بعث
ب - ع - ث
KÖK- 67 geçiş
- 64 ayet
- 34 sîga
- 13 sözlük
Baas içtima etmiş askeri birlik demektir. Uyanmak veya göndermek anlamlarına gelmektedir. Ba’s eşilen yer demektir. Eşmek araştırmak ve ortaya çıkarmak anlamlarında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Baas içtima etmiş askeri birlik demektir. Uyanmak veya göndermek anlamlarına gelmektedir. Ba’s eşilen yer demektir. Eşmek araştırmak ve ortaya çıkarmak anlamlarında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.474 harfباب العين والثّاء والباء معهما
ع ب ث، ث ع ب، ب ث ع، ب ع ث مستعملات
عبث:
عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً فهو عابث بما لا يعنيه، وليس من باله، أي لاعب. وعَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً فأنا عابث، أي: جفّفته في الشمس. والاسم: العبيث.
والعبيثة والعبيث: الخلط.
ثعب:
ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً، أي: فجّرته فانثعب، ومنه اشتقّ المَثْعَبُ وهو المِرْزاب. وانثعب الدم من الأنف.
والثُّعبانُ: الحيّة الطويل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR307 harfبَعَثَهُ وابْتَعَثَهُ بمعنىً، أي أرسله، فانبعثَ. وقولهم: كنتَ في بَعْثِ فلانٍ، أي في جيشه الذي بُعِثَ معه. والبُعوثُ: الجيوش. وبَعَثْتُ الناقةَ: أَثَرْتُها. وبَعَثَهُ من منامه، أي أهَبَّه. وبَعَثَ الموتى: نَشَرَهُم ليوم البعث. وانْبَعَثَ في السير، أي أسرع. وتَبَعَّثَ منِّي الشِعْرُ، أي انبعثَ، كأنَّه سارَ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.420 harfباب العين والثاء مع الباء
عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة .
عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث .
أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.923 harf(باب الباء والعين وما يثلثهما)
(بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد:
بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.327 harf- أصل البعث: إثارة الشيء وتوجيهه، يقال: بعثته فانبعث، ويختلف البعث بحسب اختلاف ما علق به، فبعثت البعير: أثرته وسيرته، وقوله عز وجل: ﴿والموتى يبعثهم الله﴾ [الأنعام/36]، أي: يخرجهم ويسيرهم إلى القيامة، ﴿يوم يبعثهم الله جميعا﴾ [المجادلة/6]، ﴿زعم الذين كفروا أن لن يبعثوا قل بلى وربي لتبعثن﴾ [التغابن/7]، ﴿ما خلقكم ولا بعثكم إلا كنفس واحدة﴾ [لقمان/28]، فالبعث ضربان:
- بشري، كبعث البعير، وبعث الإنسان في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR592 harfب ع ث
بعث الله الرسول إلى عباده وابتعثه.
ومحمد رسول الله صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعـث.
وفـي حديـث المبعـث كـذا.
وبعثـه مـن منامـه وبعثـه علـى الأمـر.
وتواصـوا بالخير وتباعثوا عليه.
وبعثه لكذا فانبعث له.
و " كره الله انبعاثهم فثبطهم " وفلان كسلان لا ينبعث.
وبعث الشيء وبعثره: أثاره.
قال: فبعثها تقص الإكام وفلان يكره الانبعاث كأنما بعث ليوم بعاث وهو يوم بين
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.335 harfبَعَثَهُ يَبْعَثُه بَعْثاً: أَرْسَلَهُ وَحْدَه، وبَعَثَ به: أَرسله مع غيره. وابْتَعَثَه أَيضاً أَي أَرسله فانْبعَثَ. وفي حديث عليّ يصف النبي، صلى الله عليه وسلم، شَهِيدُك يومَ الدين، وبَعِيثُك نعْمة؛ أَي مَبْعُوثك الذي بَعَثْته إِلى الخَلْق أَي أَرسلته، فعيل بمعنى مفعول.
وفي حديث ابن زَمْعَة: انْبَعَثَ أَشْقاها؛ يقال: انْبَعَثَ فلانٌ لشأْنه إِذا ثار ومَضَى ذاهباً لقضاء حاجَته.
والبَعْثُ: الرسولُ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR137 harf* ب ع ث * * بَعَثهُ * و * ابتَعَثَهُ * بمعنى أي أرسله * فانْبعَثَ * و * بَعَثهُ * من منامه أهبه وأيقظه وبعث الموتى نشرهم وباب الثلاثة قطع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.670 harfبعثه، كمنعه يبعثه بعثا :أرسله وحده. وبعث به: أرسله مع غيره، كابتعثه ابتعاثا فانبعث . ومحمد صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعث. وبعثه لكذا، فانبعث. وفي حديث ابن زمعة انبعث أشقاها يقال: انبعث فلان، لشأنه، إذا ثار ومضى ذاهبا لقضاء حاجته. بعث الناقة: أثارها فانبعثت: حل عقالها، أو كانت باركة فهاجها. وفي حديث حذيفة. إن للفتنة بعثات ووقفات، فمن استطاع أن يموت في وقفاتها فليفعل. قوله: بعثات،
بعثه، كمنعه يبعثه بعثا :أرسله وحده. وبعث به: أرسله مع غيره، كابتعثه ابتعاثا فانبعث . ومحمد صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعث. وبعثه لكذا، فانبعث. وفي حديث ابن زمعة انبعث أشقاها يقال: انبعث فلان، لشأنه، إذا ثار ومضى ذاهبا لقضاء حاجته. بعث الناقة: أثارها فانبعثت: حل عقالها، أو كانت باركة فهاجها. وفي حديث حذيفة. إن للفتنة بعثات ووقفات، فمن استطاع أن يموت في وقفاتها فليفعل. قوله: بعثات، أي إثارات وتهييجات جمع بعثة، وكل شيء أثرته فقد بعثته، ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها، فبعثنا البعير، فإذا العقد تحته . بعث فلانا من منامه فانبعث: أيقظه، و أهبه . وفي الحديث: أتأني الليلة آتيان، فابتعثاني ، أي أيقظاني من نومي، وتأويل البعث: إزالة ما كان يحبسه عن التصرف والانبعاث. وفي الأساس: بعثه، وبعثره: أثاره، وعلى الأمر: أثاره. وتواصوا بالخير، وتباعثوا عليه. والبعث بفتح فسكون ويحرك وهو لغة فيه: بعث الجند إلى الغزو، وبعث الجند يبعثهم بعثا، والبعث يكون بعثا للقوم يبعثون إلى وجه من الوجوه، مثل السفر والركب. والبعث :الجيش ، يقال: كنت في بعث فلان، أي في جيشه الذي بعث معه، ج بعوث ، يقال: خرج في البعوث: وهم الجنود يبعثون إلى الثغور. اعلم أن البعث في كلام العرب على وجهين: أحدهما: الإرسال، كقوله تعالى: ثم بعثنا من بعدهم موسى معناه: أرسلنا. والبعث: إثارة بارك، أو قاعد. والبعث أيضا: الإحياء من الله للموتى، ومنه قوله تعالى: ثم بعثناكم من بعد موتكم أي أحييناكم. والبعث :النشر ، بعث الموتى: نشرهم ليوم البعث، وبعث الله الخلق يبعثهم بعثا: نشرهم، من ذلك، وفتح العين في البعث كله لغة. ومن أسمائه عز وجل الباعث: هو الذي يبعث الخلق، أي يحييهم بعد الموت يوم القيامة. البعث ككتف: المتهجد السهران كثير الانبعاث من نومه، وأنشد الأصمعي: يا رب رب الأرق الليل البعث لم يقذ عينيه حثاث المحتثث وبعث الرجل كفرح: أرق من نومه. ورجل بعث، بفتح فسكون، وبعث، محركة، وبعث، ككتف: لا تزال همومه تؤرقه وتبعثه من نومه، قال حميد بن ثور: تعدو بأشعث قد وهي سرباله بعث تؤرقه الهموم فيسهر والجمع أبعاث. وانبعث الشيء، وتبعث: اندفع. وتبعث مني الشعر: انبعث؛ كأنه سال ، وفي بعض النسخ الصحاح: كأنه سار والبعيث : الجند، جمعه بعث. وبعيثك نعمة، أي مبعوثك الذي بعثته إلى الخلق أي أرسلته، فعيل بمعنى مفعول والبعيث : فرس عمرو بن معد يكرب الزبيدي، وبنته الكاملة يأتي ذكرها. وباعث، وبعيث: اسمان. البعيث بن حريث الحنفي البعيث بن رزام ، هكذا في النسخ، وفي التكملة: والبعيث: بعيث بني رزام التغلبي. أبو مالك البعيث، واسمه خداش بن بشير المجاشعي، هكذا في نسختنا وفي بعضها بشر، ومثله في هامش الصحاح، وهو الصواب، وهو الذي هجاه جرير. وفي التكملة: والبعيث بن بشير راكب الأسد السحيمي، شعراء سمى الأخير لقوله- وهو من بني تميم: تبعث مني ما تبعث بعدما اس تمر فؤادي واستمر مريري
قال ابن بري: وصوابه واستمر عزيمي . والمنبعث على صيغة اسم الفاعل: رجل من الصحابة، وكان اسمه مضطجعا، فغيره النبي صلى الله عليه وسلم تفاؤلا، وذلك في نوبة الطائف، وهو من عبيدهم، هرب كأبي بكرة. وبعاث بالعين المهملة وبالغين المعجمة كغراب، ويثلث: ع بقرب المدينة على ميلين منها، كما في نسخة، وهذا لا يصح، وفي بعضها، على ليلتين من المدينة، وقد صرح به عياض، وابن قرقول والفيومي، وأهل الغريب أجمع، قال شيخنا: وجزم الأكثر بأنه ليس في بابه إلا الضم كغراب في المصباح: بعاث، كغراب: موضع بالمدينة، وتأنيثه أكثر، و يومه م ، معروف، أي من أيام الأوس والخزرج، بين المبعث والهجرة، وكان الظفر للأوس. قال الأزهري: وذكره ابن المظفر هذا في كتاب العين، فجعله يوم بغاث، وصحفه، وما كان الخليل- رحمه الله- ليخفى عليه يوم بعاث، لأنه من مشاهير أيام العرب، وإنما صحفه الليث، وعزاه إلى خليل نفسه، وهو لسانه، والله أعلم. وفي حديث عائشة رضي الله عنها، وعندها جاريتان تغنيان بما قيل يوم بعاث وهو هذا اليوم. وبعاث: اسم حصن للأوس. قلت: وهكذا ذكره أبو علي القالي في العين المهملة، كغراب، وقال: هكذا سمعناه من مشايخنا أيضا، وهي عبارة ابن دريد بعينها، ووافقه البكري، وصاحب المشارق، وحكى أبو عبيدة فيه الإعجام عن الخليل، وضبطه الأصيلي بالوجهين، وبالمعجمة عند القابسي، وهو خطأ. قال شيخنا: فهؤلاء كلهم مجمعون على ضم الباء، ولا قاتل بغير الضم، فقول المصنف: ويثلث، غير صحيح. في حديث عمر رضي الله عنه لما صالح نصاري الشام، كتبوا له؛ أن لا نحدث كنيسة ولا قلية، ولا نخرج سعانين ولا باعوثا الباعوث: استسقاء النصارى وهو اسم سرياني، وقيل: هو بالغين المعجمة والتاء المنقوطة، فوقها نقطتان، وقد تقدم الإشارة إليه. ومما يستدرك عليه: البعث: الرسول، والجمع البعثان. والبعث: القوم المشخصون، وفي حديقة القيامة: يا آدم ابعث بعث النار أي المبعوث إليها من أهلها، وهو من باب تسمية المفعول بالمصدر، وهو البعيث، وجمع البعث بعوث، وجمع البعيث بعث، قال: ولكن البعوث جرت علينا فصرنا بين تطويح وغرم وبعثه على الشيء: حمله على فعله. وبعث عليهم البلاء: أحله، وفي التنزيل بعثنا عليكم عبادا لنا أولى بأس شديد وانبعث في السير، أي أسرع. وقرىء يا ويلنا من بعثنا من مرقدنا أي من بعث الله إيانا من مرقدنا. والتبعات: تفعال من بعثه، إذا أثاره، أنشد ابن الأعرابي: أصدرها عن كثرة الدآث صاحب ليل خرش التبعاث وباعيثا: موضع معروف.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.130 harfبَعْثٌ
1 بَعْثٌ عث بعث signifies The removing of that which restrains one from free action. (TA.) [And hence,] ― -b2- بَعَثَهُ, (S, A, &c.,) aor. بَعَثَ , (A, K,) inf. n. بَعَثٌ (Mgh, L, Msb, TA) and بَعَثٌ, (L, TA,) He sent him; (S, A, Mgh, Msb, K;) namely, a messenger; (Msb;) and, when said of God, an apostle; (A;) [and when said of a man, a letter, &c.;] as also ↓ ابتعثه: (S, A, Msb, K:) [or]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR787 harfبَعَثَ
بَعَثَ A ( n. ac. بَعْث 1 )
a. [ acc. & Bi or Ila ], Sent, despatched.
b. Woke, a woke, roused, aroused; raised up, resuscitated.
c. [ acc. & 'Ala ], Roused, excited against.
بَعِثَ
بَعِثَ A ( n. ac. بَعَث 4 ),
a. Was sleepless, wakeful.
تَبَعَّثَ
تَبَعَّثَ V ,
a. Flowed, gushed forth.
اِنْبَعَثَ
اِنْبَعَثَ VII ,
a. Was sent, despatched.
b. Was roused, aroused; was raised.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.921 harfبعث
بَعَثَ - يَبْعَثُ ، بُعِثَ - يُبْعَثُ - بَعْث - مَبْعوث - مَبْعوثون - انْبَعَثَ - يَنْبَعِثُ - انْبِعاث
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يثيره وينشطه ويوقظه، ويؤهبه للقيام بعمل بنشاط وفعالية، بعد أن كان في حالة السكون
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + حال: بعثه وهو على هذه الحال
﴿ويوم يبعث حيا﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن +
Sîgalar(34)
- يُبْعَثُونَGönderilirler(يُفْعَلُونَ)×8
- بَعَثْنَاGönderdik(فَعَلْنَا)×5
- لَمَبْعُوثُونَGönderilenler(لَمَفْعُولُونَ)×5
- بَعَثَGönderdi(فَعَلَ)×4
- يَبْعَثَGönderir(يَفْعَلَ)×4
- الْبَعْثِGöndermek(الْفَعْلِ)×3
- يَبْعَثُهُمُOnları gönderir(يَفْعَلُهُمُ)×3
- بَعَثْنَاهُمْOnları gönderdik(فَعَلْنَاهُمْ)×2
- بِمَبْعُوثِينَGönderilenler(بِمَفْعُولِينَ)×2
- فَابْعَثُواGönderin+1 anlam(فَافْعَلُوا)×2
Mücavir kökler96 mücavir (281 toplam)
- موت
12 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- يوم
18 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- لبث
5 ortak ayet · Kaldınız
- بعد
11 ortak ayet · Baid uzak demektir
- رفت
2 ortak ayet · Rufet saman gibi döküntü demektir
- نظر
8 ortak ayet · Korkuluk demektir
- ترب
4 ortak ayet · Toprak demektir
- زكو
5 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- أمم
6 ortak ayet · Emam ön demektir
- أيي
15 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- رسل
12 ortak ayet · Saçak demektir
- عظم
6 ortak ayet · Büyük
Geçtiği ayetler(64)
قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerDedi ki: Bana, onların tekrar dirilecekleri güne kadar mühlet ver.
قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerDedi ki: Rabbım; beni hiç olmazsa tekrar dirilecekleri güne kadar ertele,
أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerOnlar; diri değil, ölüdürler. Ne zaman dirileceklerini de fark edemezler.
لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerBelki yapmadan bıraktığımı tamamlar ve salih amel işlerim. Hayır, bu söylediği, sadece kendi lafıdır. Tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında onları geriye dönmekten alıkoyan bir berzah vardır.
وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerDiriltilecekleri günde beni rezil etme.
قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerDe ki: Göklerde ve yerde gaybı Allah’tan başka kimse bilmez. Ne zaman diriltileceklerini de farketmezler.
لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerTekrar diriltilecekleri güne kadar onun karnında kalacaktı.
قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
GönderilirlerDedi ki: Rabbım, diriltilecekleri güne kadar beni ertele.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رسل, نشر, حشر, نهض |
| Zıt Kök | ثبط |
| Çekirdek Özet 1 | Durgun, uykuda veya çökmüş olanı harekete geçirip yönlendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Ölüleri diriltme, elçi gönderme ve iradeyi eyleme sevk etme |
| Çekirdek Özet 3 | Potansiyel durumdan kinetik ve amaçlı harekete geçiş sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca fiziki bir elçi göndermeye veya salt yeniden dirilmeye indirgeyerek içsel uyanış, sevk ve iradi harekete geçiş boyutunu yitirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Yarma, açığa çıkarma, eşeleme ve içindekini dışarı saçma ortak anlamını taşır; بعثر, بعد, بعر, بعض köklerinde de kapalı veya birleşik olanın dağıtılması ve ayrıştırılması belirgindir. | ث | Yayılma ve harekete geçiş niteliği katarak durağan halde duran nesneyi uyandırıp ileriye doğru yönlendirme anlamı üretir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Kapalı, sınırlı, korunaklı bir iç mekânı ve potansiyel varoluşu simgeler. |
| ع | Göz | Görme, bilme, idrak, kaynağın ve gizlinin açığa çıkması hareketini temsil eder. |
| ث | İşaret, son | Türetme imge olup temas, saçılma, uyarılma ve hareketi ileriye taşıma işlevini yüklenir. |
| بعث | İçeride duranın gözle görülür biçimde ileriye fırlatılması | Kapalı ve durağan durumda bulunan bir varlığın bilinçli bir saikle canlanıp harekete geçmesi ve hedefe yönelmesi sürecini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çökmüş veya uykuda olan deveyi dürtüp ayağa kaldırmak, bağını çözüp ileri sürmek veya uyuyan kimseyi sarsarak uyandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Ahmer bir beytinde devesini gece vakti hızla harekete geçirişini anlatır: فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما / كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi ihtiyacını görmesi için bir yere yollamak ya da orduyu sefere çıkarmak; askeri birlik anlamında cünd murekkep birliği için de kullanılır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kök, temelde durağan durumdan aktif duruma geçirme, bir görevi icra etmek üzere uyandırma ve sevk etme semantik alanına yerleşir. Arapçada بعث biçiminde billurlaşan bu kök, hem fiziki bir kalkış ve intibahı hem de harici bir irade tarafından bir amaca doğru yönlendirilmeyi (irsâl) içerir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök dizilişi sınırlı kalsa da eyleme geçirme ve araştırma/eşeleme çizgisiyle bağlantılı kök kümeleriyle morfo-fonetik kesişimler mevcuttur; ancak klasik Arapçadaki özgün nizam, çökmüş hayvanı ayağa kaldırma (بعث البعير) ve uykudan uyandırma tasavvuru üzerinden bağımsız bir semantik güç kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بع çekirdeğinden türeyen açığa çıkarma ve dağıtma anlamı | Çökmüş bir varlığın bağı çözülerek ayaklandırılması ve sevk edilmesi ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki kalkış ve sevk semantik alanı | Geniş Sami katmanında uyandırma, eşeleyip ortaya çıkarma eylemleriyle eşleşir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعث | Anlamlı | Harekete geçirmek, uyandırmak, göndermek | Durgun olanı amaca yönelik sevk etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بثع | Anlamlı | Dudakların kırmızı ve dolgun olması | Etten ve kandan dışarı taşma, dolgunluk | Kur'an'da geçmez |
| عبث | Anlamlı | Gaye ve düzenden yoksun hareket | Amaçsız oyun, faydasız eylem, karıştırma | Hedef kökün amaçlılığına zıt bir yön taşır; Kur'an'da geçer |
| عثب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ثبع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ثعب | Anlamlı | Suyun veya kanın fışkırıp akması | Dar bir menfezden basınçla hızla fırlama | Hızlı fırlama yönüyle çekirdeğe yakındır; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعث | Merkez | Harekete geçirme ve sevk | Durgunluk veya ölüm halinden sonra kalkışı ve amaca doğru yönlendirilmeyi bildirir. | Uyandırma ile göndermenin birleştiği kavşaktır. |
| رسل | Komşu | Gönderme ve elçilik | رسل yumuşaklık ve kesintisiz akışla ulaştırmayı öne çıkarır; بعث ise uykudan veya çöküşten ayağa kaldırarak sevki vurgular. | Mesaj ve görev ulaştırma. |
| نشر | Komşu | Yayma ve dağıtma | نشر dürülü ve toplu olanın açılıp her tarafa dağılmasını anlatır; بعث kalkış ve fırlayış anına odaklanır. | Diriliş sonrası yayılma. |
| حشر | Komşu | Toplama ve sevk | حشر dağınık olanları zorla tek bir alanda bir araya getirmeyi ifade eder; بعث ferdi kalkış ve göreve koyulmadır. | Mahşer alanına zorunlu sevk. |
| نهض | Komşu | Doğrulma ve kalkış | نهض sadece bedenle ayağa kalkmaktır; harici bir görevlendirme boyutu içermeyebilir. | Kendi kendine veya uyanarak kalkma. |
| ثبط | Zıt | Alıkoyma ve uyuşturma | Harekete geçmeyi engellemek, atalete düşürmek ve yürüyüşü durdurmaktır. | İradesizleştirip çökertme. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعث | Harekete geçirmek, uyandırmak, göndermek | Çökmüş veya ölü olanı canlandırıp bir gaye ile sevk etmeyi kapsar. | Kesin |
| Latince | suscitare, mittere | Uyandırmak, ayağa kaldırmak, göndermek | Suscitare içsel uyandırmayı, mittere ise dışsal sevk ve elçiliği karşılar; iki eylemi tek kelimede birleştiremez. | Güçlü |
| İngilizce | resurrect, dispatch, arouse | Diriltmek, göndermek, uyandırmak | Resurrect yalnızca ölümden dönüşü, dispatch ise görevle yollamayı anlatır. | Güçlü |
| Almanca | auferwecken, entsenden | Diriltip ayağa kaldırmak, görevle yollamak | Auferwecken canlandırma boyutunu, entsenden ise resmi göreve göndermeyi verir. | Güçlü |
| Fransızca | ressusciter, dépêcher | Diriltmek, ivedilikle göndermek | Dépêcher bir vazifeyle yola çıkarmayı, ressusciter ise ölümden uyanışı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُبْعَثُونَ / لَمَبْعُوثُونَ / الْبَعْثِ | Kıyamette ölülerin diriltilmesi ve kabirlerden çıkarılması | Ahireti inkâr edenlerin sorgulandığı ve dirilişin delillendirildiği bağlamlar; Hac 22:5, Rûm 30:56, Vâkıa 56:47. |
| بَعَثَ / بَعَثْنَا / نَبْعَثُ | İnsanlara ilahi vahiyle peygamber veya elçi gönderilmesi | Ümmetlere hidayet rehberi verilmesi ve uyarıcı sevk edilmesi; Bakara 2:213, Âl-i İmrân 3:164, Nahl 16:36. |
| فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا / بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا | Belirli bir olayı gerçekleştirmek üzere bir varlığın sevk edilmesi veya musallat kılınması | Tarihsel olaylar ve ibret verici somut durumların yönlendirilmesi; Mâide 5:31, İsrâ 17:5. |
| بَعَثْنَاهُمْ / بَعَثَكَ | Uykudan veya baygınlıktan uyandırılma | Mağara ehlinin uykudan kaldırılması ve insanın ölüm benzeri uykudan uyanması; Kehf 18:19, Furkân 25:47. |
| فَابْعَثُوا حَكَمًا / فَابْعَثُوا أَحَدَكُم | İnsanların kendi aralarından birini vazife ile görevlendirip yollaması | İctimai ve hukuki işlerde hakem veya temsilci atanması; Nisâ 4:35, Kehf 18:19. |
| انْبِعَاثَهُمْ | İçsel istek ve savaşa çıkış iradesi | Münafıkların cihad için eyleme geçme motivasyonu; Tevbe 9:46. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret akidesi (el-Ba's ve'n-nüşûr) | Cismani dirilişin imkânı, yoktan var etme mi yoksa cüzlerin toplanması mı olduğu meselesi. | Ölümden sonra bedenen yeniden dirilme ve hesaba çekilme. |
| Fıkıh | Temsil ve aile hukuku (ba'sü'l-hakemeyn), ordu sevkiyatı (ba'sü'l-cünd) | Aile uyuşmazlığında hakem tayini ve devlet başkanının orduyu sefere çıkarma yetkisi. | Belirli bir vazifeyi ifa için yetkilendirilip sevk edilme. |
| Tefsir | Nübüvvet ve ahiret ayetleri | Peygamber göndermenin hüccet ikamesi sayılması ve dirilişin uykuya benzetilmesi. | İlahi iradenin tarihi ve kozmik alana müdahalesi ve yönlendirmesi. |
| Hadis | Peygamberliğin başlangıcı (bi'set) ve diriliş sahneleri | Hz. Peygamber'in risaletle görevlendirilme dönemi ve kıyamette insanların kalkışı. | Elçilik vazifesi ve kabirden diriliş anı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ahiret nizamı | Risalet ve nüşûr | İnsanlığı ataletten kurtarıp nihai hesaba doğru yönlendirme | İlahi kanun gereği elçiler toplumu uyarır, kıyamette ise tüm canlar hesap için diriltilir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik dinamizm | Potansiyelden kinetiğe geçiş | Durgun enerjiyi aktif işe dönüştürme | Atıl vaziyette duran bir sistemin dış etki veya içsel dürtüyle dinamik sürece girmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu idaresi ve askeri sevk | Temsilci atama ve ordu donatma | Yetki devriyle hedefe yönelik harekât başlatma | Yönetimin kriz bölgelerine hakem, elçi veya güvenlik gücü sevk etme eylemidir. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa dinamikleri | Durgun sermayeyi piyasaya sürme | Atıl kaynakları dolaşıma ve üretime katma | Bekleyen birikimin yatırıma dönüştürülerek ticari faaliyetin canlandırılmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik uyarılma ve pertürbasyon (kuantum sıçraması / aktivasyon enerjisi) | Taban enerji seviyesinde durağan duran bir parçacığın gereken eşik enerjiyi alarak üst enerji düzeyine fırlaması ve yönlenmiş akış üretmesi süreciyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal mobilizasyon ve kolektif eyleme geçiş | Toplumun veya bireyin pasif durumdan, bir motivasyon veya çağrı vasıtasıyla organize bir faaliyete yönelmesidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mezardan kalkışa veya bir şahsın fiziki bir mektup/haber ile gönderilmesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بعث, durgunluk, çöküntü, gaflet veya ölüm halini yırtıp hedefi belli bir aksiyona geçmeyi, içsel iradenin tetiklenmesini ve tarihsel akışa yön veren ilahi hamleleri de içine alır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın kendi iç dünyasındaki ve ictimai hayatındaki ataletten uyanış vazifesini görmezden gelerek kavramı sadece eskatolojik bir geleceğe ertelemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın iki ana direği olan risalet (dünyevi yönlendirme) ve ahiret (uhrevi diriliş) hakikatlerinin ortak hareket zeminini bu kök kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin görevlendirilişini bildiren ayetlerde, inkârcıların yeniden dirilmeyi reddettikleri tartışmalarda ve ashâb-ı kehf kıssasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlık dünyasının kendiliğinden başıboş aktığı veya ölümün mutlak bir yok oluş olduğu zannını yıkar; her durgunluğun bir uyarıcı ile harekete geçirilebileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇökmüş veya uykudaki deveyi dürtüp ayağa kaldırmak ve yönlendirerek yola çıkarmak.
- Soyut anlamPotansiyel, atıl veya cansız halde bulunan bir yapının bilinçli ve amaca matuf bir kuvvetle kinetik harekete geçirilmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin sıfır veya durağan noktasından bir amaç vektörü doğrultusunda fırlatılarak aktifleştirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde durağan, uykuda veya ölü vaziyetteki başlangıç durumunu; onu harekete geçiren harici ilahi iradeyi veya uyarıcı gücü; ise bu uyarılma sonucunda belirli bir yöne ve gayeye doğru başlayan yönlü hareketi ve vazifeyi temsil eder.