عدن
ع - د - ن
KÖK- 11 geçiş
- 11 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
“Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış meyve veren bahçe demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış meyve veren bahçe demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.561 harfباب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR460 harfعَدَنْتُ البلد: توطّنته. وعَدَنت الإبل بمكانِ كذا: لزِمته فلم تَبرح. ومنه: "جَنّات عَدْنٍ" أي جنات إقامة. ومنه سمي المَعْدِنُ، بكسر الدال، لأن الناس يُقيمون فيه الصيفَ والشِّتاء. ومركزُ كلِّ شيء: مَعْدِنُه. والعادِنُ: الناقة المقيمة في المرعى. وعَدانُ البحر، بالفتح: ساحِله. والعَدينَةُ: رقعة في أسفل الدَلو، والجمع العَدائِنُ. يقال: غَرْبٌ مُعَدَّنٌ، إذا قطع أسفله ثم خُرِزَ برُقعة. وقال:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.130 harfباب العين والدال مع النون
عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة .
عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.255 harf(باب العين والدال وما يثلثهما)
(عدر) العين والدال والراء ليس بشيء. وقد ذُكرت فيه كلمة. قالوا: العدْر([1]) : المطر الكثير.
(عدس) العين والدال والسين ليس فيه من اللّغة شيء، لكنّهم يسمُّون الحبَّ المعروفَ عَدَساً. ويقولون: عَدَسْ، زجرٌ للبغال. قال:
عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ *** نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ([2])
وقوله:
*إذا حَمَلْتُ بِزَّتي على عَدَس([3]) *
فإنّه يريد البغلة، سمَّاها "عَدَسْ"
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR368 harf- قال تعالى: ﴿جنات عدن﴾ [النحل/31]، أي: استقرار وثبات، وعدن بمكان كذا: استقر، ومنه المعدن: لمستقر الجواهر، وقال عليه الصلاة والسلام: (المعدن جبار) (عن جابر قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (السائبة جبار، والجب جبار، والمعدن جبار، وفي الركاز الخمس) أخرجه أحمد في المسند 3/354؛ وفيه مجالد بن سعيد وقد اختلط، وأبو يعلى، والدارقطني 3/178. وانظر: مجمع الزوائد 6/306).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR655 harfع د ن
عدنت الإبل بالمرعى وعدن القوم بالبلد: أقاموا وطال عدنهم فيه وعدونهم.
وفلان في معدن الخير والكرم.
وهو من مراكز الخير ومعادنه.
وعليه عدنيّات أي ثياب كريمة وأصلها النسبة إلى عدن تقول: مرّت جوار مدنيّات عليهنّ رياط عدنيّات وكثر حتى قيل للرجل الكريم الأخلاق: عدنيّ كما قيل للشيء العجيب من كل فنّ: عبقريّ.
قال كثير بن جابر المحاربيّ: سرت ما سرت من ليلها ثم عرست إلى عدنيّ ذي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.069 harfعَدَنَ فلان بالمكان يَعْدِنُ ويَعْدُنُ عَدْناً وعُدُوناً: أَقام. وعَدَنْتُ البلدَ: تَوَطَّنْتُه. ومرْكَزُ كل شيء مَعْدِنُه، وجنّاتُ عَدْنٍ منه أَي جنات إِقامة لمكان الخُلْد، وجناتُ عَدْنٍ بُطْنانُها، وبُطْنانها وسَطُها. وبُطْنانُ الأَودية: المواضعُ التي يَسْتَرْيضُ فيها ماءُ السيل فيَكْرُمُ نباتُها، واحدها بَطْنٌ. واسم عَدْنان مشتق من العَدْنِ، وهو أَن تَلْزَمَ الإِبلُ المكانَ فتأْلَفَه ولا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR242 harf* ع د ن * * عَدَنْتُ * بالبلد توطنته وبابه ضرب و * عَدَنَتِ * الإبل بمكان كذا لزمته فلم تبرح ومنه ﴿جنات * عَدْنٍ *﴾ أي جنات إقامة ومنه سمي * المَعْدِنُ * بكسر الدال لأن الناس يقيمون فيه الصيف والشتاء ومركز كل شيء مَعْدِنُهُ و * عَدَنُ * بلد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.538 harf( عَدَنَ بالبَلَدِ يَعْدِنُ ويَعْدُنُ ) ، مِن حَدَّيْ ضَرَبَ ونَصَرَ ، ( عَدْناً وعُدُوناً : أَقَامَ ؛ ومنه : ﴿جَنَّاتُ عَدْنٍ﴾ ، أَي ) جَنَّاتُ إقامَةٍ لمَكانِ الخُلْدِ ، وجَنَّاتُ عَدْنٍ : بُطْنانُها ، وبُطْنانُها : وَسَطُها ؛ وبُطْنانُ الأَوْديَةِ : المَواضِعُ التي يَسْتَرْيِضُ فيها ماءُ السَّيْلِ فيَكْرُمُ نَباتُها .
( و ) عَدَنَتِ ( الإِبِلُ ) بِمكانِ كذا تَعْدِنُ وتَعْدُنُ عَدْناً
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.804 harfعَدَنَ بِهِ
1 عَدَنَ بِهِ ذ , (Mgh, Msb, Msb, K,) aor. عَدِنَ and عَدُنَ , inf. n. عَدْنٌ and عُدُونٌ, (Msb, K,) He remained, stayed, dwelt, or abode, in it, (Mgh, Msb, K,) namely, a place, (Mgh, Msb,) or a country, or town. (K.) Whence, (Msb, K,) or from عَدَنَت said of camels as expl. in what follows, (S,) جَنَّاتُ عَدْنٍ, (S, Msb, K,) [applied to Paradise,] meaning Gardens of abode, (S, Msb,)
عَدَنَ بِهِ 1 عَدَنَ بِهِ ذ , (Mgh, Msb, Msb, K,) aor. عَدِنَ and عَدُنَ , inf. n. عَدْنٌ and عُدُونٌ, (Msb, K,) He remained, stayed, dwelt, or abode, in it, (Mgh, Msb, K,) namely, a place, (Mgh, Msb,) or a country, or town. (K.) Whence, (Msb, K,) or from عَدَنَت said of camels as expl. in what follows, (S,) جَنَّاتُ عَدْنٍ, (S, Msb, K,) [applied to Paradise,] meaning Gardens of abode, (S, Msb,) or gardens of perpetual abode. (TA.) And عَدَنْتُ البَلَدَ means I took for myself the country, or town, as a home, or settled place of abode. (S.) ― -b2- And عَدَنَتِ الاـِبِلُ (S, Msb TA) بِمَكَانِ كَذَا, (S, TA,) aors. as above, (Msb, TA,) and so the inf. ns., (TA,) The camels kept to such a place, not quitting it: (S:) or remained, or stayed, (Msb, TA,) in such a place, in the pasturage, (TA,) or pasturing upon the [plants, or trees, called] حَمْض: (Msb, TA:) or عَدَنْتِ الاـِبِلُ فِى الحَمْضِ the camels found the حمض to be wholesome (اِسْتَمْرَتْهُ [for اِسْتَمْرَأَتْهُ]), and increased, or fattened, thereon, and kept thereto: (K, TA:) accord. to AZ, the verb is used of camels only in relation to the حمض: or, as some say, it is in relation to anything: (TA:) and the epithet ↓ عَادِنٌ, (S, K,) without ة, (TA,) is applied to a she-camel of which this verb is used; (S, K;) and its pl. is عَوَادِنُ. (TA.) -A2- عَدَنَ الأَرْضَ, aor. عَدِنَ , (K,) inf. n. عَدْنٌ, (TA,) He dunged, or manured, the land; as also ↓ عَدَّنَهَا. (K.) ― -b2- And عَدَنَ الشَّجَرَةَ, (K,) inf. n. عَدْنٌ, (TA,) He marred the tree with an axe or the like. (K.) ― -b3- عَدَنَ الحَجَرَ, (K,) inf. n. عَدْنٌ, (TA,) He pulled out the stone (K, TA) with the فَأْس [meaning hoe]. (TA.) -A3- See also Q. Q. 1.
عدّن الأَرْضَ 2 عدّن الأَرْضَ ذ : see 1, near the end. -A2- Also, inf. n. تَعْدِينٌ, He smote the ground بِالْمِعْدَنِ, i. e. with the صَاقُور [or pickaxe], (K, TA,) to put it in a good state [app. for cultivation, by breaking it up]. (TA.) -A3- عدّن الغَرْبَ He added a piece, called عَدِينَة, in one side of the hide of which the غرب [or large leathern bucket] was made, to render it of full dimensions, it being [too] small. (ISh, TA.) [And probably, He added to the غَرْب an عَدِينَة (q. v.) of any kind.] -A4- And عدّن said of a drinker, He became full. (K.)
عَيْدَنَتِ النَّخْلَةُ Q. Q. 1 عَيْدَنَتِ النَّخْلَةُ ذ , (K accord. to the TA, and so in the TA in art. عود, as on the authority of Az,) or ↓ عَدَنَت, (so in the CK and in my MS. copy of the K,) The palm-tree became such as is termed عَيْدَانَة (K, TA) i. e. tall [&c., n. un. of عَيْدَانٌ, mentioned in art. عود]. (TA.)
عَدَنِىٌّ عَدَنِىٌّ ذ of, or belonging to, [the place called] عَدَن [in El-Yemen]: ― -b2- hence, عَدَنِيَّاتٌ meaning Highly-prized garments: and an epithet applied to رِيَاط [pl. of رَيْطَةٌ] worn by young women, or girls: ― -b3- and hence likewise عَدَنِىٌّ is an epithet applied to a man as meaning Generous in natural dispositions: (TA:) [or this may be from what next follows:] ― -b4- عَدَنِىٌّ signifies also One who weaves [the garments called] الثِّيَاب العَدَنِيَّة in Neysلboor [app. from سِكَّةُ عَدْنَى, which, as is said in the TA, is in Neysلboor]. (TA.)
عَدَانٌ عَدَانٌ ذ A place of عُدُون [i. e. of remaining, staying, dwelling, or abiding, of men in a place, or of camels in the pasturage &c.: see 1]. (TA.) ― -b2- Also The shore of the sea: (S, K:) but in the phrase بِعَدَانِ السِّيفِ in a verse of Lebeed, it is said that he meant عَدَن [of El-Yemen], adding the ا by poetic license; or some other place: (S:) Sh says that is there means a place on the shore of the sea: and AHeyth related it with kesr to the ع. (TA.) And (K, TA) accord. to IAar (TA) it signifies The side of a river. (K, TA.) -A2- And A period of seven years: one says, مَكَثُوا عَدَانًا [They tarried during a period of seven years], (K, TA,) and عَدَانَيْنِ i. e. fourteen years. (TA.)
عَدَانَةٌ عَدَانَةٌ ذ A company (AA, K, TA) of men: (AA, TA:) pl. عَدَانَاتٌ: (AA, K, TA:) or this latter signifies parties, or distinct bodies, of men: (S, TA:) and accord. to IAar رِجَالٌ عَدَانَاتٌ means men remaining, staying, dwelling, or abiding. (TA.) -A2- See also what next follows.
عَدِينَةٌ عَدِينَةٌ ذ A piece, or patch, in the bottom, or lower part, of a leathern bucket; (S, K;) as also ↓ عَدَانَةٌ: (K:) or at the extremities of the loops of the [leathern water-bag called] مَزَادَة: (AA, TA:) or any piece that is added in the [large leathern bucket called] غَرْب, like the بَنِيقَة in the shirt: (ISh, TA:) pl. عَدَائِنُ. (S, K.)
عِدَّانٌ عِدَّانٌ ذ , signifying A time, [as also عَدَّانٌ,] is said by some to be of the measure فِعْلَالٌ [a mistranscription for فِعَّالٌ] from عَدَنَ; but Fr held it to be more probably of the measure فِعْلَانٌ from العَدّ and العِدَاد, in the place of which [i. e. in art. عد] it has been mentioned. (TA.)
عَدَوْدَنِىٌّ عَدَوْدَنِىٌّ ذ Swift; (K, TA;) applied to a camel: (TA:) or strong, robust, or hardy; (K, TA;) so applied: (TA:) or whose origin is referred to a certain stallion, (K, TA,) named عَدَوْدَن; (TA;) or to a certain land, (K, TA,) so named. (TA.)
عَادِنٌ عَادِنٌ ذ [act. part. n. of 1:] as an epithet applied to a she-camel; pl. عَوَادِنُ: see 1, latter half.
عَيْدَانٌ عَيْدَانٌ ذ (S, K) meaning Tall palm-trees (S) [or the tallest of palm-trees &c. (see art. عود)] has been mentioned in the portion appropriated to words of which the last radical letter is د, (S, K,) as being of the measure فَعْلَانٌ: (TA:) or they are so called because of their long remaining; the word being of the measure فَيْعَالٌ from عَدَنَ بِالمَكَانِ: (Ham p. 712:) [it is a coll. gen. n. :] n. un. with ة, (S, O, K, all in art. عود.)
مَعْدِنٌ مَعْدِنٌ ذ , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) and accord. to some مَعْدَنٌ also, but this is not of established authority, (TA,) A mine; i. e. a place of the origination of the جَوَاهِر [meaning native ores] of gold and the like: (K:) the place of the origination of anything, (Lth, Msb, K, TA,) as of gold, and of silver, and of other things: (Lth, TA:) or the gold, and silver, [and any other metal or mineral, such as is of value,] created by God in the earth: (Mgh:) so called because the people thereof remain there (S, Mgh, Msb, K) always, (K,) summer and winter; (S, Mgh, Msb;) or because the native ore created therein by God has remained fixed in it; (Msb; [and the like is said in the Mgh and K;]) or, as some say, from عَدَنْتُ الحَجَرَ meaning “ I pulled out the stone: ” (Ham p. 81:) the pl. is مَعَادِنُ. (TA.) It signifies also A place of fixedness of anything. (S, TA.) And مَعَادِنُ signifies also Origins, or sources. (TA.) [Hence the saying,] هَجَرٌ مَعْدِنُ التَّمْرِ (assumed tropical:) [Hejer is famous as the place of production of dates]. (S in art. بضع.) And [hence] one says, هُوَ مَعْدِنٌ لِلْخَيْرِ وَالكَرَمِ (tropical:) [He is a natural source of goodness and generosity], meaning that he was created with a disposition thereto. (TA.) [And هُمْ كِرَامُ المَعَادِنِ (assumed tropical:) They are generous in respect of their origins: see a verse cited voce اـِنْ, p. 107.]
مِعْدَنٌ مِعْدَنٌ ذ A صَاقُور [or pickaxe], (K, TA,) resembling a فَأْس. (TA.)
غَرْبٌ مُعَدَّنٌ غَرْبٌ مُعَدَّنٌ ذ [A large leathern bucket] having a piece, or patch, called عَدِينَة, sewed upon its bottom, or lower part, (S, K,) in consequence of its having been rent in that part. (S. [See also 2.]) And خُفٌّ مُعَدَّنٌ A boot having a piece added at the end of the shank, so as to widen it. (TA.)
مُعَدِّنٌ مُعَدِّنٌ ذ One who extracts the masses of stone from a mine, seeking to find in them gold and the like, (K, TA,) after having then broken them in pieces. (TA.)
مَعْدِنِىٌّ [ مَعْدِنِىٌّ ذ , also pronounced مَعْدَنِىٌّ, Of, or belonging to, a mine; mineral; and metallic. ― -b2- And A mineral; and a metal: pl. مَعْدَنِيَّاتٌ.]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR926 harfعَدَنَ
عَدَنَ I , U ( n. ac. عَدْن 1 , عُدُوْن 27 )
a. [ acc. or Bi ], Stayed, remained in; dwelt, abode in.
b. ( n. ac. عَدْن 1 ), Dunged, manured.
c. Pulled up.
عَدَّنَ
عَدَّنَ II ,
a. see I (b) .
b. Dug up ( ground ); worked ( mine ).
عَدْن
عَدْن 1 ,
a. Abode, dwelling.
b. Eden.
عَدَن
عَدَن 4 ,
a. Aden ( city ).
مَعْدَنِيّ
مَعْدَنِيّ 17yi ,
a. Metallic; mineral;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.649 harfعدن
عَدَنَ - يَعْدِنُ - عَدْن
عَدَنَ - يَعْدِنُ + كائن + مكاناً: يزينه بأغلى المعادن والجواهر والذهب، وذلك ليقيم فيه بشكل ثابت ودائم وخالد ويتمتع بجماله
عَدَنَ - يَعْدِنُ + كائن +في بلد أو مكان: أقام فيه واستقر ً
عَدْن: اسم فعل " عَدَنَ - يَعْدِنُ ": الإقامة الدائمة والخلود في مكان جميل وغني وخاصة بالمعادن والذهب والنفائس
واللفظ ينتمي إلى
Sîgalar(1)
Mücavir kökler51 mücavir (69 toplam)
- جنن
11 ortak ayet · Bahçe demektir
- تحت
6 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir
- جري
6 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir
- نهر
6 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- دخل
5 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- حلي
2 ortak ayet · Hilye takı demektir
- سور
2 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
- خلد
3 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- لبس
2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- بوب
2 ortak ayet · Bab kapı demektir
- جزي
3 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- فوز
2 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir
Geçtiği ayetler(11)
… تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Sürekli kalmakAllah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde temelli kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetleri vaadetti. Ve Adn cennetlerinde çok güzel meskenler de. Allah tarafından bir hoşnudluk ise daha büyüktür. En büyük kurtuluş işte budur.
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَالْمَلَائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بَابٍ
Sürekli kalmakAdn cennetleridir; oraya girerler. Babalarının, eşlerinin, çocuklarının iyi olanları da oraya girerler. Melekler her kapıdan yanlarına gelir.
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ
Sürekli kalmakAdn cennetlerine girerler. Onların altlarından ırmaklar akar. Orada diledikleri kendilerinindir. Ve işte Allah; müttakileri böyle mükafatlandırır.
أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ …
Sürekli kalmakİşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.
جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا
Sürekli kalmakRahman’ın kullarına gıyaben vaad ettiği Adn cennetlerine. Şüphesiz O’nun sözü yerini bulacaktır.
جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى
Sürekli kalmakAltlarından ırmaklar akan ve içinde temelli kalacakları Adn cennetleri vardır ve bu, arınanların mükafatıdır.
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ
Sürekli kalmakAdn cennetleri. Oraya girerler. Orada altun bilezikler ve incilerle süslenirler ve orada elbiseleri de ipektendir.
جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوَابُ
Sürekli kalmakKapıları kendilerine açılmış Adn cennetleri.
رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Sürekli kalmakRabbımız; onları ve babalarından, eşlerinden, soylarından salih olanları kendilerine vaadettiğin Adn cennetlerine girdir. Şüphesiz ki Aziz, Hakim olan Sensin Sen.
يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Sürekli kalmakO; sizin günahlarınızı bağışlar, sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerindeki güzel yerlere koyar. İşte en büyük kurtuluş budur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عدن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلد, ثوى, سكن, أوى |
| Zıt Kök | ظعن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere yerleşip kök salmak, yaz ve kış ayrılmaksızın orada ikamet etmek, ayrışmaz cevherin merkezde sabitlenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Cennetin geçici bir konaklama değil, varlığın asıl köküne ve kesintisiz nimet merkezine kavuşması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın kökeni, kaynağı, madeni ve değişmez istikrar merkezi |
| Kritik Hata Riski | Aden kavramını yalnızca coğrafi bir özel isim veya soyut bir cennet katı sanarak kökün taşıdığı kesintisiz ikamet, merkezilik ve cevherin sabitlenişi anlamını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عد | Belirli bir haddi, sınırı, hareketi veya yönelimi tayin etme; bir noktayı esas alarak sayma veya aşma (عدد, عدل, عدو) | ن | Belirlenen noktada içselleşme, süreklilik ve kalıcılık kazanma; hareketin bir merkeze bağlanıp kesintisiz bir yerleşiklik ve kök salmaya dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Kaynağa, öze ve merkezde olana odaklanma |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir alana giriş, eşiği geçip mekana dahil olma |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Süreklilik, kalıcılık ve canlılığın kök salıp devam etmesi |
| عدن | Kaynağa ve mekana girip orada kesintisiz kök salma | Varlığın özün bulunduğu alana dahil olarak orayı kalıcı yurt edinmesi ve ayrılmaksızın istikrar bulması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develerin tuzlu ve mineralli otlakta ayrılmaksızın uzun süre kalıp otlaması; insanların yaz kış ayrılmadıkları maden yatağı ve yerleşim merkezi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında sahil boyundaki kalıcı konak yeri anlamında geçer: لقد يعلم صحبي كلهم / بعدان السيف صبري ونقل |
| Erken Arapça kullanım | Bir memlekette yurt edinip yerleşmek anlamında عَدَنَ بِالمَكَانِ ifadesi ve madenlerin çıkarıldığı kök yatak için مَعْدِن kelimesinin kullanımı |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde عدن kökü; zevk, bolluk, bereket ve kalıcı yerleşim semantik matrisiyle derin tarihsel bağlara sahiptir. İbranicede ʿēden kelimesi zevk, lezzet, bolluk, lütuf ve cennet bahçesi anlamlarına gelirken, Akatçada edinu (Sümerce kökenli eden üzerinden) bozkır, ova ve verimli düzlük anlamını taşır. Erken Sami katmanında yer alan bolluk, ferahlık ve verimli mekan algısı, klasik Arapçada mekana yerleşme, kök salma, sürekli ikamet etme ve cevherin öz yatağı manalarına doğru odaklanmıştır. Bu bakımdan Arapça عدن, hem kadim Sami mirasındaki nimet ve bolluk merkezini korumuş hem de fiil düzeyinde ayrılmaksızın kalma ve sabitleşme dinamizmini çekirdek anlam kılmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir mekanda yaz kış ayrılmadan ikamet etme ve maden yatağında özün toplanması | Klasik sözlüklerde ikamet ve merkezilik ekseninde açıklanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zevk ve bolluk bahçesi anlamındaki sözcük ile Akatça verimli düzlük kavramı | Doğu ve Batı Sami dillerindeki lütuf, bolluk ve mekan anlamları Arapçada ikamet ve istikrarla birleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Sümerce verimli açık alan ve ova anlamındaki sözcüğün Akatça üzerinden Sami dillerine etkisi | Sümerce ile Sami dilleri arasındaki erken etkileşimde coğrafi mekan adının bolluk ve ikamet kavramına evrilişi | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, The Foreign Vocabulary of the Qur’an, Lisānü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عدن | Anlamlı | İkamet etmek, yerleşmek, maden | Bir yerde sürekli kalıp kök salmak ve cevherin kaynağı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عند | Anlamlı | Yanında olmak; haktan sapmak, inat etmek | Mekansal yakınlık veya çizgiden büsbütün sapıp ayrılma | Kur'an'da geçer; ayrışma ve sınır boyutu taşır |
| دعن | Anlamlı | Uysal ve boyun eğici olmak | İtaat etmek, yumuşak başlı davranmak | Kur'an'da geçmez |
| دنع | Anlamlı | Alçalmak, soysuzlaşmak | Haysiyetsiz ve düşük karakterli olmak | Kur'an'da geçmez |
| نعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ندع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Müstakil ve yaygın bir kullanım tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عدن | Merkez | Kalıcı ikamet, merkezde kök salma | Yaz ve kış ayrılmaksızın varlığın asıl merkezinde ve madeninde karar kılması | Nimetin ve varoluşun kesintisiz, köklü ve daimî yurdu |
| خلد | Komşu | Ebediyet ve süreklilik | Zamanın kesintisiz akışı içinde varlığın bozulmadan ve yok olmadan devam etmesi | Zaman boyutundaki ebediyeti ve aşınmazlığı vurgular |
| ثوى | Komşu | Bir yerde konaklayıp yerleşmek | Bir mekanda konaklayıp ağırlanmak ve orada bir süre kalıcı olmak | Ağırlanma ve geçici veya kalıcı konaklama boyutunu öne çıkarır |
| سكن | Komşu | Dinginlik ve yerleşme | Hareketin, çalkantının veya kaygının durulup sükunete kavuşulması | Psikolojik ve fiziksel huzur ile durulmayı ifade eder |
| أوى | Komşu | Sığınma ve barınma | Dış tehlikelerden korunmak üzere korunaklı bir alana yönelme | Korunma ve barınak arayışını içerir |
| ظعن | Zıt | Göç etmek, ayrılmak | Bulunulan yerden çadırları toplayıp başka bir mekana doğru yola koyulma | Mekanı terk etme, yerleşikliği bozma ve ayrılma hareketi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عدن | Sürekli kalmak, maden, merkez | Bir yerde yaz kış ayrılmadan kök salma ve cevherin merkezini ifade eder | Kesin |
| Latince | manere, residentia, fodina | Kalmak, ikamet etmek, maden | Mekanda kalıcılığı ve yerleşmeyi karşılar; cennetin metafizik bolluk boyutunu tek başına taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | abide, settle, dwelling, mine | Sürekli ikamet etmek, yerleşmek, maden | Yerleşikliği ve kaynak maden anlamını verir; kökün yaz kış kesintisiz meyve veren bahçe çağrışımını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | weilen, siedeln, Erzader | Yerleşmek, kalıcı olmak, maden damarı | İkamet ve cevher yatağı anlamlarını karşılar, kökün manevi zenginliğini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | demeurer, séjourner, gisement | İkamet etmek, kalıcı yurt edinmek, maden yatağı | Kalış ve maden yatağı yönünü karşılar; ebedî lütuf ve kök salma boyutunun bir kısmını kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَدْنٍ | Asla çıkış veya göçün olmadığı ebedî ikamet ve yerleşim bahçeleri | Müminlerin nihai kurtuluş ve kesintisiz nimet yurdu bağlamı (Tevbe 9:72, Kehf 18:31, Sâd 38:50, Beyyine 98:8) |
| عَدْنٍ | Kapıları ardına kadar açılmış, yaz kış kesintiye uğramayan ilahi lütuf ve fıtrat merkezi | Cennetin en mutena, merkezi ve yüksek tabakası bağlamı (Meryem 19:61, Tâhâ 20:76, Fâtır 35:33, Mü'min 40:8) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cennetin ebediyeti ve nimetlerin kesintisizliği | Cennet ehlinin oradan hiçbir zaman çıkarılmayacağı ve cennet nimetlerinin fani olmadığı meselesi | Ebedî sebat, zeval bulmama ve mutlak tatmin |
| Fıkıh | Madenler ve yer altı kaynaklarının mülkiyeti ile zekatı | Yerden çıkarılan madenlerden verilecek pay ve maden ocaklarının hukuki mülkiyeti | Toprakta sabitlenmiş yer altı cevherleri ve iktisadi haklar |
| Tefsir | İlgili terkibin vasıf veya özel isim oluşu | Cennetin ortası ve merkezi mi yoksa genel olarak ebedî ikamet bahçeleri mi olduğu tartışması | İkamet-i daime, cevher yatağı ve cennetin kalbi |
| Hadis | İnsanların fıtratı ve manevi seciyeleri | İnsanların asalet ve karakter bakımından altın ve gümüş madenleri gibi farklı fıtri cevherlere sahip olması | Fıtratta sabit olan ahlaki ve manevi öz |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve vuslat bağlamı | Ebedî ikamet ve rıza makamı | İnsanın yaratılış gayesine ve nihai sükunet yurduna kavuşması | Geçici dünya sürgününden sonra asıl vatana yerleşmeyi temsil eder | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yöntem | Temel kaynak, aksiyom, asıl veri | Bilginin değişkenlerden arınıp köklü ve sabit prensiplere dayandırılması | Tali yorumların asıl kaynağa ve sabit metne ircasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve devlet felsefesi | Kalıcı merkez, anayasal zemin ve kurumsal istikrar | Yönetimin dönemsel krizlere rağmen sabit ilkeler üzerinde durması | Göçebe ve istikrarsız yönetim tarzına karşı yerleşik nizamı ifade eder | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye düzeni | Madenler, sabit sermaye, kesintisiz üretim kaynağı | Üretimin dönemsel değil, yaz kış kesintisiz işleyen ana kaynaklara dayanması | Tüketim odaklı değil, rezerv ve köklü kaynak temelli iktisadi yapı | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekici merkez, potansiyel kuyusu ve kararlı denge | Dinamik bir sistemin zamanla yakınsayıp içinde sabitlendiği, enerji minimumunun ve kararlılığın sağlandığı merkez | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sedenterleşme, kurumsal kökleşme ve ontolojik güvenlik | Bireyin ve toplumun göçebelikten yerleşik düzene geçerek kök salması, sarsılmaz bir kimlik ve yurt bağı kurması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca kadim metinlerdeki bir mekan adı olarak görüp geçmişte kalmış bir anlatıya veya ahiretteki bir mevki etiketine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da her zaman terkip halinde gelen kök; ayrılmanın, yabancılaşmanın ve dönemsel kıtlığın bulunmadığı, varlığın ilahi cevherle kesintisiz buluştuğu nihai ikamet durumunu kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cenneti sadece maddi bir haz mekanı sanıp, insanın ontolojik yuvasına dönmesi, madenindeki saflığa ermesi ve kesintisiz istikrara kavuşması yönündeki derin varoluşsal boyutunu kaybetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın dünya hayatındaki geçicilik, yabancılık ve göç ıstırabına karşı, ahirette vadedilen kurtuluşun asıl vatana ve kök salınacak merkeze dönüş olduğunu gösterir; cennetin en belirleyici vasfının zevalsiz ikamet olduğunu bildirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin amellerinin mükâfatı olarak cennetin vasfedildiği eskatolojik ayetlerde belirleyicidir (Tevbe 9:72, Râ'd 13:23, Nahl 16:31, Kehf 18:31, Sâd 38:50) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennet nimetinin geçici bir ödül veya kesintiye uğrayabilecek dönemsel bir ikram olduğu zannını yıkar; insanın manevi cevherinin arınarak ebedî bir istikrar merkezinde toplanacağını ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevelerin otlakta yaz kış ayrılmaksızın kalması, insanların bir yurtta kök salıp ikamet etmesi, maden cevherinin yerin derinliğinde sabitlenmesi.
- Soyut anlamVarlığın aradığı nihai dinginlik, ayrışmaz cevher, kesintisiz verimlilik ve hiçbir göçün izlemediği ebedî istikrar.
- Sistematik karşılıkDeğişken ve dalgalı süreçlerin kararlı bir çekim merkezinde toplanması ve nihai durağanlık potansiyeline ulaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamana bağlı olarak dinamik değişim gösteren varlık veya durum akışını temsil eder. koşulunda sistem ile gösterilen ve zamana bağlı türevi sıfır olan () değişmez ikamet ve denge durumuna yakınsar. ifadesi ise potansiyel fonksiyonunun gradyanının sıfırlandığı, hiçbir sürükleyici ve bozucu kuvvetin kalmadığı mutlak istikrar ve maden merkezini sembolize eder.