بسل
ب - س - ل
KÖK- 2 geçiş
- 1 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Besile yemek artığı demektir. Bozulmuş yemeklere de denir. Bozulmak manasına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Besile yemek artığı demektir. Bozulmuş yemeklere de denir. Bozulmak manasına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.772 harfباب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR596 harfالبَسْلُ: الحَرامُ. والبَسْلُ: الحلالُ أيضاً. والإبسالُ: التحريمُ. والبُسْلَةُ بالضم: أُجرةُ الراقي. والبَسَالَةُ: الشجاعةُ. وقد بَسُلَ بالضم فهو باسِلٌ أي بطَلٌ. وقومٌ بُسْلٌ. والمُباسَلَةُ: المصاولةُ في الحرب. والبَسيلُ: الكريهُ الوجهِ. والبَسيلُ أيضاً: بقيّةُ النبيذ، وهو ما يبقى في الآنية من شَراب القوم فيبيت فيها. وأَبْسَلْتُ فلاناً، إذا أسلمتَه للهلكة، فهو مُبْسَلٌ. وقوله تعالى: "أَنْ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok15.895 harfس ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.784 harf(باب الباء والسين وما يثلثهما)
(بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال:
ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.401 harf- البسل: ضم الشيء ومنعه، ولتضمنه لمعنى الضم استعير لتقطيب الوجه، فقيل: هو باسل ومبتسل الوجه، ولتضمنه لمعنى المنع قيل للمحرم والمرتهن: بسل، وقوله تعالى: ﴿وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت﴾ [الأنعام/70] أي: تحرم الثواب، والفرق بين الحرام والبسل أن الحرام عام فيما كان ممنواعا منه بالحكم والقهر، والبسل هو الممنوع منه بالقهر، قال عز وجل: ﴿أولئك الذين أبسلو بما كسبوا﴾ [الأنعام/70] أي: حرموا الثواب، وفسر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR462 harfب س ل
فيـه بسالـة ومـا أبسلـه ولقـد بسل وتبسل إذا تشجع وأسد باسل.
وله وجه باسر باسل: شديد العبـوس.
وأبسلـه للهلكة: أسلمه.
وأبسل بعمله: أفضح.
واستبسل للموت إذا استسلم.
وأنشد الكسائي: وأوعدنـا قبل عير وما جرى كي نذل ونستبسلا ويقولون عند الدعاء على الرجل: آمين وبسلاً أي وأبسله الله ولحاه.
وهذا بسل: محرم.
ومن المجاز: نبيذ باسل: شديد وغضب باسل ويوم باسل.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.962 harfبسَل الرجلُ يَبسُل بسولاً، فهو باسل وبَسْل وبَسيل وتَبَسَّل، كلاهما: عَبَس من الغضب أَو الشجاعة، وأَسَد باسل. وتَبَسَّلَ لي فلان إِذا رأَيته كريه المَنْظَر. وبَسَّل فلان وَجْهَه تبسيلاً إِذا كَرَّهه. وتَبَسَّل وجههُ: كَرُهَتْ مَرْآته وفَظُعَتْ؛ قال أَبو ذؤَيب يصف قبراً:فكُنْتُ ذَنُوبَ البئر لما تَبَسَّلَتْ،
وسُرْبِلْتُ أَكفاني ووُسِّدْتُ ساعدي
لما تَبَسَّلَت أَي كَرُهت؛ وقال كعب بن زهير:
إِذا
بسَل الرجلُ يَبسُل بسولاً، فهو باسل وبَسْل وبَسيل وتَبَسَّل، كلاهما: عَبَس من الغضب أَو الشجاعة، وأَسَد باسل. وتَبَسَّلَ لي فلان إِذا رأَيته كريه المَنْظَر. وبَسَّل فلان وَجْهَه تبسيلاً إِذا كَرَّهه. وتَبَسَّل وجههُ: كَرُهَتْ مَرْآته وفَظُعَتْ؛ قال أَبو ذؤَيب يصف قبراً:فكُنْتُ ذَنُوبَ البئر لما تَبَسَّلَتْ، وسُرْبِلْتُ أَكفاني ووُسِّدْتُ ساعدي لما تَبَسَّلَت أَي كَرُهت؛ وقال كعب بن زهير: إِذا غَلَبَتْه الكأْسُ لا مُتَعَبِّس حَصُورٌ، ولا مِن دونِها يتَبَسَّلُ ورواه علي بن حمزة: لما تَنَسَّلَتْ، وكذلك ضبطه في كتاب النبات؛ قال ابن سيده: ولا أَدري ما هو. والباسل: الأَسَد لكراهة مَنْظَره وقبحه. والبَسَالة: الشجاعة. والباسل: الشديد. والباسل: الشجاع، والجمع بُسَلاء وبُسْل، وقد بَسُل، بالضم، بَسَالة وبَسَالاً، فهو باسل أَي بَطُل؛ قال الحطيئة: وأَحْلى من التَّمْر الحَلِيِّ، وفيهمُ بَسَالةُ نَفْس إِن أُريد بَسَالُها قال ابن سيده: على أَن بسالاً هنا قد يجوز أَن يعني بسالتها فحذف كقول أَبي ذؤَيب: أَلا ليْتَ شِعْري هل تَنَظَّر خالدٌ عِيَادي على الهِجْرانِ، أَم هو يائس؟ أَي عيادتي. والمُباسَلة: المصاولة في الحرب. وفي حديث خَيْفان: قال لعثمان أَمَّا هذا الحي من هَمْدانَ فأَنْجادٌ بُسْلٌ أَي شُجعان، وهو جمع باسل، وسمي به الشجاع لامتناعه ممن يقصده. ولبن باسل: كَريه الطَّعم حامض، وقد بَسَلَ، وكذلك النبيذ إِذا اشتدّ وحَمُض. الأَزهري في ترجمة حذق: خَلٌّ باسل وقد بَسَل بُسولاً إِذا طال تركه فأَخْلَفَ طَعْمُه وتَغَيَّر، وخَلٌّ مُبَسَّل؛ قال ابن الأَعرابي: ضاف أَعرابي قوماً فقال: ائتوني بكُسَعٍ جَبِيزات وببَسِيل من قَطَاميُّ ناقس؛ قال: البَسيلُ الفَضْلة، والقَطَاميُّ النَّبِيذ، والناقس الحامض، والكُسَعُ الكِسَرُ، والجَبِيزات اليابسات. وباسِلُ القول: شَدِيدُه وكَرِيهه؛ قال أَبو بُثَيْنَة الهُذَلي:نُفَاثَةَ أَعْني لا أُحاول غيرهم، وباسِلُ قولي لا ينالُ بني عَبْد ويوم باسل: شديد من ذلك؛ قال الأَخطل: نَفْسِي فداءُ أَمير المؤْمنين، إِذا أَبْدَى النواجِذَ يَوْمٌ باسِلٌ ذَكَرُ والبَسْل: الشِّدّة. وبَسَّلَ الشيءَ: كَرَّهه. والبَسِيل: الكَريه الوجه. والبَسِيلة: عُلَيْقِمَة في طَعْم الشيء. والبَسِيلة: التُّرْمُس؛ حكاه أَبو حنيفة، قال: وأَحسبها سميت بَسِيلة للعُلَيْقِمة التي فيها. وحَنْظَلٌ مُبَسَّل: أُكِل وحده فتُكُرِّه طَعْمُه، وهو يُحْرِق الكَبِد؛ أَنشد ابن الأَعرابي: بِئْس الطَّعامُ الحَنْظل المُبَسَّلُ، تَيْجَع منه كَبِدِي وأَكْسَلُ والبَسْلُ: نَخْل الشيء في المُنْخُل. والبَسِيلة والبَسِيل: ما يبقى من شراب القوم فيبيت في الإِناء؛ قال بعض العرب: دعاني إِلى بَسِيلة له. وأَبْسَل نَفْسَه للموتِ واسْتَبْسَل: وَطَّن نفسه عليه واسْتَيْقَن. وأَبْسَله لعمله وبه: وَكَلَه إِليه. وأَبْسَلْت فلاناً إِذا أَسلمتَه للهَلَكة، فهو مُبْسَل. وقوله تعالى: أُولئك الذين أُبْسِلوا بما كسبوا؛ قال الحسن: أُبْسِلوا أُسلِموا بجَرائرهم، وقيل أَي ارْتُهِنوا، وقيل أُهلِكوا، وقال مجاهد فُضِحوا، وقال قتادة حُبِسوا. وأَن تُبْسَل نفس بما كسَبَت؛ أَي تُسْلَم للهلاك؛ قال أَبو منصور أَي لئلا تُسْلم نفس إِلى العذاب بعَملها؛ قال النابغة الجعدي: ونَحْن رَهَنَّا بالأُفَاقَةِ عامراً، بما كان في الدَّرْداءِ، رهناً فأُبْسِلا والدَّرْداء: كَتيبة كانت لهم. وفي حديث عمر: مات أُسَيْد بن حُضَيْر وأُبْسِل ماله أَي أُسْلِم بدَيْنِه واسْتَغْرَقه وكان نَخْلاً فردّه عُمَر وباع ثمره ثلاث سنين وقَضى دينه. والمُسْتَبْسِل: الذي يقع في مكروه ولا مَخْلَص له منه فيَسْتَسْلم مُوقِناً للهَلَكة؛ وقال الشَّنْفَرَى: هُنَالكَ لا أَرْجُو حَياةً تَسُرُّني، سَمِيرَ الليَّالي مُبْسَلاً لجَرائري أَي مُسْلَماً. الجوهري: المُسْتَبْسِل الذي يُوَطِّن نَفسه على الموت والضرب. وقد اسْتَبْسَل أَي اسْتَقْتَل وهو أَن يطرح نفسه في الحرب، يريد أَن يَقْتل أَو يُقْتَل لا محالة. ابن الأَعرابي في قوله أَن تُبسل نفس بما كسَبت: أَي تُحْبَس في جهنم. أَبو الهيثم: يقال أَبْسَلْته بجَرِيرته أَي أَسْلمته بها، قال: ويقال جَزَيْته بها: ابن سيده: أَبْسَله لكذا رَهِقه وعَرَّضه؛ قال عَوْف بن الأَحوص بن جعفر: وإِبْسَالي بَنِيَّ بغير جُرْمٍ بَعَوْناه، ولا بِدَمٍ قِراض وفي الصحاح: بدم مُراق. قال الجوهري: وكان حمل عن غَنِيٍّ لبني قُشَير دَم ابْني السجفية فقالوا لا نرضى بك، فرهنهم بَنِيه طلباً للصلح. والبَسْل من الأَضداد: وهو الحَرام والحَلال، الواحد والجمع والمذكر والمؤنث في ذلك سواء؛ قال الأَعْشَى في الحرام: أَجارَتُكم بَسْلٌ علينا مُحَرَّمٌ، وجارَتُنا حِلٌّ لَكُم وحَلِيلُها؟ وأَنشد أَبو زيد لضَمْرة النهشليّ: بَكَرَتْ تَلُومُك، بَعْدَ وَهْنٍ في النَّدَى، بَسْلٌ عَلَيْكِ مَلامَتي وعِتَابي وقال ابن هَمَّام في البَسْل بمعنى الحَلال: أَيَثْبُت ما زِدْتُمْ وتُلْغَى زِيادَتي؟ دَمِي، إِنْ أُحِلَّتْ هذه، لَكُمُ بَسْلُ أَي حَلال، ولا يكون الحرام هنا لأَن معنى البيت لا يُسَوِّغُنا ذلك. وقال ابن الأَعرابي: البَسْل المُخَلَّى في هذا البيت. أَبو عمرو: البَسْل الحلال، والبَسْل الحرام. والإِبْسال: التحريم. والبَسْل: أَخْذ الشيء قليلاً قليلاً. والبَسْل: عُصارة العُصْفُر والحِنَّاء. والبَسْل: الحَبْس. وقال أَبو مالك: البسل يكون بمعنى التوكيد في المَلام مثل قولِك تَبًّا. قال الأَزهري: سمعت أَعرابيّاً يقول لابن له عَزَم عليه فقال له: عَسْلاً وبَسْلاً أَراد بذلك لَحْيَه ولَومَه. والبَسْل: ثمانية أَشهر حُرُمٍ كانت لقوم لهم صِيتٌ وذِكْر في غَطَفان وقيس، يقال لهم الهَبَاءَات، من سِيَرِ محمد بن إِسحق. والبَسْل: اللَّحيُ واللَّوْمُ. والبَسْل أَيضاً في الكِفاية، والبَسْل أَيضاً في الدعاء. ابن سيده: قالوا في الدعاء على الإِنسان: بَسْلاً وأَسْلاً كقولهم: تَعْساً ونُكْساً وفي التهذيب: يقال بَسْلاً له كما يقال ويْلاً له وأَبْسَل البُسْرَ: طَبَخَهُ وجَفَّفَهُ. والبُسْلة، بالضم: أُجْرَة الرَّاقي خاصة. وابْتَسَل: أَخذ بُسْلَتَه. وقال اللحياني: أَعْطِ العامل بُسْلَته، لم يَحْكِها إِلا هو. الليث: بَسَلْت الراقي أَعطيته بُسْلَته، وهي أُجرته. وابْتَسَل الرجلُ إِذا أَخذ على رُقْيته أَجراً. وبَسَل اللحمُ: مثل خَمَّ. وبَسَلني عن حاجتي بَسْلاً: أَعجلني. وبَسْلٌ في الدعاء: بمعنى آمين؛ قال المتلمس: لا خاب مِنْ نَفْعك مَنْ رَجَاكا بَسْلاً، وعادَى افيفي ُ مَنْ عاداكا وأَنشده ابن جني بَسْلٌ، بالرفع، وقال: هو بمعنى آمين. أَبو الهيثم: يقول الرجل بَسْلاً إِذا أَراد آمين في الاستجابة. والبَسْل: بمعنى الإِيجاب. وفي الحديث: كان عمر يقول في آخر دعائه آمين وبَسْلاً أَي إِيجاباً يا ربّ. وإِذا دعا الرجل على صاحبه يقول: قطع افيفي مَطَاه، فيقول الآخر: بَسْلاً بَسْلاً أَي آمين آمين. وبَسَلْ: بمعنى أَجَلْ. وبَسيل: قرية بحَوْرَان؛ قال كثيِّر عزة: فَبِيدُ المُنَقَّى فالمَشارِبُ دونه، فَروضَةُ بُصْرَى أَعْرَضَتْ، فَبسِيلُها (* «فالمشارب» كذا في الأصل وشرح القاموس، ولعلها المشارف بالفاء جمع مشرف: قرى قرب حوران منها بصرى من الشام كما في المعجم)
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR354 harf* ب س ل * * البَسَالةُ * الشجاعة وقد * بَسُل * من باب ظرف فهو * بَاسِلٌ * أي بطل وقوم * بُسْلٌ * كبازل وبزل و * أبْسَلَهُ * أسلمه للهلكة فهو * مُبْسَلٌ * وقوله تعالى ﴿أن تبسل نفس بما كسبت﴾ قال أبو عبيدة أن تسلم و * المُسْتبسِلُ * الذي يوطن نفسه على الموت أو الضرب وقد * اسْتَبْسَلَ * أي استقتل وهو أن يطرح نفسه في الحرب ويريد أن يَقتل أو يُقتل لا محالة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.671 harfالبسل: الحرام قال الأعشى:
أجارتكم بسل علينا محرم وجارتنا حل لكم وحليلها أيضا الحلال قال عبد الله بن همام السلولي:
أينفذ ما زدتم لم وتمحى زيادتي دمي إن أجيزت هذه لكم بسل أي حلال: ولا يكون الحرام هنا، وهو ضد عن أبي عمرو، والمفضل بن سلمة. وقال ابن الأعرابي: البسل في هذا البيت: المخلى. للواحد والجمع والمذكر والمؤنث سواء في ذلك. قال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.003 harfبَسْلٌ
1 بَسْلٌ بسل سل (inf. n. of بَسَلَ, M) is The act of preventing, hindering, withholding, debarring, forbidding, or prohibiting; syn. مَنْعٌ; the primary meaning; (Bd in vi. 69;) and اـِعْجَالٌ (M, K) and حَبْسٌ; (AA, K;) [both syn. with مَنْعٌ;] and ↓ اـِبْسَالٌ [inf. n. of 4, q. v. infrà,] signifies the same. (Bd ubi suprà.) You say, بَسَلَنِي عَنْ حَاجَتِى, inf. n. as above, He prevented
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR760 harfبَسَلَ
بَسَلَ U ( n. ac. بُسُوْل 27 ),
a. Was stern, severe, austere.
b. Prevented, hindered, debarred.
بَسُلَ
بَسُلَ U ( n. ac. بَسَاْلَة 22t , بِسَاْل 23 ),
a. Was brave, courageous.
أَبْسَلَ
أَبْسَلَ IV ,
a. Hindered, debarred.
b. Anathematized,
تَبَسَّلَ
تَبَسَّلَ V ,
a. Frowned, scowled, knit his brows.
اِسْتَبْسَلَ
اِسْتَبْسَلَ X ,
a. Was daring, courageous, heroic.
بَسْل
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR21.677 harfبسل
بَسَلَ - يَبْسُلُ - أَبْسَلَ - يُبْسِلُ، أُبْسِلَ - يُبْسَلُ
بَسَلَ - يَبْسُلُ + الكائن: يُخْطِر: يتعرض لخطر الموت والهلاك الوشيك
بَسَلَ - يَبْسُلُ + الكائن + بـِ أمرأو شيء: يتعرض لخطر الموت والهلاك بسبب شيء أو أمر يصيبه أو فعل يقوم به
باسل - الباسل: المخاطر بنفسه: الذي يعرض نفسه لخطر الموت والهلاك الوشيك
أَبْسَلَ - يُبْسِلُ + كائن +
Mücavir kökler23 mücavir (32 toplam)
- لهو
1 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir
- حمم
1 ortak ayet · Hümem kömür demektir
- لعب
1 ortak ayet · Oynarlar
- غرر
1 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- عدل
1 ortak ayet · Denk tutuyorlar
- شفع
1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir
- شرب
1 ortak ayet · İçecek
- وذر
1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- ألم
1 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- ليس
1 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- دين
1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
Geçtiği ayetler(1)
… تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ …
Saldırıya açık hale getirildilerBırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بسل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رهن, حرم, سلم |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi sıkarak tutma, alıkoyma, hapsetme ve dış etkilere karşı savunmasız halde teslim etme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın kendi ameli ve kesbi sebebiyle ilahi korumadan mahrum kalarak rehin verilmesi ve azaba teslim edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Koruyucu kalkanın düşmesiyle öznenin bütünüyle kendi yapıp ettiklerinin sonucuna terk edilmesi ve rehin kalması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca cesaret veya bozulma olarak daraltılıp Kur'an'daki hukuki ve ontolojik rehin olma, korunaksız teslim edilme boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بس | Bir şeyi sıkıştırmak, ufalamak, zorla sevk etmek veya yüzeyini kasmak; nitekim بسس ufalamayı ve sürmeyi, بسر vaktinden önce zorlamayı ve yüzü asmayı, بسط yaymayı, بسق yukarı doğru gerilmeyi, بسم dudakları kısarak açmayı ifade eder | ل | Lisan veya bağlama işlevi gören harfin eklenmesiyle sıkışma ve tutulma hareketi kesin bir alıkoyma, hapsedilme, rehin bırakılma ve başkasına devredilme hükmüne dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınır içine alma, muhafaza veya kapalı bir mekânda tutulma durumunu başlatır |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Tutunma, batma, hareketin engellenmesi ve sertleşerek direnç gösterme dinamiğini katar |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe bağlama, irade dışı sevk etme ve nihai bir hükme raptetme işlevi görür |
| بسل | Ev içine alma, çitleme ve bağlama hareketlerinin birleşimi | Bir varlığın emniyetli alanından çıkarılarak kendi cürmü veya borcu sebebiyle sımsıkı bağlanıp alıkonulması, savunma bağlarının çözülerek kaçınılmaz akıbete terk edilmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi şiddetle menedip hapsetmek, rehin olarak bir yere bağlamak, yüzün öfke veya şiddetten ötürü kasılıp sertleşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Avf b. el-Ahvas çocuklarının haksız yere rehin verilmesini şu mısra ile dile getirmiştir: وإبسالي بني بغير جرم / بعوناه ولا بدم مراق |
| Erken Arapça kullanım | Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın şiirinde haram kılınmış ve dokunulmaz anlamında kullanılmıştır: فإن تقويا منهم فإنهم بسل |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça بسل kökü, Sami dillerinin genelinde bir şeyi yasaklama, dokunulmaz kılma, sertleşme ve baskı altına alarak alıkoyma semantik alanıyla irtibatlı görünmektedir. İbranicede doğrudan birebir üçlü kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, sertleşme, ekşime ve yüzün asılması anlam katmanları fonetik varyantlarla karşılaştırılabilmektedir. Arapçada kökün asıl omurgası olan hapsetme, rehin bırakma ve yasaklama boyutu, Kuzeybatı Sami dillerindeki adak, tecrit veya kutsal bir yasağa adanarak dünyevi kullanımdan çekilme kavramlarıyla semantik bir kesişim gösterir. Arap dilinde kök özellikle iki hatta çatallanmıştır: Biri psikolojik ve fiziki sertlik, suratsızlık ve bundan doğan savaşçı cesareti; diğeri ise hukuki ve ahlaki olarak bir şeyin kendi bedeli karşılığında rehin tutulması, helake teslim edilmesidir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Men', habs ve rehn kavramları | Bir şeyi bütünüyle hapsedip korumasız bırakmak ve öfke sebebiyle yüzün çatılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Yasaklama, tecrit ve rehin semantiği | Kutsal tecrit veya borç karşılığı alıkonulma kavramlarıyla semantik paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بسل | Anlamlı | Hapsetmek, rehin vermek, yasaklamak | Varlığı kendi karşılığına teslim edip korumasız bırakmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بلس | Anlamlı | Ümitsizliğe düşmek, susup kalmak | Hayırdan ümidini keserek şaşkın ve dilsiz kalmak | Kur'an'da geçer; hedef kökle zihni ve ruhi tıkanma açısından akrabadır |
| سبل | Anlamlı | Yol, akıp gitme, uzanma | Açık ve uzayıp giden güzergâh | Kur'an'da geçer; kapanma ve hapsin zıddı bir akış bildirir |
| سلب | Anlamlı | Zorla çekip almak, soymak | Bir şeyi sahibinin elinden zorla ve süratle çekip almak | Kur'an'da geçer; savunmasız bırakma yönüyle örtüşür |
| لبس | Anlamlı | Örtmek, giydirmek, karıştırmak | Bir şeyi diğerinin üzerine geçirip gerçeği belirsiz kılmak | Kur'an'da geçer; kuşatma ve örtme ortak paydasıdır |
| لسب | Anlamlı | Isırmak, sokmak, yalamak | Yılan veya akrebin sokması, azıcık tatmak | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بسل | Merkez | Alıkoyma, rehin edilme ve helake teslim edilme | Kendi ameli yüzünden himaye kalkanının kalkması ve teslimiyet | Korunaksız biçimde terk edilme |
| رهن | Komşu | Bir hakka karşılık tutulma | Sırf hukuki bir teminat amacıyla alıkonulmayı ifade eder | Borç ödenince çözülme imkânı taşır |
| حرم | Komşu | Dokunulmazlık ve menedilme | İlahi veya şer'i bir hükümle erişimin kısıtlanmasıdır | Saygınlık veya yasaklama ön plandadır |
| سلم | Komşu | Birinin eline bırakma, teslim etme | İradeyle veya zorla bir emaneti veya şahsı devretmektir | Kendi içinde helak ve ceza şartı barındırmaz |
| طلق | Zıt | Serbest bırakma, bağını çözme | Her türlü bağdan, rehinlikten ve hapisten azat etmektir | Sınırların ve alıkoymanın tamamen kalkmasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بسل | Men' etmek, rehin bırakmak, helake teslim etmek | İlahi himayenin kalkması sonucu amelin karşılığına terk edilme | Kesin |
| Latince | addictio, pignerare | Hukuken teslim edilme, rehin verilme | Borçlu kişinin alacaklının tasarrufuna bırakılmasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to be pawned, to be surrendered to ruin, to forfeit | Rehin kalmak, helake terk edilmek, kaybetmek | Koruyucu kalkanın yitirilmesiyle amele teslim olmayı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | preisgeben, verpfänden | Korumasız terk etmek, rehin vermek | Kişinin kaderine ve felakete savunmasız bırakılmasını içerir | Güçlü |
| Fransızca | livrer à sa perte, être livré | Kendi yıkımına teslim edilmek | Kişinin kendi cürmü sebebiyle alıkonulup cezaya bırakılmasıdır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أُبْسِلُوا / تُبْسَلَ | Kendi kazandıkları sebebiyle rehin edilme ve helake teslim edilme | Ahirette hiçbir şefaatçi ve dostun bulunmadığı sahnede insanın kendi ameline hapsedilmesi bağlamı (En'âm 6:70) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amel-ceza ilişkisi ve şefaat | İnsanın kazandığı günahlar sebebiyle ilahi adaletin gereği olarak rehin tutulup tutulmayacağı ve şefaatin mutlaklığı | Amelin kul üzerinde geri dönülemez bir ipotek ve rehin oluşturması |
| Fıkıh | Rehin ve alıkoyma ahkâmı | Bir malın veya canın borca karşılık rehin tutulması, fidyenin geçersiz olduğu durumlar | Hukuki dokunulmazlığın kalkması ve zimmetin borç sebebiyle hapsedilmesi |
| Tefsir | Ahiret sahnelerinin tasviri | En'âm 6:70 ayetindeki ibsal lafzının rehn mi, helak mi yoksa rüsvaylık mı olduğu tartışması | İnsanın tüm koruyucu bağlardan sıyrılarak yalnız ameliyle baş başa kalması |
| Hadis | Ruhi ve ahlaki sertlik / rehin olma hali | Cesaret, gazap anında yüzün kararması veya bir kimsenin günahı sebebiyle hapsedilmesi rivayetleri | Sertlik, tavizsizlik ve kişinin borcuyla bağlı kalması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi sorumluluk ve ceza | Rehin olma ve korunaksız teslimiyet | Amelin sonucundan kaçışı imkânsız kılma | Kulun sahte sığınaklarının yıkılarak amelinin rehini olarak adalete terk edilmesi | Kesin |
| İlmi | Sebep-sonuç ve determinizm | Sonucun sebebe rehin olması | Bir sürecin kaçınılmaz akıbetine kilitlenmesi | İlkesi ihlal edilen bir doğa veya mantık kuralının kaçınılmaz yıkımı doğurması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki dokunulmazlığın düşmesi | Himayeden mahrum bırakılma (tebrie) | Toplumsal güvencenin suçlu üzerinden çekilmesi | Toplum düzenini bozan kişinin koruma zırhından çıkarılıp cezaya terk edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve teminat ilişkisi | İpotek ve rehnin haczedilmesi | Teminatsız kalan borcun borçluyu esir etmesi | Borcun ödenmemesi durumunda varlığın veya şahsın alıkonulup iflasa sürüklenmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri dönüşsüz durum (irreversible state) ve hapsedilme kuyusu (potential well) | Bir parçacığın kendi enerjisiyle öyle bir potansiyel çukura girmesidir ki dış müdahale olmaksızın sistemden çıkamaz, o durumun tutsağı olur | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam hukuki kusur sorumluluğu ve iflas haczi | Bireyin kendi eylemlerinin hukuki bağlayıcılığı altında ezilerek tüm imtiyaz ve haklarından menedilip hacze teslim olması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece Arapça modern anlamdaki cesaret veya kullanıcının Excel notundaki bozulmuş yemek artığı anlamıyla sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın bütün sahte güvenlik mekanizmalarını yitirerek doğrudan kendi ameline teslim edilmesi, rehin tutulması ve ilahi adaletin karşısında savunmasız kalması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm 6:70 ayetinin derin ontolojik ve hukuki rehin olma, şefaatsiz kalma uyarısının sıradan bir helak veya basit bir bozulma şeklinde yüzeyselleştirilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın amel ile ceza arasındaki ontolojik ve hukuki bağı nasıl kurduğunu gösterir; insan kendi yaptıklarının rehinidir ve ameli onu ilahi adalete teslim eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dini oyun ve eğlenceye alanların, ahirette dost ve şefaatçi bulamayacaklarının açıklandığı En'âm suresinin 70. ayetinde esastır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahkârların ahirette iltimas, kabile asabiyeti veya sahte şefaat mekanizmalarıyla kurtulabileceği zannını kökten çürütür; kişinin kendi kesbine rehin olduğunu bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi sımsıkı bağlayarak dış dünyadan tecrit etmek, rehin olarak alıkoymak ve sertleşerek savunmasız biçimde teslim etmek.
- Soyut anlamİnsanın kendi bilinçli eylemleri sebebiyle ilahi rahmet kalkanından yoksun kalarak amellerinin kaçınılmaz cezasına rehin olması.
- Sistematik karşılıkHimaye mekanizmasının sıfırlanmasıyla sebep ve sonuç arasındaki zorunlu hukuki kapanma ve hapis hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insan ferdini, ferdin kendi iradesiyle kazandığı amelleri, ferdi koruyan dış kalkan veya sahte şefaat mekanizmalarını temsil eder. Koruma kalkanının kalkmasıyla () birlikte, amellerinin sonucu olarak ferdin doğrudan kendi kazancının doğurduğu helak ve rehinlik durumuna () teslim edilmesi () kökün temel hareketini sembolize eder.