمَر: بَرَرْتُ قسَمي وبَرَرْتُ والدي؛ وغيرُه لا يقول هذا. وروي المنذري عن أَبي العباس في كتاب الفصيح: يقال صَدَقْتُ وبَرِرْتُ، وكذلك بَرَرْتُ والدي أَبِرُّه. وقال أَبو زيد: بَرَرْتُ في قسَمِي وأَبَرَّ اللهُ قَسَمِي؛ وقال الأَعور الكلبي: سَقَيْناهم دِماءَهُمُ فَسالَتْ، فأَبْرَرْنَا إِلَيْه مُقْسِمِينا وقال غيره: أَبَرَّ فلانٌ قَسَمَ فلان وأَحْنَثَهُ، فأَما أَبَرَّه فمعناه أَنه أَجابه إِلى ما أَقسم عليه، وأَحنثه إِذا لم يجبه. وفي الحديث: بَرَّ اللهُ قَسَمَه وأَبَرَّه بِرّاً، بالكسر، وإِبراراً أَي صدقه؛ ومنه حديث أَبي بكر: لم يَخْرُجْ من إِلٍّ ولا بِرٍّ أَي صِدْقٍ؛ ومنه الحديث: أَبو إِسحق: أُمِرْنا بِسَبْعٍ منها إِبرارُ القَسَمِ. أَبو سعيد: بَرَّتْ سِلْعَتُه إِذا نَفَقَتْ، قال والأَصل في ذلك أَن تُكافئه السِّلْعَةُ بما حَفِظها وقام عليها، تكافئه بالغلاء في الثمن؛ وهو من قول الأَعشى يصف خمراً: تَخَيَّرَها أَخو عاناتَ شَهْراً، ورَجَى بِرَّها عاماً فعاما والبِرُّ: ضِدُّ العُقُوقُ، والـمَبَرَّةُ مثله. وبَرِرْتُ والدي، بالكسر، أَبَرُّهُ بِرّاً وقد بَرَّ والدَه يَبَرُّه ويَبِرُّه بِرّاً، فَيَبَرُّ على بَرِرْتُ ويَبِرُّ على بَرَرْتُ على حَدِّ ما تقدَّم في اليمين؛ وهو بَرٌّ به وبارٌّ؛ عن كراع، وأَنكر بعضهم بارٌّ. وفي الحديث: تَمَسَّحُوا بالأَرضِ فإِنها بَرَّةٌ بكم أَي تكون بيوتكم عليها وتُدْفَنُون فيها. قال ابن الأَثير: قوله فإنها بكم برة أي مشفقة عليكم كالوالدة البَرَّة بأَولادها يعني أَن منها خلقكم وفيها معاشكم وإِليها بعد الموت معادكم؛ وفي حديث زمزم: أَتاه آتٍ فقال: تحْفِرْ بَرَّة؛ سماها بَرَّةً لكثرة منافعها وسعَةِ مائها. وفي الحديث: أَنه غَيَّرَ اسْمَ امرأَةٍ كانت تُسَمَّى بَرَّةَ فسماها زينب، وقال: تزكي نفسها، كأَنه كره ذلك. وفي حديث حكِيم بن حِزامٍ: أَرأَيتَ أُموراً كنتُ أَبْرَرْتُها أَي أَطْلُبُ بها البِرِّ والإِحسان إِلى الناس والتقرّب إِلى الله تعالى. وجمعُ البَرّ الأَبْرارُ، وجمعُ البارّ البَرَرَةُ. وفلانٌ يَبَرُّ خالقَه ويَتَبَرَّرهُ أَي يطيعه؛ وامرأَة بَرّةٌ بولدها وبارّةٌ. وفي الحديث، في بِرّ الوالدين: وهو في حقهما وحق الأَقْرَبِين من الأَهل ضِدُّ العُقوق وهو الإِساءةُ إِليهم والتضييع لحقهم. وجمع البَرِّ أَبْرارٌ، وهو كثيراً ما يُخَصُّ بالأَولياء، والزُّهَّاد والعُبَّدِ، وفي الحديث: الماهِرُ بالقرآن مع السَّفَرَةِ الكرامِ البَرَرَةِ أَي مع الملائكة. وفي الحديث: الأَئمةُ من قريش أَبْرارُها أُمراءُ أَبْرارِها وفُجَّارُها أُمراءُ فُجَّارها؛ قال ابن الأَثير: هذا على جهة الإِخبار عنهم لا طريقِ الحُكْمِ فيهم أَي إِذا صلح الناس وبَرُّوا وَلِيَهُمُ الأَبْرارُ، وإِذا فَسَدوا وفجَرُوا وَلِيَهُمُ الأَشرارُ؛ وهو كحديثه الآخر: كما تكونون يُوَلَّى عليكم. والله يَبَرُّ عبادَه: يَرحَمُهم، وهو البَرُّ. وبَرَرْتُه بِرّاً: وَصَلْتُه. وفي التنزيل العزيز: أَن تَبَرُّوهم وتُقْسِطوا إِليهم. ومن كلام العرب السائر: فلانٌ ما يعرف هِرّاً من بِرٍّ؛ معناه ما يعرف من يَهُرِهُّ أَي من يَكْرَهُه ممن يَبِرُّه، وقيل: الهِرُّ السِّنَّوْرُ، والبِرُّ الفأْرةُ في بعض اللغات، أَو دُوٍيْبَّة تشبهها، وهو مذكور في موضعه؛ وقيل: معناه ما يعرف الهَرْهَرَة من البَرْبَرَةِ، فالهَرْهَرة: صوتُ الضأْن، والبَرْبَرَةُ: صوتُ المِعْزى. وقال الفزاري: البِرُّ اللطف، والهِرُّ العُقُوق. وقال يونس: الهِرُّ سَوْقُ الغنم، والبِرُّ دُعاءُ الغَنَمِ. وقال ابن الأَعرابي: البِرُّ فِعْلُ كل خير من أَي ضَرْبٍ كان، والبِرُّ دُعاءُ الغنم إِلى العَلَفِ، والبِرُّ الإِكرامُ، والهِرُّ الخصومةُ، وروى الجوهري عن ابن الأَعرابي: الهِرُّ دعاء الغنم والبِرُّ سَوْقُها. التهذيب: ومن كلام سليمان: مَنْ أَصْلَحَ جُوَّانِيَّتَهُ بَرَّ اللهُ بَرَّانِيَّته؛ المعنى: من أَصلح سريرته أَصلح الله علانيته؛ أُخذ من الجَوِّ والبَرِّ، فالجَوُّ كلُّ بَطْن غامضٍ، والبَرُّ المَتْنُ الظاهر، فهاتان الكلمتان على النسبة إِليهما بالأَلف والنون. وورد: من أَصْلحَ جُوَّانيَّهُ أَصْلح الله بَرَّانِيَّهُ. قالوا: البَرَّانيُّ العلانية والأَلف والنون من زياداتِ النَّسبِ، كما قالوا في صنعاء صنعاني، وأَصله من قولهم: خرج فلانٌ بَرّاً إِذا خرج إِلى البَرِّ والصحراء، وليس من قديم الكلام وفصيحه. والبِرُّ: الفؤاد، يقال هو مُطمْئَنِنُّ البِرِّ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: أَكُونُ مَكانَ البِرِّ منه ودونَهُ، وأَجْعَلُ مالي دُونَه وأُؤَامِرُهْ وأَبَرَّ الرجُلُ: كَثُرَ ولَدهُ. وأَبَرّ القومُ: كثروا وكذلك أَعَرُّوا، فَأَبَرُّوا في الخير وأَعَرُّوا في الشرّ، وسنذكر أَعَرُّوا في موضعه.والبَرُّ، بالفتح: خلاف البُحْرِ. والبَرِّيَّة من الأَرَضِين، بفتح الباء: خلاف الرِّيفِيَّة. والبَرِّيَّةُ: الصحراءُ نسبت إِلى البَرِّ، كذلك رواه ابن الأَعرابي، بالفتح، كالذي قبله. والبَرُّ: نقيض الكِنّ؛ قال الليث: والعرب تستعمِله في النكرة، تقول العرب: جلست بَرّاً وخَرَجْتُ بَرّاً؛ قال أَبو منصور: وهذا من كلام المولَّدين وما سمعته من فصحاء العرب البادية. ويقال: أَفْصَحُ العرب أَبَرُّهم. معناه أَبعدهم في البَرِّ والبَدْوِ داراً. وقوله تعالى: ظهر الفَسادُ في البَرِّ والبَحْرِ؛ قال الزجاج: معناه ظهر الجَدْبُ في البَرِّ والقَحْطُ في البحر أَي في مُدُنِ البحر التي على الأَنهار. قال شمر: البَرِّيَّةُ الأَرضَ المنسوبةُ إِلى البَرِّ وهي بَرِّيَّةً إِذا كانت إِلى البرِّ أَقربَ منها إِلى الماء، والجمعُ البرَارِي. والبَرِّيتُ، بوزن فَعْلِيتٍ: البَرِّيَّةُ فلما سكنت الياء صارت الهاء تاء، مِثْل عِفرِيتٍ وعِفْرِية، والجمع البَرَارِيتُ. وفي التهذيب: البَرِّيتُ؛ عن أَبي عبيد وشمر وابن الأَعرابي. وقال مجاهد في قوله تعالى: ويَعْلَمُ ما في البَرِّ والبَحْرِ؛ قال: البَرُّ القِفارُ والبحر كلُّ قرية فيها ماءٌ. ابن السكيت: أَبَرَّ فلانٌ إِذا ركب البَر. ابن سيده: وإِنه لمُبِرٌّ بذلك أَي ضابطٌ له. وأَبَرَّ عليهم: غلبهم. والإِبرارُ: الغلبةُ؛ وقال طرفة: يَكْشِفُونَ الضُّرَّ عن ذي ضُرِّهِمْ، ويُبِرُّونَ على الآبي المُبرّ أي يغلبون؛ يقال أَبَرَّ عليه أَي غلبه. والمُبِرُّ: الغالب. وسئل رجل من بني أَسَد: أَتعرف الفَرَسَ الكريمَ؟ قال: أَعرف الجوادَ المُبَِّر من البَطِيءِ المُقْرِفِ؛ قال: والجوادُ المُبِرُّ الذي إِذا أُنِّف يَأْتَنِفُ السَّيْرَ، ولَهَزَ لَهْزَ العَيْرِ، الذي إِذا عَدَا اسْلَهَبَّ، وإِذا قِيد اجْلَعَبَّ، وإِذا انْتَصَبَ اتْلأَبَّ. ويقال: أَبَرَّهُ يُبِرُّه إِذا قَهَره بفَعالٍ أَو غيره؛ ابن سيده: وأَبَرَّ عليهم شَرّاً؛ حكاه ابن الأَعرابي، وأَنشد: إِذا كُنْتُ مِنْ حِمَّانَ في قَعْرِ دارِهِمْ، فَلَسْتُ أُبالي مَنْ أَبَرَّ ومَنْ فَجَرْ ثم قال: أَبرَّ من قولهم أَبرَّ عليهم شَرّاً، وأَبرَّ وفَجَرَ واحدٌ فجمع بينهما. وأَبرّ فلانٌ على أَصحابه أَي علاهم. وفي الحديث: أَن رجلاً أَتى النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: إِنَّ ناضِح فلان قد أَبرّ عليهم أَي اسْتَصْعَبَ وغَلَبَهُم. وابْتَرَّ الرجل: انتصب منفرداً من أَصحابه. ابن الأَعرابي: البَرَابِيرُ أَن يأْتي الراعي إِذا جاع إِلى السُّنْبُلِ فَيَفْرُكَ منه ما أَحبَّ وَينْزِعَه من قُنْبُعِه، وهو قشره، ثم يَصُبَّ عليه اللبنَ الحليبَ ويغْليَه حتى يَنْضَجَ ثم يجعَله في إِناءِ واسع ثم يُسَمِّنَه أَي يُبَرِّدَه فيكون أَطيب من السَّمِيذِ. قال: وهي الغَديرَةُ، وقد اغْتَدَرنا.والبَريرُ: ثمر الأَراك عامَّةً، والمَرْدُ غَضُّه، والكَباثُ نَضِيجُه؛ وقيل: البريرُ أَوَّل ما يظهر من ثمر الأَراك وهو حُلْو؛ وقال أَبو حنيفة: البَرِيرُ أَعظم حبّاً من الكَبَاث وأَصغر عُنقُوداً منه، وله عَجَمَةٌ مُدَوّرَةٌ صغيرة صُلْبَة أَكبر من الحِمَّص قليلاً، وعُنْقُوده يملأُ الكف، الواحدة من جميع ذلك بَرِيرَةٌ. وفي حديث طَهْفَةَ: ونستصعد البَريرَ أَي نَجْنيه للأَكل؛ البَريرُ: ثمر الأَراك إِذا اسوَدَّ وبَلَغَ، وقيل: هو اسم له في كل حال؛ ومنه الحديث الآخر: ما لنا طعامٌ إِلاَّ البَريرُ. والبُرُّ: الحِنْطَةُ؛ قال المتنخل الهذلي: لا درَّ دَرِّيَ إِن أَطْعَمْتُ نازِلَكُمْ قِرْفَ الحَتِيِّ، وعندي البُرُّ مَكْنُوزُ ورواه ابن دريد: رائدهم. قال ابن دريد: البُرُّ أَفصَحُ من قولهم القَمْحُ والحنطةُ، واحدته بُرَّةٌ. قال سيبويه: ولا يقال لصاحبه بَرَّارٌ على ما يغلب في هذا النحو لأَن هذا الضرب إِنما هو سماعي لا اطراديّ؛ قال الجوهري: ومنع سيبويه أَن يجمع البُرُّ على أَبْرارٍ وجوّزه المبرد قياساً. والبُرْبُورُ: الجشِيشُ من البُرِّ. والبَرْبَرَةُ: كثرة الكلام والجَلَبةُ باللسان، وقيل: الصياح. ورجلٌ بَرْبارٌ إِذا كان كذلك؛ وقد بَرْبَر إِذا هَذَى. الفراء: البَرْبرِيُّ الكثير الكلام بلا منفعة. وقد بَرْبَرَ في كلامه بَرْبَرَةً إِذا أَكثر. والبَرْبَرَةُ: الصوتُ وكلامٌ من غَضَبٍ؛ وقد بَرْبَر مثل ثَرثَرَ، فهو ثرثارٌ. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه، لما طلب إِليه أَهل الطائف أَن يكتب لهم الأَمانَ على تحليل الزنا والخمر فامتنع: قاموا ولهم تَغَذْمُرٌ وبَرْبَرةٌ؛ البَرْبَرَةُ التخليط في الكلام مع غضب ونفور؛ ومنه حديث أُحُدٍ: فأَخَذَ اللِّواءَ غلامٌ أَسودُ فَنَصَبَه وبَرْبَرَ. وبَرْبَرٌ: جِيلٌ من الناس يقال إِنهم من ولَدِ بَرِّ ابن قيس بن عيلان، قال: ولا أَدري كيف هذا، والبَرابِرَةُ: الجماعة منهم، زادوا الهاء فيه إِما للعجمة وإِما للنسب، وهو الصحيح، قال الجوهري: وإِن شئت حذفتها. وبَرْبَرَ التَّبْسُ لِلهِياجِ: نَبَّ. ودَلْوٌ بَرْبارٌ: لها في الماء بَرْبَرَةٌ أَي صوت، قال رؤْبة: أَرْوي بِبَرْبارَيْنِ في الغِطْماطِ والبُرَيْراءُ، على لفظ التصغير: موضع، قال: إِنَّ بِأَجْراعِ البُرَيْراءِ فالحِسَى فَوَكْزٍ إِلى النَّقْعَينِ مِن وَبِعانِ ومَبَرَّةُ: أَكَمَةٌ دون الجارِ إِلى المدينة، قال كيير عزة: أَقْوَى الغَياطِلُ مِن حِراجِ مَبَرَّةٍ، فَجُنوبُ سَهْوَةَ (* قوله: «فجنوب سهوة» كذا بالأَصل، وفي ياقوت فخبوت، بخاء معجمة فباء موحدة مضومتين فمثناة فوقية بعد الواو جمع خبت، بفتح الخاء المعجمة وسكون الموحدة، وهو المكان المتسع كما في القاموس). قد عَفَتْ، فَرِمالُها وبَرُيرَةُ: اسم امرأَة. وبَرَّةُ: بنت مُرٍّ أُخت تميم بن مُرٍّ وهي أُم النضر بن كنانة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR990 harf* ب ر ر * * البِرُّ * ضد العقوق وكذا * المَبَرَّةُ * تقول * بَرِرْتُ * والدي بالكسر أبرَّهُ * بِرَّاً * فأنا * بَرٌّ * به و * بَارٌّ * وجمع البر * أبْرارٌ * وجمع * البَارِّ * بررة وفلان * يَبَرُّ * خالقه و * يَتَبَرّرُهُ * أي يطيعه قلت لا أعلم أحدا ذكر * التَّبَرُّزَ * بمعنى الطاعة غيره رحمه الله والأم * بَرَّةٌ * بولدها و * بَرَّ * في يمينه صدق وبر حجه يبر بالضم فيهما برا بالكسر في الكل و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR17.341 harfالبر، بالكسر: الصلة، وقد بر رحمه يبر، إذا وصله، ورجل بر بذي قرابته، وعليه خرجت هذه الآية: لاينهاكم الله عن الذين لم يقاتلوكم في الدين ولم يخرجوكم من دياركم أن تبروهم ، أي تصلوا أرحامهم، كذا في البصائر، وقوله عز وجل: لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون قال أبو منصور: البر خير الدنيا والآخرة، فخير الدنيا مما ييسره الله تعالى للعبد من الهدى والنعمة والخيرات، وخير الآخرة الفوز بالنعيم الدائم في
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR993 harfبَرَّ
بَرَّ I ( n. ac. بِرّ 2 , مَبْرَرَة 17t ),
a. Was kind to.
b. A ( n. ac. بَرّ 1 , بِرّ 2 , بُرُوْر 27 ), Was true to.
c. Was pious.
d. Was truthful.
بَرَّرَ
بَرَّرَ II ,
a. Justified.
بَاْرَرَ
بَاْرَرَ III ,
a. Behaved kindly to.
أَبْرَرَ
أَبْرَرَ IV .
a. Was true ( to his oath ).
b. Travelled by land.
c. [ 'Ala ], Subdued.
تَبَرَّرَ
تَبَرَّرَ V ,
a. Became good, just,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR160.185 harfبرر
LAZIM
بَرَّ - يَبَرُّ (اللازم) - بِر - بار - أبرار
بَرَّ ( بَرَرْتُ) - يَبَرُّ + الكائن: يكون صالحاً سليماً طيباً نافعاً من غير رياء أو سمعة
﴿وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ﴾
بِرّ: على وزن "فـِعل" اسم فعل " بَرَّ - يَبَرُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " بَرَّ -
Sîgalar(13)
- الْبَرِّKara(الْفَعْلَ)×12
- الْبِرَّİyilik(الْفِعْلَ)×4
- الْأَبْرَارَİyi olanlar(الْأَفْعَالَ)×3
- الْأَبْرَارِİyi olanlar(الْأَفْعَالِ)×2
- بِالْبِرِّİyiliği(بِالْفِعْلِ)×2
- وَبَرًّاVe iyi(وَفَعْلًا)×2
- الْبَرُّİyi(الْفَعْلُ)×1
- الْبِرُّİyilik(الْفِعْلُ)×1
- الْبِرِّİyilik(الْفِعْلِ)×1
- بَرَرَةٍİyilik edenler(فَعَلَةٍ)×1
Mücavir kökler56 mücavir (205 toplam)
- بحر
9 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- نجو
6 ortak ayet · Özel konuşmak
- وقي
7 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- صيد
2 ortak ayet · Av
- دعو
6 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- موج
2 ortak ayet · Dalga
- خلص
3 ortak ayet · Hales : Çekirdek içidir
- حبب
4 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- جبر
2 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
- دين
4 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- سير
2 ortak ayet · Gezerler
- فلك
2 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir
Geçtiği ayetler(30)
أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
KaraDeniz avı ve onu yemek; size de, yolculara da geçimlik olmak üzere helal kılınmıştır. İhramlı bulunduğunuz sürece, kara avı haram kılınmıştır. Hem, huzuruna varıp toplanacağınız Allah’tan korkun.
… الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا …
KaraGaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.
قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ
KaraDe ki: Karanın ve denizlerin karanlıklarından sizi, kim kurtarır? Siz, gizlice O’na yalvarır yakarırsınız. Bizi bundan kurtarırsa; andolsun şükredenlerden olacağız.
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
KaraO’dur, yıldızları yaratmış olan, karanın ve denizin karanlıklarında onlarla yol bulasınız diye. Ayetlerimizi bilen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.
هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ …
KaraSizi karada ve denizde yürüten O’dur. Gemide bulunduğunuzda geminin onları hoş bir rüzgarla götürdüğünde ve onunla sevindiklerinde; birden şiddetli bir kasırga gelip onları her taraftan dalgaların sardığı ve çepeçevre kuşatıldıklarını sandıkları anda, Allah’ın dinine sarılarak: Bizi bu tehlikeden kurtarırsan; andolsun ki, şükredenlerden oluruz, diye O’na yalvarırlar.
وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَكَانَ الْإِنْسَانُ كَفُورًا
KaraDenizde size bir sıkıntı dokununca; yalvardıklarınızın hepsi kaybolur. Ancak O, kalır. Ama O, sizi kurtarıp karaya çıkarınca, yüz çevirirsiniz. Ve insan, zaten pek nankör olandır.
أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا
KaraKara tarafında sizi yere batırmasından veya başınıza taş yağdırmasından emin mi oldunuz? Sonra kendiniz için bir vekil de bulamazsınız.
وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا
KaraAndolsun ki Biz, ademoğlunu mükerrem kıldık. Karada ve denizde taşıdık. Ve onları temiz nimetlerden rızıklandırdık. Yaratmış olduklarımızdan çoğuna onları üstün kıldık.
أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
KaraYoksa, karanın ve denizin karanlıklarında size yol bolduran ve rahmetinin önünde rüzgarları müjdeci olarak gönderen mi? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Allah; onların koştukları ortaklardan münezzehtir.
فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ
KaraGemiye bindiklerinde; dini yalnız Allah’a tahsis ederek O’na yalvarırlar. Ama onları karaya çıkararak kurtarınca, hemen Allah’a şirk koşarlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صدق, حسن, وفى |
| Zıt Kök | فجر |
| Çekirdek Özet 1 | Genişlik, enginlik, karaya çıkıp ferahlama ve her türlü kirden, kusurdan arınmış saf sadakat |
| Çekirdek Özet 2 | İman, amel ve ahlakta şekilciliği aşan, fıtrata ve ahde tam sadakatle bütünleşen kuşatıcı iyilik |
| Çekirdek Özet 3 | Dar alandan emniyetli ve bereketli genişliğe geçişi sağlayan ilahi ve ahlaki intizam |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca bireysel yardımseverlik veya ritüel ifası olarak daraltılması, imanın hakikatinden ve ahde vefadan soyutlanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarı çıkma, ayrışma, genişlik, arılık ve zahir olma. Bu çekirdek برأ (berî olma, kusurdan ayrılma), برز (ortaya çıkma, meydana gelme), برق (parlama, açığa çıkma) ve برد (teskin olma, dinginleşme) köklerinde de temel ayrışma ve arılık dinamiğini kurar. | ر | İkinci ر harfinin katlanmasıyla bu ayrışma ve genişlik hareketi süreklilik, sarsılmaz pekişme ve kesintisiz bir sadakat istikrarı kazanarak somut ahlaki bir karaktere dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Emniyet alanı, varoluşsal zemin ve aidiyetin kurulduğu merkezi barınak imgesidir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öncülük, irade, bilinç, yücelik ve yönlendirici ilkenin belirleyiciliğidir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | İlk iradenin ve bilinçli yönelişin pekişmesi, hedefin süreklilik ve kararlılıkla tekrarlanmasıdır. |
| برر | Emniyetli iç alandan bilinçli ve kararlı bir iradeyle dışarıya, geniş ve sağlam bir ufka doğru sürekli yayılma | İçteki sağlam inanç ve fıtri zeminden hareketle, yüksek bir ahlaki bilinç ve kararlılıkla hayatın bütününe yayılan istikrarlı sadakat ve engin iyilik eylemidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Denizin darlık ve çalkantısına zıt olarak ayağın bastığı sağlam, geniş ve emniyetli kara parçası (el-berr); ayrıca kabuğundan ve yabancı maddelerden ayıklanmış saf, besleyici buğday tanesi (el-burr). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında kök; yeminin bozulmadan dosdoğru tutulması (berret yemînühû), savaştan ve kaçıştan sıyrılarak açık ve geniş alana çıkılması ile atın veya devenin itaatkâr yürüyüşü bağlamında kullanılmıştır. Klasik atasözlerinde kedinin düşmanlığı ile koyunun uysallığını ayırt etmeyi ifade eden lafzında bu ayrışma şahit tutulur: لا يعرف هرا من بر |
| Erken Arapça kullanım | Erken hadis ve dil kayıtlarında ibadetin kusursuz ifası ve kabulü için hac ibadetiyle birleşmiş (haccün mebrûr), yemini yerine getirmek (eberra kasemehû) ve kabileye/ebeveyne karşı isyandan uzak durup vefa göstermek anlamlarında yaygınlaşmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde برر kökü, fiziksel arılık, tahıl ve açık arazi semantizminin kesişim noktasında yer alır. İbranicede aynı köke dayanan b-r-r (ברר) fiili seçmek, arıtmak, temizlemek ve parlatmak anlamlarına gelirken, "bar" kelimesi hem temiz ve saf olanı hem de elenmiş saf tahılı gösterir. Süryanicede "barro" açık kır, sahra, yabani doğa ve dış alan anlamını korur. Akadcada "barāru" parıldamak ve ışımak fiiliyle, "barru" ise açık alan ve sınır dışı arazi kavramıyla örtüşür. Bu fonetik ve anlamsal matris, kökün en dip katmanında yabancı maddelerden ayıklanarak berraklaşma, darlıktan emniyetli açık alana çıkma ve saflık fikrinin bulunduğunu doğrular. Arapçada bu ilksel kök, hem fiziki coğrafyanın genişliğini (berr) hem tahılın en seçkinini (burr) hem de niyet ve amelin hileden arınmış en saf halini (birr) kuşatacak biçimde semantik derinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kara (berr), buğday (burr), iyilik ve sadakat (birr) türevleri | Denizin dalgalı belirsizliğine karşı karanın sabitliği ve genişliği, ahlaki alanda sözün ve amelin sarsılmaz sadakatiyle eşleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice b-r-r (ayıklamak, saf olmak), Süryanice barro (kır, açık alan), Akadca barāru (parlamak, aklanmak) | Kök Sami dillerinde saflık, ayıklanmışlık, açık alan ve berraklık çekirdeğinde ortaklaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki dil gruplarıyla doğrudan ve güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برر | Anlamlı | Genişlik, arılık, sadakat ve itaat | Karaya çıkmak, saf buğday vermek, yemininde ve ahlakında doğru olmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ربر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlük sistematiğinde üçlü kök olarak müstakil bir anlam dairesi inşa etmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ررب | Anlamlı | Terbiye etmek, sahip olmak, sabitleşmek | ربب kökünün varyantı veya ses benzeşmesi olarak kalıcılık ve idare anlamı taşır. | Kur'an'da geçmez; kalb ve ikizleşme ilişkisi taşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برر | Merkez | Bütüncül sadakat ve geniş iyilik | Hem niyetin arılığını hem de dışa yansıyan amelin enginliğini ve ahde vefayı tek gövdede birleştirir. | İman, amel ve ahlakın hiçbir hile ve riya barındırmayan saf bütünlüğüdür. |
| صدق | Komşu | Doğruluk ve gerçeğe uygunluk | صدق bilginin, sözün ve niyetin vakıaya tam uyuşmasını vurgularken, برر bu doğruluğun geniş bir iyilik ve ihsan boyutuna ulaşmasını ifade eder. | Hakikate sadakatin bilişsel ve ahlaki temelidir. |
| حسن | Komşu | Güzellik ve estetik yetkinlik | حسن bir eylemin biçimsel ve niteliksel güzelliğine, ölçülülüğüne odaklanırken, برر daha çok hakka ve hukuka sadakatle ifa edilen kuşatıcı görevi bildirir. | Amelin değerini ve estetik yetkinliğini kurar. |
| وفى | Komşu | Sözü ve borcu tamamlama | وفى üstlenilen bir taahhüdü noksansız yerine getirmeyi hedefler; برر ise taahhüdün ötesinde gönülden doğan engin bir cömertlik ve genişlik katar. | Sınırları belirlenmiş ahdin eksiksiz icrasıdır. |
| فجر | Zıt | Yırtma, haddi aşma, sapma | Perdeyi ve emri parçalayarak sınır dışına taşmayı, fıtratı ve hukuku bozmayı ifade eder. | Kur'an'da ebrâr zümresinin doğrudan karşıtı olarak füccâr biçiminde konumlanır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برر | Geniş iyilik, sadakat, kara | Hem fiziksel enginliği hem de fıtri ve ahlaki saflığı kapsayan çok katmanlı yapı. | Kesin |
| Latince | Pietas, probitas | Dindarlık, ödev bilinci, dürüstlük | Pietas tanrıya, devlete ve aileye saygıyı karşılar ancak kökün "kara/genişlik" ve "saflık" çağrışımını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | Righteousness, piety, mainland | Doğruluk, derin dindarlık, ana kara | Righteousness ahlaki ve hukuki dürüstlüğü verir; kökün merhamet, cömertlik ve karaya çıkma metaforunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Rechtschaffenheit, Frömmigkeit | Dürüstlük, takva, erdemlilik | İçsel dürüstlük ve itaati iyi yansıtır fakat kökün somut arılık ve enginlik boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Piété, droiture, terre ferme | Saygılı itaat, doğruluk, kara parçası | Droiture ahlaki doğruluğu, piété ise hürmeti karşılar; iki kavram kökün tekil gövdesini bölerek verir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبَرِّ | Fiziki yeryüzü, deniz karşıtı ana kara | Denizdeki fırtına ve tehlikeden kurtulup ayak basılan güvenli ve geniş alan bağlamında; En'âm 6:59, İsrâ 17:70. |
| الْبِرَّ / بِالْبِرِّ | Şekilciliği aşan kapsamlı iman ve infak ahlakı | Kıble tartışmasında yönelişin ötesinde imanın ve fedakârlığın hakikatini bildiren teşri bağlamında; Bakara 2:44, Bakara 2:177. |
| الْأَبْرَارَ / لِلْأَبْرَارِ | Sadakatinde kusur bulunmayan, vuslata eren seçkin müminler | Cennet nimetleri, yüksek dereceler ve kâmil teslimiyet sahiplerinin akıbeti bağlamında; Âl-i İmrân 3:193, İnsân 76:5, Mutaffifîn 83:18. |
| بَرًّا | Ana-babaya karşı derin hürmet, şefkat ve isyansızlık | Peygamberlerin ailevi ahlakı ve fıtri itaati bağlamında; Meryem 19:14, Meryem 19:32. |
| بَرَرَةٍ | İtaatkâr, şerefli, tertemiz melekler | Vahiy sayfalarını taşıyan elçilerin arılığı ve ilahi emre mutlak vefası bağlamında; Abese 80:16. |
| تَبَرُّوهُمْ | Adalet ve ihsan temelli toplumsal münasebet | İnanmayanlarla sulh ve insaniyet dairesinde barışçıl ve adil ilişki kurma bağlamında; Mümtehine 60:8. |
| الْبَرُّ | Allah'ın sıfatı: lütufkâr, kullarına geniş ihsan sahibi | Cennet ehlinin dünyadaki sığınışlarını ve Allah'ın engin keremini anması bağlamında; Tûr 52:28. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ebrâr-füccâr tasnifi ve iman-amel ilişkisi | Büyük günah işleyenin durumu, ebrâr derecesinin imanın kemaline mi yoksa aslına mı taalluk ettiği tartışması. | İmanın nifaktan ve şüpheden arınmış, amelle bütünleşmiş sarsılmaz hakikati. |
| Fıkıh | Yeminler, hac ibadeti ve ebeveyn hukuku | Yeminin yerine getirilmesi (el-ibrar bi'l-kasem), hacc-ı mebrûr şartları ve anne-babaya isyanın (ukūk) zıddı olan meşru itaat sınırları. | Hukuki taahhütlerin ve ibadetlerin fesat ve riyadan uzak, geçerli ifası. |
| Tefsir | Bakara 177. ayetin tahlili | Şekli ibadetlerin (doğuya ve batıya dönmek) öz zannedilmesi yanılgısına karşı birr kavramının zihinsel, itikadi ve ameli unsurlarının ayrıştırılması. | Şekilcilikten kurtularak erdemin özüne, geniş ve kuşatıcı fedakârlığa yöneliş. |
| Hadis | Ahlak ve takva tanımları | İyiliğin nefsin mutmain olduğu şey (el-birru ma'tme'ennet ileyhi'n-nefs) olarak tanımlanması ve seyahatte oruç tartışmaları. | Vicdani huzur, şüpheden uzaklık ve meşakkati körü körüne kutsamayan dengeli iyilik. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İman-amel bütünlüğü | Şekilciliği aşarak hakiki dindarlığı tesis etme | İbadeti yalnızca bedensel hareket olmaktan çıkarıp nefsin arınmasına ve hakka teslimiyete dönüştürür. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Hakikate sadakat | Yanıltıcı ve dar kabulleri aşarak nesnel bilgiye ulaşma | Bilgide önyargı ve sığlıktan kurtulup geniş ve berrak delillere dayanma zeminidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hukuku ve barış | Ahde vefa ve adil muamele | Toplumsal barışı ve uluslararası meşruiyeti koruma | Düşmanlık gütmeyen kesimlerle ilişkide adaleti ve kuşatıcı barışı esas alır (Mümtehine 60:8). | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve infak | Gönüllü ve geniş fedakârlık | Servetin tek elde toplanmasını engelleyerek toplumsal refahı yayma | Sevilen şeylerden vazgeçerek mülkü darlıktan geniş paylaşıma açma ilkesidir (Âl-i İmrân 3:92). | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük entropili kararlı durum (potansiyel kuyu genişlemesi) | Fizikte çalkantılı, kaotik ve dar bir enerji düzeyinden kararlı, emniyetli ve geniş bir serbestlik zeminine geçiş; kökün çalkantılı denizden sağlam karaya ve arı forma geçiş dinamiğiyle yapısal olarak örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yüksek güvenli sosyal sermaye (fiduciary obligation) | Sosyoloji ve hukukta bireylerin yalnızca şekli sözleşmelere değil, karşılıklı yüksek itimada, hilesiz sadakate ve ortak iyiye gönüllü bağlılığına tekabül eder. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca acıma duygusuyla yapılan bireysel sadaka veya dar kalıplı anne-baba saygısına indirgenmesi; siyasi, iktisadi ve itikadi boyutunun silinmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İtikadın sağlamlığından başlayıp can ve mal fedakârlığına, sözleşmelere vefadan zorluk anındaki dirence (Bakara 2:177) ve barışçıl diplomasiye kadar uzanan hayat nizamı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dindarlığın şekilci ritüellere hapsedilerek ahlaki ve hukuki sorumlulukların ihmal edilmesi; dinin adalet ve vefa merkezli dönüştürücü gücünün yok edilmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şekil ile öz, darlık ile enginlik, iddia ile ispat arasındaki ayrımını en berrak biçimde koyan anahtar kavram olması sebebiyle dinin nihai ahlaki gayesini tayin eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmanın amel ve fedakârlıkla sınandığı Medine dönemi teşri ayetlerinde, cennet ehlinin vasıflarını bildiren Mekki surelerde ve peygamber ahlakının anlatıldığı kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yalnızca ibadetin zahirine odaklanıp ahlakı ve infakı dışlayan şekilci dindarlık anlayışını ve adaleti sadece kendi inanç grubuna hasreden taassubu kökten tasfiye eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇalkantılı ve tehlikeli sudan ayak basılan emniyetli ve geniş kara parçasına çıkış; yabancı unsurlardan arındırılmış saf buğday tanesi.
- Soyut anlamŞüphe, riya ve şekilcilikten arınarak ahde ve fıtrata tam bir sadakatle yönelen, hayatın bütününe yayılan kuşatıcı iyilik ve sarsılmaz vefa.
- Sistematik karşılıkDarlık ve kargaşadan kurtularak istikrarlı, berrak ve adil bir nizama geçiş; bireysel ve toplumsal hayatı koruyan yüksek güvenlikli ahlaki zemin.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kâmil birr durumunu temsil eder. amele veya niyete karışabilecek şüphe, riya ve hile faktörüdür; limit durumunda bunun sıfıra yaklaşması kökün saflık ve arılık çekirdeğini ifade eder. fıtri vicdan ve sahih imanın yönlendirici kuvvetini, ise ahde ve hukuka sadakat vektörünü gösterir. dar kalıplardan kurtulup hayatın bütün alanlarına yayılan geniş ameli alanı, ise bu emniyetli ahlaki zemindeki diferansiyel hacim elemanını simgeler. Bütünleşik yapı, darlıktan arınmış engin sadakati modeller.