دنو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ن-و9 sîga, 197 mücavir kök, 128 ayet, 46 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.متعخيرأَدْنَىعذبدنووَدَانِيَةًالْأَدْنَىحيييُدْنِينَأخرزينخزيدَانٍالدُّنْيَاأله

KökSîga 9Ayet 128Sure 46Mücavir 197

▶ Ağı aç (3B)

دنو

د - ن - و

KÖK
  • 133 geçiş
  • 128 ayet
  • 9 sîga
  • 7 sözlük

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(7)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.174 harf
باب الدال والنون و و ء ي معهما د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات دون: تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ. ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب. وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
Maddenin bağlantısı

باب الدال والنون و و ء ي معهما د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات دون: تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ. ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب. وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة، والتحقير مرفوع. دين: جمع الدَّيْن دُيُون، وكلُّ شيءٍ لم يكن حاضراً فهو دَيْنٌ. وأَدَنْتُ فلاناً أَدينُه أي أَعطيتُه دَيْناً. ورجلٌ مَدْيُون: قدر رَكِبَه دَينٌ، ومَدينٌ أجوَدُ. ورجلٌ دائِنٌ: عليه دَينٌ، وقد استَدانَ وتَدَيَّنَ وادّانَ يمعنىً واحد، قال: قالت أُمَيْمةُ ما لِجِسْمِكَ شاحباً وأَراكَ ذا هَمٍّ ولستَ بـدائِنِ ورجلٌ مُدانٌ، خفيفة، رجل مُدينٌ أي مُسْتَدين. والدِّينُ جمعه الأديانُ، والدِّينُ: الجَزاءُ لا يُجْمَعُ لأنّه مصدر، كقولِكَ: دانَ اللهُ العِبادَ يَدينهم يومَ القيامة أي يَجزيهمِ، وهو دَيّانُ العِباد. والدِّينُ: الطّاعةُ، ودانوا لفلانٍ أي أطاعوه. وفي المَثَل: كا تَدينُ تدان أي كما تَأي يُؤْتَى إليكَ، قال النابغة: بهن أدين من يأتي أَذاتي مُداينةَ المدُايِنِ فلْيُدِنِّـي والدِّينُ: العادةُ لم اسمَعْ منه فِعْلاً إِلاّ في بيت واحد، قال: يا دِينَ قَلبِكَ من سَلْمَى وقد دِينا أي قدْ عُوِّدَ قَلْبُكَ، فمن كَسَر القلبَ فعلى الإضافة، ومن رَفَعَلى الفِعل، أي عُوِّدَ قَلْبُكَ يا هذا ودِينَ قَلْبُكَ. والمَدينةُ: الأمَةُ، والمَدينُ: العَبْد قال الأخطل: رَبَتْ ورَبَاً في كَرْمِها ابنُ مدينةٍ يَظَلُّ على مِسحاتِه يَتَـرَكَّـلُ وقوله تعالى: "غيرَ مَدينينَ" أي غيرُ مُحاسَبين. وقوله تعالى: "أَئِنّا لَمَدينون" أي مَملوكون بعدَ المَماتِ، ويقال: لمُجازُون. ودن:

اوَدين من الأمطار: ما يَتعاهَدُ موضِعَه لا يزال يُرِبُّ به ويُصيبُه، قال الطرماح: دُفوفَ أَقاحِ مَعْهُودٍ وَدينِ ووَدَنْتُ فُلاناً أي بَلَلتُه. وقولُ الطرماح: معهودٍ وَدينِ إنّما هو وَدينٌ مَبلُول، الواو من نفس الكلمة. والوَدْنُ: حُسنُ القِيامِ على العَروس، ويقال: ودَنُوه وأخَذوا في وِدانِه وأنشد: بئسَ الوِدانُ للفَتَى العَروسِ ضَرْبُكَ بالمِنقار والفُؤُوس وفي حديث ذو الثُدَيَّة: إنّه لَمُودَنُ اليَدِ. والمُودَن من الناس القصير العُنُق الضيِّقُ المَنكبَيْنِ مع قِصَر الألواحِ واليَدَيْنِ، يُهمَزُ ويُلَيَّنُ. وأَوْدَنْتُ الشيءَ: قَصَّرْتُه ووَدَنْتُه فهو مَوْدُون، قال: وأمُّكَ سَوداءُ مَوْدُونةٌ والمَوْدونة: دُخْلُلةٌ من الدَّخاليلِ قصيرةُ العُنُق صغيرةُ الجُنَّةِ. دنؤ، دنو: دَنُؤَ يَدْنُؤُ دَناءةً فهو دَنيءٌ، أي حقيرٌ قريبٌ من اللُّؤْم. والدُّنُوُّ، غير مهموز، دَنَا فهو دانٍ ودَنيٌّ، وسُمِّيَت الدُّنيا لأنَّها دَنَتْ وتأخَرَّتِ الآخِرةُ، وكذلك السَّماءُ الدُّنيا هي القُرْبَى إلينا. ورجلٌ دُنْياوِيٌّ، وكذلك النسبة إلى كل ياء مؤنَّثُة نحو حُبلى ودَهنا وأشباه ذلك، وأنشد: بوَ عْساءَ دَهْناويّةِ التُّرْبِ مُشرِفِ وتقول: هو ابنُ عَمِّه دِيْناً ودْينَةً أي لَحّاً. والمُدَنِّي من الناس: الضعيف الذي إذا آواه الليلُ لم يَبْرَح ضَعْفاً. وقد دَنَّى فلان في نَخْله ومَنبتِه. ودانَيْتُ بين الشيئين: قاربْتُ بينَهما، وقال ذو الرمة: دَانَي له القَيْدَ في دَيْمُومةٍ قُذُفٍ قَينَيهِ وانحَسَرتْ عنه الأناعيم ودانِيا لغة في دانيال اسم نَبيٍّ من بني إِسرائيلَ. ندو: النادي: مجِلسُ يَنْدو إليه مَنْ حَوالَيْه، ولا يُسَمَّى نادياً من غير أهله، وهو النَّدِيُّ، ويجمعُ أَنْدِيهً، وسُمِّيَ به لأنّهم يَنْدُون إليه نَدْواً ونَدْوةً، وبه سُمِّيَ دارُ النَّدْوة بمَكَّةَ، كانت داراً لبني هاشم إذا حَزَبَهم أمرٌ نَدوا إليها فاجتَمَعُوا للمُشاورة، وأُناديكَ: أُشاورُكَ وأَجالِسُك في النادي. والنَّدْوةُ: دارةُ القَمَر. ونُدْوة الإِبِل: موضع شرب الإبلِ، وتقول منه: نَدَّيْتُ الإِبِل أُنَدِّيها تَنْدِيةً، واسم الموضع المَنْدَى. وتفسير نُدوة الإِبِل أنْ تَنْدو من المَشَرب إلى مَرْعىً قريب ثم تعود إلى الماء من الغَدِ أو من يومها، وكذلك تَندُو من الحَمْضِ إلى الخَلَّة، قال الشاعر: دانيةٌ سُرَّتُهُ من مَأْبِضِـهْ قريبةٌ نَدْوتُه من مَحمَضِةْ ويقال: أَحْمَضَتِ الإبل، وفي المثل: إن هذه الناقة تَنْدو إلى تُوقٍ كِرامٍ أي تنزِع إليها في النَّسَب، وأنشد: تندو نَواديها إلى صلاخدا. ندي: النَّدَى على وُجُوهٍ: نَدَى الماء، ونَدَى الخير، ونَدَى الشَّرِّ، ونَدَى الصَّوْت، ونَدَى الحُضْر، ونَدَى الدُّخْنَة، فأمّا نَدَى الماء فمنه المطر، يقال: أصابَه نَدىً من طَلٍّ ويومٌ نَدٍ وليلةٌ نَدِيَةٌ، والمصدر من هذا النُّدُوَّة. والنَدَى: ما أصابَك من البَلَل. ونَدَى الخير هو المعروف، وأنْدَى فلان علينا نَدىً كثيراً، وإنَّ يَدَه لنَديَّةٌ بالمعروف، ويقال: ما نَدِيَني من فلانٍ شيءٌ أَكَرهُه أي ما أصابني. وما نَدِيت كَفّي له بشيءٍ، ولا نَدِيَت بشيءٍ يكرَهُه أي ما تَلَطَّخَتْ، قال النابغة: ما إنْ نَدِيتُ بشيءٍ أنتَ تكرَهُـهُ إذَنْ فلا رفَعَتْ سَوْطي إليَّ يَدي وفي الحديث: "من لَقِيَ اللهَ ولم يَتَنَدَّ من الدِّماء الحرام بشيءٍ دَخَلَ الجنَّةَ من أَيِّ بابٍ شاءَه". ونَدَى الصَّوْتِ: بُعْدُ هِمَّته ومذهبه وصِحَّةُ جِرْمِه، قال: بعيدُ نَدَى التغريد أَرفَعُ صَوْتِه سَحيلٌ وأدناه شَحيجٌ مُحَشرَجُ وقوله: أصابَه المُندِيات اشتُقَّ من نَدَى الشَّرِّ أي البلايا. وناداه أي دَعاه بأرفَع الصَّوت. ونَدَى الحُضْر: بَقاؤه ومَدُّه، وقال الجَعْدي أو غيره: كيف ترى الكامِلَ يُفضي فَرْقا إلى نَدَى العَقْب وشَدّاً سَحقـا وفُلانٌ أَنْدَى صوتاً من فلانٍ أي أبعدُ مذهباً وأرفعُ صوتاً.

والنَّدَى: الكَرْمُ السَّخاءُ. ناد: النّآدُ: الداهيةُ، ويقال: أصابتهم داهيةٌ نَآدٌ ونَؤُودٌ. ونأدَته الدَّواهي أي دهَته. ندء: والنَّدْأةُ والنُّدْأَةُ، لغتان، وهي التي يقال لها قَوْسُ قُزَح. والنُّدْأة في لحْم الجَزور: طريقة مُخالفةٌ لِلَون اللَّحْم. ونَدأْتُ اللحمَ في المَلَّة: دَفَنتُه حتى ينضَجَ، فذلك اللحم النَّديء.

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR695 harf
د ن و دنا منه وإليه وله ودنا دنوة وأدناه‏.‏ ودخلت على الأمير فحب بي وأدنى مجلسي‏.‏ وأدنت المرأة ثوبها‏.‏ ودنّته ‏"‏ يدنين عليهن من جلابيبهن ‏"‏ وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر واستدنـاه ودانـاه وتدانـوا وبينهـم تقـارب وتـدان ودانيـت بيـن الشيئيـن‏:‏ قاربت بينهما وهو يتدنّـى‏:‏ يدنـو قليـلاً قليـلاً‏.‏ وأدنـت الفـرس فهـي مـدن‏:‏ دنـا نتاجهـا‏.‏
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.307 harf
: ( و ( *!دَنا ) إليه ومنه وله *!يَدْنُو ( *!دُنُواً ) ، كعُلُوَ ، وعليه اقْتَصَر الجوهرِيُّ . زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!ودَناوَةً : قَرُبَ ) . وقالَ الحرالي : *!الدُّنُوُّ القُرْبُ بالذاتِ أَو الحُكْم ، ويُسْتَعْملُ في المَكانِ والزَّمانِ . وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لساعِدَةَ يَصِفُ جَبَلاً : إذا سَبَلُ العَماءِ دَنا عليه يَزِلُّ برَيْدِهِ ماءٌ زَلُولُأَرَادَ : دَنا منه ؛ ( *!كأَدْنَى ) ؛ وهذه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.066 harf
دَنَا 1 دَنَا دان دنا دننا , (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) first pers. دَنَوْتُ, (T, S,) aor. يَدْنُو, (T, Msb,) inf. n. دُنُوٌّ (T, S, M, Msb, K) and دَنَاوَةٌ, (M, K,) He, or it, was, or became, near; drew near, or approached; (T, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ادنى; (IAar, T, K;) and ↓ دنّى, inf. n. تَدْنِيَةٌ; (IAar, T;) and ↓ دانى, inf. n. مُدَانَاةٌ; (KL, but only the inf. n. is there mentioned;)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR111 harf
دَنَا دَنَا U ( n. ac. دَنَاوَة [ 22t ] , دُنُوّ [ 27 ] ) a. [ Min or Ila ], Was near, drew near, approached.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok42.101 harf
دنو دَنَا - يَدْنُو - دان ٍ - دانِي - دانِيَة - أَدْنَى - الأَدْنَى - دُنْيَا - الدنْيَا - أَدْنَى - يُدْنِي دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب: يتحرك من مكانه إلى مكان جديد هو الأقرب إلى موقع المراقبة نسبة لما سواه دانِي - دانٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَنَا - يَدْنُوْ " دانِيَة: مؤنث "
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler197 mücavir (478 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حيي

    66 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  2. أخر

    57 ortak ayet · Uhur ense demektir

  3. متع

    18 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  4. زين

    15 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  5. عذب

    28 ortak ayet · Su yosunudur

  6. غرر

    8 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  7. خزي

    8 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  8. رود

    14 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  9. لهو

    6 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir

  10. لعب

    6 ortak ayet · Oynarlar

  11. خير

    15 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  12. أله

    63 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(128)

Sîga sayfası: الدُّنْيَا
  1. … مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ …

    En yakınSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  2. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    En yakınİşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

  3. … كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    En yakınAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  4. وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

    En yakınKendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

  5. فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

    En yakınHacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

  6. وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    En yakınKimi de; Ey Rabbımız, bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru, der.

  7. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

    En yakınİnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.

  8. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    En yakınKüfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.

  9. … دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    En yakınSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

  10. فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ …

    En yakınDünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدنو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (lâmı vâvî nakıs kök)
Bağlamsal Yakın Köklerقرب, زلف, حضر
Zıt Kökبعد
Çekirdek Özet 1Bir şeye mesafeyi kapatarak yaklaşmak, aşağıya ve hemen ulaşılabilecek konuma inmek
Çekirdek Özet 2İnsana zamanca ve mekânca en yakın, ilk ve geçici varoluş katmanını âhiretin karşısına konumlandırmak
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde yakın ve aşağı olanın nihai amaç kılınmasıyla oluşan değer kaybını engellemek
Kritik Hata Riskiدنو kökünden gelen «dünya» kelimesini kozmolojik gezegenle sınırlayıp ahlaki ve ontolojik öncelik/yakınlık manasını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دنTaban seviyeye inme, yere veya bir nesneye iyice sokulma, alçak/yakın durmaوÇekirdeğin alçalma ve sokulma hareketini dinamik bir yaklaşma, mesafe daraltma ve erişilebilir kılma yönünde genişletmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir sınırdan geçişi, bir alana girme ve eşiği aşma hareketini başlatır
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin süreklilik kazanarak hedefe doğru akmasını ve yayılmasını temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaYaklaşan varlığın varılan hedefe bağlanmasını, temas ve bitişme noktasına erişmesini sağlar
دنوKapıdan geçerek sürekli bir akışla hedefe bağlanmaBir eşikten geçip mesafeyi adım adım tüketerek nesneye iyice sokulma ve onunla temas kurma eylemidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneye, mekâna veya zamana doğru mesafeyi kısaltıp sokulmak; meyvenin dalından yere doğru sarkarak el uzatımı mesafeye inmesi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Ömer b. Ebî Rebîa sevgilisinin bürünüşünü tasvir ederken cilbâbı bedene yaklaştırma manasında kökü kullanır: كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر

Kaynak Asâsü’l-Belâga, Lisânü’l-ʿArab ve Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde دنو kökü, aslen mekânsal ve zamansal yakınlık, aşağıda bulunma ve alçalma ekseninde gelişen ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı olmakla birlikte, kök Arapçada hem nötr fiziksel yaklaşmayı (دنو) hem de değerce düşüklüğü ve sefaleti (دني / دنأ) kuşatacak biçimde çift yönlü bir semantik genişleme kaydetmiştir. Süryanice ve Aramicede zamanın yaklaşması veya alçalma bildiren yakın biçimlerle semantik paralellik gösterir. Batı Sami sahasında bu kök, yüksek ve aşkın olanın zıddı olarak «ayak altında, yakın ve hazır bulunan» gerçekliği imlemek üzere özelleşmiştir. Kur’an öncesi Arapçada kök, hem meyvenin toplanacak kadar yakına sarkması hem de insanın kabile veya nesepçe en yakın akrabalarını ifade eden nitelemelerde kök salmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدنو ve دني geçişliliğiKök hem fiziksel yakınlaşmayı hem de nitelikçe bayağılık ve aşağılığı ortak bir alçalma çekirdeğinde birleştirirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / Aramice paralelleriZamanca yaklaşma, hazır olma ve hiyerarşik olarak daha alt kademede bulunma bildiren biçimlerle örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دنوAnlamlıYaklaşmak, yakın olmakMesafeyi kısaltmak, alçalmak, ele gelebilecek konuma gelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
دونAnlamlıAşağıda olmak, beri tarafSeviyece veya mekânca daha aşağıda, beride kalmak, bir şeyin haricinde olmakOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
ندوAnlamlıToplanmak, meclis kurmakİnsanların bir araya gelip istişare etmesi, toplanma yeri oluşturmasıGenişleme; Kur'an'da geçer
نودAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
ودنAnlamlıIslatmak, yumuşatmakBir şeyi suda bekleterek liflerini yumuşatmak, ıslah etmekSes dizilimi; Kur'an'da geçmez
وندKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde kök olarak işletilmemiştir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دنوMerkezYakınlık ve alçalmaBir nesneye mesafeyi tüketerek doğrudan sokulmak ve seviyece beride/aşağıda olmakMekân, zaman ve değer bakımından ilk ve el altındaki yakınlığı bildirir
قربKomşuMesafe azlığıSalt iki nokta arasındaki aralığın kısalması; hiyerarşik alçalma içermezİlahi lütfa veya mekâna yakınlaşmada değer kaybı taşımaksızın yakınlığı ifade eder
زلفKomşuAşamalı yaklaşmaBir mertebeyi aşarak veya rütbe kazanarak bir makama adım adım yaklaşmakSaygınlık, itibar ve mertebe kazanarak gerçekleşen bilinçli bir yöneliştir
حضرKomşuHazır bulunmaBizzat tanık olacak veya görülebilecek mesafede ve anda bulunmakGaybın zıddı olarak duyulur alanda mevcut olmayı anlatır
بعدZıtUzaklıkİki nokta, zaman veya değer arasındaki mesafenin açılması ve erişilmez olmasıدنو kökünün gerektirdiği temas, sokulma ve el altındalık durumunu tamamen ortadan kaldırır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدنوYakınlaşmak, alçalmakMesafeyi kapatıp doğrudan temas ve erişim menziline girmekKesin
LatinceAppropinquare, propinquitasYaklaşmak, yakınlıkYalnızca mekânsal ve zamansal yaklaşmayı karşılar; dünya kelimesinin değerce düşüklük nüansını taşımazGüçlü
İngilizceProximity, immanenceYakınlık, içkinlik/hazır oluşMesafenin kısalığını ve hazırda bulunuşu verir; kökün türevlerindeki bayağılık çağrışımını dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaNähe, AnnäherungYakınlık, yakınlaşmaSalt mesafe daralmasını bildirir; varoluşsal alt kademe boyutunu yansıtmazGüçlü
FransızcaProximité, s'approcherYakınlık, yaklaşmakFiziksel ve zamansal yakınlaşmayı karşılar; ahlaki ve ontolojik öncelik gerilimini içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الدُّنْيَاİlk ve en yakın hayat merhalesiÂhiretin karşısında yer alan, insanın ilk tecrübe ettiği geçici varoluş düzeni (Bakara 2:85, Tevbe 9:55, A'lâ 87:16)
أَدْنَى / الْأَدْنَىDeğer ve mertebece daha aşağı / bayağıÜstün ve kalıcı olanın yerine tercih edilen niteliksiz ve pespaye nesneler (Bakara 2:61, A'râf 7:169)
أَدْنَىMiktar ve süre bakımından daha azZamanın veya sayının sınırına yakın, daha kısa ve eksik ölçü (Müzzemmil 73:20)
أَدْنَىHukuken ve ahlaken daha uygun / elverişliBir amaca veya şüpheyi gidermeye en kestirme ve en yakın yol (Bakara 2:282, Ahzâb 33:59)
دَانِيَةٌ / دَانٍEl uzatılacak kadar yakın ve sarkmışCennet nimetlerinin veya meyvelerin zahmetsizce devşirilebilecek mesafede olması (En'âm 6:99, Rahmân 55:54, Hâkka 69:23)
دَنَاFiziksel veya manevi ufukta yaklaşmaVahiy sürecinde Cebrail'in veya hakikatin elçiye doğrudan sokulması (Necm 53:8)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve kurb-ı ilahiNecm suresindeki yaklaşma fiilinin zati ve cismani bir mesafe mi yoksa manevi yakınlık mı olduğu tartışmasıMekân ve mesafeden münezzeh kılınarak manevi yakınlık ve tecelli olarak tevil edilmiştir
FıkıhHükümlerin illetleri ve celb-i menfaatAhkâmda şüpheyi gidermeye ve adalete en yakın olan yolun belirlenmesiHukuki emniyete, şüphenin izalesine ve tesettürün sınırlarına en elverişli uygulama
TefsirDünya ve âhiret karşıtlığıDünya kelimesinin zamansal öncelik mi yoksa ontolojik/ahlaki düşüklük mü ifade ettiği meselesiİki anlamın mezcedilerek insanın yakın olana aldanışı üzerinden ahlaki uyanış kurulması
HadisÂhir zaman ve kıyamet alametleriZamanın kısalması, fitnelerin ve kıyametin yaklaşması bağlamındaki rivayetlerZamansal aralığın daralması ve sonuca hızla sürüklenme yoğunlaşması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık mertebeleriİlk imtihan sahnesiGeçici alanı kalıcı olandan ayırt etmeİnsanın ilk ve yakın olan dünya ile nihai ve aşkın olan âhiret arasındaki hiyerarşiyi korumasını sağlarKesin
İlmiEpistemolojik menzilGözlem ve duyu alanıDoğrudan tecrübe edilebilir veriyi tanımlamaAkla ve duyulara en yakın olan somut gerçekliğin araştırma nesnesi kılınması işlevini görürGüçlü
SiyasiHukuk ve adalet mekanizmasıİhtilafsıza en yakın çözümŞüpheyi bertaraf edip istikrarı sağlamaUygulamada adalete, şeffaflığa ve haksızlığı önlemeye en elverişli hukuki prosedürü üretirGüçlü
İktisadiTüketim ve tasarruf dengesiKısa vadeli faydaTüketim arzusu ile gelecek yatırımı arasındaki gerilimi denetlemeEldeki hazır ve yakın menfaatin gelecek nesiller ve ebedi kazanç aleyhine tüketilmesini engellerGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve mesafe fonksiyonuBir eğrinin veya dizinin belirli bir sınıra aradaki farkı sıfıra yaklaştıracak biçimde yaklaşması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerZaman tercihi ve yakınlık yanılsamasıBireyin hemen elinin altındaki yakın ödülü gelecekteki daha büyük faydaya tercih etme eğilimiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riski«Dünya» kelimesini salt astronomik bir gök cismi veya fiziksel yerküre olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün zamansal öncelik, duyusal yakınlık ve değerce aşağılık boyutlarını içeren kuşatıcı bir varoluş düzlemi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın dünya eleştirisini yerkürenin maddesine veya tabiata yönelik bir düşmanlık sanıp ontolojik ve ahlaki öncelik hatasını görememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varoluş mimarisini üzerine kurduğu «dünya-âhiret» diyalektiğinin kurucu kavramıdır; insanın yakın olana saplanma zaafını deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dünya hayatının mahiyetini açıklayan ayetlerde (Bakara 2:85), örtünme sınırlarında (Ahzâb 33:59), cennet nimetlerinin tasvirinde (Hâkka 69:23) ve borçlanma hukukunda (Bakara 2:282).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyanın bir mekân adından ziyade bir bilinç ve değerleme biçimi olduğunu göstererek materyalist veya aşırı çileci yaklaşımların ifrat ve tefritini düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneye doğru mesafeyi adım adım azaltarak sokulmak, temas edecek kadar yaklaşmak ve el uzatımı seviyesine inmek.
  • Soyut anlamİnsanın bilincine ve duyularına ilk çarpan, hazırda bulunan ve bu sebeple değerce daha alt basamakta yer alan varoluş mertebesi.
  • Sistematik karşılıkZamansal ve mekânsal yakınlığın bireyde oluşturduğu algısal çekim gücü ile nihai hakikat arasındaki değer hiyerarşisinin kurulması.
  • LaTeX modelilim⁡t→t0d(x(t),y)=ϵ  ⟹  V(x)<V(y∗)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x(t) yaklaşan özneyi, y el altındaki yakın hedefi, d aralarındaki mesafeyi temsil eder. Zaman t0 anına yaklaşırken aradaki mesafe asgari bir ϵ değerine iner ([[دنو]] eylemi). Bu yakınlaşma sonucunda öznenin yöneldiği nesnenin değeri V(x), aşkın ve nihai hedef olan y∗ nesnesinin taşıdığı ebedi değerden V(y∗) daima daha düşük kalır; bu da kökün türevi olan dünyanın ontolojik düşüklüğünü modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د