شرق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ر-ق10 sîga, 102 mücavir kök, 17 ayet, 13 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وجهالْمَشَارِقِشَرْقِيَّةٍوَالْإِشْرَاقِالْمَشْرِقُشرقغربزججمُشْرِقِينَبرككوكبالْمَشْرِقِبهت

KökSîga 10Ayet 17Sure 13Mücavir 102

▶ Ağı aç (3B)

شرق

ش - ر - ق

KÖK
  • 17 geçiş
  • 17 ayet
  • 10 sîga
  • 13 sözlük

Güneşin doğduğu yerdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Güneşin doğduğu yerdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.905 harf
القاف والشين والراء معهما ق ش ر، ش ق ر، ر ش ق، ش ر ق، ر ق ش، ق ر ش مستعملات قشر: القَشْرُ: سحفك القِشْرَ عن ذيه أي عن صاحبه. والأقشَرُ: الذي اشتدت حمرته كأن بشرته متغيرة . وحية قَشْراءُ، وشجرة قَشْراءُ أيضاً إذا كان بعضها قُشِرَ وبعضها لم يُقْشَرُ. والقُشْرَة والقُشَرَةُ: مطرة تَقشِرُ الحصى عن وجه الأرض. ومطرة قاشِرةٌ: ذات قِشْرةٍ. والقاشُورُ: المشؤوم. ويقال: قَشَرَهُم أي شأمهم قال: اصببْ عليهم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.107 harf
الشَرْقُ: المَشْرِقُ. والشَرْقُ: الشمسُ. يقال: طلع الشَرْقُ، ولا آتيك ما ذَرَّ شارِقٌ. والمَشْرِقانِ: مَشْرِقا الصَيف والشتاء. والمَشْرَقَةُ: موضع القُعود في الشمس، وفي أربع لغات: مَشْرُقَةٌ ومَشْرَقَةٌ، وشرْقَةٌ بفتح الشين ومِشْراقٌ. وتَشَرَّقْتُ: أي جلست فيه. وشَرَقَتِ الشمسُ تَشرُقُ شُروقاً وشَرْقَاً أيضاً، أي طلعتْ. وأَشْرَقَتْ، أي أضاءَتْ. وأَشْرَقَ الرجل، أي دخَل في شُروقِ الشمس. وأَشْرَقَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.694 harf
ق ش ر قشر ، قرش ، شرق ، رشق ، شقر ، رقش : مستعملات . قشر : قال الليث : الْقَشْرُ : سَحْفُكَ الْقِشْرَ عن ذيه ، والأقْشَرُ الذي حُمْرَته كأن بشرته مُتَقشّرَةٌ . قال : وحَيَّةٌ قَشراءُ ، وهي كأنها قَدْ قُشِرَ بعضُ سَلْخها وبعضٌ لمَّا ، والْقُشْرَةُ والْقَشَرَة لُغة وهي مطرةٌ شديدةٌ تقشِرُ الحصى عن الأرضِ ، ومطرةٌ قاشرةٌ ذاتُ قشرٍ ، قال : والْقِشْرَةُ أيضاً مصدرُ الْقَاشِرِ ، والْقاشُورُ هو المشؤومُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.182 harf
(باب الشين والراء وما يثلثهما) (شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق. ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه. (شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR991 harf
- شرقت الشمس شروقا: طلعت، وقيل: لا أفعل ذلك ما ذر شارق (يقال: لا أفعل ذلك ما ذر شارق، وما در بارق. ذر: طلع، ودر: سال بالمطر. انظر: أساس البلاغة ص 234؛ والبصائر 3/311؛ والمجمل 2/527)، وأشرقت: أضاءت. قال الله: ﴿بالعشي والإشراق﴾ [ص/18] أي: وقت الإشراق. والمشرق والمغرب إذا قيلا بالإفراد فإشارة إلى ناحيتي الشرق والغرب، وإذا قيلا بلفظ التثنية فإشارة إلى مطلعي ومغربي الشتاء والصيف، وإذا قيلا بلفظ الجمع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.074 harf
ش ر ق شرقت الشمس شروقاً‏:‏ طلعت وأشرقت‏:‏ أضاءت ويقال‏:‏ طلع الشـرق والشـارق‏:‏ للشمـس وتقول‏:‏ لا أفعل ذلك ما ذرّ شارق وما درّ بارق‏.‏ وقعدوا في المشرقة وتشرقوا‏.‏ قال‏:‏ ومـا العيـش إلا نومة وتشرق وتمر كأكبـاد الجـراد ومـاء ونظر إليّ من مشريق الباب وهو الشق الذي تقع فيه الشمس‏.‏ وشجرة شرقية‏:‏ تطلع عليها الشمس من شروقها إلى نصف النهار‏.‏ وهو يسكن شرقيّ البلد وغربيّه وشرّق اللحم في الشمس
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR15.228 harf
شَرَقَت الشمسُ تَشْرُق شُروقاً وشَرْقاً: طلعت، واسم الموضع المَشْرِق، وكان القياس المَشْرَق ولكنه أحد ما ندر من هذا القبيل. وفي حديث ابن عباس: نهى عن الصلاة بعد الصبح حتى تشرق الشمس. يقال: شَرَقَت الشمسُ إذا طلعت، وأشْرَقَت إذا أضاءت، فإن أراد الطلوع فقد جاء في الحديث الآخر حتى تطلع الشمس، وإن أراد الإضاءة فقد ورد في حديث آخر: حتى ترتفع الشمس، والإضاءة مع الإرتفاع. وقوله تعالى: يا ليت بيني
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR791 harf
* ش ر ق * * الشَّرْقُ المَشْرِقُ * وهو أيضا الشمس يُقال طلع الشرق و * المَشْرِقانِ * مشرقا الصيف والشتاء و * المَشْرُقَةُ * موضع القعود في الشمس بفتح الراء وضمها و * تَشَرَّقَ * جلس فيها وشَرَقَتِ * الشمس طلعت وبابه نصر ودخل و * أشْرَقَتْ * أضاءت وأشرق وجه الرجل أي أضاء وتلألأ حُسنا و * الشَّرَقُ * بفتحتين الشجا والغُصة وقد * شَرِقَ * من باب طرِب أي غص وفي الحديث { يؤخرون الصلاة إلى * شَرَقِ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.142 harf
الشرق: الشمس حين تشرق، ورواه عمرو عن أبيه، ورواه ثعلب عن ابن الأعرابى ويحرك عن ابن السكيت، يقال: طلعت الشرق، ولا يقال: غربت الشرق. والشرق: إسفارها. و الشرق : حيث تشرق الشمس يقال: آتيك كل يوم طلعة شرقه، نقله ابن السكيت. والشرق: الشق يقال: ما دخل شرق فمي شيء ، أي: شق فمي، نقله الزمخشري. والشرق المشرق كما في الصحاح، وجمعه أشراق ، قال كثير عزة: إذا ضربوا يوما بها الآل زينوا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok21.289 harf
شَرَقَتِ الشَّمْسُ 1 شَرَقَتِ الشَّمْسُ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. شَرُقَ , (S, M, Msb,) inf. n. شُرُوقٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and شَرْقٌ, (S, Msb,) The sun rose; (S, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ أَشْرَقَت: (K:) the sun rose from the east; and in like manner one says of the moon, and of the stars: (M:) or the sun rose so that its light began to fall upon the earth and trees: (T and TA in art. ذر:)
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

شَرَقَتِ الشَّمْسُ 1 شَرَقَتِ الشَّمْسُ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. شَرُقَ , (S, M, Msb,) inf. n. شُرُوقٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and شَرْقٌ, (S, Msb,) The sun rose; (S, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ أَشْرَقَت: (K:) the sun rose from the east; and in like manner one says of the moon, and of the stars: (M:) or the sun rose so that its light began to fall upon the earth and trees: (T and TA in art. ذر:) and ↓ اشرقت signifies, as distinguished from شَرَقَت, (S, M, Mgh, Msb,) or signifies also, (K, TA,) for both verbs are correctly expl. in the K as above, (TA,) it shone, or gave its light, (S, M, Mgh, Msb, K, TA,) and spread (M, TA) upon the earth, or ground: (TA:) or, as some say, شَرَقَت, and ↓ اشرقت are syn., (M, Msb,) as meaning it (the sun) shone: (M:) and شَرْقٌ [as inf. n. of the former verb] signifies the shining of the sun. (K.) ― -b2- And شَرَقَ النَّخْلُ, and ↓ اشرق, The palm-trees showed redness in their fruit: (M, K: *) or showed the colours of their dates. (AHn, M.) [See also شَرِقَ in what follows.] -A2- شَرَقَ الشَّاةَ, (S, O, Msb, K,) aor. شَرُقَ , (S, O, Msb,) inf. n. شَرْقٌ, He slit the ear of the sheep, or goat, (S, O, Msb, K,) in the manner expl. voce شَرْقَآءُ. (Msb.) ― -b2- And شَرَقَ الثَّمَرَةَ, (Az, K,) inf. n. شَرْقٌ, (IAmb, Az, TA,) He plucked the fruit: (Az, K, TA:) or cut it. (IAmb, Az, TA.) One says in crying بَاقِلَّآء [or beans], شَرْقُ الغَدَاةِ طَرِىٌّ The cutting of the morning, fresh! meaning what has been cut, and picked, in the morning. (IAmb, Az, TA.) -A3- شَرِقَ, [aor. شَرَقَ ,] inf. n. شَرَقٌ, It (a place) was, or became, bright by reason of the sun's shining upon it; as also ↓ اشرق; (M, TA;) [whence,] الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا ↓ وَأَشْرَقَتِ occurs in the Kur [xxxix. 69 as meaning And the earth shall shine with the light of its Lord]: (M:) [in other instances,] أَشْرَقَتِ الأَرْضُ means The earth was, or became, bright with the sunshine. (TA.) ― -b2- [Hence, perhaps, or, though not immediately, from what here next follows, some other applications of this verb, to denote redness.] ― -b3- شَرِقَ بِرِيقِهِ, (S, M, Msb, K,) and بِالمَآءِ, and the like, (M,) aor. شَرَقَ , (Msb,) inf. n. شَرَقٌ, (M, Msb,) He (a man, M, Msb) was, or became, choked with his spittle, (S, M, Msb, K,) and with water, &c. (M.) [And جَرِضَ and غَصَّ and شَجِىَ are sometimes used in the same sense in relation to spittle &c.] ― -b4- [Hence,] شَرِقَ الجُرْحُ بِالدَّمِ (assumed tropical:) The wound became [choked or] filled with blood. (Msb.) ― -b5- And شَرِقَ المَوْضِعُ بِأَهْلِهِ (tropical:) The place became [choked or] filled and straitened by its occupants. (TA.) ― -b6- And شَرِقَ الجَسَدُ بِالطِّيبِ (tropical:) [The body became choked in its pores with perfume]. (TA.) ― -b7- [And شَرِقَ الثَّوْبُ بِالجَادِىِّ (assumed tropical:) The garment, or piece of cloth, became glutted, or saturated, with the dye of saffron: see the part. n. شَرِقٌ.] ― -b8- And شَرِقَتْ عَيْنُهُ (tropical:) His eye became red [being surcharged with blood]; as also ↓ اِشْرَوْرَقَتٌ: (M, TA:) and so شَرِقَ الدَّمُ فِى عَيْنِهِ: (K, TA:) or this last signifies the blood appeared in his eye: (M:) and شَرِقَتْ بِالدَّمِ it (the eye) had the blood apparent in it, [as though it were choked therewith,] without its running from it. (TA.) ― -b9- And شَرِقَ لَوْنُهُ, inf. n. شَرَقٌ, (assumed tropical:) His colour, or complexion, became red, by reason of shame, or shame and confusion. (TA.) ― -b10- And [hence, app.,] شَرِقَ الشَّىْءُ, inf. n. as above, (assumed tropical:) The thing became intensely red, with blood, or with a beautiful red colour. (M, TA.) ― -b11- And also (assumed tropical:) The thing became mixed, commingled, or blended. (M, TA.) ― -b12- شَرِقَتِ الشَّمْسُ, inf. n. as above, means (tropical:) The sun had a duskiness blended with it, and it [app. the duskiness] then became little: (TA:) or it was near to setting: (M, K:) or became feeble in its light; (O, K;) app. from شَرِقٌ applied to flesh-meat as meaning “ red, having no grease, or gravy, ” and applied to a garment, or piece of cloth, as meaning “ red, that has become glutted, or saturated, (شَرِقَ,) with dye; ” because its colour, in the last part of the day, when it is setting, becomes red. (O.) ― -b13- The phrase يُؤَخِّرُونَ الصَّلَاةَ اـِلَى شَرَقِ المَوْتَى, (S, M, O, K, [in the CK, erroneously, شَرْقِ,]) occurring in a trad., (S, M, O,) in a saying of the Prophet, (O, K,) is expl. as meaning Who postpone, or defer, the prayer until there remains not, (S, M, O, K,) of the sun, (S,) or of the day, (M, O, K,) save as much as remains (S, M, O, K) of the life, (S,) or of the breath, (M, O, K, [but in the CK, نَفْسِ is put in the place of نَفَسِ,]) of the dying who is choked with his spittle: (S, M, O, K:) or the meaning is, until the sun is [but just] above the walls, and [diffusing its feeble light] among the graves (M, O, K *) as though it were a great expanse of water. (M, O.) AZ says, يُكْرَهُ الصَّلَاةُ بِشَرَقِ المَوْتَى means Prayer is disapproved when the sun becomes yellow: and فَعَلْتُ ذٰلِكَ بِشَرَقِ المَوْتَى I did that when the sun was becoming yellow. (TA.) -A4- شَرِقَتِ الشَّاةُ, (S, Msb, K,) aor. شَرَقَ , (Msb, K,) inf. n. شَرَقٌ, (S, Msb,) The sheep, or goat, had its ear slit (S, Msb, K) in the manner expl. voce شَرْقَآءُ. (Msb, K.)

شرّق 2 شرّق ذ , (TA,) inf. n. تَشْرِيقٌ, (S, O, K,) He took to the direction of the east, or place of sunrise: (S, O, K, TA:) he went to the east: he came to the east: (M, TA:) and he directed himself to the east. (TA.) ― -b2- And He prayed at sunrise: and hence, app., He performed the prayer of the festival of the sacrifice: (TA:) or this meaning is from شَرَقَتِ الشَّمْسُ. (Mgh: it is also mentioned in the M.) ― -b3- شرّقت الأَرْضُ, inf. n. as above, The land became affected with drought, and dryness of the earth, being [parched by the sun and] not reached by water: whence the term ↓ شَرَاقِىّ [q. v.] in the dial. of Egypt. (TA.) ― -b4- تَشْرِيقٌ also signifies The being beautiful, and [sunny or] s

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.238 harf
شَرَقَ شَرَقَ U ( n. ac. شَرْق 1 , شُرُوْق 27 ), a. Rose ( sun ). b. ( n. ac. شَرْق 1 ), Docked, slit ( ear ). c. Supped, sipped ( broth ). شَرِقَ شَرِقَ A ( n. ac. شَرَق 4 ), a. Became red, reddened. b. Was docked, slit ( ear ). c. [ Bi ], Was choked, suffocated, stifled by. شَرَّقَ شَرَّقَ II , a. Went eastward; turned towards the east. b. Had a bright, sunny face, complexion.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR88.292 harf
شَرَقَ - يَشْرُقُ - شَرْق - شَرْقيّ - شَرْقيّا - شَرْقِيَّة – مَشْرِق- مَشْرِقَيْن - مَشَارِق - أََشْرَقَ – يُشْرِقُ - إِشْرَاق - مُشْرِق - مُشْرِقِيْن الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 06:03 شَرَقَ – يَشْرُقُ + الكائن أو المكان: يصبح الكائن أو المكان مضيئاً ومنوراً بعد أن كان معتماً: يستقبل الكائن أو المكان نوراً يأتيه من مصدر منير فيصده (يعكسه) عنه، فيبدو ويُرى أنه مضيء ومنور،
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler102 mücavir (130 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غرب

    10 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir

  2. زجج

    1 ortak ayet · Cam demektir

  3. ربب

    8 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  4. برك

    2 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir

  5. شكو

    1 ortak ayet · Abajur gibi

  6. درر

    1 ortak ayet · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir

  7. كوكب

    1 ortak ayet · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir

  8. زيت

    1 ortak ayet · Zeytindir

  9. ضوأ

    1 ortak ayet · Aydınlattı

  10. بأس

    2 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  11. وجه

    2 ortak ayet · Yüz demektir

  12. بهت

    1 ortak ayet · Mehd beşik demektir

Geçtiği ayetler(17)

  1. لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ …

    DoğuşYüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

  2. … وَأُمِيتُ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ وَاللَّهُ …

    DoğuşAllah kendisine mülk verdiği için, Rabbı hakkında İbrahim ile tartışanı görmedin mi? Hani Rabbım öldüren ve diriltendir, deyince , o; ben de diriltir ve öldürürüm, demişti. İbrahim: Allah güneşi doğudan getirir. Haydi sen de onu batıdan getir, deyince o küfreden herif, apışıp kaldı. Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

  3. قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ

    DoğuşO da: Eğer aklınızı başınıza alırsanız; doğunun, batının ve ikisinin arasında bulunanların Rabbıdır, dedi.

  4. رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلًا

    DoğuşDoğunun ve Batının Rabbıdır. O’ndan başka ilah yoktur. Öyleyse onu vekil edin.

Sîga sayfası: الْمَشَارِقِ
Sîga sayfası: الْمَشْرِقَيْنِ
Sîga sayfası: وَأَشْرَقَتِ
Sîga sayfası: وَالْإِشْرَاقِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشرق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطلع, بزغ, سفر
Zıt Kökغرب
Çekirdek Özet 1Işığın yarıp ortaya çıkması, güneşin doğması ve etrafı aydınlatması
Çekirdek Özet 2İlahi nur ve tecellinin mekânı, varlığı ve ufku görünür kılıp aydınlatması
Çekirdek Özet 3Varlığın karanlık ve kapalılıktan ilahi nizamın açıklığına ve görünürlüğüne intikali
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca salt coğrafi bir yön (doğu) olarak anlayıp ışıma, açılma ve aydınlanma boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شرYayılma, saçılma, yarılma ve parçaların etrafa dağılması; nitekim شرح (yarıp açmak), شرد (dağılıp kaçmak), شرع (yola açıkça girmek) köklerinde bu açılma ve yayılma görülürقBoğazdan sıkışıp taşma veya ışığın keskin bir sınır boyunca ufku yarıp etrafa saçılması; yayılmanın aydınlanma ve kamaşma şeklinde yoğunlaşması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişKeskinlik, yararak açılma, karanlığı parçalama
رİnsan başıZirve, yükselme, ufkun en üst noktasına çıkma
قUfuktaki güneşToplanma, sınır, ufuk çizgisinde doğan ışık dairesi
شرقDiş, insan başı ve ufuktaki güneşIşığın karanlık perdeyi keskin biçimde yırtarak ufuk çizgisinin üstünde yükselmesi ve etrafı aydınlatması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGüneşin doğuş anında etrafı kızıllaştırarak yarması, ışığın parlaması; etin boğazda kalarak tıkanması veya kanın kırmızı renkle yüzeye vurması
Cahiliye şiiri kullanımıAdî b. Zeyd el-İbâdî boğazına su takılan kişinin durumunu anlatırken kökü tıkanma anlamında kullanmıştır: لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ / كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي
Erken Arapça kullanımCahiliye döneminde sabah güneşinin ilk ışıklarının dağa vurması için söylenen şu söz meşhurdur: أشرِقْ ثَبِير لكيما نُغير

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri genelinde شرق kökü, güneşin doğuşu, ışığın kızıllaşarak yayılması ve yön olarak doğu ekseninde morfolojik bir süreklilik sergiler. İbranicede serak kökü kızıllık, parlak kırmızı renk tonu ve özellikle şafak vaktinin kızıllığıyla ilgili semantik bir alan açarken; Süryanicede seraq ve sraq kökleri saçılma, boşalma veya sabah aydınlığının yayılması ekseninde izlenir. Arapçada kök bir yandan ışığın yarıp yükselmesi (şurûk), diğer yandan boğazda bir şeyin tıkanması (şerek) ve kırmızılık anlamlarını korumuştur. Bu durum, ilksel Sami semantik matrisinde ışığın ufukta kızıl bir hat çizerek belirmesi ile sıvı/kanın yoğunlaşıp boğazda veya yüzde kızıllık oluşturması arasındaki somut benzeşimden kaynaklanır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGüneşin doğuşu, kızıllaşma, etin güneşe serilmesiIşığın doğup parlaması ile etin veya rengin kızıllaşması aynı kök mânada birleşirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice serak, Süryanice sraqŞafak vaktinin kızıllığı, aydınlanma ve doğu yönü ortak miras olarak paylaşılırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda parıldama ve sabah vaktine dair köklerVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شرقAnlamlıGüneşin doğması, parlamasıUfkun yarılarak ışıkla dolması ve aydınlanmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
شقرAnlamlıKırmızılık, sarımsı kızıllıkİnsan teninde veya atın tüyünde görülen parlak kırmızı ve sarı tonIşığın rengiyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez
رشقAnlamlıOk atmak, süratle fırlatmakHareketin hedefe doğru düzgün ve keskin bir hızla yönelmesiIşınların fırlatılmasıyla biçimsel paralellik; Kur'an'da geçmez
رقشAnlamlıYazmak, nakışlamak, süslemekBir yüzeyin renk ve çizgilerle belirgin hale getirilmesiYüzeyin aydınlanıp desen kazanması; Kur'an'da geçmez
قشرAnlamlıKabuğunu soymak, yüzmekÜstteki örtüyü kaldırıp altındakini açığa çıkarmakÖrtüyü kaldırma boyutuyla ters çevrilmiş ilgi; Kur'an'da geçmez
قرشAnlamlıToplamak, bir araya getirmekDağınık unsurları birleştirip kazanç sağlamakKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شرقMerkezDoğuş, ışıma ve aydınlanmaGüneşin doğuşuyla birlikte yeryüzünün aydınlanıp görünürlük kazanmasıIşığın yayılması ve yön
طلعKomşuGörünme ve yükselmeBir nesnenin veya yıldızın ufkun altından yukarı doğru çıkışıYalnızca yükselme hareketi; aydınlatma vurgusu ikincildir
بزغKomşuYarılma ve ilk belirişIşığın karanlık tabakayı ilk defa delip uç vermesiDoğuşun ilk anındaki keskin yarılma
سفرKomşuAçığa çıkma, parıldamaKaranlığın kalkıp yüzün veya sabahın tüm çıplaklığıyla görünmesiÖrtünün tamamen kalkması
غربZıtBatış, gizlenme, uzaklaşmaIşığın kaybolması, güneşin batması ve gözden kaybolup uzaklaşmasıIşığın çekilip karanlığın basması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشرقDoğuş, ışıma, doğuGüneşin ufukta doğarak etrafı bizzat aydınlatması ve bu yönKesin
Latinceoriens, orientisDoğu, yükselen güneşDoğuş eylemini ve yönü karşılar; kızıllaşma nüansını taşımazGüçlü
İngilizcesunrise, east, radiateGündoğumu, doğu, ışın saçmakMekân ve yönü verir; Arapçadaki yarıp aydınlatma bütünlüğünü tek kelimeyle karşılamazGüçlü
AlmancaMorgenland, Ost, AufgangSabah diyarı, doğu, yükselişCoğrafi yön ve doğuşu karşılar; nurani tecelli boyutunu içermezGüçlü
Fransızcalevant, orient, auroreYükselen yer, doğu, şafakDoğuş anını ve yönünü iyi verir; ışığın varlığı ihata etmesi zayıftırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمَشْرِقِ / الْمَشَارِقِGüneşin doğduğu yön ve doğuş noktalarıEvrenin ilahi kudretle kuşatıldığı bağlamlar; Bakara 2:115, Sâffât 37:5
الْمَشْرِقَيْنِİki doğuş yeri (yaz ve kış doğuşu)Kozmik intizam ve mevsimsel döngü bağlamı; Rahmân 55:17, Zuhruf 43:38
مُشْرِقِينَGündoğumu vaktine girenlerAzabın veya takibin sabah vaktinde vuku bulması; Hicr 15:73, Şuarâ 26:60
وَأَشْرَقَتِAydınlandı, parıldadıKıyamet günü yeryüzünün Rabbinin nuruyla nurlanması; Zümer 39:69
شَرْقِيًّا / شَرْقِيَّةٍDoğu cihetinde olanMekânsal yönelim ve ağacın konumu; Meryem 19:16, Nûr 24:35
وَالْإِشْرَاقِGüneşin yükselip etrafı aydınlattığı vakitDağların ve kuşların tesbihe katıldığı kuşluk/aydınlık vakti; Sâd 38:18

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve ilahi nurZümer 39:69 ayetinde yeryüzünün Rabbinin nuruyla aydınlanmasının teviliIşığın maddi değil tecelli ve adalet nuru olması
FıkıhNamaz vakitleri ve kurbanGüneş doğduktan sonra kerahet vaktinin çıkması ve teşrik günleriİbadetlerin vaktini tayin eden astronomik doğuş ve et kurutma günleri
TefsirKozmolojik ve hidayet ayetleriMağrib ve maşrık ifadelerinin tekil, tesniye ve cemi gelmesindeki hikmetlerMevsimsel dönenceler, ufuklar ve hakikatin doğuş mekânları
HadisSabah namazı sonrası ve kerahetGüneş doğarken namaz kılmanın yasaklanması ve işrak namazı faziletiGüneşin yükselmesiyle başlayan aydınlanma periyodu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamı ve ibadetHidayet ve tecelli ufkuİbadet yönünü belirleme, hakikatin karanlığı delip parlamasıİlahi tecelli varlığı aydınlatır, yön ve bilinç kazandırırKesin
İlmiKozmoloji ve astronomiMeridyenler ve mevsim döngüleriZamanın ve mekânın matematiksel olarak tespitiGüneşin doğuş açılarından hareketle takvim ve coğrafi yönler kurulurKesin
SiyasiHükümranlık ve evrensellikDoğu-batı aksında küresel otoriteİktidarın sınırlarını ve ilahi mülkün kapsayıcılığını göstermeAllah'ın mülkünün doğudan batıya tüm ufukları ihata etmesi esastırGüçlü
İktisadiÜretim ve mesaiGünün başlangıcı ve bereketÇalışma vaktinin başlaması, nimetin kurutulup saklanması (teşrik)Doğuş ile üretim faaliyeti canlanır, teşrik ile gıda muhafaza edilirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerElektromanyetik ışıma ve dalga yayılımıBir enerji kaynağından çıkan ışınların homojen biçimde çevreye yayılarak karanlık alanı görünür kılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAydınlanma ve kolektif bilinç inşasıToplumsal kapalılık ve cehalet döneminin yeni bir fikir veya ilahi vahiy ile aydınlanarak görünürlük kazanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece pusuladaki coğrafi bir yön (doğu) veya salt jeopolitik bir blok (Şark) olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece bir cihet değil; varlığın aydınlanması, ilahi nur ile görünür hale gelmesi ve kozmik nizamın doğuş döngüleridir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZümer 39:69 ve Nûr 24:35 gibi ayetlerdeki ontolojik ve nurani derinlik kaybolur; metin kuru bir coğrafya veya saat tasvirine indirgenir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mülk, tecelli ve hidayet tasavvurunda ışığın ve yönün ilahi tasarrufa bağlılığını gösterir; âlemin karanlıkta kalmayıp nurla açıldığını açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ve rububiyetin delillendirildiği kozmolojik ayetlerde (Bakara 2:258, Sâffât 37:5) ve kıyamet tasvirlerinde (Zümer 39:69).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Doğu ve batının mutlak bağımsız güçler olduğu vehmini kırar; her iki ufkun da tek bir Rabbin tasarrufunda olduğunu ve ışığın hakiki kaynağını bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGüneşin ufuk çizgisini kızıllaştırarak yarıp yükselmesi, ışığın çevreye yayılarak nesneleri aydınlatması ve belirgin kılması.
  • Soyut anlamİlahi nur ve bilginin varlığı kuşatarak cehalet, kapalılık ve belirsizlik karanlığını ortadan kaldırması; görünürlük ve istikamet kazandırması.
  • Sistematik karşılıkBir merkezden yayılan ışınların tüm koordinat düzlemini aydınlatıp karanlık noktaları aydınlık uzaya dahil etmesi süreci.
  • LaTeX modeliΩt=Ω0∪(⋃i∈IΦi(S)),lim⁡t→τμ(Ωt∖L)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω0 karanlık ve kapalı durumdaki başlangıç uzayını temsil eder. S ışık ve doğuş kaynağını, Φi bu kaynaktan çıkan i indisli ışıma ve aydınlanma akılarını gösterir. Zaman parametresi t anında aydınlanan uzay Ωt haline gelir. İkinci kısımda ise zaman kemal anı olan τ'ya ulaştığında, aydınlanmamış karanlık bölge L dışındaki alanın ölçüsü μ sıfıra yaklaşır; yani varlık bütünüyle nur ve görünürlük kazanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش