بلد
ب - ل - د
KÖK- 19 geçiş
- 19 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
Beled mezarlık demektir. Yerleşilen yer anlamındadır. Etrafı çevrili meskun düz yerdir. Karyeden daha geniştir. “Belde” merkeze, “beled” ise çevreye, mücavir alana denmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Beled mezarlık demektir. Yerleşilen yer anlamındadır. Etrafı çevrili meskun düz yerdir. Karyeden daha geniştir. “Belde” merkeze, “beled” ise çevreye, mücavir alana denmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.221 harfباب الدال واللام والباء معهما
د ل ب، ب ل د، ل ب د، د ب ل، ب د ل مستعملات
دلب:
الدُّلبُ شَجَرةُ العَيْثام، ويقال: شجر الصِّنار، وهو بالصِّنار أَشبَهُ، والواحدة دُلْبةٌ.
بلد:
البَلَدُ: كلُّ موضعٍ مُسْتَخيزٍ من الأرض، عامرٍ أو غيرِ عامرٍ، خالٍ أو مَسكون، والطائفة منه بَلْدةٌ، والجميع البِلاد.
والبَلَدُ اسمٌ يقعن على الكُوَر.
والبَلَدُ المقبرة، ويقال: هو نَفسُ القَبْر، ورُبَّما عُنِيَ بالبَلَد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.353 harfبَلَدَ بالمكان: أقام به؛ فهو بالِدٌ. والبَلْدَةُ والبَلَدُ: واحد البلادِ، والبُلْدانِ. والبَلادَةُ: ضدُّ الذكاء. وقد بَلُدَ بالضم فهو بَليدٌ. وتَبَلَّدَ: تكلَّف البَلادَةَ. وتَبَلَّدَ، أي تردَّد متحيِّراً. وبَلَّدَ تَبْليداً: ضرب بنفسه الأرضَ. وأَبْلَدَ لصق بالأرض. وقال الشاعر يصف حوضاً:
ومُبْلِدٍ بَيْنَ مَوْماةٍ بمَهْـلَـكَةٍ جاوزْتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
والمُبَالَدَةُ مثل المبالطة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.831 harfد ل ب
دلب ، دبل ، بدل ، بلد ، لبد : مستعملة .
دلب : قال الليث : الدُّلْبُ شجرة العيثَام ، ويقال : شجر الصِّنارِ وهو بالصِّنار أشبه ، والواحدة دُلْبَةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الدُّلْبَةُ السّوادُ ، والدُّلْبُ جنْسٌ من سُودان السِّند ، وهو مقلوب عن الدَّيْبُل .
وقال الشاعر :
كأن الذراع المشكُولَ منها
سَلِيبٌ مِن رجال الدّيْبُلانِ
قال : شَبَّهَ سوادَ الزِّقِّ بالأسود المشلَّح من رجال السند .
دبل :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.894 harf(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي)
(بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ.
فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها.
قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.063 harfالبلد المكان المحيط المحود المتأثر باجتماع قطانه وإقامتهم فيه، وجمعه: بلاد وبلدان، قال عز وجل: ﴿لا أقسم بهذا البلد﴾ [البلد/1]، قيل: يعني به مكة (وهذا قول ابن عباس فيما أخرجه عنه ابن جرير: 30/193 وابن أبي حاتم). قال تعالى: ﴿بلدة طيبة﴾ [سبأ/15]، ﴿فأنشرنا به بلدة ميتا﴾ [الزخرف/11]، وقال عز وجل: ﴿سقناه إلى بلد ميت﴾ [الأعراف/57]، ﴿رب اجعل هذا بلدا آمنا﴾ [البقرة/126]، يعني: مكة وتخصيص ذلك في أحد
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR629 harfب ل د
وضعت الناقة بلدتها وهي صدرها إذا بركت.
قال ذو الرمة: أنيخت فألقت بلدة فـوق بلـدة قليـل بهـا الأصـوات إلا بغامها ويقال: تجلد فلان ثم تبلد.
وأبلد من ثور.
وبلد بعد نشاطه إذا فتر ونكس.
قال: جرى طلقاً حتى إذا قيل سابق تداركه أعراق سوء فبلدا وهو أذل من بيضة البلد وأعز من بيضة البلد.
ومن المجاز: إن لم تفعل كذا فهي بلدة بيني وبينك يريد القطيعة أي أباعدك حتى تفصل بيننا بلدة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.449 harfالبَلْدَةُ والبَلَدُ: كل موضع أَو قطعة مستحيزة، عامرة كانت أَو غير عامرة. الأَزهري: البلد كل موضع مستحيز من الأَرض، عامر أَو غير عامر، خال أَو مسكون، فهو بلد والطائفة منها بَلْدَةٌ.
وفي الحديث: أَعوذ بك من ساكن البَلَدِ؛ البلد من الأَرض: ما كان مأْوى الحيوان وإِن لم يكن فيه بناء، وأَراد بساكنه الجنّ لأَنهم سكان الأَرض، والجمع بلاد وبُلْدانٌ؛ والبُلدانٌ: اسم يقع على الُكوَر. قال بعضهم: البَلَدُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR130 harf* ب ل د * * البَلَدُ * و * البَلْدةُ * بمعنى والجمع * بِلادٌ * و * بُلْدانٌ * و * البَلادَةُ * بالفتح ضد الذكاء وبابه ظرف فهو بليد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.386 harfالبلد، محركة مأخوذ من قوله تعالى: لا أقسم بهذا البلد والبلدة بفتح فسكون، مأخوذ من قوله تعالى رب هذه البلدة الذي حرمها كلاهما علم على مكة شرفها الله تعالى تفخيما لها، كالنجم للثريا، والعود للمندل. وقال التوربشتي في شرح المصابيح بأنها هي البلدة الجامعة للخير، المستحقة أن تسمى بهذا الاسم دون غيرها، لتفوقها على على سائر مسميات أجناسها تفوق الكعبة في تسميتها بالبيت على سائر مسمياته، حتى كأنها هي
البلد، محركة مأخوذ من قوله تعالى: لا أقسم بهذا البلد والبلدة بفتح فسكون، مأخوذ من قوله تعالى رب هذه البلدة الذي حرمها كلاهما علم على مكة شرفها الله تعالى تفخيما لها، كالنجم للثريا، والعود للمندل. وقال التوربشتي في شرح المصابيح بأنها هي البلدة الجامعة للخير، المستحقة أن تسمى بهذا الاسم دون غيرها، لتفوقها على على سائر مسميات أجناسها تفوق الكعبة في تسميتها بالبيت على سائر مسمياته، حتى كأنها هي المحل المستحق للإقامة دون غيرها، من قولهم بلد بالمكان، إذا أقام به. والبلد والبلدة: كل موضع أو قطعة من الأرض مستحيزة، من استحاز، بالحاء المهملة والزاي، عامرة أو غامرة، خالية أو مسكونة. والبلد والبلدة: التراب. والذي نقله الخفاجي عن غير واحد في العناية أثناء الأعراف، أن البلد الأرض مطلقا، واستعماله بمعنى القرية عرف طارىء. انتهى. وفي النهاية: وفي الحديث أعوذ بك من ساكني البلد، قال: البلد من الأرض: ما كان مأوى الحيوان وإن لم يكن فيه بناء. وأراد بساكنيه الجن. والجمع بلاد وبلدان. والبلد: القبر نفسه. قال عدي ابن زيد: من أناس كنت أرجو نفعهـم أصبحوا قد خمدوا تحت البلد ويقال البلد: المقبرة، والجمع كالجمع. والبلد: الدار، يمانية. قال سيبويه: هذه الدار نعمت البلد، فأنث حيث كان الدار، كما قال الشاعر، أنشده سيبويه هل تعرف الدار يعفيها المور الدجن يوما والسحاب المهمور لكل ريح فيه ذيل مسفور والبلد: الأثر من الدار. وفي المثل أذل من بيضة البلد وأعز من بيضة البلد. البلد: أدحي النعام، بضم الهمزة وسكون الدال وكسر الحاء المهملتين، معناه أذل من بيضة النعام التي تتركها في الفلاة فلا ترجع إليها. قال الراعي: تأبى قضاعة أن تعرف لكم نسبا وابنا نزار فأنتم بيضة البـلـد وجوز أبو عبيد في قولهم: كان فلان بيضة البلد أن يراد به المدح. وزعم البكري أنه قد يضرب هذا مثلا للمنفرد عن أهله وأسرته. والبلد: اسم مدينة بالجزيرة على سبعة فراسخ من الموصل، وقد تشدد لامه، وهو أول ديار ربيعة بشاطىء دجلة، ومدينة بفارس. والبلد: ة، ببغداد، نقله الصاغاني والبلد: جبل بحمى ضرية، بينه وبين منشد مسيرة شهر، وقد تسكن لامه. والبلد: الأثر في الجسد. وج أبلاد. قال القطامي: ليست تجرح فرارا ظهورهم وفي النحور كلوم ذات أبلاد وقال ابن الرقاع: عرف الديار توهما فاعتادهـا من بعد ما شمل البلى أبلادها اعتادها، أعاد النظر إليها مرة بعد أخرى لدروسها حتى عرفها. ومما يستحسن من هذه القصيدة قوله في صفة أعلى قرن ولد الظبية: تزجي أغن كأن إبرة روقه قلم أصاب من الدواة مدادها وبلد جلده: صارت فيه أبلاد. والبلدة: بلدة النحر، وقيل هو الصدر من الخف والحافر. قال ذو الرمة: أنيخت فألقت بلدة فوق بلـدة قليل بها الأصوات إلا بغامها
يقول: ألقت صدرها على الأرض، قال شيخنا: وأورده بعض أهل البديع شاهدا على الجناس التام. وفي اللسان: أراد بالبلدة الأولى ما يقع على الأرض من صدرها، وبالثانية الفلاة التي أناخ ناقته فيها. ومن المجاز: ضرب بلدته على بلدته، البلدة الأولى راحة اليد، والثانية الصدر. والبلدة: منزل للقمر، وهي ستة أنجم من القوس تنزلها الشمس في أقصر يوم في السنة. والبلدة: هنة من رصاص مدحرجة يقيس بها الملاح الماء. والبلدة الأرض. يقال: هذه بلدتنا، كما يقال بحرتنا. والبلدة: ما بين الحاجبين، كالبلدة، بالضم. وقيل البلدة فوق الفلجة، وقيل: قدر البلجة. وقد بلد الرجل، كفرح، بلدا، وهو أبلد بين البلد، أي أبلج، وهو الذي ليس بمقون الحاجبين. والبلد: عنصر الشيء، عن ثعلب. والبلد: مالم يحفر من الأرض ولم يوقد فيه. قال الراعي: وموقد النار قد بادت حمامته ما إن تبينه في جدة البلـد وبلدة النحر هي ثغزة النحر وما حولها، أو وسطها، وقيل هي الفلكة الثالثة من فلك زور الفرس، وهي ستة، وقيل هو رحى الزور. والبلد: اسم يقع على الكور. وقال بعضهم: البلد جنس المكان، كالعراق والشام، والبلدة: الجزء المخصص منه، كالبصرة ودمشق، وقد قيل إنها إطلاقات مولدة. والبلدة: د من عمل قبرة بالأندلس منه، سعيد بن محمد بن سيد أبيه بن مسعود البلدي كثير الجهاد والرباط، وهو على ما قاله الذهبي من شيوخ المعتزلة، توفي سنة 397 سمع بمكة أبا بكر محمد بن الحسين الآجري. والبلدة: رفعة من السماء لا كوكب بها البتة، وقيل إلا كواكب صغار بين النعائم وبين سعد الذابح، وهي آخر البروج ينزلها القمر وقد سبق ذلك أيضا، فهو تكرار كما كرر الأثر، ومثل هذا في مادة واحدة معيب وربما عدل القمر عنها فنزل بالقلادة، وهي أي البلدة ستة كواكب مستديرة تشبه القوس، وهي من برج القوس، وقد أودعنا تفصيل ذلك في مواضعه. وفي حاشية الصحاح: وأما ابن فارس فقال: والبلدة نجم، يقولون هي بلدة الأسد، أي صدره. فإن صح ذلك فهو كلام جيد، ولم يرد البلدة المنزل الذي في برج القوس. وقد عابه الحريري في الدرة وغيره في إيراد مثل هذا التركيب، وأجاب عنه ابن ظفر بوروده في الكلام، كما هو مبين في محله. وبلد بالمكان، كنصر، يبلد بلودا، بالضم، فهو بالد: أقام به ولزمه، كأبلد، عن أبي زيد، أو بلد به إذا اتخذه بلدا ولزمه. وأبلده، إياه: ألزمه، وفي بعض النسخ: أبلده الله: ألزمه، والأولى الصواب والمبالدة: المبالطة بالسيوف والعصي، إذا تجالدوا بها. وبلدوا كفرحوا وخرجوا ويقال الثانية بالتشديد: لزموا الأرض يقاتلون عليها، ويقال اشتق من بلاد الأرض. والتبلد: ضد التجلد، وهو استكانة وخضوع. قال: ألا لا تلمه اليوم أن يتبـلـدا فقد غلب المحزون أن يتجلدا بلد، ككرم، بلادة، وبلد مثل فرح، بلدا، فهو بليد، إذا لم يكن ذكيا. والبلدة والبلدة والبلادة ضد النفاذ والذكاء والمضاء في الأمور. وهو أبلد من ثور، من ذلك. والتبلد: التصفيق بالكف. والتلبد: التحير، وقد تلد، إذا تردد متحيرا. وأنشد للبيد: علهت تبلد في نهاء صعائد سضبعا تؤاما كاملا أيامها
وفي اللسان: قيل للممحير متبلد لأنه شبه بالذي يتحير في فلاة من الأرض لا يهتدي فيها. ومن المجاز: التبلد: التلهف، كذا في الأساس واللسان. قال عدي ابن زيد: سأكسب مالا أو تقوم نوائح علي بليل مبديات التبلـد والتبلد: السقوط إلى الأرض من ضعف. قال الراعي: وللدار فيها من حمولة أهلها عقير وللباكي بها المتبلـد والتبلد التسلط على بلد الغير. والتبلد: النزول ببلد ما به أحد يلهف نفسه، وكله من البلادة. والتبلد: تقليب الكفين، قيل هو التصفيق. وأبلد وتبلد: لحقته حيرة. والمبلود: المتحير، لا فعل له. وقال الشيباني: هو المعتوه. قال الأصمعي: هو المنقطع به، وكل هذا راجع للحيرة. وأنشد بيت أبي زبيد: من حميم ينسي الحياء جليد ال قوم حتى تراه كالمـبـلـود وقيل: المبلود: الذي ذهب حياؤه أو عقله، وهو البليد. وبلد الرجل تبليدا، إذا لم يتجه لشءء. وبلد الإنسان إذا بخل ولم يجد. وبلد الرجل: لحقته حيرة، وضرب بنفسه الأرض إعياء. وبلدت السحابة: لم تمطر. وبلد الفرس: لم يسبق، وفرس بليد، إذا تأخر عن الخيل السوابق، وقد بلد بلادة. والأبلد: الرجل العظيم الخلق الغليظه. والبلندي: العريض. والمبلندي: الجمل الصلب الشديد. والبلندي والمبلندي: الكثير اللحم، أي لحم الجنبين، والبليد من الإبل: الذي لا ينشطه تحريك. وعن أبي زيد: أبلدوا إذا صارت دوابهم كذلك، أي بليدة لا تسبق. وقيل: أبلد، إذا كانت دابته بليدة. وأبلدوا: لصقوا بالأرض استكانة. وأنشد ابن الأعرابي قول شاعر يصف حوضا: ومبلد بين موماة بمهـلـكة جاوزته بعلاة الخلق عليان هكذا رواه الجوهري، قال: المبلد، كمحسن: الحوض القديم هنا. قال: أراد: ملبد، فقلب، وهو اللاصق بالأرض. وقال غيره: حوض مبلد، بفتح اللام: ترك ودرس ولم يستعمل فتداعى. وقد أبلده الدهر إبلادا. وبلدة الوجه، بالضم: هيئته وصورته، نقله الصاغاني. وبلدود كقربوس: ع بنواحي المدينة، نقله الصاغاني. والبلد، بالضم فالسكون: حصاة القسم، بفتح فسكون، وهي بندقة من ذهب أو فضة أو رصاص، وإلا فهي المقلة، قاله أبو عمرو. ومما يستدرك عليه: يقال للشيء الدائم الذي لا يزول: تالد باللد. فالتالد القديم، والبالد إتباع له. وأبلد: لصق بالأرض. وبلدة الفرس: منقطع الفهدتين من أسافلها إلى عضدها. ومن المجاز: إن لم تفعل كذا فهي بلدة بيني وبينك، يريد القطيعة، والفراق، أي أباعدك حتى تفصل بيننا بلدة من البلاد. ولقيته ببلدة إصمت، وهي القفر لا أحد به. وقد تقدم في صمت. وتبلد: تكلف البلادة. والبلدة: الفلاة. قال الأعشي: وبلدة مثل ظهر الترس موحشة للجن بالليل في حافلتها شعـل وبلد الرجل: نكس في العمل وضعف حتى في الجري. قال الشاعر: جرى طلقا حتى إذا قلت سابق تداركه أعراق سوء فبـلـدا والحرباء ابن بلدته، للزومه الأرض. وفي الأساس: من المجاز: تبلدت البلاد: تقاصرت في رأي العين من ظلمة الليل. وعبارة اللسان: ويقال للجبال إذا تقاصرت في رأي العين لظلمة الليل: قد بلدت. ومنه قول الشاعر: إذا لم ينازع جاهل القوم ذا النهىوبلدت الأعلام بالليل كالأكم
وبلدود: قرية من قرى ألبيرة منها أبو عمران موسى بن أحمد الشاعر، ذكره أبو الخطاب بن حزم والبالدية: قرية لبني غبر، بينها وبين حجر ليلتان. وبلد بن سنجار المقرىء الضرير، محركة، حدث عن المبارك بن علي الحاوي. وبلد: اسم موضع، قال الراعي يصف صقرا: إذا ما انجلت عنه غداة صبـابة رأى وهو في بلد خرائق منشد وفي الحديث ذكر بليد، بصيغة التصغير: قرية لآل علي، بواد قريب من ينبع. وفي معجم البكري: أنها لآل سعيد بن عنبسة بن سعيد بن العاص. وبليدة قرية من نواحي الأندلس وقرية بمصر، وبلدة مدينة بساحل بحر الشام قريب من جبلة، من فتوح عبادة بن الصامت، ثم خربت فأنشأ معاوية جبلة. ومما يستدرك عليه:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.835 harfبَلَدَ
1 بَلَدَ ألد بلد لد , aor. بَلِدَ , [inf. n. بُلُودٌ,] He (a man) remained, stayed, abode, or dwelt, in the بَلَد [i. e. country, or town, &c.]: (Msb:) or بَلَدَ بِالمَكَانَ, (T, S, M, L, K,) aor. بَلُدَ , (M, L,) inf. n. بُلُودٌ, (T, M, L, K,) he remained, stayed, abode, or dwelt, in the place, (AZ, T, S, L, K,) and kept to it: (K:) or he took it as his بَلَد [or country, or town, &c.],
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.147 harfبَلَدَ
بَلَدَ I , U ( n. ac. بُلُوْد 27 )
a. [ Bi ], Dwelt, resided in, inhabited.
بَلِدَ
بَلِدَ A ( n. ac. بَلَد 4 بَلُدَ U ( n. ac. بَلَاْدَة 22t )
a. Was stupid, dull, inert. - II, Lay down, sank down; was weary, languid.
b. Naturalized.
بَاْلَدَ
بَاْلَدَ III ,
a. Fenced with.
أَبْلَدَ
أَبْلَدَ IV ,
a. Was at a standstill; was stupid, dull.
تَبَلَّدَ
تَبَلَّدَ V ,
a. Emigrated
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR32.061 harfبلد
بَلَدَ - يَبْلُدُ - بَلَد - بِلاد - بَلْدَة
بَلَدَ - يَبْلُدُ + كائن + في مكان أو أمر: لزمه وأقام فيه ولم يتحول إلى غيره
بَلَدَ - يَبْلُدُ + كائن + في مكان: لزمه وأقام فيه ولم يتحول إلى غيره: سكنه على سبيل الإقامة الدائمة والموطن الأصلي
بَلَدَ - يَبْلُدُ + كائن + في أمر: لزمه وأقام فيه ولم يتحول إلى غيره: تبلد ذهنه: ثبت فكره ورأيه على
Mücavir kökler80 mücavir (114 toplam)
- موت
5 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- سحب
2 ortak ayet · Fışkıran sudur
- نكد
1 ortak ayet · Huysuz
- سوق
2 ortak ayet · Sevk bacak demektir
- خرج
4 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- نشر
2 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- غرر
2 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- ثمر
2 ortak ayet · Meyve demektir
- ثقل
2 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
- سبأ
1 ortak ayet · Şehir adı, şarabın yapıldığı üzüm bahçelerinin olduğu bir…
- رزق
3 ortak ayet · Üzüm demektir
- نقب
1 ortak ayet · Geçit, yarık, delik demektir
Geçtiği ayetler(19)
لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ
BeldelerKüfredenlerin diyar diyar dönüp dolaşmaları sakın seni aldatmasın.
مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ
BeldelerKüfredenlerden başkası Allah’ın ayetleri üzerinde tartışmaya girişmez. Öyleyse onların şehirlerde dönüp dolaşması seni aldatmasın.
وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ
BeldelerBiz; onlardan önce, kendilerinden daha kuvvetli olan ve diyar diyar dolaşan nice nesilleri yok etmişizdir. Kurtuluş var mı?
الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ
BeldelerKi o, şehirlerde bir benzeri yaratılmayandı.
الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ
BeldelerKi bunlar, memleketlerde azgınlık etmişlerdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بلد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قرى, مدن, مصر |
| Zıt Kök | بدو |
| Çekirdek Özet 1 | Göğsün yere yapışması, sınırları belirli bir toprak parçasına çöküp yerleşme ve yapışma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın veya canlıların iskân edip bağlandığı, fiziksel ve hukuki sınırları belirlenmiş yaşam alanı ve yeryüzü parçası |
| Çekirdek Özet 3 | Kurumsallaşmış, sınırları tayin edilmiş, güvenliği ve hukuku içeren yerleşik siyasi ve kentsel düzen |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca modern idari taksimattaki şehir veya sıradan bir toprak parçası sanıp, kökün taşıdığı sınırları belli olma, yere bağlanma ve güvenlik eksenli yerleşiklik kurucu vasfını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بل | Nem, ıslaklık, zemine geçme, nüfuz etme ve temas etme hareketi (بلس, بلع, بلغ, بلو) | د | Dal harfinin sınır koyucu, durdurucu ve kapı vazifesi gören etkisiyle temas ve yayılma hareketi zemine çöküp yapışmaya, sınırları belirlenmiş sabit bir mekân edinmeye dönüşür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Canlının içine girip sığındığı korunaklı iç hacim ve barınma alanı |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırları belirleme, sevk etme, bir merkeze raptetme ve bağlama gücü |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Giriş ve çıkışın denetlendiği belirli bir eşik, sınır ve geçiş hattı |
| بلد | Giriş ve çıkışı belirli bir kapı ve sınır dahilinde (د), nizamla yönlendirilip bağlanarak (ل) içine girilen, yerleşilen ve sahiplenilen korunaklı mekân (ب) |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin göğsünü yere yapıştırarak çökmesi; göğüs kafesinin alt kısmı ve iki kaş arası düzlük; sınırları belirginleşmiş zemin parçası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rumme'nin devesinin göğsünü yere vurup çöküşünü tasvir ettiği beytinde devenin göğsü ve zemin anlamında: أنيخت فألقت بلدة فوق بلدة / قليل بها الأصوات إلا بغامها |
| Erken Arapça kullanım | Yeryüzünün her bir sınırlandırılmış parçası, mezarlık, sahipsiz bırakılmış deve kuşu yumurtası için kullanılan tabirler ve kişinin şaşırıp elini göğsüne vurarak hareketsiz kalması anlamındaki kullanım |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça kök بلد, Sami dillerinin genelinde mekânın sınırlandırılması, yerleşiklik ve zemine bağlanma semantik ekseninde yer alır. Kökün ilk fiziksel katmanını oluşturan göğsün yere yapışması ve sabitlenme eylemi, Arapçanın erken döneminde araziyi mesken edinme olgusuyla bütünleşmiştir. Akatça gibi erken Doğu Sami katmanında yer alan ve yaşamak, hayat bulmak, ikamet etmek anlamlarına gelen köklerle dolaylı anlamsal temaslar kurulabilse de, Batı ve Güney Sami havzasında kelime daha çok fiziksel olarak sınırları tayin edilmiş mülk ve yurt arazisini temsil eder. İbranice ve Süryanice hatlarında doğrudan üçlü fonetik denkliğin birebir kullanımı sınırlı kalmış; Arapça, göğsün zemine teması biçimindeki bedensel tasviri koruyarak bunu kurumsal, coğrafi ve hukuki bir yerleşim alanına genişleten en zengin dilsel mirası üretmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çökme, yapışma, göğsün yere teması | Devenin göğsünü yere yapıştırması fiilinden hareketle bir toprak parçasını sahiplenme, sınırlandırma ve yerleşme anlamı gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkâmet ve yerleşik zemin | Batı ve Güney Sami havzasında sınırları belirlenmiş iskân alanı ve toprak parçası tasarımıyla örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بلد | Anlamlı | Göğsü yere yapıştırmak, sınırları belirli mekân edinmek | Devenin göğsü, sınırları belirli arazi, yerleşim yeri | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بدل | Anlamlı | Değiştirmek, yerine başkasını koymak | Bir şeyin yerine benzerini veya zıddını ikame etmek | Kur'an'da geçer; konumun ve unsurun başkasıyla yer değiştirmesi |
| لبد | Anlamlı | Üst üste yığılmak, yapışıp kalmak | Bir şeyin zemine veya birbirine yapışması, keçeleşmesi, yoğun topluluk | Kur'an'da geçer; zeminle bütünleşme ve ayrılmama yönüyle ortak çekirdeklidir |
| لدب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| دبل | Anlamlı | Toplamak, düzeltmek, büyük lokma yapmak | Bir şeyi bir araya getirip yuvarlamak, ıslah etmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| دلب | Anlamlı | Çınar ağacı | Bilinen geniş yapraklı gölgeli ağaç cinsi | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بلد | Merkez | Sınırları belirli yerleşim alanı ve yurt | Sınırları çizilmiş, zeminle bütünleşmiş, kurumsal ve fiziki aidiyet içeren yurt | İnsanın veya canlının yerleşip bağlandığı, güvenliği ve sınırları belirli mekân |
| قرى | Komşu | Toplanma ve üretilme mahalli | İnsanların ve mahsulün bir araya getirilip toplanmasını öne çıkarır; fiziki sınırdan ziyade cemiyet vasfıdır | Nüfusun toplandığı kasaba, köy veya yerleşim merkezi |
| مدن | Komşu | Hukuk, idare ve medeniyet alanı | İdari, siyasi teşkilatlanma ve yargı yetkisini vurgular; topraktan ziyade nizamı hedefler | Siyasi otoritenin ve hukukun merkezileştiği şehir |
| مصر | Komşu | Sınır kenti, garnizon ve metropol | İki bölgeyi ayıran sınır hattı veya büyük vilayet merkezidir; idari ayrışmayı ifade eder | Sınırları tahkim edilmiş büyük şehir veya eyalet |
| بدو | Zıt | Göçebelik, açık çöl, sınırsız sahra | Yerleşiklik, sınır ve sabit zemin olmaksızın sürekli yer değiştirme ve açıkta yaşama hali | Çöl hayatı, yerleşik düzene geçmemiş göçebe yaşam tarzı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بلد | Sınırları belirli yurt, meskûn veya gayrımeskûn arazi parçası | Hem geniş coğrafi bölgeyi hem de sınırları belirli tekil şehri ve toprağı kuşatır | Kesin |
| Latince | territorium, regio, urbs | Sınırlandırılmış toprak parçası, bölge, şehir | Territorium hukuki sınırları, regio coğrafi alanı karşılar; göğsün zemine yapışması metaforunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | settlement, territory, town, country | Yerleşim yeri, sınırlandırılmış yurt, bölge | Settlement yerleşme eylemini, territory hukuki sınırları karşılar; kutsiyet ve ontolojik zemin anlamını tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Ortschaft, Siedlung, Landstrich | Yerleşim yeri, bölge, meskûn alan | Siedlung yerleşimi, Ortschaft mekânı ifade eder; kökün geniş anlam katmanını tek kelimede toplayamaz | Güçlü |
| Fransızca | contrée, terroir, cité | Yerleşim bölgesi, memleket, şehir | Contrée ve terroir toprağa bağlılığı, cité kurumsal yapıyı karşılar; kavramın çok yönlülüğünü kısmen örter | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Gaffiot.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبَلَدِ / بَلَدًا | Kutsal, güvenli ve sınırları ilahi buyrukla belirlenmiş merkez (Mekke-i Mükerreme) | Hz. İbrahim'in emniyet duası ve Mekke üzerine yapılan ilahi yemin bağlamı: Bakara 2:126, İbrâhîm 14:35, Beled 90:1-2, Tîn 95:3 |
| بَلْدَةً / بَلَدٍ | Yağmurla diriltilen, sınırları belli tarımsal veya coğrafi arazi parçası | Suyun ölü toprağa inmesi ve yeniden dirilişin delili olan kevnî ayetler: A'râf 7:57, Furkân 25:49, Fâtır 35:9, Zuhruf 43:11, Kâf 50:11 |
| الْبِلَادِ | Yeryüzünün bağımsız bölgeleri, ülkeler, medeniyet havzaları | İnsanların iktisadi amaçla dolaştığı veya zalim güçlerin fesat çıkardığı geniş coğrafyalar: Âl-i İmrân 3:196, Mü'min 40:4, Fecr 89:8, Fecr 89:11 |
| بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ | İmar edilmiş, bereketli, mamur ve şükrü gerektiren şehir devleti veya ülke | Sebe' kavminin tarımsal ve toplumsal refah yurdunun tasviri: Sebe' 34:15 |
| بَلَدٍ | Ulaşımı büyük meşakkat gerektiren uzak hedef mekân | İnsanların binekler olmadan ancak nefisleri zorlayarak varabileceği uzak coğrafi yerleşim: Nahl 16:7 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Diriliş (ba's) ve ilahi kudret delilleri | Ölü beldenin suyla diriltilmesinin ahirette bedenlerin dirilmesine kesin delil teşkil etmesi | İlahi kudretin ve dirilişin fiziki kanıtı olarak toprak ve yurt |
| Fıkıh | Harem-i Şerif, dârü'l-İslam ve ikamet hükümleri | Mekke'nin el-Beledü'l-Emîn oluşunun hukuki sonuçları, avlanma ve bitki örtüsünün dokunulmazlığı ile ikamet ahkâmı | Hukuki ve şer'i sınırları belirlenmiş dokunulmaz mekân |
| Tefsir | Beled ve Tîn surelerindeki kasemler | İlahi yeminin Mekke'nin zatına mı yoksa orada ikamet eden Hz. Peygamber'e mi yönelik olduğu tartışması | Tarihsel, kutsal ve toplumsal bir merkez olarak belde |
| Hadis | Vatan, hicret ve yeryüzü mülkiyeti | Yeryüzünün bütünüyle Allah'ın beldesi olduğu ve Medine'nin de Harem sınırlarının tayini | Güvenli sığınak, meşru yaşam alanı ve yerleşik nizam |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidin mekânsal merkezi ve mabedin çevresi | Harem / Mukaddes yurt | Koruma ve emniyet sağlama | Dinin yeryüzündeki merkezi sınırları belirlenmiş bir belde olarak tesis edilmiş ve ibadetin emniyetli zemini kılınmıştır | Kesin |
| İlmi | Tabiatın gözlemlenmesi ve kuraklığın izlenmesi | Dirilen ekolojik zemin | Ekolojik ve kozmik döngüyü anlama | Ölü bir beldenin su ile canlanması, biyolojik üretimin ve fizik kanunlarının incelenmesi için bir laboratuvar işlevi görür | Güçlü |
| Siyasi | İdari egemenlik ve otoritenin sınırları | Devlet toprağı / Yurt nizamı | Hukuki hakimiyeti ve itaati tesis etme | Siyasi iktidarın ve hukukun uygulandığı, sınırları tayin edilmiş vatan ve yönetim havzasıdır | Kesin |
| İktisadi | Ticaret, imar, tarım ve bayındırlık alanı | İktisadi pazar ve üretim havzası | Refah, mübadele ve rızık temini | Sebe' kavmi örneğinde olduğu gibi tarım, ticaret ve bayındırlığın üretildiği bereketli iktisadi havza | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınırlı küme ve kararlı denge havzası (Bounded domain / Basin of attraction) | Dinamik sistemlerde, etrafı sınırlarla çevrili, yörüngelerin içine doğru çekilip sabitlendiği ve dış tesirlerden yalıtılmış kapalı/sınırlı faz uzayı hacmi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşmış yerleşim ve egemenlik alanı (Territory / Sedentary institution) | Sosyolojide göçebelikten yerleşikliğe geçişle birlikte mülkiyet, hukuk, vergi ve siyasi egemenliğin geçerli olduğu sınırlandırılmış toplumsal mekân | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca günümüz idari taksimatındaki belediye/kasaba sınırına veya sadece kuru bir toprak parçasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بلد, hem ıssız ve sınırlı bir çöl arazisinden başlayıp yağmurla hayat bulan biyolojik alanı, hem uluslararası ticaret ve siyasetin döndüğü ülkeleri, hem de peygamberlerin kurduğu ilahi güvenlik ve hukuk nizamına sahip kutsal şehri kapsayan çok katmanlı bir yerleşim alanıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın beldeye yüklediği ontolojik güvenlik, imar sorumluluğu, tevhid merkezli yerleşim hukuku ve medeniyet inşası boyutunun gözden kaçıp metnin salt coğrafi veya idari bir niteleme gibi okunması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mekân tasavvurunu, insanın yeryüzündeki yerleşiklik ahlakını ve peygamberî davetin tevhidi bir şehir ve toplum modeline nasıl raptedildiğini anlamanın anahtar kavramıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke'nin emniyeti ve Hz. İbrahim'in dualarını anlatan ayetlerde (Bakara 2:126, İbrâhîm 14:35), ölü arazinin suyla dirilmesini ahirete delil getiren kevnî ayetlerde (A'râf 7:57, Kâf 50:11) ve mütekebbir kavimlerin diyarlardaki güç gösterisini eleştiren uyarılarda (Âl-i İmrân 3:196, Fecr 89:8-11) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekânın rastgele veya nötr bir toprak parçasından ibaret olduğu zannını yıkar; bir toprağın belde niteliğini ancak sınır, hukuk, emniyet, imar ve tevhide dayalı şükürle kazanabileceğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevenin çöküp göğsünü yere yapıştırması; sınırları ve çerçevesi belirlenmiş, zeminine bağlanılmış toprak parçası.
- Soyut anlamEmniyet, sınır, hukuk ve aidiyet içeren kurumsal yerleşiklik; toprağın hayat bulması ve toplumun organize olduğu egemen yaşam alanı.
- Sistematik karşılıkİlahî veya beşerî hukukun sınırlarını belirlediği, güvenliği tesis edilmiş, iktisadi ve içtimai imarın gerçekleştiği korunaklı yerleşim nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde beldeyi temsil eden yerleşim kümesidir; üzerinde bulunulan fiziki yeryüzü uzayıdır; , mekânın sınırlarını ifade eder ve bu sınırlar tanımlı bir nizam alanı olan dahilindedir; , mekânda var olan emniyet, hayat ve canlılık potansiyelidir ve sıfırdan büyüktür; ise mekânı rastgele bir araziden çıkarıp hukuk, aidiyet ve yerleşiklik düzeni kılan nizam fonksiyonunun gerçekleşme durumudur.