بسل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-س-ل2 sîga, 23 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ليسعدلدونبسللهوألمحممكسبأُبْسِلُواغررحييشربدين

KökSîga 2Ayet 1Sure 1Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

بسل

ب - س - ل

KÖK
  • 2 geçiş
  • 1 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Besile yemek artığı demektir. Bozulmuş yemeklere de denir. Bozulmak manasına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Besile yemek artığı demektir. Bozulmuş yemeklere de denir. Bozulmak manasına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.772 harf
باب السين واللام والباء معهما س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات سلب: كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب. والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب. وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ. ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR596 harf
البَسْلُ: الحَرامُ. والبَسْلُ: الحلالُ أيضاً. والإبسالُ: التحريمُ. والبُسْلَةُ بالضم: أُجرةُ الراقي. والبَسَالَةُ: الشجاعةُ. وقد بَسُلَ بالضم فهو باسِلٌ أي بطَلٌ. وقومٌ بُسْلٌ. والمُباسَلَةُ: المصاولةُ في الحرب. والبَسيلُ: الكريهُ الوجهِ. والبَسيلُ أيضاً: بقيّةُ النبيذ، وهو ما يبقى في الآنية من شَراب القوم فيبيت فيها. وأَبْسَلْتُ فلاناً، إذا أسلمتَه للهلكة، فهو مُبْسَلٌ. وقوله تعالى: "أَنْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.895 harf
س ل ب سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل . سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب . اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.784 harf
(باب الباء والسين وما يثلثهما) (بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.401 harf
- البسل: ضم الشيء ومنعه، ولتضمنه لمعنى الضم استعير لتقطيب الوجه، فقيل: هو باسل ومبتسل الوجه، ولتضمنه لمعنى المنع قيل للمحرم والمرتهن: بسل، وقوله تعالى: ﴿وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت﴾ [الأنعام/70] أي: تحرم الثواب، والفرق بين الحرام والبسل أن الحرام عام فيما كان ممنواعا منه بالحكم والقهر، والبسل هو الممنوع منه بالقهر، قال عز وجل: ﴿أولئك الذين أبسلو بما كسبوا﴾ [الأنعام/70] أي: حرموا الثواب، وفسر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR462 harf
ب س ل فيـه بسالـة ومـا أبسلـه ولقـد بسل وتبسل إذا تشجع وأسد باسل‏.‏ وله وجه باسر باسل‏:‏ شديد العبـوس‏.‏ وأبسلـه للهلكة‏:‏ أسلمه‏.‏ وأبسل بعمله‏:‏ أفضح‏.‏ واستبسل للموت إذا استسلم‏.‏ وأنشد الكسائي‏:‏ وأوعدنـا قبل عير وما جرى كي نذل ونستبسلا ويقولون عند الدعاء على الرجل‏:‏ آمين وبسلاً أي وأبسله الله ولحاه‏.‏ وهذا بسل‏:‏ محرم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نبيذ باسل‏:‏ شديد وغضب باسل ويوم باسل‏.‏ قال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.962 harf
بسَل الرجلُ يَبسُل بسولاً، فهو باسل وبَسْل وبَسيل وتَبَسَّل، كلاهما: عَبَس من الغضب أَو الشجاعة، وأَسَد باسل. وتَبَسَّلَ لي فلان إِذا رأَيته كريه المَنْظَر. وبَسَّل فلان وَجْهَه تبسيلاً إِذا كَرَّهه. وتَبَسَّل وجههُ: كَرُهَتْ مَرْآته وفَظُعَتْ؛ قال أَبو ذؤَيب يصف قبراً:فكُنْتُ ذَنُوبَ البئر لما تَبَسَّلَتْ، وسُرْبِلْتُ أَكفاني ووُسِّدْتُ ساعدي لما تَبَسَّلَت أَي كَرُهت؛ وقال كعب بن زهير: إِذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR354 harf
* ب س ل * * البَسَالةُ * الشجاعة وقد * بَسُل * من باب ظرف فهو * بَاسِلٌ * أي بطل وقوم * بُسْلٌ * كبازل وبزل و * أبْسَلَهُ * أسلمه للهلكة فهو * مُبْسَلٌ * وقوله تعالى ﴿أن تبسل نفس بما كسبت﴾ قال أبو عبيدة أن تسلم و * المُسْتبسِلُ * الذي يوطن نفسه على الموت أو الضرب وقد * اسْتَبْسَلَ * أي استقتل وهو أن يطرح نفسه في الحرب ويريد أن يَقتل أو يُقتل لا محالة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.671 harf
البسل: الحرام قال الأعشى: أجارتكم بسل علينا محرم وجارتنا حل لكم وحليلها أيضا الحلال قال عبد الله بن همام السلولي: أينفذ ما زدتم لم وتمحى زيادتي دمي إن أجيزت هذه لكم بسل أي حلال: ولا يكون الحرام هنا، وهو ضد عن أبي عمرو، والمفضل بن سلمة. وقال ابن الأعرابي: البسل في هذا البيت: المخلى. للواحد والجمع والمذكر والمؤنث سواء في ذلك. قال
Maddenin bağlantısı

البسل: الحرام قال الأعشى: أجارتكم بسل علينا محرم وجارتنا حل لكم وحليلها أيضا الحلال قال عبد الله بن همام السلولي: أينفذ ما زدتم لم وتمحى زيادتي دمي إن أجيزت هذه لكم بسل أي حلال: ولا يكون الحرام هنا، وهو ضد عن أبي عمرو، والمفضل بن سلمة. وقال ابن الأعرابي: البسل في هذا البيت: المخلى. للواحد والجمع والمذكر والمؤنث سواء في ذلك. قال ثعلب: البسل: اللحي واللوم. قال الأزهري: سمعت أعرابيا يقول لابن له، عزم عليه فقال له: عسلا وبسلا: أراد بذلك لحيه ولومه.و قال غيره: البسل ثمانية أشهر حرم كانت لقوم لهم صيت، وذكر أنهم من غطفان وقيس يقال لهم: الهباءات. كذا في سيرة محمد بن إسحاق. البسل: الإعجال يقال: بسلني عن حاجتي: أي أعجلني. أو قال ابن الأعرابي: البسل: الشدة. أيضا: النخل: أي نخل الشيء بالمنخل. قال أبو عمرو: البسل: أخذ الشيء قليلا قليلا. أيضا: عصارة العصفر والحناء. قال ابن الأعرابي: البسل: الرجل الكريه المنظر ونص ابن الأعرابي: الكريه الوجه كالبسيل كأمير. البسل: الحبس عن أبي عمرو. البسل: لقب بني عامر بن لؤي هكذا يدعون. وكانوا يدين، واليد الأخرى: اليسل، بالمثناة تحت قاله الزبير بن بكار، عن محمد بن الحسن، هكذا هو في العباب، ونقله الحافظ في التبصير، ولكنه عكس القضية. قال الليث: إذا دعا الرجل على صاحبه، يقول: قطع الله مطاك، فيقول الآخر: بسلا بسلا: أي آمين آمين. وقال ابن دريد: قال يونس: يقال: بسل في معنى آمين، يحلف الرجل، ثم يقول: بسل، وأنشد الليث: لا خاب من نفعك من رجاكا بسلا وعادى الله من عاداكا

وكان عمر رضي الله تعالى عنه، يقول في دعائه: آمين وبسلا قيل: معناه: إيجابا وتحقيقا. وبسلا له: أي ويلا له عن أبي طالب. ويقال: بسلا وأسلا: دعاء عليه. ويقال: بسل: بمعنى أجل وزنا ومعنى، وهو أن يتكلم الرجل فيقول الآخر: بسل أي هو كما تقول. والإبسال: التحريم وبسل الرجل بسولا بالضم فهو باسل وبسل ككتف، كذا في النسخ، والصواب بالفتح. وبسيل كأمير. وتبسل كلاهما: عبس غضبا أو شجاعة، أو تبسل فلان: إذا كرهت مرآته وفظعت يقال: تبسل لي فلان: إذا رأيته كريه المنظر، قال أبو ذؤيب، يصف قبرا: فكنت ذنوب البئر لما تبسـلـت وسربلت أكفاني ووسدت ساعدي أي كرهت، وقال كعب: إذا غلبته الكأس لا متعبـس حصور ولا من دونها يتبسل والباسل: الأسد لكراهة منظره وقبحه، قال أبو زبيد الطائي، يرثي غلامه: صادفت لما خرجت منطلقا جهم المحيا كباسل شرس وقال امرؤ القيس: قولا لدودان عبيد العصا ما غركم بالأسد الباسل كالمتبسل، الباسل الشجاع، ج: بسلاء ككاتب وكتباء. وبسل بالضم، كبازل وبزل. وقد بسل، ككرم، بسالة وبسالا يقال: ما أبين بسالته: أي شجاعته، قال الفرزدق: وفيهن عن أبوالهـن بـسـالة وبسطة أيد يمنع الضيم طولها الباسل من القول: الكريه الشديد قال أبو بثينة الهذلي: نفاثة أعني لا أحاول غيرهم وباسل قولي لا ينال بني عبد من المجاز: الباسل من اللبن: الكريه الطعم الحامض. من النبيذ: الشديد الحامض. وقد بسل بسولا. وبسله تبسيلا: كرهه. البسيلة كسفينة: علقمة وفي بعض النسخ: عليقمة في طعم الشيء. البسلة كغرفة: أجرة الراقي خاصة، عن اللحياني. وابتسل الرجل: أخذها. قال أبو عمرو: حنظل مبسل، كمعظم: أكل وحده فتكره طعمه وهو يحرق الكبد، وأنشد: بئس الطعام الحنظل المبسل تيجع منه كبدي وأكسل وقال أبو حنيفة: المبسل: الذي تركوا فيه مرارة، لم يعمل كما عمل ذلك الجيد. وأبسله لكذا إبسالا: إذا عرضه ورهنه وفي بعض النسخ: ورهقه. أو أبسله: أسلمه للهلكة ومنه قوله تعالى: أن تبسل نفس بما كسبت أي تسلم للهلكة. وقال الأزهري: أي لأن لا، تسلم إلى العذاب بعملها. وقيل: تسلم: ترتهن، يقال: أبسل فلان بجريرته: أي أسلم بجنايته للهلاك. ومنه قوله تعالى: أبسلوا بما كسبوا قال الحسن: أي أسلموا بجرائرهم، وقيل: ارتهنوا، وقيل: أهلكوا، وقال مجاهد: فضحوا، وقال قتادة: حبسوا. وقال عوف بن الأحوص: وإبسالي بني بغير جرم بعوناه ولا بدم مراق وكان حمل عن غني لبني قشمير دم ابني السجفية، فقالوا: لا نرضى بك، فرهنهم بنيه، طلبا للصلح. وقال النابغة الجعدي، رضي الله عنه: ونحن رهنا بالأفـاقة عـامـرا بما كان في الدرداء رهنا فأبسلا

والدرداء: كتيبة كانت لهم. أبسله لعمله، وبه: وكله إليه. أبسل نفسه للموت: وطنها عليه، واستيقن، وكذلك للضرب كاستبسل. أبسل البسر: إذا طبخه وجففه لغة لقوم من أهل نجد، نقله ابن دريد. واستبسل الرجل: طرح نفسه في الحرب، يريد أن يقتل أو يقتل لا محالة، وهو المستقل لنفسه. وقيل: المستبسل: الذي يقع في مكروه ولا مخلص له منه. بسيل كأمير: ة وقال نصر: هو واد بالطائف، أعلاه لفهم، وأسفله لنصر بن معاوية. بسيل: والد خلف القريشي الأديب، من أهل الأندلس مات سنة 327. البسيل: بقية النبيذ وهو ما يبقى في الآنية من شراب القوم يبيت فيها. قال ابن الأعرابي: ضاف أعرابي قوما، فقال: أتوني بكسع جبيزات، وببسيل من قطامي ناقس، وبعاف منشم، ودهنوني، فأكلتني الطوامر، ثم أصبحت فطلوا جلدي بشيء كأنه خزء بقاع مبقط، ثم دغرقوا على طني السخيم، فخرجت كأنني طوبالة مشصوبة. الكسع: الكسر، والجبيزات: اليابسات، والقطامي: النبيذ، والناقس: الحامض، والعافي: ما يبقى في القدر، والمنشم: المتغير، والطوامر: البراغيث، والمبقط: المنقط، والطن: الجسم، والسخيم: لا حار ولا بارد، والطوبالة: النعجة، والمشصوبة: المسموطة. البسيلة بهاء: الفضلة من النبيذ، تبقى في الإناء، عن ابن الأعرا بي. ومما يستدرك عليه: البسل: المخلى، عن ابن الأعرابي، وقد تقدم شاهده. وقال أبو طالب: البسل أيضا: في الكفاية، كما أنه في الدعاء. وبسلة، بالفتح: رباط يرابط فيه المسلمون. والبسول: الأسد. والمباسلة: المصاولة في الحرب. ورفاعة بن بسيل، كأمير، ذكره ابن يونس. وتبسل الرجل: تشجع وأسد. وما أبسله: ما أشجعه. وله وجه باسر باسل: شديد العبوس. وابتسل للموت: استسلم. ويوم باسل: شديد، قال الأخطل: نفسي فداء أمير المؤمنين إذا أبدى النواجذ يوم باسل ذكر والبسيلة: الترمس، حكاه أبو حنيفة، قال: وأحسبها سميت بذلك، للعليقمة التي فيها. وقال الأزهري، في ترجمة حذق: خل باسل، وقد بسل بسولا: إذا طال تركه، فأخلف طعمه وتغير، وخل مبسل وبسل اللحم: مثل خم. والبسيل: قرية بحوران، قال كثير: فبيد المنقى فالمـشـارف دونـه فروضة بصرى أعرضت فبسيلها والبسلى، بكسرتين، مشددة اللام: حب كالترمس، أو أقل منه، لغة مصرية.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.003 harf
بَسْلٌ 1 بَسْلٌ بسل سل (inf. n. of بَسَلَ, M) is The act of preventing, hindering, withholding, debarring, forbidding, or prohibiting; syn. مَنْعٌ; the primary meaning; (Bd in vi. 69;) and اـِعْجَالٌ (M, K) and حَبْسٌ; (AA, K;) [both syn. with مَنْعٌ;] and ↓ اـِبْسَالٌ [inf. n. of 4, q. v. infrà,] signifies the same. (Bd ubi suprà.) You say, بَسَلَنِي عَنْ حَاجَتِى, inf. n. as above, He prevented
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR760 harf
بَسَلَ بَسَلَ U ( n. ac. بُسُوْل 27 ), a. Was stern, severe, austere. b. Prevented, hindered, debarred. بَسُلَ بَسُلَ U ( n. ac. بَسَاْلَة 22t , بِسَاْل 23 ), a. Was brave, courageous. أَبْسَلَ أَبْسَلَ IV , a. Hindered, debarred. b. Anathematized, تَبَسَّلَ تَبَسَّلَ V , a. Frowned, scowled, knit his brows. اِسْتَبْسَلَ اِسْتَبْسَلَ X , a. Was daring, courageous, heroic. بَسْل
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.677 harf
بسل بَسَلَ - يَبْسُلُ - أَبْسَلَ - يُبْسِلُ، أُبْسِلَ - يُبْسَلُ بَسَلَ - يَبْسُلُ + الكائن: يُخْطِر: يتعرض لخطر الموت والهلاك الوشيك بَسَلَ - يَبْسُلُ + الكائن + بـِ أمرأو شيء: يتعرض لخطر الموت والهلاك بسبب شيء أو أمر يصيبه أو فعل يقوم به باسل - الباسل: المخاطر بنفسه: الذي يعرض نفسه لخطر الموت والهلاك الوشيك أَبْسَلَ - يُبْسِلُ + كائن +
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler23 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لهو

