خوف
خ - و - ف
KÖK- 124 geçiş
- 112 ayet
- 46 sîga
- 12 sözlük
Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan maske benzeri şeylerdir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan maske benzeri şeylerdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.117 harfباب الخاء والفاء وو ا ي ء معهما
ف ي خ، خ ي ف، ف و خ، خ و ف، خ ف ي، و خ ف مستعملات فيخ: الفَيْخَةُ: السكرجة لأنها يُفَيَّخُ كما تُفَيَّخُ العَجينةُ فتجعل كالسكرجةِ، قال:
ونَهيدَةٍ في فيخةٍ مع طِرْمَةٍ أهْديْتُها لفتى أراد الزَّغْبَدا
وأفاخَ الرجلُ إفاخَةً، وذلك أن تصد عنه فيسقط في يده.
والإفاخَةُ: الريح بالدبر، قال:
....... كلُّ بائلةٍ تُفيخُ
وقال:
أفاخُوا من رماحِ الخَطَّ لما رأونا قد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR525 harfخَافَ الرجل يَخافُ خَوْفاً وخيفَةً ومَخافَةً، فهو خائِفٌ، وقومٌ خَوَّفٌ على الأصل وخُيَّفٌ على اللفظ. والأمر منه خَفْ بفتح الخاء. والخيفَةُ: الخوفُ، والجمع خيفٌ، وأصله الواو. وخاوَفَهُ فخافَه يَخوفُهُ: غلبه بالخوف أي كان أشدَّ خوفاً منه. والإخافةُ: التَخْويفُ. يقال: وجعٌ مخيفٌ، أي يُخيفُ من رآه. وطريقٌ مَخوفٌ؛ لأنه لا يُخيفُ وإنما يُخيفُ فيه قاطعُ الطريق. وتَخَوَّفْتُ عليه الشيءَ، أي خِفْتُ.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.518 harf(باب الخاء والواو وما يثلثهما)
(خوي) الخاء والواو والياء أصلٌ واحد يدلُّ على الخُلوِّ والسُّقوط. يقال خَوَتِ الدّارُ تخوي. وخَوَى النّجم، إذا سقَط ولم يكنْ عند سقوطه مَطر؛ وأخْوَى أيضاً. قال:
وأَخْوَتْ نَجُومُ الأخْذِ إلاّ أنِضَّةً *** أنِضَّةَ محْلٍ ليس قاطِرُها يُثْرِي([1]) وخَوَّتِ النّجومُ تخوِيةً، إذا مالت للمَغِيب. وخَوَّتِ الإبلُ تخويةً، إذا خُمِصَتْ بُطونُها. وخَويت المرأةُ خَوَىً،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.653 harf- الخوف: توقع مكروه عن أمارة مظنونة، أو معلومة، كما أن الرجاء والطمع توقع محبوب عن أمارة مظنونة، أو معلومة، ويضاد الخوف الأمن، ويستعمل ذلك في الأمور الدنيوية والأخروية. قال تعالى: ﴿ويرجون رحمته ويخافون عذابه﴾ [الإسراء/57]، وقال: ﴿وكيف أخاف ما أشركتم ولا تخافون أنكم أشركتم بالله﴾ [الأنعام/81]، وقال تعالى: ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا﴾ [السجدة/16]، وقال: ﴿وإن خفتم ألا تقسطوا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR699 harfخ و ف
خفته على مالي خوفاً وخيفة وتخوفته عليه وما أخوفني عليك وهذا أمر مخوف " وأخوف ما أخاف عليكم ضعف الإيمان " وهرب مخافة الشر وأدركته المخاوف والقوم خوف وأخافه وخوفـه وتخوفـه: جعلـه مخوفـاً.
تقـول: مـا كنـت خائفـاً فخوفنـي فلـان.
ومـا كان الطريق مخوفاً فجوّفه السبع أو العدوّ وأخاف الطريق والثغر وطريق وثغر مخيف.
ومن المجاز: طريق خائف.
قال عبيد: فربّ ماء وردت أجـن سبيله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.685 harfالخَوْفُ: الفَزَعُ، خافَه يخافُه خَوْفاً وخِيفةً ومَخافةً. قال الليث: خافَ يخافُ خَوْفاً، وإنما صارت الواو أَلفاً في يَخافُ لأَنه على بناء عمِلَ يَعْمَلُ، فاستثقلوا الواو فأَلقَوْها، وفيها ثلاثة أَشياء: الحَرْفُ والصَّرْفُ والصوتُ، وربما أَلقوا الحَرْفَ بصرفها وأَبقوا منها الصوت، وقالوا يَخافُ، وكان حدّه يَخْوَفُ بالواو منصوبة، فأَلقوا الواو واعتمد الصوت على صرف الواو، وقالوا خافَ، وكان حدّه خوِف
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR399 harf* خ و ف * * خَافَ * يخاف * خَوْفا * و * خِيفَةً * و * مَخَافةً * فهو * خَائِفٌ * وقوم * خُوَّفٌ * على الأصل و * خُيَّفٌ * على اللفظ والأمر منه خف بفتح الخاء و * الخِيفَةُ * الخوف و * الإخَافَةُ * التخويف يقال وجع * مُخِيفٌ * أي يخيف من رآه وطريق * مَخُوفٌ * لأنه لا يخيف وإنما يخيف فيه قاطع الطريق و * تَخَوَّفْتُ * عليه الشيء أي خفت و * تَخَوَّفَهُ * أي تنقصه ومنه قوله تعالى ﴿أو يأخذهم على تخوف﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.109 harfخاف الرجل، يخاف، خوفا، وخيفا هكذا هو مضبوط بالفتح، وهو أيضا مقتضى سياقه، والصحيح أنه بالكسر، وهو قول اللحياني، وهكذا ضبطه بالكسر، وفيه كلام يأتي قريبا، ومخافة، وأصله: مخوفة، ومنه قول الشاعر:
وقد خفت حتى ما تزيد مخافتـي على وعل في ذي المطارة عاقل وخيفة، بالكسر، وهذه عن اللحياني، ومنه قوله تعالى: واذكر ربك في نفسك تضرعا وخيفة ، وقال غيره: الخيف، والخيفة، اسمان، لا
خاف الرجل، يخاف، خوفا، وخيفا هكذا هو مضبوط بالفتح، وهو أيضا مقتضى سياقه، والصحيح أنه بالكسر، وهو قول اللحياني، وهكذا ضبطه بالكسر، وفيه كلام يأتي قريبا، ومخافة، وأصله: مخوفة، ومنه قول الشاعر: وقد خفت حتى ما تزيد مخافتـي على وعل في ذي المطارة عاقل وخيفة، بالكسر، وهذه عن اللحياني، ومنه قوله تعالى: واذكر ربك في نفسك تضرعا وخيفة ، وقال غيره: الخيف، والخيفة، اسمان، لا مصدران، وأصلها خوفة، صارت الواو ياء، لانكسار ما قبلها، وجمعها خيف، هكذا هو مضبوط في سائر النسخ، بكسر ففتح، والصواب بالكسر، ومنه قول صخر الغي الهذلي: فلا تـقـعـدن عـلـى زخة وتضمر في القلب وجدا وخيفا هكذا أنشده اللحياني، وجعله جمع خيفة، قال ابن سيده: ولا أدري كيف هذا؛ لأن المصادر لا تجمع إلا قليلا، قال: وعسى أن يكون هذا من المصادر التي قد جمعت، فيصح قول اللحياني. قال الليث: خاف، يخاف، خوفا، وإنما صارت الواو ألفا في يخاف؛ لأنه على بناء عمل يعمل، فاستثقلوا الواو، فألقوها، وفيها ثلاثة أشياء، الحذف، والصرف، والصوت وربما ألقوا الحرف بصرفها، وأبقوا منها الصوت، وقالوا: يخاف، وكان حده يخوف، بالواو منصوبة، فألقوا الواو واعتمد الصوت على صرف الواو، وقالوا: خاف، وكان حده خوف، بالواو مكسورة، فألقوا الواو بصرفها، وأبقوا الصوت، واعتمد الصوت. على فتحة الخاء، فصار معها ألفا لينة. وأما قول الشاعر: أتهجر بيتا بالحجاز تلفعتبه الخوف والأعداء أم أنت زائره?
وإنما أراد بالخوف المخافة، فأنث لذلك. أي: فزع فهو خائف، والأمر منه خف، بفتح الخاء، وهم خوف وخيف، كسكر، وقنب، والذي في الصحاح: خوف، وخيف، مثل قنب، ذكره صاحب اللسان، قال الصاغاني: ومن خيف، كسكر، قراءة ابن مسعود رضي الله عنه أن يدخلوها إلا خيفا ، قال الكسائي: ما كان من بنات الواو من ذوات الثلاثة أوجه: يقال: خائف، وخيف، وخوف، ونحو ذلك كذلك، ففي سياق عبارة المصنف قصور لا يخفى. قال غيره: قوم خوف: خائفون، أو هذه اسم للجمع، ومنه قوله تعالى: )خوفا وطمعا(، أي: اعبدوه خائفين عذابه، طامعين في ثوابه. والخوف أيضا: القتل، قيل: ومنه قوله تعالى: )ولنبلونكم بشيء من الخوف والجوع( هكذا فسره اللحياني. الخوف أيضا: القتال، ومنه قوله تعالى: )فإذا جاء الخوف(، وكذلك قوله تعالى: )وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به(، هكذا فسره اللحياني. الخوف أيضا: العلم، ومنه قوله تعالى: )وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا( كذا قوله تعالى: )فمن خاف من موص جنفا أو إثما(، هكذا فسره اللحياني. الخوف: أديم أحمر، يقد منه أمثال السيور ثم يجعل على تلك السيور شذر، تلبسه الجارية، الثلاثة عن كراع، لغة في الحوف بالمهملة، وهي أولى، كما في اللسان. ورجل خاف: خائف، قال سيبويه: سألت الخليل عن خاف، فقال: يصلح أن يكون فاعلا ذهبت عينه، ويصلح أن يكون فعلا، قال: وعلى أي الوجهين وجهت، فتحقيره بالواو، وفي الصحاح: وربما قالوا: رجل خاف: أي: شديد الخوف، جاءوا به على فعل، مثل فرق، وفزع، كما قالوا: رجل صات: أي شديد الصوت. والخافة: جبة من أدم، يلبسها العسال، وهكذا فسر الأخفش قول أبي ذؤيب الآتي، وقيل: فروة يلبسها الذي يدخل في بيوت النحل، لئلا تلسعه، أو خريطة منه ضيقة الأعلى، واسعة الأسفل، يشتار فيها العسل، نقله الجوهري، وأنشد لأبي ذؤيب: تأبط خافة فيها مـسـاب فأصبح يقتري مسدا بشيق
أو سفرة كالخريطة مصعدة، قد رفع رأسها للعسل، نقله السكري، في شرح قول أبي ذؤيب. قال ابن بري: عين خافة، عند أبي علي ياء، مأخوذة من قولهم: الناس أخياف، أي: مختلفون، لأن الخافة خريطة من أدم منقوشة بأنواع مختلفة من النقش، فعلى هذا كان ينبغي أن يذكر الخافة في فعل )خيف(. وخفته، أخوفه، كقلته أقوله: غلبته بالخوف، أي: كان أشد خوفا منه، وقد خاوفه مخاوفة، نقله الجوهري. يقال: هذا طريق مخوف: إذا كان يخاف فيه، ولا يقال: مخيف، يقال: وجع مخيف، لأن الطريق لا تخيف، وإنما يخاف قاطعها، نقله الجوهري، وهكذا خص ابن السكيت بالمخوف الطريق، وذكر هذا الوجه الذي ذكره الجوهري، وخص بالمخيف الوجع. وقال غيره: طريق مخوف، ومخيف: يخافه الناس، ووجع مخوف، ومخيف يخيف من رآه.وفي الحديث: )من أخاف أهل المدينة أخافه الله تعالى(، وفي آخر: )أخيفوا الهوام قبل أن تخيفكم(، أي احترسوا منها، فإذا ظهر منها شيء فاقتلوه، المعنى اجعلوها تخافكم، واحملوها على الخوف منكم، لأنها إذا أرادتكم ورأتكم تقتلونها فرت منكم. والمخيف: الأسد الذي يخيف من رآه، أي يفزعه، قال طريح الثقفي: وقص تخيف ولا تخاف هزبر لصدورهن حطيم وحائط مخيف: إذا خفت أن يقع عليك، وقال اللحياني: حائط مخوف، إذا كان يخشى أن يقع هو. وخوفه، تخويفا: أخافه أو خوفه: صيره بحال يخافه الناس وقيل: إذا جعل فيه الخوف، وقال ابن سيده: خوفه: جعل الناس يخافونه، ومنه قوله تعالى: )إنما ذالكم الشيطان يخوف أولياءه(، أي: يخوفكم فلا تخافوه، كما في العباب، وقيل: يجعلكم تخافون أولياءه، وقال ثعلب: أي يخوفكم بأوليائه، قال ابن سيده: وأراه تسهيلا للمعنى الأول. وتخوف عليه شيئا: خافه، نقله الجوهري. تخوف الشيء: تنقصه، وأخذ من أطرافه، وهو مجاز، كما في الأساس، وفي اللسان: تنقصه من حافاته، قال الفراء: ومنه قوله تعالى: )أو يأخذهم على تخوف(، قال: فهذا الذي سمعته من العرب، وقد أتى التفسير بالحاء، وقال الأزهري: معنى التنقص أن ينقصهم في أبدانهم وأموالهم وثمارهم، وقال ابن فارس: إنه من باب الإبدال، وأصله النون، وأنشد: تخوف السير منها تامكا قرداكما تخوف عود النبعة السفن
وقال الزجاج: ويجوز أن يكون معناه: أو يأخذهم بعد أن يخيفهم، بأن يهلك قرية فتخاف التي تليها، وأنشد الشعر المذكور، وإلى هذا المعنى جنح الزمخشري في الأساس، وهو مجاز. وفي اللسان: السفن: الحديدة التي تبرد بها القسي، أي: تنقص، كما تأكل هذه الحديدة خشب القسي. وقد روى الجوهري هذا الشعر لذي الرمة، ورواه الزجاج، والأزهري، لابن مقبل، قال الصاغاني: وليس لهما، وروى صاحب الأغاني في ترجمة حماد الراوية أنه لابن مزاحم الثمالي، ويروى لعبد الليث بن العجلان النهدي. قلت: وعزاه البيضاوي في تفسيره إلى أبي كبير الهذلي، ولم أجد في ديوان شعر هذيل له قصيدة على هذا الروي. وخواف، كسحاب: ناحية بنيسابور. يقال: سمع خوافهم: أي ضجتهم، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: تخوفه: خافه، وأخافه إياه إخافا، ككتاب، عن اللحياني، وثغر متخوف، ومخيف: يخاف منه، وقيل: إذا كان الخوف يجيء من قبله، وأخاف الثغر: أفزع، ودخل الخوف منه: ومن المجاز: طريق خائف: قال الزجاج: وقول الطرماح:يصابون في فج من الأرض خائف هو فاعل في معنى مفعول. وحكى اللحياني: خوفنا، أي رقق لنا القرآن والحديث حتى نخاف. والخواف، كشداد: طائر أسود، قال ابن سيدة: لا أدري لم سمي بذلك. والخافة: العيبة، وفي الحديث: )مثل المؤمن كمثل خافة الزرع(. قيل: الخافة: وعاء الحب، سميت بذلك لأنها وقاية له، والرواية بالميم. والخوف: ناحية بعمان، هكذا ذكروا، والصواب بالحاء. وما أخوفني عليك. وأخوف ما أخاف عليكم كذا. وأدركته المخاوف. وتخوفه حقه: تهضمه، وهو مجاز. والتخويف: التنقص، يقال: خوفه، وخوف منه، وروى أبو عبيد بيت طرافة: وجامل خوف مـن نـيبـه زجر المعلى أصلا والسفيح يعني أنه نقصها ما ينحر في الميسر منها، وروى غيره: خوع من نبته. وخوف غنمه: أرسلها قطعة قطعة. وخاف: قرية بالعجم، ومنها الشيخ زين الدين الخافي، صوفي من أتباع الشيخ يوسف العجمي، كان بالقاهرة، ثم نزح عنها، ثم قدمها سنة 823 ومعه جمع من أتباعه، كذا في التبصير. قلت: وهو أبو بكر بن محمد ابن علي الخافي، ويقال: الخوافي، أخذ عن الزين الشبريسي، وعنه الشهاب أحمد بن علي الزلباني الدمياطي. خ ي ف
الخيفان: نبت جبلي، عن ابن عباد، وفي اللسان: هو حشيش ينبت في الجبل، وليس له ورق، ويطول حتى يكون أطول من ذراع صعدا، وله سنمة صبيعاء بيضاء السفلة، وجعله كراع فيعالا، قال ابن سيده: وليس بقوي، لكثرة زيادة الألف والنون، ولأنه ليس في الكلام )خ ف ن(. الخيفان: الكثرة من الناس، يقال: رأيت خيفانا من الناس. قاله ابن عباد. قال الليث: الخيفان: الجراد قبل أن يستوي جناحاها، هكذا في النسخ، والصواب: جناحاه، بتذكير الضمير، وأما عبارة الليث فإنها سالمة من الغلط، فإنه قال: الجرادة، فلزم إرجاع الضمير إليها مؤنثا، أو إذا صارت فيه خطوط مختلفة بياض وصفرة، الواحدة: خيفانة، وقال اللحياني: جراد خيفان: اختلفت فيه الألوان، والجراد حينئذ أطير ما يكون، أو إذا انسلخ من لونه الأول الأسود أو الأصفر، وصار إلى الحمرة قاله الأصمعي، وقال أبو حاتم: إذا بدت في لونه الأحمر صفرة، وبقي بعض الحمرة، فهو الخيفان، أو مهازيلها الحمر التي من نتاج عام أول، نقله أبو حاتم عن بعض العرب، قال أبو خيرة: لا يكون أقل صبرا على الأرض منها إذا صارت خيفانة، ثم يشبه بها الفرس في خيفانة، ثم يشبه بها الفرس في خفتها وطمورها، قال امرؤ القيس: وأركب في الروع خيفانة كسا وجهها سعف منتشر هكذا أنشده الجوهري، والصاغاني، وقال أبو نصر: العرب تشبه الخيل بالخيفان، قال امرؤ القيس: وأركب في الروع خيفانة لها ذنب خلفها مسبطـر وقال عنترة: فغدوت تحمل شكتي خيفانة مرط الجراء لها تميم أتلع
والخيف: الناحية، وفي الصحاح: الخيف: جلد الضرع، ومنه: ناقلة خيفاء، أو ناحية الضرع، أوجلدة ضرع الناقة، هكذا قاله بعضهم. الخيف أيضا: وعاء قضيب البعير، ومنه بعير أخيف، كما سيأتي. الخيف: ما انحدر عن غلظ الجبل، وارتفع عن مسيل الماء، نقله الجوهري، قال: ومنه سمي مسجد الخيف بمنى، وكل هبوط وارتقاء في سفح جبل: خيف. الخيف: غرة بيضاء في الجبل الأسود الذي خلف أبي قبيس، قيل: وبها سمي مسجد الخيف بمنى، أو لأنها خيف، أي: ناحية من منى، أو لانحداره عن الغلظ، وارتفاعه عن المسيل، كما قاله الجوهري، أو لأنها في سفح جبل، هكذا في النسخ، والصواب: لأنه أي المسجد في سفح جبل منى. وخيف سلام: د، قرب عسفان، وخيف النعم: بلد آخر أسفل منه، وخيف ذي القبر: مع آخر أسفل منه أيضا. وخيف الجبل: ع آخر، كل ذلك سمي به، لأنه في سفح الجبل وأخاف الرجل إخافة، أي أتى إلى خيف منى فنزله، نقله الجوهري، كأخيف، كما في المحكم، وهو على الأصل. قال يونس: اختاف: أتى خيف منى، كامتنى: إذا أتى منى. أخاف السيل القوم: أنزلهم الخيف، قاله ابن عباد. قال أبو عمرو: الخيفة السكين، وهي الرميض. الخيفة: عرين الأسد، هكذا ذكره ابن عباد في هذا التركيب، قال الصاغاني: فإن اشتقت من الخوف، فموضع ذكرها )خ و ف(. والخيف، محركة، في الفرس وغيره: زرقة إحدى العينين وسواد الأخرى، جمل أخيف، وناقة خيفاء، وكذلك هو من كل شيء إحدى عينيه زرقاء والأخرى سوداء وفي الجمهرة: والأخرى كحلاء، بدل سوداء، وجمع بينهما في اللسان، فقال: سوداء كحلاء، وفي الحديث، في صفة أبي بكر رضي الله عنه: )أخيف بني تيم(. الخيف في الإبل: سعة الثيل، يقال: ناقة خيفاء، وجمل أخيف، بالمعنيين، بينا الخيف، نقله الجوهري، وقال الفقعسي: صوى لها ذا كدنة جلذيا أخيف كانت أمه صفيا أو الخيفاء من النوق: الواسعة الضرع، قيل: الواسعة جلده، أو لا تكون خيفاء حتى تخلو من اللبن، وتسترخي، هكذا في النسخ، والصواب: يخلو ويسترخي، أي: الضرع، ج: خيفاوات، نادرة، لأن فعلاوات إنما هي للإسم، أو للصفة الغالبة غلبة الاسم، كقوله صلى الله عليه وسلم: )ليس في الخضراوات صدقة(. وجمع الأخيف: خيف، وخوف، بالكسر والضم. من المجاز: هم أخياف، أي: مختلفون، كما في الأساس، زاد الصاغاني: في أشكالهم، وهيآتهم، وفي اللسان: الأخياف: الضروب المختلفة في الأخلاق والأشكال. يقال: إخوة أخياف، إذا كانت أمهم واحدة والآباء شتى، ومنه قولهم: )الناس أخياف(: إذا كانوا لا يستوون، وهو مجاز، قال الشاعر: الناس أخياف وشتى في الشيم وكلهم يجمـعـه بـيت الأدم ومعنى بيت الآدم، أي: أديم الأرض يجمعهم، كل ذلك نقله ابن دريد. قال ابن عباد: خيف، إذا نزل منزلا، وكذلك خيم. قال: خيف الأمر بينهم، بالضم، تخييفا: وزع، ونص الأساس: خيف المال، وهو مجاز. خيف عمور اللثة بين الأسنان: أي تفرقت، قاله الليث، وهو مجاز، وقول ربيعة ابن مقروم الضبي:
وباردا طيبا عذبا مقبلـه مخيفا نبته بالظلم مشهودا المخيف: مثل المخلل، أي قد خيف بالظلم. وتخيف فلان ألوانا: إذا تغير ألوانا، قال الكميت: وما تخيف ألـوانـا مـفـنـنة عن المحاسن من أخلاقه الوظب وسموا أخيف، كأحمد، ويقال: أخيف، كزبير، وقد تقدم في )أ خ ف( الاختلاف في اسم المجفر بن كعب التميمي، فراجعه. ومما يستدرك عليه: خيفت المرأة أولادها: جاءت بهم مختلفين، وهو مجاز. وتخيفت الإبل في المرعى وغيره: اختلفت وجوهها، عن اللحياني. وتخيفه: تنقصه، عن ابن الأعرابي. والخافة: خريضة النحال، على قول أبي علي، موضع ذكره هنا كما تقدم ذكره. قل ابن سيده: وربما سميت الأرض المختلفة ألوان الحجارة خيفاء. وجمع خيف الجبل: أخياف، وخيوف، ومن الأول قول قيس بن ذريح: فغيقة فالأخياف أخياف ظبية بها من لبينى مخرف ومرابع ومن الثاني حديث بدر: مضى في مسيره إليها حتى قطع الخيوف. وخيف بنى كنانة: اسم المحصب، جاء ذكره في الحديث.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.763 harfخَافَ
1 خَافَ خاف خافي , (S, Msb, K, &c.,) originally خَوِفَ, (Lth, L, &c.,) first pers. خِفْتُ, (TA,) aor. يَخَافُ, (S, K, &c.,) originally يَخْوَفُ, (L,) imperative خَفْ, (S,) inf. n. خَوْفٌ (S, Msb, K, &c.) and ↓ خِيفٌ, [originally خِوْفٌ,] (Lh, TA,) erroneously written in the K with fet-h [to the خ], but some say that this is a simple subst., not an inf. n., (TA,) and ↓ خِيفَةٌ, (Lh, S, Msb,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR824 harfخَافَ
خَافَ ( w ) A ( n. ac. خَوْف [ 1 ] , خِيْفَة [ 2tI ] , مَخَافَة [ 17tA ] )
a. [ acc. or Min ], Feared, dreaded.
b. [ 'Ala ], Feared for, was uneasy about.
خَوَّفَ
خَوَّفَ II , أَخْوَفَ IV ,
a. Frightened, alarmed, terrified.
تَخَوَّفَ
تَخَوَّفَ V
a. [ Min ], Was frightened, terrified, took fright at.
b. [ 'Ala ], Trembled for, was alarmed about.
خَوْف
خَوْف [ 1 ],
a. Fear,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok37.403 harfخوف
خَافَ - يَخَافُ - خَوْف - خَائِف - خِيْفَة - خَوَّفَ - يُخَوِّفُ - تَخْوِيْف
خَافَ - يَخَافُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتوقع منه إصابته بضر أو مكروه: يترقب ويتوقع حصول ضرر وأذى ومكروه وعدم رضى من كائن أو شيء أو أمر
﴿إني أخاف الله رب العالمين﴾:
﴿ولا أخاف ما تشركون به﴾: ولا أخاف شيئاً هو ما تشركون به
﴿واللاتي تخافون نشوزهن﴾:
Mücavir kökler138 mücavir (414 toplam)
- حزن
18 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- وجس
3 ortak ayet · Kabın dibinde kalan az yiyecek ve içecek demektir
- جوع
3 ortak ayet · Ceyee suyun toplandığı çukurdur
- طمع
4 ortak ayet · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir
- ربب
32 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- صلح
12 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- قوم
24 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- يوم
19 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- صبأ
2 ortak ayet · Ve sabiiler
- ضجع
2 ortak ayet · Yataktır
- شحح
2 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
- نشز
2 ortak ayet · Tümsek yer demektir
Geçtiği ayetler(112)
لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ
KorkarımBeni öldürmek için elini bana uzatırsan; ben, seni öldürmek için elimi sana uzatmam. Muhakkak ki ben; alemlerin Rabbı olan Allah’tan korkarım.
قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
KorkarımDe ki: Ben, Rabbıma karşı gelirsem, büyük günün azabından korkarım.
وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ
KorkarımKavmi, onunla tartoşmaya girişti. Demişti ki: Beni doğru yola iletmişken; Allah hakkında mı benimle tartışıyorsunuz? O’na şirk koştuklarınızdan korkmam. Meğer ki, Rabbım bir şey dilemiş olsun. Rabbım, ilimce herşeyi kuşatmıştır. Hala düşünüp öğüt almayacak mısınız?
وَكَيْفَ أَخَافُ مَا أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
KorkarımHem siz; Allah’ın size hiçbir delil ve bürhan indirmediği şeyleri O’na şirk koşmaktan korkmazken; kendisine şirk koştuğunuz şeylerden ben nasıl korkarım? Şimdi, bu iki zümreden hangisi emin olmaya daha layıktır? Eğer biliyorsanız.
لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
KorkarımAndolsun ki; Nuh’u kavmine gönderdik de; Ey kavmim, Allah’a kulluk edin, sizin için O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Doğrusu ben, sizin için büyük bir günün azabından korkarım, dedi.
… بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ
KorkarımHani şeytan onlara yaptıklarını süslemiş ve demişti ki: Bugün insanlardan sizi yenecek yoktur. Ben de size muhakkak yardımcıyım. İki ordu karşılaşınca da, iki topuğu üstüne kaçarak: Benim sizinle alakam yok, doğrusu sizin görmediklerinizi görüyorum, ben Allah’tan korkuyorum. Çünkü Allah azabı şiddetli olandır, demişti.
… نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
KorkarımAyetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.
… وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ
KorkarımRabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki, belli bir süreye kadar sizi güzelce geçindirsin. Her lütuf sahibine lütfunu versin. Eğer yüzçevirirseniz; o zaman ben, başınıza gelecek büyük bir günün azabından korkarım.
أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ
KorkarımAllah’tan başkasına ibadet etmeyin. Doğrusu ben, hakkınızda acıklı bir günün azabından korkuyorum.
… وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِنِّي أَرَاكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ
KorkarımMedyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi, iyi bir halde, refah içinde görüyorum. Ve sizi azabla kuşatacak bir günden korkuyorum.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خوف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وجل, رهب, فزع, حذر, خشي |
| Zıt Kök | أمن |
| Çekirdek Özet 1 | Bilinen veya zannedilen bir tehlike belirtisine karşı korunma güdüsüyle geri çekilme, sakınma ve sığınma zırhına bürünme hali |
| Çekirdek Özet 2 | Zarar veya ceza ihtimaline karşı uyanık kalarak itaate yönelme, ilahi sınırlara riayet etme ve güvenliği Allah'a teslimiyette arama |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın gelecekteki tehlikelerden sakınmasını sağlayan zihinsel ve fiili korunma mekanizması; tahribatı önleyici kontrol bilinci |
| Kritik Hata Riski | Kökü kör, edilgen ve iradeyi felç eden panik hali sanarak, onun geleceğe dönük bir tedbir, sorumluluk ve koruyucu eylem bilinci olduğunu gözden kaçırma yanılgısı |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خو | Boşluk, iç incelmesi, çökme, dayanıksızlaşma ve korumasız kalarak içinin boşalması hali; خور kökünde güçten düşme ve zayıflama, خوض kökünde derinliğe ve tehlikeye bodoslama dalma, خول kökünde gözetip koruma ihtiyacı, خون kökünde sağlam bağın içten çökmesi ve ahdi zedeleme, خوي kökünde ise temelsiz kalıp içinin tamamen boşalarak çökmesi durumlarında görülür. | ف | Çekirdeğe eklenen fe harfi kenar, ağız ve dış sınır fikrini katarak, içteki bu boşalma ve zaaf hissinin dış bir tehlike karşısında bedensel veya zihinsel bir korunma, sakınma ve geri çekilme eylemine dönüşmesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar, engel; türetilmiş harf olarak ses tonundaki hırıltıyla zorlanmış veya sarsılmış ayrım hattı | Bir tehdidin ya da sınır aşımının varlığını, kişinin kendini koruma amacıyla ördüğü emniyet sınırını temsil eder. |
| و | Çengel, bağ, kazık; yönelme ve irtibat | Kişinin tehdit kaynağına veya sığınağa doğru içsel bir bağ ve yönelim geliştirmesini simgeler. |
| ف | Ağız, nefes, kenar ve dışavurum | Sarsıcı tehdidin dış sınırda hissedilmesiyle beliren nefes kesintisi, kaçınma eylemi ve tehlikenin dışarıya doğru püskürtülme çabasıdır. |
| خوف | Koruma çiti, yönelim bağı ve sınır açıklığı imgelerinin birleşimi | Bir tehdit karşısında kişinin kendini sınırlandırıp geri çekilerek koruma zırhı edinmesini ve tehlikeye karşı uyanık kalarak savunma hattı kurmasını betimler. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Fiziksel anlamda arıcıların bal toplarken sokulmaktan veya su taşıyıcıların ıslanıp yıpranmaktan korunmak için giydikleri deriden mamul koruyucu tulum, önlük veya kalkan vazifesi gören cübbe الخافة anlamına gelir; ayrıca bir şeyin kenarından eksiltilip kemirilmesi التخوف durumunu ifade eder. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Ubeyd b. el-Ebras, ıssız ve tehlikelerle dolu bir su kaynağını tasvir ederken yolu tehlikeli ve ürkütücü anlamında bu kökü mecazen فرب ماء وردت أجن سبيله خائف جديب şeklinde kullanmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arap bedevileri ve dilcileri, emniyetin zıddı olarak beklenmeyen bir tehlikeden kaçınma, yırtıcı veya düşman baskınına karşı teyakkuzda olma halini bu kökle adlandırmış; tehlikeli geçitler için yolun kendisi tehlike saçtığı veya içinde korkulduğu için طريق مخوف tabirini kullanmışlardır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Batı Sami dilleri ve genel Afro-Asyatik havzada خوف kökü, doğrudan tehlikeden sakınma, ürkme ve tehdit karşısında içine kapanma anlam örüntüsüyle teyit edilir. İbranicede yer alan h-p-h veya h-w-p kökleri (örten, gizleyen, koruyan, tehlikeye karşı saran) ve Süryanicede sığınma, gizlenme veya sakınma türevleriyle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik sergiler. Akadca dilinde yer alan hāpu veya hipu (kırılma, parçalanma, tehlike hissiyle sarsılma) kökleriyle semantik bir akrabalık sezilse de, Arapçada kelime somut zırh ve deriden mamul koruyucu örtü anlamından hareketle, gelecekte vuku bulması muhtemel bir zararın önceden sezilerek tedbir alınması ve geri çekilme psikolojisi yönünde özelleşmiştir. Erken Sami kök katmanında kökün çekirdeği hem zayıflık ve iç boşalmasını hem de bu eksikliği giderecek bir örtünme ve sakınma güdüsünü barındırır.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خوف ile somut koruyucu tulum veya kalkan olan الخافة ve eksilme anlamına gelen التخوف | Arapça içinde tehlikeye karşı bedeni zırhlayan deri giysi ile tehdidin varlığı durumunda bireyin içine büzüşüp sakınması arasında doğrudan somut-soyut geçişi bulunur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice h-p-h / h-w-p ve Süryanice sakınma, örtme, sığınma formları | Gelecek tehlikeden sakınmak için örtünme, sığınak arama ve tedirginlik duyma temelinde ortak bir semantik alan paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik diğer kollarda tehlike anında büzülme, gizlenme ve deriye sığınma biçimleri | Çeşitli Berberi ve Doğu Afrika dillerinde tehlike karşısında kabuğuna çekilme veya örtünme fiillerinde benzer fonetik-anlamsal izler görülür. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خوف | Anlamlı | Korku, sakınma, tedbir alma | Gelecekte beklenen bir tehlike veya kötülük belirtisi karşısında uyanık olup korunma hissi duymak. | Hedef köktür. Kur'an'da geçer. |
| خفو | Anlamlı | Gizlenme, örtünme, belirme | Gizli kalmak, örtülü olmak veya örtüyü açıp ortaya çıkarmak; saklanma yönüyle hedef kökle anlam akrabalığı taşır. | Kur'an'da bu dizilişle geçmez; خفي olarak geçer. |
| وخف | Anlamlı | Zayıf yağmur, hafif ıslanma, hızla akma | Suyun veya yağmurun hafifçe dökülmesi, bir yere hızla temas edip geçmesi anlamındadır. | Kur'an'da geçmez. |
| وفخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فخو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf sıralamasıyla müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فوخ | Anlamlı | Kokunun yayılması, rüzgarın esmesi, içi boşalma | Gazın, kokunun veya içinin boşalıp sönmesi; iç boşluğu fikriyle ikili çekirdeğe yaklaşır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خوف | Merkez | Geleceğe dönük tehlike beklentisi ve sakınma | Gelecekteki somut veya soyut bir zarar ihtimaline karşı duyulan tedirginlik ve buna karşı tedbir alma hali. | Tehlike emaresine dayalı korunma refleksidir. |
| خشي | Komşu | Bilgi ve tazim temelli derin ürperti | Korkulan şeyin büyüklüğünü ve azametini bilmekten kaynaklanan, ilim ve saygı ağırlıklı içsel çekinme. | Bilgiye dayalı hürmet korkusudur; havftan daha derin ve bilinçlidir. |
| وجل | Komşu | Kalbin anlık sarsılması ve çarpması | Bir uyarı, ilahi hitap veya ani durum karşısında kalpte beliren doğrudan ve fiziksel heyecan sarsıntısı. | Kalbin ürperişidir; havf gibi uzun süreli bir tedbir değil anlık bir titreşimdir. |
| رهب | Komşu | Sürekli, derin ve temkinli kaygı hali | İbadet ve itaatte gevşeklik göstermemek için zihni sürekli teyakkuzda tutan derin kaygı ve ihtiyat. | Sürekli bir iç teyakkuz ve ibadet disiplinidir. |
| فزع | Komşu | Ani panik ve dehşet anında sığınma arayışı | Beklenmedik bir tehlike veya gürültü anında aklın ve iradenin sarsılarak hemen bir koruyucuya koşması. | Ani şok, şaşkınlık ve acil sığınma arzusudur. |
| حذر | Komşu | Zarardan uyanıklıkla korunma eylemi | Tehlikenin farkında olarak ona karşı fiilen önlem alma, uyanık olma ve savunma pozisyonuna geçme. | Zihinsel kaygıdan ziyade pratik sakınma ve tedbirdir. |
| أمن | Zıt | Güven, iç huzuru, tehlikeden emin olma | Hiçbir zarar veya tehdit ihtimalinin kalmadığına inanarak kalbin mutmain ve sakin olması hali. | Korkunun bittiği, korunma ihtiyacının yerini sükûna bıraktığı durumdur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خوف | Beklenen bir zarardan sakınma ve korunma hali | Geleceğe dair bir tehlike emaresinin doğurduğu ürperti ve buna bağlı olarak alınan korunma tedbirini ifade eder. | Kesin |
| Latince | metus, timor | Korku, kaygı, sakınma | Timor zihinsel ve bedensel korku reaksiyonunu, metus ise gelecekteki bir tehlikeye karşı duyulan hesaplı ve rasyonel kaygıyı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | fear, apprehension, dread | Korku, endişe, kaygılı beklenti | Fear genel korku durumunu verirken, apprehension kökün gelecekteki bir ihtimale yönelik akli kaygı ve sakınma nüansını daha iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Furcht, Befürchtung | Korku, endişe duyma, sakınma | Furcht somut bir tehlike karşısındaki korkuyu, Befürchtung ise geleceğe yönelik kötü bir beklenti ve kaygıyı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | peur, crainte, appréhension | Korku, çekinme, sakınma | Crainte saygı ve tehlike bilincine dayalı sakınmayı, appréhension ise gelecekteki bir kötülüğün getirdiği kaygılı teyakkuzu ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَوْفٌ / الْخَوْفُ | Can, mal ve emniyet tehdidi, dünyevi kıtlık ve tehlike hali | Açlık, yoksulluk veya düşman saldırısı tehdidiyle imtihan edilme ve sükûnetin bozulması bağlamında Bakara 2:155 ve Âl-i İmrân 3:175 gibi ayetlerde geçer. |
| خَوْفًا وَطَمَعًا | İbadet ve yakarışta denge, umut ile sakınma arasındaki zihinsel teyakkuz hali | Müminlerin Allah'a yalvarırken ne güven sarhoşluğuna ne de yeise kapılmadan dua etmeleri bağlamında A'râf 7:56 ve Secde 32:16 gibi ayetlerde yer alır. |
| خِفْتُمْ / خَافَ | Bilmek, kuvvetle tahmin etmek, kesin kanaate varmak | Ailevi hukukun bozulmasından, sınırların çiğnenmesinden veya haksızlık yapılmasından endişe edilip durumun anlaşılması bağlamında Bakara 2:229 ve Nisâ 4:35 gibi ayetlerde görülür. |
| تَخَفْ / لَا تَخَافَا | Peygamberlerin beşeri ürpertisi karşısında ilahi teminat ve teskin | Tebliğ görevi esnasında zalim idareciler veya olağanüstü hadiseler karşısında beliren insani ürperti bağlamında Tâhâ 20:68 ve Kasas 28:31 gibi ayetlerde geçer. |
| بِتَخَوُّفٍ | Eksilterek, azar azar alarak, tedrici kayıplarla tüketme | Toplumların veya canların ani değil, azar azar ve eksiltilerek helake ya da cezaya uğratılması bağlamında Nahl 16:47 ayetinde geçer. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havf ve recâ dengesi, ilahi adalet ve va'd-va'îd | Müminin iman hayatında korku ile ümit arasındaki dengenin imanın sıhhatine etkisi; korkunun kulu günahtan alıkoyan iradi bir eylem olup olmadığı. | Gelecekteki azap tehlikesine karşı sorumluluk bilinciyle günahı terk etme iradesi. |
| Fıkıh | Salatü'l-havf (korku namazı), ehliyet arızaları ve ikrah | Düşman veya yırtıcı tehlikesi altında ibadetlerin ifa biçimi; ölüm veya yaralanma tehdidi altında hukuki tasarrufların geçerliliği. | Can güvenliğini tehdit eden somut ve yakın tehlike hali. |
| Tefsir | Gaybı bilme, takva, ahiret azabından sakınma | Ayetlerde geçen korkunun sadece psikolojik bir sarsıntı mı yoksa ilme ve bilgiye dayalı bir sakınma mı olduğu tahlili. | Somut tehlike belirtisinden doğan uyanıklık ve fiili sakınma. |
| Hadis | Takva, Allah korkusundan ağlama, müminin hali | Müminin iki korkuyu aynı anda yaşamayacağı (dünyada korkanın ahirette emin kılınacağı) ve Allah korkusunun kötülükten alıkoyucu gücü. | Kalbi kötülükten koruyan ve amele yönlendiren canlı iç murakabe. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Allah-kul ilişkisi ve ibadet ahlakı | Takvanın koruyucu zırhı ve teyakkuz | İbadette aşırılıktan veya gevşeklikten koruma | Kulun kendi ameline güvenerek rehavete kapılmasını engeller, sorumluluk bilincini daima canlı tutar. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik şüphe ve tahkik | Hata yapma ve yanılma ihtiyatı | İddiaları denetleme ve teyit etme | Araştırmacının kesin delil olmadan hüküm vermekten sakınmasını ve bilgiye ihtiyatla yaklaşmasını sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik mimarisi | Tehdit analizi ve savunma refleksi | Toplumsal emniyeti sağlama ve caydırıcılık | Dış saldırı veya iç kargaşa ihtimallerine karşı devletin sınır güvenliğini ve hukuki müeyyideleri hazır tutmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Risk yönetimi ve piyasa güvenliği | Zarar beklentisi ve ihtiyat payı | Kaynak israfını ve iflası önleme | Sermayenin yok olma veya kriz riskine karşı rezerv bulundurma, hesapsız borçlanmadan kaçınma bilincidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri bildirimli koruma devresi ve eşik kontrolü (control threshold / error margin) | Bir sistemin aşırı yük, gerilim veya sıcaklık artışı gibi tehlike sinyallerini önceden algılayıp sistemi kapatarak veya akımı keserek hasardan koruması, kökün sakınma ve zırha bürünme dinamiğiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Risk algısı ve ihtiyati tedbir mekanizması (risk assessment and precaution) | Hukuk ve kriminolojide suçun caydırıcılığı ile sosyolojide toplumsal belirsizlikler karşısında bireylerin savunmacı dayanışma ağları ve güvenlik zırhları kurması olgusuyla yapısal denklik taşır. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını, modern psikolojideki patolojik fobiye, iradeyi kilitleyen kör ve yıkıcı bir panik duygusuna ya da edilgen bir dehşet hissine indirgeme yanılgısı. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram, geleceğe dönük bir hasar ihtimalini bilgi veya belirti yoluyla fark edip bu tehdide karşı derhal koruyucu tedbir almak, zırh kuşanmak ve meşru emniyet sınırına çekilmek demektir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'tan korkmanın insanı O'ndan kaçıran travmatik bir ürküntü olduğu sanılır; oysa Kur'an'da bu duygu, insanı kötülükten alıkoyan, adaleti ayakta tutan ve doğrudan Allah'ın rahmet ve himayesine sığındıran yapıcı bir koruma kalkanıdır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa etmek istediği mümin karakterinin psikolojik ve ahlaki dengesini kurar. Korkuyu bir acziyet veya sindirilme aracı değil; insanı aymazlıktan, adaletsizlikten ve gafletten koruyan bilinçli bir teyakkuz kalkanı olarak konumlandırır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hukuki sınırların korunmasını emreden aile ve miras ayetlerinde, tebliğle görevlendirilen peygamberlerin risalet mücadelelerinde ve ibadetin psikolojik iklimini tarif eden havf-recâ ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Korkunun sadece somut bir düşmandan veya fiziki bir zarardan kaçış olduğu fikrini yıkar. Hukukun çiğnenmesinden, adaletten sapmaktan ve ilahi rızayı kaybetmekten sakınmanın da en yüksek düzeyde bir uyanıklık olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanı veya bedeni tehdit eden dış etkilere karşı giyilen koruyucu kalkan, bal toplayıcının koruyucu deri giysisi ve bir nesnenin kenarından eksilerek çekilmesi hali.
- Soyut anlamGelecekte ortaya çıkması muhtemel bir tehlike, zarar veya mahrumiyet belirtisini idrak ederek tedbir alma, içine çekilip korunma zırhına bürünme bilinci.
- Sistematik karşılıkSistemin yıkımını veya dengesinin bozulmasını önlemek üzere tasarlanmış erken uyarı, risk sınırlama ve ihtiyati koruma mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde algılanan tehlike veya zarar potansiyelini, bu tehdidin özne tarafından idrak edilme şiddetini, ise öznenin mevcut güvenlik ve emniyet katsayısını temsil eder. Güvenliğin zayıflamasıyla ( değerinin artmasıyla) korku ve sakınma güdüsü () tetiklenir. Bu tetiklenme sonucunda öznenin fiilleri ve iradi alanı (), tehdidin ulaşamayacağı güvenli sınırlar ve meşru koruma kalkanı () içerisine çekilerek () muhafaza altına alınır.