شدد
ش - د - د
KÖK- 102 geçiş
- 99 ayet
- 26 sîga
- 9 sözlük
Sicim bağıdır. Şedid bağlı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sicim bağıdır. Şedid bağlı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR396 harfباب الشين والدّال
ش د يستعمل فقط شد:
الشَّدُّ: الحملُ، تقول: شدّ عليه في القتال. وشددنا عليهم شدَّةً واحدةً في الحملة، قال:
شددنا شدّةً لا عيب فيهـا وقلنا بالضُّحى فيحي فياحِ
والشَّدُّ: العدو والفعل: اشتدَّ والشِّدَّة: الصلابة. والشِّدَّةُ: النّجدة، وثبات القلب. والشِّدَّةُ: المجاعةُ. ورجلٌ شديد: شُجاع. والشَّدائد الهزاهِز.
والأشُدُّ: مبلغُ الحُنكة والمعرفة. قال عزّ وجلّ: "حتى يبلغ أشدَّهُ"
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR633 harfشيءٌ شديدٌ: بيّن الشِدّة:. والشدَّة، بالفتح: الحَمْلَةُ الواحدة. وقد شَدَّ عليه في الحَرْب يَشُدُّ شَدّاً، أي حَمَلَ عليه. والشَدُّ: العَدْوُ. وقد شَدَّ، أي عَدا. وشَدَّ النهار، أي ارتفع. وشدَّ عَضُدَه، أي قَوّاه. واشتَدَّ الشيءُ، من الشِدَّة. واشتَدَّ: أي عَدا. والمُشادَّةُ في الشيء: التشدُّد فيه، والمُتَشَدِّدُ: البخيل، وهو في شعر طَرَفة:
عَقيلَةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ
وشَده: أي أوثقه،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR711 harfش د د
رجـل شديـد وشديد القوى وقوم شداد وأشداء.
وشد العقدة فاشتدت.
" فشدوا الوثاق ": وشده الله: قواه يشده فاشتد ويقال: شد الله منك.
وهو شديد على قومـه وقـد شـدد عليهـم.
ومن شدد شدد الله تعالى عليه.
ورجل شديد مشد: شديد الدابة.
وأشد القوم.
وهـذا مشـد العصابـة.
وشـاده: قـاواه " ومـن يشـاد الديـن يغلبـه ".
وشـدّ فـي العـدو واشتدّ.
وأتاني شداً.
قال:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.761 harfالشِّدَّةُ: الصَّلابةُ، وهي نَقِيضُ اللِّينِ تكون في الجواهر والأَعراض، والجمع شِدَدٌ؛ عن سيبويه، قال: جاء على الأَصل لأَنه لم يُشْبِهِ الفعل، وقد شَدَّه يَشُدُّه ويَشِدُّه شَدّاً فاشْتَدَّ؛ وكلُّ ما أُحْكِمَ، فقد شُدَّ وشُدِّدَ؛ وشَدَّدَ هو وتشَادّ: وشيء شَدِيدٌ: بَيِّنُ الشِّدَّةِ. وشيء شَديدٌ: مُشتَدٌّ قَوِيٌّ.
وفي الحديث: لا تَبيعُوا الحَبَّ حتى يَشْتَدَّ؛ أَراد بالحب الطعام كالحنطة والشعير،
الشِّدَّةُ: الصَّلابةُ، وهي نَقِيضُ اللِّينِ تكون في الجواهر والأَعراض، والجمع شِدَدٌ؛ عن سيبويه، قال: جاء على الأَصل لأَنه لم يُشْبِهِ الفعل، وقد شَدَّه يَشُدُّه ويَشِدُّه شَدّاً فاشْتَدَّ؛ وكلُّ ما أُحْكِمَ، فقد شُدَّ وشُدِّدَ؛ وشَدَّدَ هو وتشَادّ: وشيء شَدِيدٌ: بَيِّنُ الشِّدَّةِ. وشيء شَديدٌ: مُشتَدٌّ قَوِيٌّ. وفي الحديث: لا تَبيعُوا الحَبَّ حتى يَشْتَدَّ؛ أَراد بالحب الطعام كالحنطة والشعير، واشتدَادُه قُوَّتُه وصلابَتُه. قال ابن سيده: ومن كلام يعقوب في صفة الماء: وأَما ما كان شديداً سَقْيُهُ غليظاً أَمرُهُ؛ إِنما يرِيدُ به مُشْتَدّاً سَقْيُه أَي صعباً. وتقول: شَدَّ اللَّهُ مُلْكَه: وشَدَّدَه: قَوَّاه. والتشديد: خلاف التخفيف. وقوله تعالى: وشدَدْنا ملكَه أَي قوَّيناه، وكان من تقوية ملكِه أَنه كان يَحْرسُ محرابه في كل ليلة ثلاثة وثلاثون أَلفاً من الرجال؛ وقيل: إِن رجلاً اسْتَعْدَى إِليه على رجل، فادّعى عليه أَنه أَخذ منه بقراً فأَنكر المدّعَى عليه، فسأَل داودُ، عليه السلام، المدّعيَ البينة فلم يُقِمْها، فرأَى داودُ في منامه أَن الله، عز وجل، يأْمره أَن يقتل المَدّعَى عليه، فتثبت داود، عليه السلام، وقال: هو المنام، فأَتاه الوحي بعد ذلك أَن يقتله فأَحضره ثم أَعلمه أَن الله يأْمرُه بقتله، فقال المدّعَى عليه: إِن الله ما أَخَذَني بهذا الذنب وإِني قتلت أَبا هذا غِيلَة، فقتله داود، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، وذلك مما عظَّمَ الله به هَيْبَتَه وشدَّدَ ملْكه. وشدَّ على يده: قوَّاه وأَعانه؛ قال: فإِني، بحَمْدِ اللَّهِ، لا سَمَّ حَيَّةٍ سَقَتْني، ولا شَدَّتْ على كفِّ ذابح وشَدَدْتُ الشيءَ أَشُدُّه شَدّاً إِذا أَوثَقْتَه. قال الله تعالى: فشُدُّوا الوَثاق. وقال تعالى: اشْدُدْ به أَزري. ابن الأَعرابي: يقال حَلَبْتَ بالساعِدِ الأَشَدِّ أَي استعَنْتَ بمن يقومُ بأَمرك ويُعْنى بحاجتك. وقال أَبو عبيد: يقال حَلَبْتُها بالساعِدِ الأَشَدِّ أَي حين لم أَقْدِر على الرِّفْق أَخَذْتُه بالقُوَّةِ والشِّدَّةِ؛ ومثلُه قوله مُجاهرَةً إِذا لم أَجِدْ مُخْتَلى. ومن أَمثالهم في الرجل يحرز بعض حاجته ويَعْجِز عن تمامها: بَقِيَ أَشَدُّه. قال أَبو طالب: يقال إِنه كان فيما يحكى عن البهائم أَن هرّاً كان قد أَفنى الجُرْذان، فاجتمع بقيتها وقلن: تعالَيْن نحتال بحيلة لهذا الهرّ، فأَجمع رأْيُهن على تعليق جُلْجُل في رقبته، فإِذا رآهن سمعن صوت الجلجل فهربن منه، فجئن بجلجل وشددنه في خيط ثم قلن: من يعلقه في عنقه؟ فقال بعضهن: بقي أَشَدُّه؛ وقد قيل في ذلك: أَلا آمْرُؤٌ يَعْقِدُ خَيْطَ الجُلْجُلِ ورجل شديدٌ: قويٌّ، والجمع أَشِدّاءُ وشِدادٌ وشُددٌ: عن سيبويه، قال: جاء على الأَصل لأَنه لم يشبه الفعل. وقد شَدَّ يشِدّ، بالكسر لا غير، شِدَّةً إِذا كان قويّاً، وشادَّه مُشادَّة وشِداداً: غالبه. وفي الحديث: مَن يُشادّ هذا الدِّينَ يَغْلِبُه؛ أَراد يَغْلِبُه الدينُ، أَي من يُقاويه ويعاوِمُه ويُكَلِّف نفسه من العبادة فوق طاقته. والمُشادَدَة: المُغالَبَة، وهو مثل الحديث الآخر: إِن هذا الدينَ مَتِينٌ فأَوْغِلْ فيه برفق. وأَشَدَّ الرجلُ إِذا كانت دوابُّه شِداداً. والمُشادَّة في الشيء: التَّشَدُّد فيه. ويقال للرجل (* قوله «ويقال للرجل» كذا بالأَصل ولعل الأَولى ويقول الرجل) إِذا كُلِّفَ عملاً: ما أَملك شَدّاً ولا إِرخاءً أَي لا أَقدر على شيء. وشَدَّ عَضُدَه أَي قَوَّاه. واشْتَدَّ الشيءُ: من الشِّدَّة. أَبو زيد: أَصابَتْني شُدَّى على فُعْلَى أَي شِدَّة. وأَشَدَّ الرجل إِذا كانت معه دابة شديدة. وفي الحديث: يَرُدُّ مُشِدُّهُمْ على مُضْعِفِهِمْ؛ المُشِدُّ: الذي دوابه شَديدة قوية، والمُضْعِفُ: الذي دوابه ضعيفة. يريد أَن القويّ من الغُزاة يُساهِمُ الضعيف فيما يَكْسِبه من الغنيمة. والشَّديدُ من الحروف ثمانية أَحرف وهي: الهمزة والقاف والكاف والجيم والطاء والدال والتاء والباء، قال ابن جني: ويجمعها في اللفظ قولك: «أَجَدْتَ طَبَقَكَ، وأَجِدُكَ طَبَقْتَ». والحروف التي بين الشديدة والرخوة ثمانية وهي: الأَلف والعين والياء واللام والنون والراء والميم والواو يجمعها في اللفظ قولك: «لم يُرَوِّعْنا» وإِن شئت قلت «لم يَرَ عَوْناً» ومعنى الشديد أَنه الحرف الذي يمنع الصوت أَن يجْرِيَ فيه، أَلا ترى أَنك لو قلت الحق والشرط ثم رمت مدّ صوتك في القاف والطاء لكان ممتنعاً؟ ومِسْكٌ شَديدُ الرائحة: قويها ذَكِيُّها. ورجل شديد العين: لا يغلبه النوم، وقد يستعار ذلك في الناقة؛ قال الشاعر: باتَ يقاسى كلَّ نابٍ ضِرِزَّةٍ، شَديدةِ حَفْنِ العَينِ، ذاتِ ضَرِيرِ وقوله تعالى: ربنا اطمس على أَموالهم واشدد على قلوبهم؛ أَي اطبع على قلوبهم. والشِّدَّة: المَجاعة. والشَّدائِدُ: الهَزاهِزُ. والشِّدَّة: صعوبة الزمن؛ وقد اشتدَّ عليهم. والشِّدَّة والشَّدِيدَةُ من مكاره الدهر، وجمعها شَدائد، فإِذا كان جمع شديدة فهو على القياس، وإِذا كان جمع شدّة فهو نادر. وشِدَّة العيْش: شَظَفُه. ورجل شَدِيد: شحيح. وفي التنزيل العزيز: وإِنه لحبِّ الخيرِ لشديد؛ قال أَبو إِسحق: إِنه من أَجل حُبِّ المال لبخيل. والمُتَشَدِّدُ: البخيل كالشديد؛ قال طرفة: أَرى المَوْتَ يَعْتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي عَقِيلَةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ وقول أَبي ذؤَيب: حَدَرْناهُ بالأَثوابِ في قَعْرِ هُوَّةٍ شديدٍ، على ما ضُمَّ في اللَّحْدِ، جُولُها أَراد شَحِيحٍ على ذلك. وشَدَّدَ الضَّرْبَ وكلَّ شيء: بالَغَ فيه. والشَّدُّ: الحُضْرُ والعَدْوُ، والفعل اشْتَدَّ أَي عدا. قال ابن رُمَيْضٍ العنبري، ويقال رُمَيْصٍ، بالصاد المهملة: هذا أَوانُ الشَّدِّ فاشْتَدِّي زِيَمْ. وزِيَم: اسم فرسه؛ وفي حديث الحجاج: هذا أَوانُ الحرب فاشْتَدِّي زِيَمْ هو اسم ناقته أَو فرسه. وفي حديث القيامة: كحُضْرِ الفَرَس ثم كشَدِّ الرجل الشَّديدِ العَدْوِ؛ ومنه حديث السَّعْي: لا يَقْطَع الوادي إِلاَّ شَدّاً أَي عَدْواً. وفي حديث أُحد: حتى رأَيت النساء يَشْتَدِدْنَ في الجبل أَي يَعْدُون؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءت اللفظة في كتاب الحميدي، والذي جاء في كتاب البخاري يشْتَدْنَ، بدال واحدة، والذي جاء في غيرهما يُسْنِدْنَ، بسين مهملة ونون، أَي يُصَعِّدْنَ فيه، فإِن صحت الكلمة على ما في البخاري، وكثيراً ما يجيءُ أَمثالها في كتب الحديث، وهو قبيح في العربية لأَن الإِدغام إِنما جاز في الحرف المُضَعَّفِ، لما سكن الأَول وتحرك الثاني، فأَما مع جماعة النساء فإِن التضعيف يظهر لأَن ما قبل نون النساء لا يكون إِلا ساكناً فيلتقي ساكنان، فيحرك الأَوّل وينفك الإِدغام فتقول يشتددن، فيمكن تخريجه على لغة بعض العرب من بكر بن وائل، يقولون رَدْتُ ورَدْتِ وَرَدْنَ، يريدون رَدَدْتُ ورَدَدْتِ ورَدَدْنَ، قال الخليل: كأَنهم قدروا الإِدغام قبل دخول التاء والنون، فيكون لفظ الحديث يَشْتَدْنَ. وشدّ في العَدْوِ شدّاً واشْتَدَّ: أَسْرَعَ وعَدَا. وفي المثل: رُبَّ شَدٍّ في الكُرْزِ؛ وذلك أَنّ رجلاً خرج يركض فرساً له فرمت بِسَخْلَتِها فأَلقاها في كُرْزٍ بين يديه، والكرز الجُوالِقُ، فقال له إِنسان: لِمَ تحمله، ما تصنع به؟ فقال: رُبَّ شَدٍّ في الكُرْزِ؛ يقول: هو سريع الشدِّ كأُمه؛ يُضْرَبُ للرجل يُحْتَقَرُ عندك وله خَبَرٌ قد علمته أَنت؛ قال عمرو ذو الكلب: فَقُمْتُ لا يَشْتَدُّ شَدِّي ذو قَدَم جاء بالمصدر على غير الفعل ومثله كثير؛ وقول مالك بن خالد الخُناعي: بأَسَرعِ الشَّدِّ مني، يومَ لا نِيَةٌ، لَمَّا عَرَفْتُهم، واهْتَزَّتِ اللِّمَمُ يريد بأَسَرعَ شدّاً مني، فزاد اللام كَزيادتها في بنات الأَوبر، وقد يجوز أَن يريد بأَسرعَ في الشد فحذف الجار وأَوصَلَ الفِعْلَ. قال سيبويه: وقالوا شَدَّ ما أَنَّكَ ذاهب، كقولك: حَقّاً أَنك ذاهب، قال: وإِن شئت جعلت شَدَّ بمنزلة نِعْمَ كما تقول: نِعْمَ العملُ أَنك تقولُ الحَقَّ. والشِّدَّة: النَّجْدَة وثَباتُ القلب. وكلُّ شَديدٍ شُجاعٌ. والشَّدة، بالفتح: الحملة الواحدة. والشَّدُّ. الحَمْل. وشَدَّ على القوم في القتال يَشِدُّ ويَشُدُّ شَدّاً وشُدوداً: حَمَلَ. وفي الحديث: أَلا تَشِدُّ فَنَشِدَّ معك؟ يقال: شَدَّ في الحرب يَشِد، بالكسر؛ ومنه الحديث: ثم شَدَّ عليه فكان كأَمْسِ الذاهب أَي حَمَلَ عليه فقتله. وشَدَّ فلان على العدوِّ شَدَّة واحدة، وشدَّ شَدَّاتٍ كثيرة. أَبو زيد: خِفْتُ شُدَّى فلانٍ أَي شِدَّته؛ وأَنشد: فإِني لا أَلِينُ لِقَوْلِ شُدَّى، ولو كانتْ أَشَدَّ من الحَديدِ ويقال: أَصابَتْني شُدَّى بعدك أَي الشِّدَّةُ مُدَّةً. وشَدَّ الذئب على الغنم شَدّاً وشُدُوداً: كذلك. ورُؤِيَ فارس يومَ الكُلابِ من بني الحرث يَشِدُّ على القوم فيردّهم ويقول: أَنا أَبو شَدّادٍ، فإِذا كرُّوا عليه رَدَّهم وقال: أَنا أَبو رَدَّاد. وفي حديث قيام شهر رمضان: أَحْيا الليلَ وشَدَّ المِئْزر؛ وهو كناية عن اجتناب النساء، أَو عن الجِدِّ والاجتهاد في العمل أَو عنهما معاً. والأَشُدُّ: مَبْلَغُ الرجل الحُنْكَةَ والمَعْرِفَةَ؛ قال الله عز وجل: حتى إِذا بلغ أَشُده؛ قال الفراء: الأَشُدُّ واحدها شَدٌّ في القياس، قال: ولم أَسمع لها بواحد؛ وأَنشد: قد سادَ، وهْو فَتىً، حتى إِذا بَلَغَتْ أَشُدُّه، وعَلا في الأَمْرِ واجْتَمَعا أَبو الهيثم: واحدة الأَنْعُم نعْمَةٌ وواحدة الأَشُدِّ شِدَّة. قال: والشِّدَّة القُوَّة والجَلادَة. والشَّديدُ: الرجل القَوِيّ، وكأَنّ الهاء في النعمة والشِّدَّة لم تكن في الحرف إِذ كانت زائدة، وكأَنّ الأَصلَ نِعْمَ وشَدَّ فجمعا على أَفْعُل كما قالوا: رجُل وأَرجُل، وقَدَح وأَقْدُح، وضِرْسٌ وأَضْرُس. ابن سيده: وبلغ الرجل أَشُدَّهُ إِذا اكْتَهَل. وقال الزجاج: هو من نحو سبع عشرة إِلى الأَربعين. وقال مرة: هو ما بين الثلاثين والأَربعين، وهو يذكر ويؤَنث؛ قال أَبو عبيد: واحدها شَدٌّ في القياس؛ قال: ولم أَسمع لها بواحدة؛ وقال سيبويه: واحدتها شِدَّة كنِعْمَة وأَنْعُم؛ ابن جني: جاء على حذف التاء كما كان ذلك في نِعْمَة وأَنْعُم. وقال ابن جني: قال أَبو عبيد: هو جمع أَشَدّ على حذف الزيادة؛ قال: وقال أَبو عبيدة: ربما استكرهوا على حذف هذه الزيادة في الواحد؛ وأَنشد بيت عنترة: عَهْدِي به شَدَّ النَّهارِ، كأَنَّما خُضِبَ اللَّبانُ ورأْسُه بالعِظْلِمِ أَي أَشَدَّ النهار، يعني أَعلاه وأَمْتَعَه. قال ابن سيده: وذهب أَبو عثمان فيما رويناه عن أَحمد بن يحيى عنه أَنه جمع لا واحد له. وقال السيرافي: القياس شَدٌّ وأَشُدّ كما يقال قَدٌّ وأَقُدٌّ، وقال مرة أُخرى: هو جمع لا واحد له، وقد يقال بلغ أَشَدَّه، وهي قليلة؛ قال الأَزهري: الأَشُدُّ في كتاب الله تعالى في ثلاثة معان يقرب اختلافها، فأَما قوله في قصة يوسف، عليه السلام: ولمَّا بَلَغَ أَشُدَّه؛ فمعناه الإِدْراكُ والبلوغ وحينئذ راودته امرأَة العزيز عن نفسه؛ وكذلك قوله تعالى: ولا تقْرَبوا مالَ اليتيم إِلاَّ بالتي هي أَحسن حتى يبلغَ أَشُدَّه؛ قال الزجاج: معناه احفظوا عليه ماله حتى يبلغَ أَشُدَّه فإِذا بلغ أَشُدَّه فادفعوا إِليه ماله؛ قال: وبُلُوغُه أَشُدَّه أَن يُؤْنَسَ منه الرُّشْدُ مع أَن يكون بالغاً؛ قال: وقال بعضهم: حتى يبلغ أَشده؛ حتى يبلغ ثمانيَ عَشْرَة سنة؛ قال أَبو إِسحق: لست أَعرف ما وجه ذلك لأَنه إِن أَدْرَكَ قبل ثماني عَشْرَة سنة وقد أُونِسَ منه الرشد فطلَبَ دفْعَ ماله إِليه وجب له ذلك؛ قال الأَزهري: وهذا صحيح وهو قول الشافعي وقول أَكثر أَهل العلم. وفي الصحاح: حتى يبلغ أَشدّه أَي قوته، وهو ما بين ثماني عَشْرة إِلى ثلاثين، وهو واحد جاء على بناء الجمع مِثْلَ آنْكٍ وهو الأُسْرُبُّ، ولا نظير لهما، ويقال: هو جمع لا واحد له من لفظه، مِثْلُ آسالٍ وأَبابِيلَ وعَبادِيدَ ومَذاكِيرَ. وكان سيبويه يقول: واحده شِدَّة وهو حسن في المعنى لأَنه يقال بلغ الغلام شِدَّته، ولكن لا تجمع فِعْلة على أَفْعُل؛ وأَما أَنْعُم فإِنه جمع نُعْم من قولهم يوم بُؤْس ويومُ نُعْم. وأَما من قال واحده شَدٌّ مثل كلب وأَكْلُب أَو شِدٌّ مثل ذئب وأَذؤب فإِنما هو قياس، كما يقولون في واحد الأَبابيلِ إِبَّوْل قياساً على عِجَّولٍ، وليس هو شيئاً سُمِعَ من العرب. وأَما قوله تعالى في قصة موسى، صلوات الله على نبينا وعليه: ولما بلغ أَشدّه واستوى؛ فإِنه قرن بلوغ الأَشُدِّ بالاستواءِ، وهو أَن يجتمع أَمره وقوته ويكتهل ويَنْتَهِيَ شَبابُه. وأَما قول الله تعالى في سورة الأَحقاف: حتى إِذا بلغ أَشُدَّه وبلغ أَربعين سنة؛ فهو أَقصى نهاية بلوغ الأَشُدِّ وعند تمامها بُعِثَ محمد، صلى الله عليه وسلم، نبيّاً وقد اجتمعت حُنْكَتُه وتمامُ عَقْلِه، فَبُلوغُ الأَشُدِّ مَحصورُ الأَول مَحْصُورُ النِّهايةِ غير مَحْصُورِ ما بين ذلك. وشَدَّ النهارُ أَي ارتفع. وشَدُّ النهار: ارتفاعُه، وكذلك شَدُّ الضُّحَى. يقال: جئتك شَدَّ النهارِ وفي شَدِّ النهارِ، وشَدَّ الضُّحَى وفي شَدِّ الضحى. ويقال: لقِيتُه شَدَّ النهار وهو حين يرتفع، وكذلك امتدَّ. وأَتانا مَدَّ النهار أَي قبل الزوال حين مَضَى من النهار خَمْسَةٌ. وفي حديث عِتْبانَ بنِ مالك: فَغَدا عليَّ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بعْدَما اشْتَدَّ النهارُ أَي علا وارتفعت شمسه؛ ومنه قول كعب: شَدَّ النهارِ ذراعَيْ عَ ْطَلٍ نَصَفٍ قامَتْ، فَجاوَبَها نُكْدٌ مَثَاكِيلُ أَي وقْتَ ارتفاعِه وعُلُوِّه. وشَدَّه أَي أَوثقه، يَشُدُّوه ويَشِدُّه أَيضاً، وهو من النوادر. قال الفراء: ما كان من المضاعف على فَعَلْتُ غيرَ واقع، فإِنّ يَفْعِلُ منه مكسور العين، مثل عفَّ يعِفُّ وخَفَّ يَخِفُّ وما أَشبهه، وما كان واقعاً مثل مَدَدْتُ فإِنَّ يَفْعُل منه مضموم إِلا ثلاثة أَحرف، شَدَّه يَشُدُّه ويَشِدُّهُ، وعَلَّه يَعُلُّه ويَعِلُّه من العَلَلِ وهو الشُّرْب الثاني، ونَمَّ الحديثَ يَنُمُّه ويَنِمُّه، فإِنْ جاء مثل هذا أَيضاً مما لم نسمعه فهو قليل، وأَصله الضم. قال: وقد جاء حرف واحد بالكسر من غير أَن يَشْركَه الضم، وهو حَبَّهُ يَحِبُّهُ. وقال غيره: شَدَّ فلان في حُضْرِه. وتَشَدَّدَتِ القَيْنَةُ إِذا جَهَدَتْ نفسَها عند رفع الصوت بالغناء؛ ومنه قول طرفة: إِذا نحنُ قُلْنا: أَسْمِعِينا، انْبَرَتْ لنا على رِسْلِها مَطْرُوقَةً، لم تَشَدَّدِ وشَدَّاد: اسم. وبنو شَدَّادٍ وبنو الأَشَدِّ: بطنان.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR659 harf* ش د د * شيء * شَدِيدٌ * بين الشدة بالكسر وقد * اشْتَدَّ * و * شَدَّ * عضده قواه و * شَدَّهُ * أوثقه يشُّدُّه ويشِّدَه بالضم والكسر * شَدَّا * فيهما وقوله تعالى ﴿حتى يبلغ أشده﴾ أي قوته وهو ما بين ثماني عشرة سنة إلى ثلاثين وهو واحد جاء على بناء الجمع مثل آنكٍ وهو الأسرب لا نظير لهما وقيل هو جمع لا واحد له من لفظه مثل آسال وأبابيل وعباديد ومذاكير وقال سيبويه واحدة * شِدَّةٌ * بالكسر وهو حسن في
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.641 harfالشدة، بالكسر، اسم من الاشتداد وهي الصلابة تكون في الجواهر والأعراض، والجمع: شدد، عن سيبويه، قال: جاء على الأصل لأنه لم يشبه الفعل، وقد شده يشده ويشده شدا فاشتد، وكل ما أحكم فقد شد، وشدد، وشدد هو، وتشاد، وشيء شديد،: بين الشدة وشيء شديد: مشتد قوي.
وف ي الحدجيث: لا تبيعوا الحب حتى يشتد، أي يقوى. والشدة، بالفتح الحملة الواحدة، والشد: الحمل. وشد على القوم في الحرب يشد ويشد شدا وشدودا: حمل.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.681 harfشَدَّ
شَدَّ I , U ( n. ac. شَدّ 1 ),
a. Tied tightly, fastened securely, made firm; saddled; braced, strengthened ( resolution & c. ).
b. Ran, hastened; wore on, was far advanced ( day ).
c. U ( n. ac. شَدّ 1 , شُدُوْد 27 ), [ 'Ala ], Attacked, made a raid upon.
d. [ 'Ala & Fī ], Dealt hardly with, pressed hard.... in.
e. I ( n. ac. شِدَّة 2t ), see VIII (c) .
شَدَّدَ
شَدَّدَ II ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok44.845 harfشدد
شَدَّ - يَشُدُّ - شَدِيْد - أَشَدُّ - أَشِدّاء - شَدِيْدَة - شِدَاد - أَشُدّ - اشْتَدَّ - يَشْتَدُّ
شَدَّ - يَشُدُّ + الكائن: يكون " شديداً ": يكون قوياً صلباً متماسكاً: يكون بناء وترابط وتماسك الشيء قوياً
شَدَّ - يَشُدُّ + كائن + شيئاً أو أكثر: يجعله " شديداً ": يجعله قوياً صلباً متماسكاً: يقوي بناء وترابط وتماسك الشيء
يشد الوثاق: يجعل
Sîgalar(26)
- أَشَدُّDaha şiddetli(أَفْعَلُ)×18
- شَدِيدُŞiddetli(فَعِيلُ)×15
- شَدِيدٌŞiddetli(فَعِيلٌ)×12
- شَدِيدًاŞiddetli(فَعِيلًا)×11
- أَشَدَّDaha şiddetli(أَفْعَلَ)×9
- شَدِيدٍŞiddetli(فَعِيلٍ)×7
- أَشُدَّهُOnun olgunluk yaşıları+1 anlam(أَفْعُلَهُ)×5
- لَشَدِيدٌŞiddetli(لَفَعِيلٌ)×3
- أَشُدَّكُمْSizin olgunluk yaşları+1 anlam(أَفْعُلَكُمْ)×2
- شِدَادٌŞiddetliler(فِعَالٌ)×2
Mücavir kökler173 mücavir (438 toplam)
- قوي
15 ortak ayet · Kuvvet
- عقب
18 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- عذب
30 ortak ayet · Su yosunudur
- بلغ
9 ortak ayet · İş ayakkabısı
- جدر
3 ortak ayet · Cidar duvar demektir
- قبل
16 ortak ayet · Önce
- بأس
7 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- بطش
3 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
- قري
6 ortak ayet · Kasaba
- ذنب
5 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir
- أله
47 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- يتم
4 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
Geçtiği ayetler(99)
… قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ …
Daha şiddetliSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.
… دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ …
Daha şiddetliİnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.
وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى …
Daha şiddetliVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.
فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا
Daha şiddetliAllah yolunda savaş. Sen, ancak kendinden sorumlusun. İman edenleri de savaşa teşvik et. Umulur ki Allah, küfredenlerin şiddet ve baskısını önler. Allah’ın kahrı da, ibret alınacak cezası da pek şiddetlidir.
… وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ
Daha şiddetliAllah’ın peygamberine muhalefet için geri kalanlar, oturup kalmalarına sevindiler. Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmek hoşlarına gitmedi. Bu sıcakta savaşa çıkmayın, dediler. De ki: Cehennem ateşi daha sıvaktır. Keşke bilselerdi.
الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
Daha şiddetliBedeviler; küfür ve nifak bakımından daha yaman ve Allah’ın peygamberine indirdiğinin hududunu bilmemeye daha müsaittirler. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.
ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمَنِ عِتِيًّا
Daha şiddetliSonra her toplumdan Rahman’a karşı en çok başkaldıranları ortaya koyacağpız.
… مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَابًا وَأَبْقَى
Daha şiddetliDedi ki: Ben size izin vermeden mi O’na inandınız? Doğrusu o size büyü öğreten büyüğünüzdür. Öyleyse ben de ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama olarak keseceğim ve sizi hurma kütüklerine asacağım. O zaman hangimizin azabının daha çetin ve devamlı olduğunu bileceksiniz.
وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى
Daha şiddetliİşte israf edenleri, Rabbının ayetlerine inanmayanları böylece cezalandıracağız. Hem ahiretin azabı daha çetin ve daha süreklidir.
… قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ …
Daha şiddetliDedi ki: Bu, bana; ancak bende olan bilgiden ötürü verilmiştir. Bilmez mi ki; Allah, önceleri ondan daha güçlü ve topladığı daha fazla olan nice nesilleri yok etmiştir. Suçlulardan günahları sorulmaz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شدد |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mükerrer (muza‘af) kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قوي, صلب, عنف, غلظ |
| Zıt Kök | لين |
| Çekirdek Özet 1 | İpi, bağı veya düğümü gevşeklik kalmayacak şekilde sıkarak germek, sağlamlaştırmak ve pekiştirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık, bağ, hüküm veya azabın dağılmaz bir sertlik, sarsılmaz bir güç ve tavizsiz bir tesir düzeyine ulaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki sistemlerin çözülmeye karşı direnç kazanması; olgunluk çağı ve sarsılmaz mukavemet |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel kaba kuvvet, şiddet veya öfke olarak daraltıp bağın sıkılığı, tahkimat ve kemale erme boyutlarını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شد | Bir nesneyi germe, çekerek bağlama, baskı uygulayarak sıkıştırma ve mukavemet kazandırma | د | İkinci د harfinin katlanmasıyla hareket tek seferlik bir gerilimden çıkarak süreklilik arz eden, yapısal bir sağlamlık, çözülmez bir düğüm ve yüksek yoğunluklu bir dirence dönüşür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Nesneye kenetlenme, kuvvetle kavrama, ayrılmayı önleyen dişli baskı ve temasın keskinleşmesi |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir yöne doğru yönelme, kapanarak dış etkilere karşı set oluşturma ve direnç sınırı çekme |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapanmanın ve sınır çekmenin yinelenmesi, tahkimatın çift katlanması, dışarıdan gelecek çözücü tesire karşı mutlak mukavemet |
| شدد | Kenetlenen dişlerin kapıyı kapatıp pekiştirmesi | İki nesnenin veya bağın birbirine sımsıkı kenetlenmesi, arada hiçbir boşluk ve gevşeklik bırakılmaksızın nihai direnç ve mukavemet sınırının kurulması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ipin, yük bağının veya çadır kazığının sımsıkı bağlanması, gerilmesi ve düğümün çözülmeyecek şekilde tahkim edilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem savaş ve hamaset şiirinde düşmana yapılan kesin ve tavizsiz hücumu anlatmak üzere kullanılmıştır: شددنا شدّةً لا عيب فيها / وقلنا بالضُّحى فيحي فياحِ |
| Erken Arapça kullanım | Ekin tanelerinin olgunlaşıp sertleşmesi ve insanın bedeni ile aklının tam bir mukavemet kazanması bağlamında kullanılmıştır: لا تَبِيعُوا الحَبَّ حَتَّى يَشْتَدَّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça شدد kökü, Batı Sami dillerinde bağlama, düğümleme, baskı altında tutma ve güç yoğunlaşması bildiren ortak kök katmanıyla yakın ilişki gösterir. İbranicede yer alan ve bağlamak, yağmalamak, tahrip edici güç uygulamak anlamlarına gelen שָׁדַד (šādad) ve Süryanicedeki bağlama, tahkim etme ve kuvvet bildiren שַׁד (šad) formlarıyla anlamsal bir örtüşme içindedir. Kökün en ilksel somut katmanı fiziksel bir bağın gerilerek sıkılması iken, Sami dillerinin genel seyrinde bu gerilim hali soyutlanarak karşı konulmaz bir güç, baskı, fetih, katılık ve sarsılmaz mukavemet anlamlarına doğru genişlemiştir. Arapçada kök özellikle iki yönde derinleşmiştir: Birincisi bir ipi veya bağı sıkarak tahkim etmek ve varlığın gevşeklikten kurtulup olgunlaşması; ikincisi ise hücum anında gösterilen yoğun güç ve dayanıklılıktır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bağlama, germe ve pekiştirme | İpin bağlanmasından hareketle bedenin, aklın, mülkün veya azabın gevşeklikten arınıp en üst mukavemet derecesine ulaşması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שָׁדַד ve Süryanice šad kökleri | Fiziksel bağlama, baskılama ve karşı konulmaz güç kullanma ortak semantik alanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisânü’l-Arab, HALOT, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شدد | Anlamlı | Bağlamak, germek, sağlamlaştırmak | Bir bağı gevşeklik kalmayacak şekilde sıkmak, güçlendirmek, katılaşmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دشد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| ددش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شدد | Merkez | Bağlamak, pekiştirmek, sarsılmaz kılmak | İçsel ve yapısal gerilimin en üst seviyeye çıkarılmasıyla oluşan dayanıklılık ve baskı | İpin gerilerek sımsıkı bağlanması gibi yapının çözülmez hale gelmesi |
| قوي | Komşu | Güç, kudret, mecal | Varlığın taşıdığı potansiyel enerji ve etki yapabilme kapasitesi | شدد kökü bağın ve yapının gerilip pekişmesini vurgularken, قوي genel iktidar ve acizlik karşıtlığını bildirir |
| صلب | Komşu | Sertlik, katılık | Maddenin şekil değiştirmeye ve darbeye karşı gösterdiği kırılmaz direnç | صلب cevherin kendi yoğunluğunu, شدد ise gerilim ve bağın sıkılığını esas alır |
| عنف | Komşu | Sertlik, kaba kuvvet | Yumuşaklığın zıddı olarak ölçüsüz ve sarsıcı davranış sergileme | عنف her zaman yerilen bir kabalık taşırken, شدد yerinde tahkimat ve olgunluk anlamlarını da içerir |
| غلظ | Komşu | Yoğunluk, kabalık, kalınlık | İnce ve latif olmama, kütlesel hacim ve temas sertliği | غلظ dokusal kalınlığı, شدد ise bağlayıcı kuvvet ve mukavemeti anlatır |
| لين | Zıt | Yumuşaklık, esneklik, gevşeklik | Katılıktan ve gerginlikten uzak, kolay bükülebilir ve yumuşak olma | شدد kökünün tam zıddı olup bağın ve yapının gevşemesi, esnemesi halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شدد | Sıkıca bağlamak, pekiştirmek, şiddetlenmek | Nesnenin gerilerek mukavemet kazanması, gevşekliğin giderilmesi ve azami dirence ulaşılması | Kesin |
| Latince | Stringere, firmare, vehemens | Sıkmak, bağlamak, sağlamlaştırmak, şiddetli | Stringere fiziksel sıkma ve germe boyutunu, firmare tahkimatı, vehemens ise tesirin şiddetini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To tighten, to fasten, severe, intense | Sıkmak, bağlamak, şiddetli, yoğun | Tighten ve fasten fiilleri bağın çekilip bağlanmasını; severe ve intense ise etkinin derecesini ifade eder | Kesin |
| Almanca | Festziehen, festigen, heftig, streng | Sıkılaştırmak, pekiştirmek, şiddetli | Festigen yapının tahkim edilmesini, heftig ve streng duygu, ceza veya doğa olayındaki sarsılmaz yoğunluğu verir | Güçlü |
| Fransızca | Serrer, fortifier, rigoureux, violent | Sıkmak, kuvvetlendirmek, katı, şiddetli | Serrer bağın gerilerek düğümlenmesini, fortifier tahkimatı, rigoureux ve violent ise tavizsiz tesiri karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَدِيدُ / لَشَدِيدٌ | Karşı konulamaz, sarsıcı ve tavizsiz ceza veya nitelik | İlahi azabın ve intikamın kesinliği, bağlamın gevşeklik kabul etmemesi; Bakara 2:165, Âl-i İmrân 3:56, Ra‘d 13:6 |
| أَشَدُّ | Nitelik ve derecede en üstün mukavemet, katılık veya yoğunluk | Kalplerin taş gibi veya daha katı olması, sevginin veya korkunun derecesi; Bakara 2:74, Tevbe 9:81, Nâzi‘ât 79:27 |
| أَشُدَّهُ / أَشُدَّكُمْ | Bedenin, zihnin ve iradenin tam bir mukavemete ve olgunluğa ermesi | İnsanın rüşt, kemal ve sorumluluk yaşı; En‘âm 6:152, Yûsuf 12:22, Kasas 28:14, Ahkāf 46:15 |
| شِدَادٌ | Dayanıklı, tavizsiz ve çözülmez varlıklar veya dönemler | Meleklerin sarsılmaz yapısı veya kıtlık yıllarının çetinliği; Yûsuf 12:48, Tahrîm 66:6 |
| وَشَدَدْنَا | Maddi veya manevi bağı pekiştirmek, tahkim etmek | Mülkün ve bedensel yaratılışın sağlamlaştırılması; Sâd 38:20, İnsân 76:28 |
| فَشُدُّوا الْوَثَاقَ | Esirin kaçmasını veya çözülmesini önleyecek şekilde bağlamak | Savaş hukuku ve esirlerin emniyete alınması; Muhammed 47:4 |
| اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي | Sırtı desteklemek, gücü pekiştirmek | Peygamberlik görevinde kardeş desteği talebi; Tâhâ 20:31 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve ceza | Allah’ın azabının şiddeti ile rahmetinin genişliği arasındaki irtibat ve adaletin tavizsiz icrası | Karşı konulamaz, engellenemez ve asla gevşemeyen ilahi adalet ve yaptırım gücü |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve mükellefiyet | B بلوغ الأشد (rüşt çağı) kavramı üzerinden yetimin malının teslimi ve cezai sorumluluk başlangıcı | Zihni ve bedeni melekelerin gevşeklikten kurtulup hukuki bağı taşıyacak olgunluğa ulaşması |
| Tefsir | Kur'an meselleri ve nitelemeler | Yaratılışın tahkimatı, meleklerin vazife kararlılığı ve kafirlerin kalbindeki katılık mecazları | Varlığın gevşeklik kabul etmeyen ontolojik ve ahlaki direnç düzeyi |
| Hadis | Ahlak, ibadet ve cihad | Nefisle mücadelede güçlü kimsenin öfkesini yenmesi ve dinde aşırı zorlaştırmadan kaçınma | Gerçek gücün fiziksel kaba kuvvet değil, iradi tahkimat ve özdenetim olduğu vurgusu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve teslimiyet bağı | Sarsılmaz bağlılık ve kararlılık | İtikadi çözülmeyi önleme | İman bağının şüphe ve gevşeklik barındırmayacak şekilde tahkim edilmesi | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve kavramsal tutarlılık | Metodolojik kesinlik ve sağlamlık | Hatalı genellemeleri engelleme | Bilimsel önermelerin gevşek varsayımlardan arındırılarak mantıksal olarak düğümlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve güvenlik | İdari tahkimat ve mukavemet | Kaos ve anarşiyi bertaraf etme | Hukuk ve otorite bağlarının gevşemeden toplumsal nizamı koruyacak dirayette tutulması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf ehliyeti | Rüşt çağı ve sermaye emniyeti | İktisadi heba oluşu önleme | Zihni ve ameli olgunluğa ermemiş kimseye mal teslim edilmeyerek piyasa bağlarının korunması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gerilme mukavemeti ve bağ enerjisi | Malzeme biliminde ve fizikte bir moleküler veya atomik bağın kopmaya karşı gösterdiği azami çekme direnci; bağın sıkılığı arttıkça yapının stabilitesinin katlanması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal yapışıklık ve kurumsal mukavemet | Sosyoloji ve hukukta toplumsal sözleşmenin, kanunların ve kurumların gevşeklik göstermeksizin krize direnç üretme kapasitesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern Türkçedeki «şiddet» (kaba kuvvet, haksız saldırganlık, öfke patlaması) kelimesiyle eşitleyerek ayetlerdeki her kullanımı zorbalık veya gazap dairesine hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün temelinde bir bağı sağlamlaştırma, tahkim etme, olgunlaşma, rüşt çağına erişme ve gevşekliği giderme anlamları bulunur; bu yapısal bir kemali ve direnci gösterir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah’ın «şedîdü’l-ıkāb» niteliğini kör bir öfke gibi algılama; insanın «eşüdd» çağını sadece bedensel kabalık zannetme ve müminlerin birbirine veya inkarcılara karşı duruşundaki ilkeli mukavemeti anlamsız bir katılık olarak yorumlama hatası doğar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik düzeni hem de ahlaki ve hukuki nizamı gevşeklik kabul etmez bir bağ üzerine kurduğunu gösterir; zayıflık ve çözülmenin karşıtı olan sarsılmaz tahkimatı açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın rüşt çağına ve mülk tasarrufuna erişimini anlatan kıssalarda; ilahi azabın adalet dairesindeki kesinliğini bildiren uyarılarda ve müminlerin sorumluluklar karşısındaki sebatını tasvir eden ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şiddet kavramını sırf negatif bir zorbalık olarak gören bakışı tashih eder; rüşt, tahkimat, mukavemet ve ilahi adaletin tavizsiz icrasının özünde bir «bağ sıkılığı» olduğunu kavratır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİp, urgan veya yük bağının hiçbir gevşeklik, esneme ve boşluk kalmayacak şekilde kuvvetle çekilerek düğümlenmesi ve gerilmesi.
- Soyut anlamBir yapının, hükmün, ahlaki duruşun veya iradenin dış etkilere karşı çözülmez bir direnç, sarsılmaz bir mukavemet ve en üst kemal derecesine ulaşması.
- Sistematik karşılıkDini, hukuki ve toplumsal sistemlerde bağların çözülmesini engelleyen kurumsal tahkimat; bireyin akli ve hukuki ehliyetini tescil eden rüşt eşiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde uygulanan gerilim ve bağlama kuvvetini, bağdaki gevşeklik veya boşluk miktarını temsil eder. Gevşekliğin sıfıra yaklaşmasıyla () sistemin mukavemet ve sağlamlık derecesi () en üst noktaya ulaşır. Bu durum, yapının içsel düzeninin zamana bağlı çözünme oranının () sıfırlanmasını, yani sistemin dağılmaz bir kararlılık ve tahkimat kazanmasını ifade eder.