بعث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ع-ث34 sîga, 96 mücavir kök, 64 ayet, 33 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زكورسليُبْعَثُونَرفتبعثبِمَبْعُوثِينَالْبَعْثِموتيومترببعدعظم

KökSîga 34Ayet 64Sure 33Mücavir 96

▶ Ağı aç (3B)

بعث

ب - ع - ث

KÖK
  • 67 geçiş
  • 64 ayet
  • 34 sîga
  • 13 sözlük

Baas içtima etmiş askeri birlik demektir. Uyanmak veya göndermek anlamlarına gelmektedir. Ba’s eşilen yer demektir. Eşmek araştırmak ve ortaya çıkarmak anlamlarında kullanılmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Baas içtima etmiş askeri birlik demektir. Uyanmak veya göndermek anlamlarına gelmektedir. Ba’s eşilen yer demektir. Eşmek araştırmak ve ortaya çıkarmak anlamlarında kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.474 harf
باب العين والثّاء والباء معهما ع ب ث، ث ع ب، ب ث ع، ب ع ث مستعملات عبث: عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً فهو عابث بما لا يعنيه، وليس من باله، أي لاعب. وعَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً فأنا عابث، أي: جفّفته في الشمس. والاسم: العبيث. والعبيثة والعبيث: الخلط. ثعب: ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً، أي: فجّرته فانثعب، ومنه اشتقّ المَثْعَبُ وهو المِرْزاب. وانثعب الدم من الأنف. والثُّعبانُ: الحيّة الطويل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR307 harf
بَعَثَهُ وابْتَعَثَهُ بمعنىً، أي أرسله، فانبعثَ. وقولهم: كنتَ في بَعْثِ فلانٍ، أي في جيشه الذي بُعِثَ معه. والبُعوثُ: الجيوش. وبَعَثْتُ الناقةَ: أَثَرْتُها. وبَعَثَهُ من منامه، أي أهَبَّه. وبَعَثَ الموتى: نَشَرَهُم ليوم البعث. وانْبَعَثَ في السير، أي أسرع. وتَبَعَّثَ منِّي الشِعْرُ، أي انبعثَ، كأنَّه سارَ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.420 harf
باب العين والثاء مع الباء عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة . عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث . أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.923 harf
(باب الباء والعين وما يثلثهما) (بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد: بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه
Maddenin bağlantısı

(باب الباء والعين وما يثلثهما) (بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد: بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه انبعاقَهْ([1])ويقال: بعَقْتُ الإبلَ، أي نَحَرْتُها. وفي الحديث: "مَنْ هؤلاء الّذِين يَبْعَقُون لِقاحَنا" أي ينحرونها([2]). أصله من سَيلان الدّم. قال أبو عليّ: البَعْق الشَّقُّ الذي يكون في أَلْيَة الحافر([3]). حكى بعضُ الأعراب: بَعَقْتُ فُلاناً عن الأمر بَعْقاً، أي مَزَّقْته وكَشَفْته.ومُنْبَعَق المَفَازةِ مُتَّسَعُها. وقال جَنْدَلُ الطُّهَويّ: للرِّيحِ في مَبْعَقِها المَجْهُولِ *** مَسَاحِبٌ مَيَّاسَةُ الذُّيُولِ قال الضّبيّ في كَلامٍ: "كانت قِبَلَنَا ذِئْبةٌ مُجْرِيَةٌ، فأقْبَلَتْ هي وعِرْسُها([4]) ليلاً، فبَعَقا غَنَمَنا"، أي شقّقا بطونَها. (بعك) الباء والعين والكاف أصلٌ واحد، يجمع التجمُّعَ والازدحامَ والاختِلاط. قال الدُّرَيديّ: البَعَك الغِلَظ في الجِسْم والكَزَازَة، ومنه اشتقاق بَعْكَكٍ، وهو رجلٌ من قُرَيش. قال غيره: تركتُهُ في بَعْكُوكةِ القوم، أي مجتمع منازلهم، ونرى أنّه فتح الباء فقال فَعلولة، لأنّه أخرجه مُخْرَجَ المصادر، مثل سار سَيرورةً، وحادَ حَيدُودَةً، وقال قَيْلُولة. وأنشد: يخرُجْنَ من بَعْكوكة الخِلاطِ *** وهُنَّ أَمْثَالُ السُِّرى الأَمْرَاطِ([5])وأمَّا البَصريُّون فإنّهم يأبَوْنَ هذا البناءَ في المصادِر إلاّ للمعتَلاَّت. قال بعضُ العلماء: بُعْكوكة الشيء وَسَطه. قال عُبَيْدُ بنُ أيّوب: ويا ربِّ إلاّ تَعْفُ عَنِّيَ تُلْقِني *** مِنَ النَّار في بُعْكوكها المُتَدَاني ويقال وقع في بَعْكوكاءَ أي شرّ وجَلَبَة. قال الفَرَّاء: البَعْكُوكة ازدِحام الإبل في اجتماعِها، وقيل هي الجماعةُ منها، والجمع بَعَاكيك. قال أبو زيد: الباعِكُ مِن الرّجال الهالِكُ حُمْقاً، وهو من ذلك الأصل لأنّهُ مُخْتَلِط. (بعل) الباء والعين واللام أصولٌ ثلاثةٌ: فالأوّل الصاحب، *يقال للزَّوج بَعْل، وكانُوا يُسَمُّون بعضَ الأصنام بَعْلاً. ومن ذلك البِعالُ، وهو مُلاعَبَة الرّجلِ أهْلَه. وفي الحديث في أيام التشريق: "إنّها أيّامُ التّشْريق، إنّها أيّامُ أَكْلٍ وشُرْبٍ وبِعال". قال الحطيئة: وكم مِن حَصَانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَهَا *** إذا اللّيْلُ أَدْجَى لَمْ تَجِدْ مَنْ تُبَاعلُهْ([6])والأصل الثاني جِنْسٌ من الحَيْرة والدَّهَش، يقال بَعِلَ الرجُلَ إذا دَهِشَ. ولعلّ من هذا قولَهم امرأةٌ بَعِلةٌ، إذا كانت لا تُحسِنُ لُبْسَ الثِّياب. والأصل الثالث البَعْل من الأرض، المرتَفِعة التي لا يُصِيبُها المطر في السنّةِ إلا مرّة واحدةً. قال الشَّاعر: إذا ما عَلَوْنا ظَهْرَ بَعْلٍ عَريضةٍ *** تَخَالُ عَلَينا قَيْضَ بَيضٍ مُفَلّق([7])ومما يُحمَل على هذا الباب الثّالث البَعْل، وهو ما شَرِب بعُرُوقه من الأرض من غير سَقْي سَماءٍ، وهو في قوله صلى الله عليه وآله وسلم في صدقة النَّخْل: "ما شَرِبَ مِنْهُ بَعْلاً ففيه العُشْر". وقال ابنُ رَوَاحة: هنالِكَ لا أبالي نَخْل سَقْيٍ *** ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإناءُ([8]) (بعو/ي) الباء والعين والواو والياء أصلان: الجناية وأخْذُ الشيء عارِيَّةً أو قَمْراً. فالأصل الأوّل قولهم بَعَوْتُ أبْعُو وأَبْعَى، إذا اجْترَمْتَ. قال عوفُ ابنُ الأحوص: وإبسالي بَنِيَّ بغَيْرِ جُرْمٍ *** بَعَونَاهُ ولا بِدَمٍ مُرَاقِ([9])قالوا: ومِنه بَعَوْتُه بعَيني أي أَصبتُه. والأصل الثّاني البَعْو. قال الخليل: هو العاريّة، يقال استَبْعَيْتُ منه، أي استعرت. وقال أيضاً البَعْوُ القَمْر، يقال بَعوْتُه بَعْواً أي أصبتُ مِنْه وقَمَرتُه. قال: صَحَا القَلْبُ بعد الإلْفِ وارتَدَّ شَأْوُهُ *** وَرَدَّتْ عَلَيْهِ ما بَعَتْهُ تُمَاضِرُ([10])قال الأصمعيّ: يقال أَبْعَيْتُ فلاناً فَرَساً، في معنى أخْبَلْتُه([11])، وذلك إذا أَعَرْتَه إيّاه ليغْزُوَ عليه. والاستبعاءُ أن يَستعِير الرَّجلُ فَرَساً من آخَرَ يسابِق عليه. يقال استبعَيتُه فأبْعَاني؛ وهو البَعْو. قال الكميت: ليستَبْعِيا كَلْباً بَهِيماً مُخَزَّماً *** وَمَنْ يَكُ أَفْيالاً أُبُوَّتُهُ يَفِلْ (بعث) الباء والعين والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثارة. ويقال بعثْتُ النّاقةَ إذا أثَرْتَها. وقال ابنُ أحمر([12]): فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما *** كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ([13])(بعج) الباء والعين والجيم أصل واحدٌ، وهو الشَّقّ والفَتْح. هذا والبابُ الذي ذكرناهُ في الباء والعين والقاف من وادٍ واحد، لا يكادانِ يَتَزَيَّلان. قال الخليل: بَعَجَ بطنَه بالسّكّين، أي شجّه وشقّه وخَضْخَضَهُ. قال: وقد تَبَعَّجَ السَّحابُ تبعُّجاً، وهو انفراجُه عن الوَدْق. قال: * حيثُ استهلَّ المُزْنُ أو تبعَّجَا([14]) * وبَعّجَ المطرُ الأرضَ تبعيجاً([15]) وذلك من شدّة فَحْصِه الحجارةَ. ورجُلٌ بَعِجٌ كأنَّه منفَرِج البَطْن من ضعف مَشيْه. قال: ليلةَ أَمْشِي على مُخاطَرَةٍ *** مَشْياً رُوَيداً كَمِشْيَةِ البَعِجِ([16]) وحكى أبو عَمرو: بَعَجْتُ إليه بَطني، أي أخرجْتُ إليه سِرّي([17]) ويقال: بَعَجَهُ حُزْنٌ. وبطنٌ بَعِيجٌ في معنى مبعُوج. قال أبو ذؤيب: وذَلِكِ أعلى مِنْكِ فَقْداً لأنَّهُ *** كريمٌ وبَطْنِي بالكرامِ بَعيجُ([18]) قال اللِّحيانيّ: رجلٌ بعيجٌ وامرأةٌ بعيج، ونِسْوةٌ بَعْجى. وكذلك الرّجال. ويقال هو تَخَرُّقُ الصِّفاقِ وانديالُ ما فيه. والانديال: الزَّوال([19]). قال الخليل: باعِجَةَ الوادي حيثُ ينبعِج ويتَّسع. قال: * ونَصِيُّ باعِجةٍ ومَحْضٌ مُنْقَعُ([20]) * قال أبو زياد: [و] أبو فقعس: الباعجة الرُّحَيْبَة الصغيرة بَعَجَتِ الوادِي من أحَدِ جانبَيْه؛ وهي مِن مَنابت النّصيّ. ويقال الباعِجة آخرُ الرَّمل، مكانٌ بين السّهل والحَزْن، رُبما كان مرتفِعاً وربما كان مُنْحَدِراً. قال النَّضر: الباعجة مكان مطمئنٌّ من الرِّمال كهيئة الغائط، أرض مَدْكوكة لا أسناد لها، تُنبت الرِّمْث والحَمْضَ* وأطايب العُشْب. وكلُّ ما تَرَكْنَاهُ من هذا الجِنْس كنَحو ما ذَكرناه([21]). وباعِجة القِرْدان مَوضِعٌ في قول أوس: * فباعِجةِ القِرْدان فالمُتَثَلِّمِ([22]) * (بعد) الباء والعين والدال أصلان: خِلاَفُ القُرْبِ، ومُقابِلُ قَبْل. قالوا: البُعْد خلاف القُرْب، والبُعْد والبَعَد الهلاك. وقالوا في قوله تعالى: {كما بَعِدَتْ ثَمُودُ} [هود 95]، أي هَلَكَت. وقياسُ ذلك واحدٌ. والأباعد خلاف الأقارب. قال: إذا أنْتَ لم تَعْرُكْ بِجَنْبِكَ بَعْضَ ما *** يُريب مِن الأدْنَى رَمَاكَ الأباعدُ وتقول: تَنَحَّ غير باعِدٍ، أي غيرَ صاغر. وتَنَحَّ غير بَعيدٍ، أي كُن قريباً. وأمّا الآخرُ فقولك جاء مِنْ بَعْدُ، كما تقولُ في خلافِهِ: مِن قَبْلُ. (بعر) الباء والعين والراء أصلان: الجمال، والبَعَْر. يقال بعير وأبعِرةٌ وأباعِرُ وبُعْرَانُ. قال بعضُ اللصوص([23]): وإنّي لأسْتَحْيي مِنَ الله أَنْ أُرَى *** أُجَرِّرُ حَبْلاً ليس فيه بَعِيرُ وأَن أسأَلَ المرءَ اللّئيمَ بَعِيرَهُ *** وَبُعْرَانُ رَبِّي في البلادِ كثيرُ([24])والبَعَْر معروف. (بعص) الباء والعين والصاد أصلٌ واحد، وهو الاضطراب. قال أبو مَهْدِيّ: تبَعْصَصَ الشيءُ ارتَكَضَ في اليَدِ واضطرَبَ، وكذلك تَبَعْصَصَ في النَّار، إذا أُلقِيَ فيها فأَخَذَ يعدو ولا عَدْوَ به. والأرْنَب تتبعصَص في يَدِ الإنسان. ويقال للحيّة إذا ضُرِبَتْ ولَوَتْ بذَنبها قد تَبَعْصَصَتْ. (بعض) الباء والعين والضاد أصلٌ واحدٌ، وهو تجزئة للشيءِ. وكلُّ طائفةٍ منه بعضٌ. قال الخليل: بعضُ كلِّ شيءٍ طائفةٌ منه. تقول: جاريةٌ يُشْبِهُ بعضُها بعْضاً. وبَعْضٌ مذكَّر. تقول هذه الدّارُ متَّصِلٌ بعضُها ببعْض. وبعّضْتُ الشيءَ تبعيضاً إذا فَرّقْتَه أجزاءً. ويقال: إنّ العَرَبَ تَصِلُ ببعض كما تصل بما، كقوله تعالى فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ} [آل عمران 159]، ومِمّا خَطِيئاتِهْم} [نوح 25]. قال: وكذلك بعضُ في قولـه تعالى: ﴿وإِنْ يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الّذي يَعِدُكُمْ﴾ ([25])[غافر28]. وقال أعرابيّ: "رأيتُ غِرْباناً يَتَبَعْضَضْنَ" كأنّه أراد يتناوَلُ بعضُها بعضاً. وممّا شذّ عن هذا الأصل البَعُوضة، وهي معروفة، والجمع بَعُوض. قال: * وَصِرْتُ عَبْداً للْبَعُوضِ أَخْضَعَا * وهذه ليلة بَعِضَة، أي كثيرة البَعُوض، ومَبْعُوضةٌ أيضاً، كقولهم: مكان سَبِع ومَسْبُوع، وذَئِب ومذْؤوب. وفي المثل: "كلَّفتَني مُخَّ البَعوض"، لما لا يكُون. قال ابنُ أَحمَر: ما كنت من قومي بِدالهةٍ *** لو أنَّ مَعْصِيّاً لَهُ أَمْرُ([26])كلَّفتَني مخ البعوض فقد *** أقْصَرْتُ لا نُجْحٌ ولا عُذْرُ([27])وأصحابُ البَعُوضةِ قومٌ قَتَلَهُمْ خالدُ بنُ الوليد في الرِّدَّة، وفيهم يقول الشاعر([28]): * على مِثْلِ أصحاب البَعُوضَةِ فاخمِشي([29]) * (بعط) الباء والعين والطاء ليس بأصل، وذلك أنّ الطاءَ في أبْعَطَ مُبْدَلةٌ من دال. يقال أبْعَطَ في السَّوْمِ، مثل أبعَدَ. --------------ـــــ ([1]) البيت في اللسان (بعق 304). ([2]) في الأصل: "يحجرونها". وانظر اللسان (11: 304). ([3]) كذا في الأصل. ([4]) عرسها، أي ذكرها. يقال للذكر والأنثى عرسان. وفي الأصل: "غرسها". ([5]) البيت الأول في اللسان (بعك) والثاني فيه (مرط، سرا). ([6]) البيت من قصيدة لـه في ديوانه 36-39 يمدح بها الوليد بن عقبة بن أبي معيط. وأنشده في اللسان (13: 62). ([7]) البيت لسلامة بن جندل السعدي من قصيدة لـه في ديوانه 15-19 وهي من الأصمعيات. ورواية الديوان: "إذا ما علونا ظهر نشزٍ كأنما"،والأصمعيات: "إذا ما علونا ظهر بعل كأنما". والقيض: قشرة البيضة العليا، وفي الأصل: "فيض" تحريف. وأنشده في اللسان برواية: "عليها" وقال: "أنثها -يعني البعل- على معنى الأرض". ([8]) البيت لعبد الله بن رواحة. وقد سبق الكلام عليه في حواشي ص52. ([9]) سبق الكلام على البيت في حواشي مادة (بسل). ([10]) أنشده في اللسان (بعا). ([11]) الإخبال: أن يعطي الرجل الرجل البعير أو الناقة لينتفع بها ثم يردها إليه. قال زهير: هنالك إن يستخبلوا المال يخبلوا *** وإن يسألوا يعطوا وإن ييسروا يغلوا ([12]) نسب البيت التالي في اللسان (6: 409/ 7: 375) إلى ابن مقبل يصف ناقة. ([13]) انظر اللسان (18: 233). ([14]) البيت للعجاج في ديوانه 9 واللسان (3: 36). وقبله: * رعى بها مرج ربيع ممرجا * ([15]) الأصل: "تبعجاً" تحريف. وفي اللسان: "وبعج المطر تبعيجاً في الأرض، فحص الحجارة لشدة وقعه". ([16]) البيت في اللسان (3: 36). ([17]) شاهده قول الشماخ: بعجت إليه البطن حتى انتصحته *** وما كل من يفشي إليه بناصح ([18]) البيت في القسم الأول من ديوان الهذليين ص61 طبع دار الكتب. وإنشاده في الديوان واللسان (بعج): "فذلك". ([19])في اللسان: "واندال ما في بطنه من معي أو صفاق طعن فخرج ذلك منه". ([20]) هو في صفة فرس. والنصي: نبت سبط أبيض ناعم من أفضل المرعى. وفي الأصل: "نضى" تحريف. وصدر البيت كما في اللسان (3: 36): * فأنى له بالصيف ظل بارد * ([21]) في الأصل: "ما ذكرناه وهو". ([22]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 26 واللسان (3: 36): * وبعد ليالينا بنعف سويقة * ([23]) هو الأحيمر السعدي، كما في ترجمته من الشعراء لابن قتيبة. ([24]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. وفي الشعراء: "وأن أسأل العبد". ([25]) الآية 28 من سورة غافر. وفي الأصل: "يعدكم به" تحريف. ([26]) الدالهة: الضعيف النفس، كما في اللسان (دله). وفي الحيوان (3: 318): "بمهتضم" وفي بعض نسخه "بذاهلة". ([27]) البيت في الحيوان وثمار القلوب 399. ([28]) هو متمم بن نويرة كما في اللسان (8: 389)، ومعجم البلدان (البعوضة). ([29]) من أبيات على روي الألف، رواها ياقوت في معجمه. وعجز البيت: * لك الويل حر الوجه أو يبك من بكى *

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.327 harf
- أصل البعث: إثارة الشيء وتوجيهه، يقال: بعثته فانبعث، ويختلف البعث بحسب اختلاف ما علق به، فبعثت البعير: أثرته وسيرته، وقوله عز وجل: ﴿والموتى يبعثهم الله﴾ [الأنعام/36]، أي: يخرجهم ويسيرهم إلى القيامة، ﴿يوم يبعثهم الله جميعا﴾ [المجادلة/6]، ﴿زعم الذين كفروا أن لن يبعثوا قل بلى وربي لتبعثن﴾ [التغابن/7]، ﴿ما خلقكم ولا بعثكم إلا كنفس واحدة﴾ [لقمان/28]، فالبعث ضربان: - بشري، كبعث البعير، وبعث الإنسان في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR592 harf
ب ع ث بعث الله الرسول إلى عباده وابتعثه‏.‏ ومحمد رسول الله صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعـث‏.‏ وفـي حديـث المبعـث كـذا‏.‏ وبعثـه مـن منامـه وبعثـه علـى الأمـر‏.‏ وتواصـوا بالخير وتباعثوا عليه‏.‏ وبعثه لكذا فانبعث له‏.‏ و ‏"‏ كره الله انبعاثهم فثبطهم ‏"‏ وفلان كسلان لا ينبعث‏.‏ وبعث الشيء وبعثره‏:‏ أثاره‏.‏ قال‏:‏ فبعثها تقص الإكام وفلان يكره الانبعاث كأنما بعث ليوم بعاث وهو يوم بين
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.335 harf
بَعَثَهُ يَبْعَثُه بَعْثاً: أَرْسَلَهُ وَحْدَه، وبَعَثَ به: أَرسله مع غيره. وابْتَعَثَه أَيضاً أَي أَرسله فانْبعَثَ. وفي حديث عليّ يصف النبي، صلى الله عليه وسلم، شَهِيدُك يومَ الدين، وبَعِيثُك نعْمة؛ أَي مَبْعُوثك الذي بَعَثْته إِلى الخَلْق أَي أَرسلته، فعيل بمعنى مفعول. وفي حديث ابن زَمْعَة: انْبَعَثَ أَشْقاها؛ يقال: انْبَعَثَ فلانٌ لشأْنه إِذا ثار ومَضَى ذاهباً لقضاء حاجَته. والبَعْثُ: الرسولُ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR137 harf
* ب ع ث * * بَعَثهُ * و * ابتَعَثَهُ * بمعنى أي أرسله * فانْبعَثَ * و * بَعَثهُ * من منامه أهبه وأيقظه وبعث الموتى نشرهم وباب الثلاثة قطع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.670 harf
بعثه، كمنعه يبعثه بعثا :أرسله وحده. وبعث به: أرسله مع غيره، كابتعثه ابتعاثا فانبعث . ومحمد صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعث. وبعثه لكذا، فانبعث. وفي حديث ابن زمعة انبعث أشقاها يقال: انبعث فلان، لشأنه، إذا ثار ومضى ذاهبا لقضاء حاجته. بعث الناقة: أثارها فانبعثت: حل عقالها، أو كانت باركة فهاجها. وفي حديث حذيفة. إن للفتنة بعثات ووقفات، فمن استطاع أن يموت في وقفاتها فليفعل. قوله: بعثات،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.130 harf
بَعْثٌ 1 بَعْثٌ عث بعث signifies The removing of that which restrains one from free action. (TA.) [And hence,] ― -b2- بَعَثَهُ, (S, A, &c.,) aor. بَعَثَ , (A, K,) inf. n. بَعَثٌ (Mgh, L, Msb, TA) and بَعَثٌ, (L, TA,) He sent him; (S, A, Mgh, Msb, K;) namely, a messenger; (Msb;) and, when said of God, an apostle; (A;) [and when said of a man, a letter, &c.;] as also ↓ ابتعثه: (S, A, Msb, K:) [or]
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR787 harf
بَعَثَ بَعَثَ A ( n. ac. بَعْث 1 ) a. [ acc. & Bi or Ila ], Sent, despatched. b. Woke, a woke, roused, aroused; raised up, resuscitated. c. [ acc. & 'Ala ], Roused, excited against. بَعِثَ بَعِثَ A ( n. ac. بَعَث 4 ), a. Was sleepless, wakeful. تَبَعَّثَ تَبَعَّثَ V , a. Flowed, gushed forth. اِنْبَعَثَ اِنْبَعَثَ VII , a. Was sent, despatched. b. Was roused, aroused; was raised.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.921 harf
بعث بَعَثَ - يَبْعَثُ ، بُعِثَ - يُبْعَثُ - بَعْث - مَبْعوث - مَبْعوثون - انْبَعَثَ - يَنْبَعِثُ - انْبِعاث بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يثيره وينشطه ويوقظه، ويؤهبه للقيام بعمل بنشاط وفعالية، بعد أن كان في حالة السكون بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + حال: بعثه وهو على هذه الحال ﴿ويوم يبعث حيا﴾ بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن +
Tamamını oku

Sîgalar(34)

Mücavir kökler96 mücavir (281 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. موت

    12 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  2. يوم

    18 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  3. لبث

    5 ortak ayet · Kaldınız

  4. بعد

    11 ortak ayet · Baid uzak demektir

  5. رفت

    2 ortak ayet · Rufet saman gibi döküntü demektir

  6. نظر

    8 ortak ayet · Korkuluk demektir

  7. ترب

    4 ortak ayet · Toprak demektir

  8. زكو

    5 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  9. أمم

    6 ortak ayet · Emam ön demektir

  10. أيي

    15 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  11. رسل

    12 ortak ayet · Saçak demektir

  12. عظم

    6 ortak ayet · Büyük

Geçtiği ayetler(64)

  1. قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerDedi ki: Bana, onların tekrar dirilecekleri güne kadar mühlet ver.

  2. قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerDedi ki: Rabbım; beni hiç olmazsa tekrar dirilecekleri güne kadar ertele,

  3. أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerOnlar; diri değil, ölüdürler. Ne zaman dirileceklerini de fark edemezler.

  4. لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerBelki yapmadan bıraktığımı tamamlar ve salih amel işlerim. Hayır, bu söylediği, sadece kendi lafıdır. Tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında onları geriye dönmekten alıkoyan bir berzah vardır.

  5. وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerDiriltilecekleri günde beni rezil etme.

  6. قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerDe ki: Göklerde ve yerde gaybı Allah’tan başka kimse bilmez. Ne zaman diriltileceklerini de farketmezler.

  7. لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerTekrar diriltilecekleri güne kadar onun karnında kalacaktı.

  8. قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

    GönderilirlerDedi ki: Rabbım, diriltilecekleri güne kadar beni ertele.

Sîga sayfası: لَمَبْعُوثُونَ
Sîga sayfası: يَبْعَثُهُمُ
Sîga sayfası: بَعَثْنَاهُمْ
Sîga sayfası: بِمَبْعُوثِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبعث
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرسل, نشر, حشر, نهض
Zıt Kökثبط
Çekirdek Özet 1Durgun, uykuda veya çökmüş olanı harekete geçirip yönlendirmek
Çekirdek Özet 2Ölüleri diriltme, elçi gönderme ve iradeyi eyleme sevk etme
Çekirdek Özet 3Potansiyel durumdan kinetik ve amaçlı harekete geçiş sistemi
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca fiziki bir elçi göndermeye veya salt yeniden dirilmeye indirgeyerek içsel uyanış, sevk ve iradi harekete geçiş boyutunu yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بعYarma, açığa çıkarma, eşeleme ve içindekini dışarı saçma ortak anlamını taşır; بعثر, بعد, بعر, بعض köklerinde de kapalı veya birleşik olanın dağıtılması ve ayrıştırılması belirgindir.ثYayılma ve harekete geçiş niteliği katarak durağan halde duran nesneyi uyandırıp ileriye doğru yönlendirme anlamı üretir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırKapalı, sınırlı, korunaklı bir iç mekânı ve potansiyel varoluşu simgeler.
عGözGörme, bilme, idrak, kaynağın ve gizlinin açığa çıkması hareketini temsil eder.
ثİşaret, sonTüretme imge olup temas, saçılma, uyarılma ve hareketi ileriye taşıma işlevini yüklenir.
بعثİçeride duranın gözle görülür biçimde ileriye fırlatılmasıKapalı ve durağan durumda bulunan bir varlığın bilinçli bir saikle canlanıp harekete geçmesi ve hedefe yönelmesi sürecini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇökmüş veya uykuda olan deveyi dürtüp ayağa kaldırmak, bağını çözüp ileri sürmek veya uyuyan kimseyi sarsarak uyandırmak.
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Ahmer bir beytinde devesini gece vakti hızla harekete geçirişini anlatır: فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما / كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ
Erken Arapça kullanımBir kimseyi ihtiyacını görmesi için bir yere yollamak ya da orduyu sefere çıkarmak; askeri birlik anlamında cünd murekkep birliği için de kullanılır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, temelde durağan durumdan aktif duruma geçirme, bir görevi icra etmek üzere uyandırma ve sevk etme semantik alanına yerleşir. Arapçada بعث biçiminde billurlaşan bu kök, hem fiziki bir kalkış ve intibahı hem de harici bir irade tarafından bir amaca doğru yönlendirilmeyi (irsâl) içerir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök dizilişi sınırlı kalsa da eyleme geçirme ve araştırma/eşeleme çizgisiyle bağlantılı kök kümeleriyle morfo-fonetik kesişimler mevcuttur; ancak klasik Arapçadaki özgün nizam, çökmüş hayvanı ayağa kaldırma (بعث البعير) ve uykudan uyandırma tasavvuru üzerinden bağımsız bir semantik güç kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبع çekirdeğinden türeyen açığa çıkarma ve dağıtma anlamıÇökmüş bir varlığın bağı çözülerek ayaklandırılması ve sevk edilmesi ekseninde gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuzeybatı Sami dillerindeki kalkış ve sevk semantik alanıGeniş Sami katmanında uyandırma, eşeleyip ortaya çıkarma eylemleriyle eşleşir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بعثAnlamlıHarekete geçirmek, uyandırmak, göndermekDurgun olanı amaca yönelik sevk etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
بثعAnlamlıDudakların kırmızı ve dolgun olmasıEtten ve kandan dışarı taşma, dolgunlukKur'an'da geçmez
عبثAnlamlıGaye ve düzenden yoksun hareketAmaçsız oyun, faydasız eylem, karıştırmaHedef kökün amaçlılığına zıt bir yön taşır; Kur'an'da geçer
عثبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
ثبعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
ثعبAnlamlıSuyun veya kanın fışkırıp akmasıDar bir menfezden basınçla hızla fırlamaHızlı fırlama yönüyle çekirdeğe yakındır; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بعثMerkezHarekete geçirme ve sevkDurgunluk veya ölüm halinden sonra kalkışı ve amaca doğru yönlendirilmeyi bildirir.Uyandırma ile göndermenin birleştiği kavşaktır.
رسلKomşuGönderme ve elçilikرسل yumuşaklık ve kesintisiz akışla ulaştırmayı öne çıkarır; بعث ise uykudan veya çöküşten ayağa kaldırarak sevki vurgular.Mesaj ve görev ulaştırma.
نشرKomşuYayma ve dağıtmaنشر dürülü ve toplu olanın açılıp her tarafa dağılmasını anlatır; بعث kalkış ve fırlayış anına odaklanır.Diriliş sonrası yayılma.
حشرKomşuToplama ve sevkحشر dağınık olanları zorla tek bir alanda bir araya getirmeyi ifade eder; بعث ferdi kalkış ve göreve koyulmadır.Mahşer alanına zorunlu sevk.
نهضKomşuDoğrulma ve kalkışنهض sadece bedenle ayağa kalkmaktır; harici bir görevlendirme boyutu içermeyebilir.Kendi kendine veya uyanarak kalkma.
ثبطZıtAlıkoyma ve uyuşturmaHarekete geçmeyi engellemek, atalete düşürmek ve yürüyüşü durdurmaktır.İradesizleştirip çökertme.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبعثHarekete geçirmek, uyandırmak, göndermekÇökmüş veya ölü olanı canlandırıp bir gaye ile sevk etmeyi kapsar.Kesin
Latincesuscitare, mittereUyandırmak, ayağa kaldırmak, göndermekSuscitare içsel uyandırmayı, mittere ise dışsal sevk ve elçiliği karşılar; iki eylemi tek kelimede birleştiremez.Güçlü
İngilizceresurrect, dispatch, arouseDiriltmek, göndermek, uyandırmakResurrect yalnızca ölümden dönüşü, dispatch ise görevle yollamayı anlatır.Güçlü
Almancaauferwecken, entsendenDiriltip ayağa kaldırmak, görevle yollamakAuferwecken canlandırma boyutunu, entsenden ise resmi göreve göndermeyi verir.Güçlü
Fransızcaressusciter, dépêcherDiriltmek, ivedilikle göndermekDépêcher bir vazifeyle yola çıkarmayı, ressusciter ise ölümden uyanışı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُبْعَثُونَ / لَمَبْعُوثُونَ / الْبَعْثِKıyamette ölülerin diriltilmesi ve kabirlerden çıkarılmasıAhireti inkâr edenlerin sorgulandığı ve dirilişin delillendirildiği bağlamlar; Hac 22:5, Rûm 30:56, Vâkıa 56:47.
بَعَثَ / بَعَثْنَا / نَبْعَثُİnsanlara ilahi vahiyle peygamber veya elçi gönderilmesiÜmmetlere hidayet rehberi verilmesi ve uyarıcı sevk edilmesi; Bakara 2:213, Âl-i İmrân 3:164, Nahl 16:36.
فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا / بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًاBelirli bir olayı gerçekleştirmek üzere bir varlığın sevk edilmesi veya musallat kılınmasıTarihsel olaylar ve ibret verici somut durumların yönlendirilmesi; Mâide 5:31, İsrâ 17:5.
بَعَثْنَاهُمْ / بَعَثَكَUykudan veya baygınlıktan uyandırılmaMağara ehlinin uykudan kaldırılması ve insanın ölüm benzeri uykudan uyanması; Kehf 18:19, Furkân 25:47.
فَابْعَثُوا حَكَمًا / فَابْعَثُوا أَحَدَكُمİnsanların kendi aralarından birini vazife ile görevlendirip yollamasıİctimai ve hukuki işlerde hakem veya temsilci atanması; Nisâ 4:35, Kehf 18:19.
انْبِعَاثَهُمْİçsel istek ve savaşa çıkış iradesiMünafıkların cihad için eyleme geçme motivasyonu; Tevbe 9:46.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret akidesi (el-Ba's ve'n-nüşûr)Cismani dirilişin imkânı, yoktan var etme mi yoksa cüzlerin toplanması mı olduğu meselesi.Ölümden sonra bedenen yeniden dirilme ve hesaba çekilme.
FıkıhTemsil ve aile hukuku (ba'sü'l-hakemeyn), ordu sevkiyatı (ba'sü'l-cünd)Aile uyuşmazlığında hakem tayini ve devlet başkanının orduyu sefere çıkarma yetkisi.Belirli bir vazifeyi ifa için yetkilendirilip sevk edilme.
TefsirNübüvvet ve ahiret ayetleriPeygamber göndermenin hüccet ikamesi sayılması ve dirilişin uykuya benzetilmesi.İlahi iradenin tarihi ve kozmik alana müdahalesi ve yönlendirmesi.
HadisPeygamberliğin başlangıcı (bi'set) ve diriliş sahneleriHz. Peygamber'in risaletle görevlendirilme dönemi ve kıyamette insanların kalkışı.Elçilik vazifesi ve kabirden diriliş anı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ahiret nizamıRisalet ve nüşûrİnsanlığı ataletten kurtarıp nihai hesaba doğru yönlendirmeİlahi kanun gereği elçiler toplumu uyarır, kıyamette ise tüm canlar hesap için diriltilir.Kesin
İlmiFiziksel ve biyolojik dinamizmPotansiyelden kinetiğe geçişDurgun enerjiyi aktif işe dönüştürmeAtıl vaziyette duran bir sistemin dış etki veya içsel dürtüyle dinamik sürece girmesidir.Güçlü
SiyasiKamu idaresi ve askeri sevkTemsilci atama ve ordu donatmaYetki devriyle hedefe yönelik harekât başlatmaYönetimin kriz bölgelerine hakem, elçi veya güvenlik gücü sevk etme eylemidir.Güçlü
İktisadiÜretim ve piyasa dinamikleriDurgun sermayeyi piyasaya sürmeAtıl kaynakları dolaşıma ve üretime katmaBekleyen birikimin yatırıma dönüştürülerek ticari faaliyetin canlandırılmasıdır.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKinetik uyarılma ve pertürbasyon (kuantum sıçraması / aktivasyon enerjisi)Taban enerji seviyesinde durağan duran bir parçacığın gereken eşik enerjiyi alarak üst enerji düzeyine fırlaması ve yönlenmiş akış üretmesi süreciyle birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal mobilizasyon ve kolektif eyleme geçişToplumun veya bireyin pasif durumdan, bir motivasyon veya çağrı vasıtasıyla organize bir faaliyete yönelmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca mezardan kalkışa veya bir şahsın fiziki bir mektup/haber ile gönderilmesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamبعث, durgunluk, çöküntü, gaflet veya ölüm halini yırtıp hedefi belli bir aksiyona geçmeyi, içsel iradenin tetiklenmesini ve tarihsel akışa yön veren ilahi hamleleri de içine alır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi iç dünyasındaki ve ictimai hayatındaki ataletten uyanış vazifesini görmezden gelerek kavramı sadece eskatolojik bir geleceğe ertelemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın iki ana direği olan risalet (dünyevi yönlendirme) ve ahiret (uhrevi diriliş) hakikatlerinin ortak hareket zeminini bu kök kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin görevlendirilişini bildiren ayetlerde, inkârcıların yeniden dirilmeyi reddettikleri tartışmalarda ve ashâb-ı kehf kıssasında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlık dünyasının kendiliğinden başıboş aktığı veya ölümün mutlak bir yok oluş olduğu zannını yıkar; her durgunluğun bir uyarıcı ile harekete geçirilebileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇökmüş veya uykudaki deveyi dürtüp ayağa kaldırmak ve yönlendirerek yola çıkarmak.
  • Soyut anlamPotansiyel, atıl veya cansız halde bulunan bir yapının bilinçli ve amaca matuf bir kuvvetle kinetik harekete geçirilmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin sıfır veya durağan noktasından bir amaç vektörü doğrultusunda fırlatılarak aktifleştirilmesi.
  • LaTeX modeliS0→    Fe    v⃗g
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 durağan, uykuda veya ölü vaziyetteki başlangıç durumunu; Fe onu harekete geçiren harici ilahi iradeyi veya uyarıcı gücü; v⃗g ise bu uyarılma sonucunda belirli bir yöne ve gayeye doğru başlayan yönlü hareketi ve vazifeyi temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب