صرط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ط10 sîga, 45 mücavir kök, 45 ayet, 25 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بغيعبدصِرَاطِألهالصِّرَاطِصِرَاطَصرطقومأذنصِرَاطُهديصِرَاطٍبكمحمدصِرَاطًاتبع

KökSîga 10Ayet 45Sure 25Mücavir 45

▶ Ağı aç (3B)

صرط

ص - ر - ط

KÖK
  • 45 geçiş
  • 45 ayet
  • 10 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yol

Notlarım

Sözlükler(9)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR118 harf
الصِراطُ والسِراطُ والزِراطُ: الطريقُ، قال الشاعر: أَكُرُّ على الحَرورِيِّ]نَ مُهْريوأَحْمِلُهُمْ على وَضَحِ الصِراطِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR102 harf
- الصراط: الطريق المستقيم. قال تعالى: ﴿وأن هذا صراطي مستقيما﴾ [الأنعام/153]، ويقال له: سراط، وقد تقدم.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR301 harf
الأَزهري: قرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر وعاصم والكسائي: اهْدِنا الصّراطَ المستقيم، بالصاد، وقرأَ يعقوب بالسين، قال: وأَصل صاده سين قلبت مع الطاء صاداً لقُرب مخارجها. الجوهري: الصراطُ والسراطُ والزّراطُ الطريق؛ قال الشاعر: أَكُرُّ على الحَرُورِيِّينَ مُهْرِي، وأَحْمِلُهم على وضَحِ الصِّراطِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR57 harf
* ص ر ط * * الصِّراطُ * و * السِّراطُ * والزِّراطُ الطريق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR932 harf
الصراط، بالكسر: الطريق، قال الله تعالى: اهدنا الصراط المستقيم وبه قرأ ابن عامر وابن كثير ونافع وأبو عمرو وعاصم والكسائي. وقال القعقاع ابن عطية الباهلي: أكر على الحروريين مهـري لأحملهم على وضح الصراط وأما صراط الآخرة فهو عند أهل السنة: جسر ممدود على متن جهنم منعوت في الحديث الصحيح، وهو أحد من السيف، وأدق من الشعر، يمر عليه الخلائق فيجوزه أهل الجنة بأعمالهم، يمر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.193 harf
صُرَاطٌ صُرَاطٌ ذ A long sword: a dial. var. of سُرَاطٌ [q. v.]. (K.) صِرَاطٌ صِرَاطٌ ذ A road, or way; as also سِرَاطٌ, (S, K,) which is the original; (TA;) and زِرَاطٌ: (S:) [see the second of these three words:] Akh says that the people of El-Hijلz make it fem., and Temeem make it masc. (S and Msb voce زُقَاقٌ, q. v.) ― -b2- الصِّرَاطُ, also written with س, is likewise [The name of] a bridge
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR103 harf
صَرَطَ صَرَطَ صِرَاْط 23 , ( pl. صُرُط 10 ), a. Road, path, way. صُرَاْط صُرَاْط 24 , a. Long sword.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR27.204 harf
صرط صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ) - صِرَاط صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ) + الشيء أو الكائن: يسير بسهولة من غير عائق ضمن مسار محدد يؤدي إلى غاية محددة صِراط - الصراط: على وزن " فـِعال" اسم فعل من " صَرِطَ - يَصْرَطُ ": وهي كلك اسم مكان: المكان الذي يمكن للأشياء والكائنات أن تسير فيه بيسر وسهولة من غير عوائق: الطريق السهلة
Maddenin bağlantısı

صرط صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ) - صِرَاط صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ) + الشيء أو الكائن: يسير بسهولة من غير عائق ضمن مسار محدد يؤدي إلى غاية محددة صِراط - الصراط: على وزن " فـِعال" اسم فعل من " صَرِطَ - يَصْرَطُ ": وهي كلك اسم مكان: المكان الذي يمكن للأشياء والكائنات أن تسير فيه بيسر وسهولة من غير عوائق: الطريق السهلة الميسورة الواضحة الصراط المستقيم: هي الطريق السهلة الميسورة الواضحة المتجهة إلى الهدف مباشرة من غير عوج واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال ضمن مسار أو مجرى مَحَدَّد يوصل حتماً إلى الغاية"، وهي: وَسَلَ - يَسِلُ، سَبَّ - يَسُبُّ، صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ)، سَلَكَ - يَسْلُكُ، سبَلَ - يَسْبِلُ، طَرَقَ - يَطْرُقُ صراط ﴿أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم (22)﴾ الملك ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء وهو كل على مولاه أينما يوجه لا يأت بخير هل يستوي هو ومن يأمر بالعدل وهو على صراط مستقيم(76)﴾ النحل إن ربي على صراط مستقيم ( الطريق المتجهة إلى الله مستقيمة) ﴿إني توكلت على الله ربي وربكم ما من دابة إلا هو آخذ بناصيتها إن ربي على صراط مستقيم(56)﴾ هود ﴿صراط الله الذي له ما في السماوات وما في الأرض ألا إلى الله تصير الأمور(53)﴾ الشورى أفصر الطرق إلى الله هي الصراط المستقيم وهي : (1) عبادة الله ﴿وإن الله ربي وربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم(36)﴾ مريم ﴿إن الله ربي وربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم (51)﴾ آل عمران ﴿إن الله هو ربي وربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم(64)﴾ الزخرف ﴿ألم أعهد إليكم يابني آدم أن لا تعبدوا الشيطان إنه لكم عدو مبين(60) وأن اعبدوني هذا صراط مستقيم (61)﴾ يس (2) اتباع وفهم القرآن هو الصراط المستقيم اتباع القرآن﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام ﴿وهذا صراط ربك مستقيما قد فصلنا الآيات لقوم يذكرون(126)﴾ الأنعام رسالة ووحي محمد (ص) إنك لمن المرسلين(3)على صراط مستقيم(4)تنزيل العزيز الرحيم(5)} يس ﴿فاستمسك بالذي أوحي إليك إنك على صراط مستقيم(43)﴾ الزخرف (3) اتباع دين الإسلام هو الصراط المستقيم ﴿قال رب بما أغويتني لأزينن لهم في الأرض ولأغوينهم أجمعين(39)إلا عبادك منهم المخلصين(40) قال هذا صراط علي مستقيم (41) إن عبادي ليس لك عليهم سلطان إلا من اتبعك من الغاوين (42)﴾ الحجر ﴿قل إنني هداني ربي إلى صراط مستقيم دينا قيما ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين (161)﴾ الأنعام ﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام ﴿وإنه لعلم للساعة فلا تمترن بها واتبعوني هذا صراط مستقيم(61)﴾ الزخرف الهداية إلى الصراط المستقيم الله يدعو - يهدي إلى الصراط المستقيم ﴿والله يدعو إلى دار السلام ويهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(25)﴾ يونس ﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنهويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة محمد (ص) يدعو - يهدي إلى الصراط المستقيم { وإنك لتدعوهم إلى صراط مستقيم(73) ؤ المؤمنون ﴿وكذلك أوحينا إليك روحا من أمرنا ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا وإنك لتهدي إلى صراط مستقيم (52)صراط الله الذي له ما في السماوات وما في الأرض ألا إلى الله تصير الأمور(53)﴾ الشورى على الإنسان طلب الهداية إلى الصراط المستقيم ﴿اهدنا الصراط المستقيم(6) صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين (7)﴾ الفاتحة ﴿إذ دخلوا على داوود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط (22)﴾ ص بعد الهداية يتوجب الاستمرار على الطريق المستقيم - أي الاستقامة ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم وزنوا بالقسطاس المستقيم ذلك خير وأحسن تأويلا(35)﴾ افسراء ﴿وزنوا بالقسطاس المستقيم(182)﴾ الشعراء ﴿قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما ولا تتبعان سبيل الذين لا يعلمون(89)﴾ يونس ﴿قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فاستقيموا إليه واستغفروه وويل للمشركين(6)﴾ فصلت ﴿فاستقم كما أمرت ومن تاب معك ولا تطغوا إنه بما تعملون بصير(112)﴾ هود ﴿فلذلك فادع واستقم كما أمرت ولا تتبع أهواءهم وقل آمنت بما أنزل الله من كتاب وأمرت لأعدل بينكم الله ربنا وربكم لنا أعمالنا ولكم أعمالكم لا حجة بيننا وبينكم الله يجمع بيننا وإليه المصير(15)﴾ الشورى ثواب الاستفامة ﴿إن الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل عليهم الملائكة ألا تخافوا ولا تحزنوا وأبشروا بالجنة التي كنتم توعدون(30)﴾ فصلت ﴿إن الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون(13)﴾ الأحقاف ﴿وألو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا(16)﴾ الجن ﴿لمن شاء منكم أن يستقيم (28)﴾ التكوير الشيطان وأتباعه يصدون عن الصراط المستقيم ( يبغونها عوجاً - أي غير مستقيمة ) ﴿قال فبما أغويتني لأقعدن لهم صراطك المستقيم(16)﴾ الأعراف ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف الذين هداهم الله إلى الصراط المسنقيم الأنبياء﴿ومن آبائهم وذرياتهم وإخوانهم واجتبيناهم وهديناهم إلى صراط مستقيم(87)﴾ الأنعام ﴿شاكرا لأنعمه اجتباه وهداه إلى صراط مستقيم(121)﴾ النحل موسى وهارون محمد (ص) ﴿وهديناهما الصراط المستقيم (118) وتركنا عليهما في الآخرين(119)سلام على موسى وهارون(120)﴾ الصافات ﴿ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر ويتم نعمته عليك ويهديك صراطا مستقيما(2)﴾ الفتح ﴿اهدنا الصراط المستقيم(6) صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين (7)﴾ الفاتحة الذين يهديهم الله إلى الصراط المستقيم من اتبع رضوانه﴿والله يدعو إلى دار السلام ويهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(25)﴾ يونس ﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنهويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة المعتصمين بالله ﴿وكيف تكفرون وأنتم تتلى عليكم آيات الله وفيكم رسوله ومن يعتصم بالله فقد هدي إلى صراط مستقيم (101)﴾ آل عمران ﴿فأما الذين آمنوا بالله واعتصموا به فسيدخلهم في رحمة منه وفضل ويهديهم إليه صراطا مستقيما(175)﴾ المشاء الذين آمنوا المؤمنين ﴿وليعلم الذين أوتوا العلم أنه الحق من ربك فيؤمنوا به فتخبت له قلوبهم وإن الله لهاد الذين آمنوا إلى صراط مستقيم(54)﴾ الحج ﴿وعدكم الله مغانم كثيرة تأخذونها فعجل لكم هذه وكف أيدي الناس عنكم ولتكون آية للمؤمنين ويهديكم صراطا مستقيما (20)﴾ الفتح الذين أوتوا العلم معرفة أن القرآن الحق من ربك ﴿وليعلم الذين أوتوا العلم أنه الحق من ربك فيؤمنوا به فتخبت له قلوبهم وإن الله لهاد الذين آمنوا إلى صراط مستقيم(54)﴾ الحج ﴿ويرى الذين أوتوا العلم الذي أنزل إليك من ربك هو الحق ويهدي إلى صراط العزيز الحميد(6)﴾ سبأ { ال

Sîgalar(10)

Mücavir kökler45 mücavir (168 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قوم

    33 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  2. هدي

    24 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. سوي

    5 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  4. بكم

    2 ortak ayet · Dilsiz

  5. جبي

    2 ortak ayet · Onu seçti

  6. عصم

    2 ortak ayet · Kulp, bağ demektir

  7. حمد

    3 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir

  8. قعد

    2 ortak ayet · Temel demektir

  9. شيأ

    8 ortak ayet · Şey

  10. أذن

    3 ortak ayet · Kulak demektir

  11. بغي

    3 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  12. تبع

    4 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

Geçtiği ayetler(45)

  1. سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    Yolİnsanlardan bir kısım beyinsizler diyeceklerdir ki: Onları üzerinde bulundukları kıblelerinden ne çevirdi? De ki: Doğu da Batı da Allah’ındır. O, dilediği kimseyi doğru yola iletir.

  2. … مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    Yolİnsanlar bir tek ümmetti. Allah müjdeleyici ve korkutucu peygamberler gönderdi ve onlarla beraber insanların ihtilafa düştükleri şeylerde aralarında hüküm vermeleri için hak kitablar indirdi. Halbuki kitab verilmiş olanlar, kendilerinde açık deliller geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ihtilafa düştüler. İşte Allah; kendi izniyle, iman edenleri, üzerinde ihtilafa düştükleri Hakka ulaştırdı. Allah dilediğini doğru yola ulaştırır.

  3. وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YolAllah’ın ayetleri size okunur, aranızda peygamberi bulunurken nasıl küfredersiniz? Kim, Allah’a sımsıkı sarılırsa; muhakkak doğru yola iletilmiştir.

  4. يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YolAllah onunla, rızasını gözetenleri selamet yollarına iletir. İzniyle onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır ve doğru yola iletir.

  5. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YolAyetlerimizi yalanlayanlar ise; karanlıklarda kalmış sağırlar, dilsizlerdir. Allah; kimi dilerse, onu şaşırtır. Kimi de dilerse; onu dosdoğru yol üstünde tutar.

  6. وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YolOnların babalarından, zürriyetlerinden, kardeşlerinden kimini de. Onları seçtik ve onları dosdoğru yola ilettik.

  7. قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    YolDe ki: Şüphesiz Rabbım, beni dosdoğru yola iletti. Hanif olan İbrahim’in dinine. Ve o, müşriklerden olmadı.

  8. وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ …

    YolVe siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

  9. وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YolVe Allah selam yurduna çağırır ve dilediğini dosdoğru yola iletir.

  10. إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YolBen, sadece benim de, sizin de Rabbınız olan Allah’a tevekkül ettim. Yürüyen hiç bir canlı yoktur ki; O, alnından tutmasın. Elbette dosdoğru yol üzeredir benim Rabbım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرط
YapıÜçlü
Özel Durumسرط kökünden ط harfinin itbak etkisiyle sedalaşarak bedel yoluyla türemiş ibdal formu
Bağlamsal Yakın Köklerسبيل, طريق, نهج, سير
Zıt Kökعوج
Çekirdek Özet 1Üzerinde yürüyeni engelsizce akıtan, geniş, düz, açık ve taş döşeli ana cadde
Çekirdek Özet 2Sapma, eğrilik ve zikzak barındırmayan, hakka ve selamete ileten dosdoğru tevhid ana ekseni
Çekirdek Özet 3Varlığın, bilginin, hukukun ve amelin sapmasız hedefe yöneldiği aşkın ve kurucu ana mecra
Kritik Hata RiskiKavramı tali yollardan farksız sıradan bir patika veya kişisel tercih alanı gibi görüp tevhidin tekil, geniş ve sapmasız ana yol vasfını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkma, bağlama, toplama, şiddetli ve keskin biçimde daraltıp bir mecrada tutma; bkz. صرر, صرع, صرم, صرف, صرحطİtbaq ve kuşatma niteliği taşıyan harf, çekirdekteki toplama ve tutma hareketini zemin üzerinde uzanan, sınırları belirlenmiş, sapmaları engelleyen kuşatıcı ve geniş bir doğrultuya dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaYönü sabitleme, hedefi sımsıkı tutma, tali sapmaları dışarıda bırakma payını taşır.
رinsan başı; baş, ilk, üstÖncelik, kılavuzluk, yüksek bilinç ve rotanın baştan sona uzanan belirleyiciliğini temsil eder.
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaÇevreyi kuşatan, içine alanı güvenle taşıyan, sınırları belirginleşmiş zemin payını katar.
صرطİmgelerin birleşimi, yolcuyu sımsıkı kavrayıp kuşatan, başı ve hedefi açık olan, sınırları kuşatıcı biçimde belirlenmiş dosdoğru ve emniyetli ana mecra hareketini oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYolcuyu içine alıp yutarcasına pürüzsüzce ilerleten, geniş, taş döşenmiş, açık ve düz ana yol.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımErken dönem şiirinde Haricî fırkasına karşı mücadele bağlamında açık ve parlak cadde anlamında kullanılmıştır: أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري / وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ

Kaynak Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça kök صرط, klasik Arap dilcileri tarafından سرط kökünden ibdal olarak açıklanmış ve yolcuyu pürüzsüzce yutarcasına akıtan yol manasıyla irtibatlandırılmışsa da, tarihsel-karşılaştırmalı Sami dilbiliminde Latince taş döşeli düz yol anlamındaki kelimeden Geç Grekçe ve ardından Klasik Süryanice ile Yahudi Aramicesi vasıtasıyla Arapçaya aktarılmış bir kültür ödünçlemesi olarak değerlendirilir. İbranicede ve Akadcada doğrudan yerli bir üçlü kök olarak bulunmaz; bölge dillerinde döşeli geniş kamu yolu veya askeri cadde terimi olarak yerleşmiştir. Kelimenin bünyesindeki kalın ve itbak özellikli ses, kelime başındaki sin sesini kalınlaştırarak sad sesine dönüştürmüş ve kök Arapça fonotaktiğe tam uyum sağlamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Arthur Jeffery.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسرط kökünden ibdalYutma, içine alma ve kolayca geçirme kökünden türetilerek yolcuyu hızla hedefe ulaştıran açık yol anlamı yüklenmiştir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice ve Süryanice döşeli yol terimiGrekçe ve Latince üzerinden Yakındoğu dillerine giren kamu yolu adının Sami ses yapısına uyarlanmasıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiLatince taş döşeli ana yol terimiYaymak ve döşemek kökünden türeyen, mühendislik ürünü kalıcı ve düz ana cadde kavramıdır.Kesin

Kaynak Arthur Jeffery, Payne Smith, Fraenkel (Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرطAnlamlıDosdoğru ana yolYolcuyu hızla ve engelsizce hedefe ulaştıran açık mecraHedef kök; Kur'an'da geçer
صطرAnlamlıÇizmek, yazmak, denetlemekسطر kökünden ibdal olup çizgi çekme, hizalama ve gözetim altında tutma anlamı taşırKur'an'da geçmez
رصطAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı mühmel diziliş
رطصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı mühmel diziliş
طصرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı mühmel diziliş
طرصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde kök olarak teşekkül etmemiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرطMerkezDosdoğru ana yolSapmasız, geniş, tekil ve aşkın ana caddeHedefe en kısa ve en açık biçimde ulaştıran, içine alanı hızla ilerleten ana mecra
سبيلKomşuTali yol, gidişatBir amaca ulaştıran meşru patika, vasıta veya yönelimÇoğul kullanılabilen, ana caddeye bağlanan her türlü hayır ve yöntem yolu
طريقKomşuAyak basılan yolÜzerinde yürünerek çiğnenmiş, örfi veya genel geçitFıtri ya da beşeri yürüyüşle açılan, genişlik veya doğruluk şartı taşımayan yol
نهجKomşuAçık yöntemFikir ve amelde izlenen açık metodoloji ve kılavuzZihni ve pratik tutarlılık sağlayan belirgin usul ve nizam
عوجZıtEğrilik, çarpıklıkDoğruluk ve düzgünlükten sapma, zikzak çizme haliDosdoğru ana yolun karşıtı olan sapma, dolambaç ve istikametsizlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرطDosdoğru ana mecraYolcuyu engelsizce hedefe ileten açık ve geniş caddeKesin
LatinceStrata, via rectaTaş döşeli ana yol, doğru güzergâhMühendislik ürünü döşeli yol anlamını tam karşılar; Kur'an'daki manevi hidayet ufkunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceHighway, direct path, thoroughfareAna arter, doğrudan güzergâhKesintisiz akış sağlayan ana ekseni karşılar; ahlaki ve ontolojik istikamet boyutunu kısmen verirGüçlü
AlmancaHauptstraße, RichtwegAna cadde, doğru kılavuz yolBelirlenmiş ana güzergâhı karşılar; vahiyle bildirilen tekil kurtuluş mecrasını tam kapsamazGüçlü
FransızcaVoie magistrale, chemin directAna yol, doğrudan istikametAna arter olma özelliğini verir; tevhid eksenli aşkın nizam boyutunu dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صرط / صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْNimet verilenlerin dosdoğru yolu (İslam ve Tevhid)Mutlak hidayet, peygamberlerin çizgisi ve kurtuluş mecrası; Fâtiha 1:7, En'âm 6:153
صرط / إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍFıtri ve evrensel yürüyüş istikametiVarlık nizamı, ilahi rehberlik ve peygamberlerin ortak çağrısı; Fâtiha 1:6, Mülk 67:22
صرط / إِلَىٰ سَوَاءِ الصِّرَاطِAdalet ve hakkaniyet yoluHukuki, ahlaki denge ve aşırılıktan uzak hak çizgisi; Sâd 38:22
صرط / إِلَىٰ صِرَاطِ الْجَحِيمِİnkârcıların sürüldüğü ceza güzergâhıAhirette suçluların sevk edildiği kaçınılmaz azap mecrası; Sâffât 37:23

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid, hidayet ve eskatolojiHidayetin ilahi lütuf ile kulun kesbi arasındaki bağı ve ahiretteki sırat köprüsünün hakikatiİtikadi doğruluk, hakikat ekseni ve sapkın fırkalardan ayrışma
FıkıhŞeriatın gayeleri ve ahkâmHükümlerin mükellefi maslahata ve istikamete sevk etme niteliğiAdaletin tesisi, ifrat ve tefritten uzak orta yol nizamı
TefsirSırat-ı müstakîm terkibinin delaletiKavramın Kur'an, İslam veya Peygamber sünneti olarak tayini ve çoğul yollardan ayrılmasıVahyin belirlediği tekil, sapmasız ana cadde
Hadisİstikamet temsilleri ve ahiret tasvirleriÇizilen düz hat metaforu ile cehennem üzerine kurulan sırat rivayetleriİman ve amelin hem dünyada hem ahirette billurlaşan kesintisiz hattı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukSırat-ı müstakîmİnsanı şirk, dalalet ve gazaptan koruyup doğrudan Allah'a ulaştırmaVahyin inşa ettiği tekil, açık ve evrensel hidayet omurgasıdır.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiHakikat yöntemiZan ve safsatayı dışlayarak delile dayalı kesin bilgiye iletmeBilgi üretiminde sapmasız, rasyonel ve fıtri metodik tutarlılığı sağlar.Güçlü
SiyasiAnayasal nizam ve yönetimHukukun üstünlüğüKeyfiliği ve istibdadı engelleyerek toplumu adaletle yönetmeİktidarın meşruiyet sınırlarını tayin eden ana hukuki omurgadır.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve bölüşümAdil iktisadi düzenSömürü, tekel ve faizi bertaraf ederek refahın meşru akışını sağlamaPiyasada hile ve dengesizlikleri önleyen kurumsal ahlak nizamıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeodezik hat (en kısa doğru segmenti)İki nokta arasında sıfır eğrilikle uzanan, enerji ve zaman kaybını sıfırlayan en kısa doğrudan güzergâh ilkesiGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif anayasal omurgaToplumun dağılmasını ve çatışmasını engelleyen, tali eğilimleri bünyesinde uzlaştıran kurumsal ana mecraGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca bireysel dindarlık duygusuna, vicdani tatmine veya soyut bir iç huzur arayışına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamHayatın, hukukun, siyasetin, ahlakın ve bilginin tümünü kapsayan, hem bireyi hem toplumu dengede tutan tekil ve aşkın nizam.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDin ile hayatı birbirinden koparmak; hidayeti zihinsel bir kanaate hapsederek vahyin kurucu, dönüştürücü ve bağlayıcı ana yol karakterini işlevsiz kılmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Fâtiha suresinden itibaren Kur'an'ın nihai amacının insanı tekil, pürüzsüz ve sapmasız bir ana mecrada yürütmek olduğunu tescil eden anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Fâtiha suresi başta olmak üzere hidayet ve dalalet ikilemini, peygamberlerin ortak çağrısını ve şeriatın adalet gayesini bildiren ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin parçalı, belirsiz veya keyfi olduğu yanılgısını yıkar; kurtuluşa götüren yolun tali çıkmazlar değil, açık, geniş ve tekil bir ana cadde olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşlarla döşenmiş, tesviye edilmiş, sınırları belirli, yolcuyu pürüzsüzce ve hızla hedefine akıtan geniş ana cadde.
  • Soyut anlamHer türlü eğrilik, çelişki ve sapmadan arınmış; varlığı, ahlakı ve eylemi doğrudan hakikate bağlayan tekil tevhid ekseni.
  • Sistematik karşılıkİnsanın ferdi, ictimai ve ontolojik yürüyüşünü zikzaklardan koruyan aşkın istikamet omurgası.
  • LaTeX modeliS={γ:[0,1]→Ω∣γ¨(t)=0,  γ(0)=x0,  γ(1)=xΩ}
  • LaTeX açıklamasıModelde x0 başlangıç durumunu (kulun konumu), xΩ nihai hakikat ve ilahi rıza hedefini, γ katedilen güzergâhı, γ¨(t)=0 şartı ise sıfır ivme ve sıfır eğrilikle tanımlanan sapmasız, en kısa ve dosdoğru ana mecrayı (S) simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص