طرق
ط - ر - ق
KÖK- 11 geçiş
- 11 ayet
- 9 sîga
- 13 sözlük
Patika yol demektir. Sonra gece yolculuğunun mastarı olmuştur. Gece eve gelmek anlamına da gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Patika yol demektir. Sonra gece yolculuğunun mastarı olmuştur. Gece eve gelmek anlamına da gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.085 harfالقاف والطاء والراء معهما
ق ط ر، ق ر ط، ط ر ق، ر ق ط مستعملات قطر: القَطْر والقَطَرانُ مصدر قَطرَ الماء.
والقِطارُ: قِطارُ الإبل بعضها إلى بعض على نسق واحد.
والقِطارُ: جماعة القَطْر.
واشتق اسم المِقْطَرةِ منه لان من حبس فيها صار على قِطارٍ واحد، مضموم بعضها إلى بعض، ويقال لها: الفلق، تجعل أرجلهم في خروق، وكل خرق على قدر ساق الرجل والقِطْرُ: النحاس الذائب.
والقُطْرُ: الشق، قال ابن مسعود: "لا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR4.950 harfالطَريقُ: السبيلُ، يذكَّر ويؤنَّثُ. تقول: الطَريقُ الأعظم، والطَريقُ العظمى؛ والجمع أَطْرِقَةٌ وطُرقٌ. قال الشاعر:
فلمّا جَزَمْتُ به قِرْبَتـيتَيَمَّمْتُ أَطْرِقَةً أو خَليفا
قال أبو عمرو: الطَريقَةُ أطول ما يكون من النَخل، بلغة اليمامة، حكاها عنه يعقوب. والجمع طَريقٌ. قال الأعشى:
طَريقٌ وجَبَّارٌ رِواءٌ أُصولُهُ عليه أبابيلٌ من الطير تَنْعَبُ
والطَريقَةُ: نسيجةٌ تُنْسَجُ من صوف أو شَعر
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok22.617 harfق ط ر
قطر ، قرط ، طرق ، رقط : مستعملة .
قطر : قال الليثُ : قَطَرَ الماءُ قَطْراً وَقَطَرَاناً . قالَ : وجَمْعُ القَطرِ ، قِطَارٌ والقِطَارُ : أن تقْطُرَ الإبلَ بعضَها إلى بَعْضِ عَلَى نَسَقٍ واحِدٍ ، والمِقْطَرَة اشْتُقَّتْ اسْماً مِنْهُ ؛ لأنَّ مَنْ حُبِسَ فيها كانُوا عَلَى قِطارٍ واحِدٍ ، مَضْمُومٌ بعضهُم إلى بَعْضٍ أرجُلُهُمْ في خُرُوقٍ خَشَبَةٍ مَفْلُوقَةٍ كلُّ خَرْقٍ عَلَى قَدْرِ سعَةِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR13.042 harf(باب الطاء والراء وما يثلثهما)
(طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان:
بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه.
(طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون: التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.975 harf- الطريق: السبيل الذي يطرق بالأرجل، أي يضرب. قال تعالى: ﴿طريقا في البحر﴾ [طه/77]، وعنه استعير كل مسلك يسلكه الإنسان في فعل، محمودا كان أو مذموما. قال: ﴿ويذهبا بطريقتكم المثلى﴾ [طه/63]، وقيل: طريقة من النخل، تشبيها بالطريق في الامتداد، والطرق في الأصل: كالضرب، إلا أنه أخص؛ لأنه ضرب توقع كطرق الحديد بالمطرقة، ويتوسع فيه توسعهم في الضرب، وعنه استعير: طرق الحصى للتكهن، وطرق الدواب الماء بالأرجل حتى
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.227 harfط ر ق
طرق الحديد بالمطرقة والمطارق.
وطرق الباب: قرعه.
وطرق الصوف بالمطرق وهو القضيب.
ونعل مطرقة ومطارقة: مخصوفة وكل خصفة: طراق.
وريش طراق ومطرق: بعضه فوق بعض وفيه طرق.
قال زهير: أهوى لها أسفع الخدين مطرق ريش القوادم لم تنصب له الشبك وطارقت بين ثوبين.
وتطارقت الإبل: تتابعت متقاطرة.
وهذا طرق الإبل وطرقاتها: آثارها متطارقة الواحدة: طرقة.
وجاءت على طرقة واحدة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR23.070 harfروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال:
الطَّرْق والعِيَافَةُ من الجِبْتِ؛ والطَّرْقُ: الضرب بالحصى وهو ضرب من التَّكَهُّنِ. والخَطُّ في التراب: الكَهانَةُ. والطُّرَّاقُ: المُتكَهِّنُون. والطَّوارِقُ: المتكهنات، طَرَقَ يَطْرُقُ طَرْقاً؛ قال لبيد:لَعَمْرُكَ ما تَدْري الطَّوَارِقُ بالحصى، * ولا زَاجِراتُ الطير ما اللهُ صَانِعُ واسْتَطْرَقَهُ: طلب منه الطَّرْقَ بالحصى وأَن ينظر له فيه؛ أَنشد ابن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR932 harf* ط ر ق * * الطَّرِيقُ * السبيل يذكر ويؤنث تقول الطريق الأعظم والطريق العظمى والجمع * أطْرِقةٌ * و * طُرُقٌ * و * طَرِيقةُ * القوم أماثلهم وخيارهم يقال هذا رجل طريقة قومه وهؤلاء طريقة قومهم و * طَرائِقُ * قومهم أيضا للرجال الأشراف ومنه قوله تعالى ﴿كنا طرائق قددا﴾ أي كنا فرقا مختلفة أهواؤنا و * طَرِيقةُ * الرجل مذهبه يقال ما زال فلان على طريقة واحدة أي على حالة واحدة و * الطَّرْقُ * بالفتح و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR25.550 harfالطرق: الضرب هذا هو الأصل. أو الضرب بالمطرقة بالكسر للحداد والصائغ يطرق بها، أي: يضرب بها، وكذلك عصا النجاد التي يضرب بها الصوف. والطرق: الصك وقد طرقه بكفه طرقا: إذا صكه به. ومن المجاز: الطرق: الماء أي: ماء السماء الذي خوضته الإبل، وبالت فيه وبعرت، كالمطروق نقله الجوهري. عن أبي زيد، وأنشد لعدي بن زيد:
ثم كان المزاج ماء سحاب لاجو آجن ولا مطـروق قلت: وأوله:
الطرق: الضرب هذا هو الأصل. أو الضرب بالمطرقة بالكسر للحداد والصائغ يطرق بها، أي: يضرب بها، وكذلك عصا النجاد التي يضرب بها الصوف. والطرق: الصك وقد طرقه بكفه طرقا: إذا صكه به. ومن المجاز: الطرق: الماء أي: ماء السماء الذي خوضته الإبل، وبالت فيه وبعرت، كالمطروق نقله الجوهري. عن أبي زيد، وأنشد لعدي بن زيد: ثم كان المزاج ماء سحاب لاجو آجن ولا مطـروق قلت: وأوله: ودعوا بالصبوح يوما فجاءت قينة في يمينـهـا إبـريق قدمته على عقار كعـين ال ديك صفى سلافها الراووق مزة قبل مزجها فـإذا مـا مزجت لذ طعمها من يذوق وطفا فوقها فقاقيع كـالـيا قوت حمر يزينها التصفيق ثم كان المـزاج... الـخ قال الجوهري: ومنه قول إبراهيم النخعي: الوضوء بالطرق أحب إلي من التيمم. وأنشد الصاغاني لزهير بن أبي سلمى: شج السقاة على ناجودها شبما من ماء لينة لا طرقا ولا رنقا وقد طرقت الإبل الماء: إذا بالت فيه وبعرت، وهو مجاز، كذا في الصحاح والأساس. وفي المفردات: طرق الدواب الماء بالرجل حتى تكدره، حتى سمي الماء الرنق طرقا. وقال الراغب: الطرق في الأصل كالضرب، إلا أنه أخص؛ لأنه وقع بضرب كطرق الحديد بالمطرقة، ومنه استعير ضرب الكاهن بالحصى. وقال أبو زيد: الطرق: أن يخط الرجل في الأرض بإصبعين، ثم بإصبع ويقول: ابني عيان، أسرعا البيان. وفي الحديث: الطيرة والعيافة والطرق من الجبت، قال ابن الأثير: الطرق: الضرب بالحصى الذي تفعله النساء، وقيل: هو الخط بالرمل. وقد استطرقته أنا: طلبت منه الطرق بالحصى، وأن ينظر لك فيه، وأنشد ابن الأعرابي: خط يد المستطرق المسئول والطرق: نتف الصوف أو الشعر أو ضربه بالقضيب لينتفش، قال رؤبة: عاذل قد أولعت بالترقيش إلي سرا فاطرقي وميشي
قال الأزهري: ومن أمثال العرب للذي يخلط في كلامه، ويتفنن فيه قولهم: اطرقي وميشي. فالطرق: ضرب الصوف بالعصا. والميش: خلط الشعر بالصوف، وقد تقدم في محله. وفي حديث عمر رضي الله عنه أنه خرج ذات ليلة يحرس، فرأى مصباحا في بيت، فدنا منه، فإذا عجوز تطرق شعرا لتغزله. واسمه أي: القضيب الذي ينفش به الصوف المطرق، والمطرقة بكسرهما. وإنما أطلقه اعتمادا على الشهرة، أو لكونه سبق له ضبطه في أول التركيب. وفي الحديث: أنزل مع آدم عليه السلام المطرقة، والميقعة والكلبتان وفي المثل: ضربك بالمغنطيس خير من المطرقة. ومن المجاز: الطرق: الفحل الضارب جمعه: طروق، وطراق سمي بالمصدر. وأصل الطرق: الضراب، ثم يقال للضارب: طرق بالمصدر. والمعنى: أنه ذو طرق. ومنه قول عمر رضي الله عنه: إن الدجاجة لتفحص في الرماد فتضع لغير الفحل، والبيضة منسوبة الى طرقها أي الى فحلها. قال الراعي يصف إبلا: كانت هجائن منذر ومحرق أماتهن وطرقهن فحـيلا أي: كان ذو طرقها فحلا فحيلا، أي: منجبا. والطرق: الإتيان بالليل، كالطروق فيهما أي: في الضراب والإتيان بالليل. يقال: طرق الفحل الناقة يطرقها طرقا وطروقا، أي: قعا عليها وضربها. وفي الحديث: نهى المسافر أن يأتي أهله طروقا أي: ليلا. وكل آت بالليل: طارق، وقيل: أصل الطروق من الطرق، وهو الدق، وسمي الآتي بالليل طارقا لحاجته الى دق الباب. وطرق القوم يطرقهم طرقا وطروقا: جاءهم ليلا فهو طارق. وفي المفردات الطارق: السالك للطريق، لكن خص في التعارف بالآتي ليلا، فقيل: طرق أهله طروقا. والطرق: ضرب من أصوات العود. وقال الليث: كل صوت. زاد غيره: أو نغمة من العود ونحوه طرق على حدة. يقال: تضرب هذه الجارية كذا وكذا طرقا. والطرق أيضا: ماء الفحل قال الأصمعي: يقول الرجل للرجل: أعرني طرق فحلك العام، أي: ماءه وضرابه، وقيل: أصل الطرق الضراب، ثم سمي به الماء. قال ابن سيده: وقد يستعار للإنسان، كما قال أبو السماك - حين قال له النجاشي: ما تسقيني? -: قال: شراب كالورس، يطيب النفس ويكثر الطرق، ويدر في العرق، يشد العظام، ويسهل للفدم الكلام. وقد يجوز أن يكون الطرق وضعا في الإنسان فلا يكون مستعارا. ومن المجاز الطرق: ضعف العقل واللين، وقد طرق، كعني فهو مطروق، وسيأتي. وقال الليث: الطرق: أن يخلط الكاهن القطن بالصوف إذا تكهن. وقال الأزهري: وقد ذكرنا في تفسير الطرق أنه الضرب بالحصى. والطرق: النخلة لغة طائية عن أبي حنيفة، وأنشد: كأنه لـمـا بـدا مـخـايلا طرق يفوت السحق الأطاولا
والمرة من المرات طرق كالطرقة. وفي بعض النسخ والمرأة وهو غلط. وقد اختضبت المرأة طرقا أو طرقين، وطرقة أو طرقتين بهاء، أي: مرة أو مرتين. ومن المجاز: أتيته في النهار طرقين وطرقتين، ويضمان أي: مرتين، وكذا طرقا وطرقة، أي: مرة. ومن المجاز: يقال: هذا النبل طرقة رجل واحد أي: صنعته. والطرق: الفخ عن ابن الأعرابي أو شبهه. وقال الليث: حبالة يصاد بها الوحش، تتخذ كالفخ ويكسر. وطرق: ة بأصفهان وقد نسب إليها المحدثون. والطارق: النجم الذي يقال له: كوكب الصبح نقله الجوهري. ومنه قوله تعالى: )والسماء والطارق( أي: ورب السماء ورب الطارق، سمي به لأنه يطرق بالليل. وقال الراغب: وعبر عن النجم بالطارق لاختصاص ظهوره بالليل. قال الصاغاني: وتمثلت هند بنت عتبة بن ربيعة رضي الله عنها يوم أحد بقول الزرقاء الإيادية، قالت يوم أحد تحض على الحرب: نحن بنات طارق لا ننثني لوامق نمشي على النمارق المسك في المفارق والدر في المخانق إن تقبلوا نعانق أو تدبروا نفارق فراق غير وامق أي: نحن بنات سيد، شبهته بالنجم شرفا وعلوا. قال ابن المكرم مؤلف اللسان: ما أعرف نجما يقال له: كوكب الصبح، ولا سمعت من يذكره في غير هذا الموضع، وتارة يطلع مع الصبح كوكب يرى مضيئا، وتارة لا يطلع معه كوكب مضيء، فإن كان قاله متجوزا في لفظه، أي: أنه في الضياء مثل الكوكب الذي يطلع مع الصبح إذا اتفق طلوع كوكب مضيء في الصبح، وإلا فلا حقيقة له. وقيل: كل نجم طارق؛ لأن طلوعه بالليل، وكل ما أتى ليلا فهو طارق. ومن المجاز: طروقة الفحل: أنثاه. يقال: ناقة طروقة الفحل وهي التي بلغت أن يضربها الفحل، وكذا المرأة يقال للزوج: كيف طضروقتك? أي: امرأتك، ومنه الحديث: كان يصبح جنبا من غير طروقة أي زوجة. وكل امرأة طروقة زوجها، وكل ناقة طروقة فحلها، نعت لها من غير فعل لها. قال ابن سيده: وأرى ذلك مستعارا للنساء، كما استعار أبو السماك الطرق في الإنسان كما تقدم. وفي حديث الزكاة في فرائض الإبل: فإذا بلغت الإبل كذا ففيها حقة طروقة الفحل المعنى: فيها ناقة حقة يطرق الفحل مثلها، أي: يضربها ويعلو مثلها في سنها، وهي فعولة بمعنى مفعولة، أي: مركوبة للفحل، ويقال للقلوص التي بلغت الضراب وأربت بالفحل، فاختارها الشول: هي طروقته. والمطرق، كمنبر: اسم ناقة أو بعير والأسبق أنه اسم بعير قال: يتبعن جرفا من بنات المطرق وأبو لينة بكسر اللام وسكون التحتية، وفي بعض الأصول بالموحدة، والأولى الصواب: النضر بن مطرق أبي مريم محدث كوفي، روى عنه مروان بن معاوية الفزاري، أورده الحافظ، هكذا في التبصير في مطرق. وقال مرة في لينة أبو لينة النضر بن أبي مريم، شيخ وكيع. والطارقة: سرير صغير يسع الواحد، عن ابن دريد. والطارقة: ع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok47.441 harfطَرْقٌ
1 طَرْقٌ ذ signifies The beating [a thing], or striking [it, in any manner, and with anything]; (K, TA;) this being the primary meaning: (TA:) or with the مِطْرَقَة, (K, TA,) which is the implement of the blacksmith and of the artificer [with which he beats the iron], and the rod, or stick, with which one beats wool [or hair] to loosen or separate it: (TA:) and the slapping (K, TA) with
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.820 harfطَرَقَ
طَرَقَ U ( n. ac. طَرْق 1 ),
a. Beat, struck, smote : knocked at ( door ); beat ( wool ); rang ( bell ); played ( musical instrument ); hammered ( iron ).
b. Threw pebbles ( diviner ).
c. [ pass. ], Was dull, weak-minded.
d. ( n. ac. طَرْق 1 , طُرُوْق 27 ), Came to by night.
طَرِقَ
طَرِقَ A ( n. ac. طَرَق 4 ),
a. Drank thick, muddy water.
طَرَّقَ
طَرَّقَ II
a. [ La ], Opened
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR69.207 harfطرق
طَرَقَ - يَطْرُقُ - طَارِق- طَرِيْق - طُرُق - طَرِيْقَة - طَرائِق
طَرَقَ - يَطْرُقُ + الكائن + طريقاً: يتقدم في سيره متحسساً مساره أثناء تقدمه بعلامات موجهة وضابطة، مثلاً بضرب طرفي وجانبي مكان سيره بشيء
طَارِق: اسم فاعل من " طَرَق - يَطْرُقُ ": الشيء أو الكائن الذي يتحرك من موقع إلى موقع منضبطاً بعلامات أو مُحَدِّدات حركة
{والسماء
Mücavir kökler49 mücavir (67 toplam)
- غدق
1 ortak ayet · Ğadek,Gür tatlı su kaynağı demektir
- يبس
1 ortak ayet · Kurular
- قدد
1 ortak ayet · Sırım demektir
- درك
1 ortak ayet · Ona yetişir
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- مثل
2 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سبع
1 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- لبث
1 ortak ayet · Kaldınız
- أبد
1 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- دري
1 ortak ayet · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
- غفل
1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
Geçtiği ayetler(11)
وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَائِقَ وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِينَ
YollarAndolsun ki; biz, sizin üstünüzde yedi yol yarattık. Biz yaratmadan gafiller değiliz.
وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا
YollarGerçekten aramızda salihler de vardır ve bundan aşağı olanlar da. Biz, türlü türlü yollara ayrılmışız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طرق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبل, صرط, نهج, ضرب |
| Zıt Kök | ضلل |
| Çekirdek Özet 1 | Vurmak, çekiçlemek, iz bırakmak, katman üstüne katman koymak |
| Çekirdek Özet 2 | Ayak darbeleriyle açılan somut ve soyut yol, gece beliren delip geçen etki, varlığın tabakalı düzeni |
| Çekirdek Özet 3 | Bir nizamın tekrar eden vuruş ve tercihlerle katmanlaşarak kurumsal bir yöntem ve şeriat halini alması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel patika veya gece gelen misafirle daraltıp katmanlaşma, vurma ve sistematik metot boyutunu yitirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طر | Bir şeyin ucundan, kenarından belirmesi, fırlaması, atılması, dışarı vurması veya ayrılması (طرح uzağa fırlatmak, طرد sürüp çıkarmak, طرف kenar ve göz ucuyla bakmak, طري taze olup kabuğundan sıyrılmak) | ق | Dışarı fırlama ve belirme eylemini sert bir temas, darbeli vuruş, zemine baskı uygulama ve katmanlar halinde üst üste binme hareketine dönüştürerek somut bir iz ve nizam oluşturur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir nesneyi veya alanı çevreleme, kat kat sarma, tabakalaştırma ve sınır belirleme hareketi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öncülük etme, yukarıda bulunma, istikamet belirleme ve hareketin yönünü tayin etme gücü |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Odaklanmış darbe, vuruş noktası, toplanarak bir yarıktan delip geçme ve sınır çizme etkisi |
| طرق | Kuşatıcı bir düzeni üstten odaklanmış darbelerle katman katman inşa etme ve iz açma | Çekicin örse, ayağın zemine art arda vurmasıyla hem tabakaların birbirine eklenmesi hem de karanlığı veya zemini yarıp geçen sabit bir iz ve yolun teşekkül etmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Demircinin örsteki demiri çekiçle dövmesi, yün eğiricinin tokmağı yüne vurması, ayağın toprağa basarak sertleşmiş bir iz açması ve tabanı kat kat deriyle yamamak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Eş-Şemmâh b. Dırâr bir şiirinde yaban eşeklerinin sertleşmiş toynaklarını çakıllı arazide tabanlık gibi katmanlaşmış deriye benzeterek kökü bu katman anlamında kullanır: كساها من الصيداء نعلاً طِراقها / حَوامي الكُراعِ والقنانُ النواشزُ |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd b. Rebîa, Cahiliye kehanet türlerinden olan çakıl taşlarını yere vurarak geleceği okuma adetini zikrederken kökü bu vuruş anlamında kullanır: لَعَمْرُكَ ما تَدْري الطَّوَارِقُ بالحصى / ولا زَاجِراتُ الطير ما اللهُ صَانِعُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu’ş-Şemmâh, Dīvânu Lebîd.
Sami etimolojik katman
Arapça طرق kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde sert darbe vurma, kapıyı çalma, gece vakti ansızın gelme ve ayak iziyle yol oluşturma temel anlamlarıyla temsil edilir. Süryanice ve Ârâmîcede yer alan trq kökü vurmak, çarpmak, çekiçle dövmek ve tıkırdatmak anlamlarını taşır. İbranicede doğrudan üçlü birincil fiil olarak bu harf dizilimi dar bir alanda kalmış, bunun yerine ayak basarak yol açma eylemi fonetik ve semantik akraba d-r-k köküyle karşılanmıştır; ancak sonraki İbranicede kapı çalma ve darbe vurma anlamları Ârâmîce etkisiyle trq kökü üzerinden devam etmiştir. Güney Sami grubunda (Ge'ez ve Güney Arabistan yazıtları) ritmik vuruş ve katman oluşturma izleri görülür. Arapçada kök, hem demir ve yün dövme gibi ritmik vuruşu, hem bu vuruşlarla derinin deriye eklenmesi gibi katmanlaşmayı (tırak), hem de ayak darbeleriyle çiğnenerek belirginleşen patikayı (tarîk) kapsayacak şekilde genişlemiş ve soyut nizam anlamını üstlenmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çekiçle vurma, kat kat yama yapma ve çiğnenmiş iz | Kökün çekirdeği ritmik darbe vurmaktır; bu vuruş nesneyi yassıltıp katmanlaştırır veya toprağı sertleştirip yol haline getirir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ârâmîce ve Süryanice trq | Vurmak, çekiçlemek ve kapıyı tıkırdatmak ortak Sami kök katmanına aittir; ayakla yol basma anlamı iç Arapça gelişimdir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik tr-k / dr-k kök varyantları | Basmak, ezmek, vurmak hareketini ifade eden ilksel ses yansımalı darbe matrisi | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طرق | Anlamlı | Vurmak, katmanlaşmak, yol açmak | Gece ansızın gelen, ayakla çiğnenen yol, ritmik darbe | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طقر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiştir |
| رطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiştir |
| رقط | Anlamlı | Alacalık, beneklilik | Siyah ve beyaz noktaların bir arada bulunması | Kur'an'da geçmez; renk katmanlaşmasıyla uzaktan ilişkilidir |
| قطر | Anlamlı | Damlamak, sıra sıra dizilmek, bölge | Sıvının damla damla akması, develerin peş peşe dizilmesi, ufuklar | Kur'an'da geçer; ardışık dizilme bakımından ortak nizam bağı vardır |
| قرط | Anlamlı | Küpe takmak, kesmek | Kulağa takılan halka veya nesneden küçük parça koparmak | Kur'an'da geçmez; noktasal odaklanma anlamı taşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طرق | Merkez | İz, katman, darbe ile açılan yol | Üzerine ayak vurularak veya ritmik darbelerle açılmış, katmanlı yöntem ve iz | Hem gök tabakalarını hem ayakla açılan yolu hem gece delen darbeyi karşılar |
| سبل | Komşu | Kolayca akıp giden uzanım | Zorlanmadan uzanan, geniş ve akıcı güzergâh | Kökünde akma ve sarkma anlamı vardır, darbe ile açılma unsuru taşımaz |
| صرط | Komşu | Yutan, dosdoğru ana cadde | Yolcuyu içine çekip hızla hedefe ulaştıran geniş anayol | Sapmaya izin vermeyen ana arterdir; katmanlaşma veya darbe fikri içermez |
| نهج | Komşu | Açık ve belirgin iz | Herkesin görebileceği şekilde aşikâr ve geniş kılınmış yöntem | Açıklık ve aydınlık baskındır, çiğnenerek daralmış patika anlamı yoktur |
| ضلل | Zıt | Yolunu kaybetme, izin silinmesi | Belirgin bir izin kalmaması, hedeften sapma ve helak olma hali | طرق kökünün oluşturduğu vurulmuş, katmanlaşmış ve belirginleşmiş yolun bütünüyle yok olmasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طرق | Vurmak, iz açmak, katman | Ritmik darbe vurma, tabaka oluşturma ve ayak darbeleriyle yol teşekkül ettirme | Kesin |
| Latince | Tero, Calco, Strata | Ezmek, çiğneyerek yol açmak, katman | Calco ayakla basıp çiğnemeyi, strata serilmiş katmanı karşılar; gece vuruşu anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Strike, Track, Stratum | Vurmak, iz/patika, katman | Track ayak iziyle oluşan yolu, strike darbeyi, stratum katmanı karşılar; tek kelimede bu üçü birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Schlagen, Pfad, Schicht | Vurmak, patika, tabaka | Schlagen darbe indirmeyi, Pfad basılarak açılan patikayı, Schicht katmanı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Frapper, Sentier, Couche | Vurmak, keçi yolu/patika, katman | Frapper darbeyi, sentier çiğnenmiş dar yolu, couche üst üste binen tabakayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Étymologique Larousse.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَرَائِقَ | Yaratılışın gök tabakaları ve kozmik katmanlar | Evrenin üst üste nizamlanmış yedi gök kubbesini anlatan bağlam (Mü'minûn 23:17) |
| طَرَائِقَ | Farklı düşünce grupları, fırkalar ve mezhepler | Cinlerin veya insanların bölük bölük ayrılmış hayat tarzları ve hizipleri (Cin 72:11) |
| طَرِيق / طَرِيقًا | Hidayet yolu veya zulüm yolu | İnsanı hakikate ya da ateşe götüren ahlaki ve akıdevi istikamet (Nisâ 4:168, Nisâ 4:169, Ahkâf 46:30) |
| طَرِيقًا | Denizde açılan kuru ve somut geçit | Firavun'dan kaçışta denize vurularak açılan fiziki yol (Tâhâ 20:77) |
| طَرِيقَة | Toplumsal nizam, din, egemen hayat tarzı | Firavun düzeninin temsil ettiği siyasi-dini nizam veya ideal hayat tarzı (Tâhâ 20:63, Tâhâ 20:104) |
| الطَّرِيقَة | İlahi istikamet, hak din nizamı | Rızkın bollaşmasına vesile olan dosdoğru tevhid düzeni (Cin 72:16) |
| الطَّارِق | Gece karanlığını delip geçen ışıklı yıldız / darbe | Karanlığı yaran, vaktinde ansızın beliren göksel delil (Târık 86:1, Târık 86:2) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tarîkatü'l-istidlâl ve kozmoloji | Varlığın tabakalı yaratılışı ve akli delillendirme güzergâhının kesinliği | Göklerin tabakalar halinde nizama bağlanması ve düşüncenin izlediği zorunlu usul |
| Fıkıh | Hukuki metot ve yol emniyeti | Mürur hakkı, yolun kamuya açıklığı ve hüküm çıkarmada benimsenen metodoloji (tarîk) | Fiziksel geçit hakkından fıkhi ekollerin usul yöntemine doğru kavramlaşma |
| Tefsir | Semavi katmanlar ve târık kavramı | Yedi semanın birbiri üzerine binmiş tabakalar olması ve târıkın sabah yıldızı veya delici gök cismi oluşu | Tabakalaşma, karanlığı delme ve insanın eylemlerini kaydeden gözeticilerle irtibat |
| Hadis | Gece baskını ve çakılla kehanet | Geceleyin habersizce eve gelmenin (turûk) nehyedilmesi ve çakıl taşlarıyla fal bakmanın (tark) iptali | Ansızın kapıya dayanmanın getirdiği güvensizlik ile batıl darbe/kehanet yöntemlerinin reddi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve kolektif istikamet | طريقة (Şeriat ve Sünnet yolu) | İbadet ve ahlakın sürekli tekrarlarla şahsiyette sabit bir iz bırakması | Ayak darbelerinin yolu belirginleştirmesi gibi, amellerin devamlılığı da din yolunu görünür kılar | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretme usulü | طريق (Metodoloji) | Araştırmacının keyfilikten korunarak adım adım sonuca varmasını sağlayan yöntem | Zihnin hakikati ararken açtığı çiğnenmiş ve doğrulanmış delil basamakları | Güçlü |
| Siyasi | Egemen nizam ve hukuk düzeni | طريقة (Devlet paradigması) | Bir toplumun benimsediği kurumsal ve ideolojik yaşam biçimi | Tâhâ 20:63 ayetinde geçtiği üzere toplumun en üstün saydığı nizam ve gelenek | Kesin |
| İktisadi | Ticari arterler ve üretim katmanları | طرق (Ulaşım ağı ve iş bölümü tabakaları) | Malların dolaşımını sağlayan lojistik kanallar ve katma değer zinciri | Toplumsal refahın üzerine oturduğu akıcı ticaret yolları ve tabakalı üretim düzeni | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık vuruşlar (darbe fonksiyonu / Dirac delta) ve stratigrafi (katmanlaşma) | Ritmik ve ani bir kuvvetin zamana göre süreksiz darbe uygulaması ve jeolojide/fizikte üst üste binen tabakaların hiyerarşik dengesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma (institutionalization) ve alışkanlık formasyonu | Tekrarlanan bireysel eylemlerin toplumsal zemine baskı uygulayarak zamanla sabit birer kanun, norm ve yola dönüşmesi süreci | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca mistik bir tarikat örgütlenmesine veya gökteki alelade bir yıldıza indirgeyerek fiziksel ve yöntemsel vuruş anlamını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | طرق kökü hem kozmolojik mimariyi (katmanlar), hem zihinsel ve toplumsal metodolojiyi (tarîk-tarîkat), hem de karanlığı yaran uyarıcı darbeleri (târık) birleştiren bütüncül bir nizamdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen «tarîkat» kavramını sadece tasavvufi bir zümre veya «târık»ı sadece astronomik bir cisim sanarak, toplumsal modellerin çatışmasını (Tâhâ 20:63) ve hakikatin nefse indirdiği sarsıcı darbeleri kavramaktan mahrum kalmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın gelişigüzel bir yığın değil, ritmik darbelerle nizama sokulmuş hiyerarşik tabakalar (tarâik) olduğunu ve insanın da hayatında ya hak ya batıl bir yöntem (tarîkat) inşa ettiğini gösterdiği için temel bir usul köküdür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin tabakalar halinde yaratılışını bildiren ayetlerde (Mü'minûn 23:17), Musa ile Firavun arasındaki nizam kavgasında (Tâhâ 20:63) ve hakikatin ansızın karanlığı yarıp gelişini anlatan surede (Târık 86:1-3) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yolun hazır ve kendiliğinden var olan bir boşluk olduğu zannını yıkar; yolun ancak ayak basılarak, emek verilerek ve darbelerle açılabileceğini; dinin de bir yöntem ve yaşantı tabakası olduğunu zihinlere yerleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamRitmik darbelerle demiri, yünü veya toprağı dövmek; deriyi kat kat yamamak; ayak vuruşlarıyla zeminde aşınmış, belirgin bir iz ve patika açmak; gece karanlığında kapıyı tıkırdatmak.
- Soyut anlamEylemlerin sürekliliği sayesinde oluşan zihinsel veya toplumsal usul; varlığın birbiri üzerine dengelenmiş ontolojik tabakaları; karanlığı yarıp geçen sarsıcı hakikat uyarısı.
- Sistematik karşılıkSürekli tekrarlanan vuruşların (eylemlerin) zeminde katmanlaşarak kurumsal bir metoda, ahlaki bir seyre ve aşılmaz bir kozmik nizama dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde eylemlerle açılan yolu ve yöntemi temsil eder. bir noktaya uygulanan ayrık ve ritmik darbeleri veya adımları, temas edilen zemini gösterir. Bu darbelerin toplamı () zeminde bir iz açarak sonuçta ile simgelenen katmanlaşmış, kararlı ve hiyerarşik nizam tabakasını doğurur.