    1 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir

  2. حمم

    1 ortak ayet · Hümem kömür demektir

  3. لعب

    1 ortak ayet · Oynarlar

  4. غرر

    1 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  5. عدل

    1 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  6. شفع

    1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir

  7. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  8. وذر

    1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  9. كسب

    1 ortak ayet · Kazandı

  10. ألم

    1 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  11. ليس

    1 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  12. دين

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ …

    Saldırıya açık hale getirildilerBırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبسل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرهن, حرم, سلم
Zıt Kökطلق
Çekirdek Özet 1Bir şeyi sıkarak tutma, alıkoyma, hapsetme ve dış etkilere karşı savunmasız halde teslim etme
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi ameli ve kesbi sebebiyle ilahi korumadan mahrum kalarak rehin verilmesi ve azaba teslim edilmesi
Çekirdek Özet 3Koruyucu kalkanın düşmesiyle öznenin bütünüyle kendi yapıp ettiklerinin sonucuna terk edilmesi ve rehin kalması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca cesaret veya bozulma olarak daraltılıp Kur'an'daki hukuki ve ontolojik rehin olma, korunaksız teslim edilme boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بسBir şeyi sıkıştırmak, ufalamak, zorla sevk etmek veya yüzeyini kasmak; nitekim بسس ufalamayı ve sürmeyi, بسر vaktinden önce zorlamayı ve yüzü asmayı, بسط yaymayı, بسق yukarı doğru gerilmeyi, بسم dudakları kısarak açmayı ifade ederلLisan veya bağlama işlevi gören harfin eklenmesiyle sıkışma ve tutulma hareketi kesin bir alıkoyma, hapsedilme, rehin bırakılma ve başkasına devredilme hükmüne dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınır içine alma, muhafaza veya kapalı bir mekânda tutulma durumunu başlatır
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaTutunma, batma, hareketin engellenmesi ve sertleşerek direnç gösterme dinamiğini katar
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi belirli bir hedefe bağlama, irade dışı sevk etme ve nihai bir hükme raptetme işlevi görür
بسلEv içine alma, çitleme ve bağlama hareketlerinin birleşimiBir varlığın emniyetli alanından çıkarılarak kendi cürmü veya borcu sebebiyle sımsıkı bağlanıp alıkonulması, savunma bağlarının çözülerek kaçınılmaz akıbete terk edilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi şiddetle menedip hapsetmek, rehin olarak bir yere bağlamak, yüzün öfke veya şiddetten ötürü kasılıp sertleşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıAvf b. el-Ahvas çocuklarının haksız yere rehin verilmesini şu mısra ile dile getirmiştir: وإبسالي بني بغير جرم / بعوناه ولا بدم مراق
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ'nın şiirinde haram kılınmış ve dokunulmaz anlamında kullanılmıştır: فإن تقويا منهم فإنهم بسل

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça بسل kökü, Sami dillerinin genelinde bir şeyi yasaklama, dokunulmaz kılma, sertleşme ve baskı altına alarak alıkoyma semantik alanıyla irtibatlı görünmektedir. İbranicede doğrudan birebir üçlü kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, sertleşme, ekşime ve yüzün asılması anlam katmanları fonetik varyantlarla karşılaştırılabilmektedir. Arapçada kökün asıl omurgası olan hapsetme, rehin bırakma ve yasaklama boyutu, Kuzeybatı Sami dillerindeki adak, tecrit veya kutsal bir yasağa adanarak dünyevi kullanımdan çekilme kavramlarıyla semantik bir kesişim gösterir. Arap dilinde kök özellikle iki hatta çatallanmıştır: Biri psikolojik ve fiziki sertlik, suratsızlık ve bundan doğan savaşçı cesareti; diğeri ise hukuki ve ahlaki olarak bir şeyin kendi bedeli karşılığında rehin tutulması, helake teslim edilmesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMen', habs ve rehn kavramlarıBir şeyi bütünüyle hapsedip korumasız bırakmak ve öfke sebebiyle yüzün çatılmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiYasaklama, tecrit ve rehin semantiğiKutsal tecrit veya borç karşılığı alıkonulma kavramlarıyla semantik paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بسلAnlamlıHapsetmek, rehin vermek, yasaklamakVarlığı kendi karşılığına teslim edip korumasız bırakmakHedef kök; Kur'an'da geçer
بلسAnlamlıÜmitsizliğe düşmek, susup kalmakHayırdan ümidini keserek şaşkın ve dilsiz kalmakKur'an'da geçer; hedef kökle zihni ve ruhi tıkanma açısından akrabadır
سبلAnlamlıYol, akıp gitme, uzanmaAçık ve uzayıp giden güzergâhKur'an'da geçer; kapanma ve hapsin zıddı bir akış bildirir
سلبAnlamlıZorla çekip almak, soymakBir şeyi sahibinin elinden zorla ve süratle çekip almakKur'an'da geçer; savunmasız bırakma yönüyle örtüşür
لبسAnlamlıÖrtmek, giydirmek, karıştırmakBir şeyi diğerinin üzerine geçirip gerçeği belirsiz kılmakKur'an'da geçer; kuşatma ve örtme ortak paydasıdır
لسبAnlamlıIsırmak, sokmak, yalamakYılan veya akrebin sokması, azıcık tatmakKur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بسلMerkezAlıkoyma, rehin edilme ve helake teslim edilmeKendi ameli yüzünden himaye kalkanının kalkması ve teslimiyetKorunaksız biçimde terk edilme
رهنKomşuBir hakka karşılık tutulmaSırf hukuki bir teminat amacıyla alıkonulmayı ifade ederBorç ödenince çözülme imkânı taşır
حرمKomşuDokunulmazlık ve menedilmeİlahi veya şer'i bir hükümle erişimin kısıtlanmasıdırSaygınlık veya yasaklama ön plandadır
سلمKomşuBirinin eline bırakma, teslim etmeİradeyle veya zorla bir emaneti veya şahsı devretmektirKendi içinde helak ve ceza şartı barındırmaz
طلقZıtSerbest bırakma, bağını çözmeHer türlü bağdan, rehinlikten ve hapisten azat etmektirSınırların ve alıkoymanın tamamen kalkmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبسلMen' etmek, rehin bırakmak, helake teslim etmekİlahi himayenin kalkması sonucu amelin karşılığına terk edilmeKesin
Latinceaddictio, pignerareHukuken teslim edilme, rehin verilmeBorçlu kişinin alacaklının tasarrufuna bırakılmasını karşılarGüçlü
İngilizceto be pawned, to be surrendered to ruin, to forfeitRehin kalmak, helake terk edilmek, kaybetmekKoruyucu kalkanın yitirilmesiyle amele teslim olmayı ifade ederGüçlü
Almancapreisgeben, verpfändenKorumasız terk etmek, rehin vermekKişinin kaderine ve felakete savunmasız bırakılmasını içerirGüçlü
Fransızcalivrer à sa perte, être livréKendi yıkımına teslim edilmekKişinin kendi cürmü sebebiyle alıkonulup cezaya bırakılmasıdırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أُبْسِلُوا / تُبْسَلَKendi kazandıkları sebebiyle rehin edilme ve helake teslim edilmeAhirette hiçbir şefaatçi ve dostun bulunmadığı sahnede insanın kendi ameline hapsedilmesi bağlamı (En'âm 6:70)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAmel-ceza ilişkisi ve şefaatİnsanın kazandığı günahlar sebebiyle ilahi adaletin gereği olarak rehin tutulup tutulmayacağı ve şefaatin mutlaklığıAmelin kul üzerinde geri dönülemez bir ipotek ve rehin oluşturması
FıkıhRehin ve alıkoyma ahkâmıBir malın veya canın borca karşılık rehin tutulması, fidyenin geçersiz olduğu durumlarHukuki dokunulmazlığın kalkması ve zimmetin borç sebebiyle hapsedilmesi
TefsirAhiret sahnelerinin tasviriEn'âm 6:70 ayetindeki ibsal lafzının rehn mi, helak mi yoksa rüsvaylık mı olduğu tartışmasıİnsanın tüm koruyucu bağlardan sıyrılarak yalnız ameliyle baş başa kalması
HadisRuhi ve ahlaki sertlik / rehin olma haliCesaret, gazap anında yüzün kararması veya bir kimsenin günahı sebebiyle hapsedilmesi rivayetleriSertlik, tavizsizlik ve kişinin borcuyla bağlı kalması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi sorumluluk ve cezaRehin olma ve korunaksız teslimiyetAmelin sonucundan kaçışı imkânsız kılmaKulun sahte sığınaklarının yıkılarak amelinin rehini olarak adalete terk edilmesiKesin
İlmiSebep-sonuç ve determinizmSonucun sebebe rehin olmasıBir sürecin kaçınılmaz akıbetine kilitlenmesiİlkesi ihlal edilen bir doğa veya mantık kuralının kaçınılmaz yıkımı doğurmasıGüçlü
SiyasiHukuki dokunulmazlığın düşmesiHimayeden mahrum bırakılma (tebrie)Toplumsal güvencenin suçlu üzerinden çekilmesiToplum düzenini bozan kişinin koruma zırhından çıkarılıp cezaya terk edilmesiGüçlü
İktisadiBorç ve teminat ilişkisiİpotek ve rehnin haczedilmesiTeminatsız kalan borcun borçluyu esir etmesiBorcun ödenmemesi durumunda varlığın veya şahsın alıkonulup iflasa sürüklenmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri dönüşsüz durum (irreversible state) ve hapsedilme kuyusu (potential well)Bir parçacığın kendi enerjisiyle öyle bir potansiyel çukura girmesidir ki dış müdahale olmaksızın sistemden çıkamaz, o durumun tutsağı olurGüçlü
Beşeri bilimlerTam hukuki kusur sorumluluğu ve iflas hacziBireyin kendi eylemlerinin hukuki bağlayıcılığı altında ezilerek tüm imtiyaz ve haklarından menedilip hacze teslim olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece Arapça modern anlamdaki cesaret veya kullanıcının Excel notundaki bozulmuş yemek artığı anlamıyla sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın bütün sahte güvenlik mekanizmalarını yitirerek doğrudan kendi ameline teslim edilmesi, rehin tutulması ve ilahi adaletin karşısında savunmasız kalması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEn'âm 6:70 ayetinin derin ontolojik ve hukuki rehin olma, şefaatsiz kalma uyarısının sıradan bir helak veya basit bir bozulma şeklinde yüzeyselleştirilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın amel ile ceza arasındaki ontolojik ve hukuki bağı nasıl kurduğunu gösterir; insan kendi yaptıklarının rehinidir ve ameli onu ilahi adalete teslim eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dini oyun ve eğlenceye alanların, ahirette dost ve şefaatçi bulamayacaklarının açıklandığı En'âm suresinin 70. ayetinde esastır.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahkârların ahirette iltimas, kabile asabiyeti veya sahte şefaat mekanizmalarıyla kurtulabileceği zannını kökten çürütür; kişinin kendi kesbine rehin olduğunu bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi sımsıkı bağlayarak dış dünyadan tecrit etmek, rehin olarak alıkoymak ve sertleşerek savunmasız biçimde teslim etmek.
  • Soyut anlamİnsanın kendi bilinçli eylemleri sebebiyle ilahi rahmet kalkanından yoksun kalarak amellerinin kaçınılmaz cezasına rehin olması.
  • Sistematik karşılıkHimaye mekanizmasının sıfırlanmasıyla sebep ve sonuç arasındaki zorunlu hukuki kapanma ve hapis hali.
  • LaTeX modeliR(x)=(K(x)∧¬P(x))  ⟹  x↦H(K(x))
  • LaTeX açıklamasıFormülde x insan ferdini, K(x) ferdin kendi iradesiyle kazandığı amelleri, P(x) ferdi koruyan dış kalkan veya sahte şefaat mekanizmalarını temsil eder. Koruma kalkanının kalkmasıyla (¬P(x)) birlikte, amellerinin sonucu olarak ferdin doğrudan kendi kazancının doğurduğu helak ve rehinlik durumuna (H(K(x))) teslim edilmesi (x↦H(K(x))) kökün temel hareketini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب