عدن
ع - د - ن
KÖK- 11 geçiş
- 11 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
“Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış meyve veren bahçe demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış meyve veren bahçe demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.561 harfباب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR460 harfعَدَنْتُ البلد: توطّنته. وعَدَنت الإبل بمكانِ كذا: لزِمته فلم تَبرح. ومنه: "جَنّات عَدْنٍ" أي جنات إقامة. ومنه سمي المَعْدِنُ، بكسر الدال، لأن الناس يُقيمون فيه الصيفَ والشِّتاء. ومركزُ كلِّ شيء: مَعْدِنُه. والعادِنُ: الناقة المقيمة في المرعى. وعَدانُ البحر، بالفتح: ساحِله. والعَدينَةُ: رقعة في أسفل الدَلو، والجمع العَدائِنُ. يقال: غَرْبٌ مُعَدَّنٌ، إذا قطع أسفله ثم خُرِزَ برُقعة. وقال:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.130 harfباب العين والدال مع النون
عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة .
عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو
باب العين والدال مع النون عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة . عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو زيد وابن الأعرابيّ . قال شمر : وقال القُزْمُلِيّ : اسم عَدْنَان مشتق من العَدْن ، وهو أن تلزم الإبلُ المكانَ فتألفَه ولا تبرحه . تقول تركتُ إبل بني فلان عَوَادِن بمكان كذا وكذا . قال : ومنه المَعْدِن ، وهو المكان الذي يثبت فيه الناس ولا يتحوّلون عنه شتاءً ولا صيفاً . قلت : ومَعْدِن الذهب والفضّة سُمِّي مَعْدِناً لإنبات الله جلّ وعزّ فيه جوهرهما وإثباته إيّاه في الأرض حتى عَدَنَ أي ثبت فيها . قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ ) ( الحِجر : 19 ) ، وفُسِّرَ الموزون على وجهين : أحدهما أن هذه الجواهر كلّها ممّا يوزَن ، مثل الرَصَاص والنُحاس والحديد والثمنين أعني الذهب والفضة ، كأنه قَصَدَ قصْد كل شيء يُوزَن ولا يُكَال . وقيل : معنى قوله : ( مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ ( أنه المقَدّر المعلوم وزنُه وقدرُه عند الله تعالى . وقال أبو مالك : يقال : عَدَنَتْ إبلُ فلان بمكان كذا وكذا أي صَلحَتْ بذلك المكان . وعَدَنَتْ مَعِدَته على كذا وكذا أي صَلحَتْ . وقال الليث : المَعْدِن مكان كل شيء يكون فيه أصله ومُبتدؤه ؛ نحو معدن الذهب والفضة والأشياء . ويقال : فلان مَعدِن للخير والكرم إذا جُبِل عليهما . قال : والعَدْن : إقامة الإبل في الحَمْض خاصَّةً . وقال أبو زيد : عَدَنَت الإبِلُ في الحَمْض تَعْدِن عُدُوناً إذا استمرأت المكانَ ونَمَتْ عليه ، ولا تَعْدِن إلا في الحَمْض . وقال أبو مالك : يكون في كل شيء . أبو عبيد : العَدَّان : الزمان ، وأنشد بيت الفرزدق : أتبكي على عِلْجٍ بمَيْسَان كافِرٍ ككِسْرَى على عِدَّانِهِ أو كقَيْصَرَا يخاطب مسكيناً الدارميّ لمّا رثى زياداً ، وفيها يقول البيت : أقول له لمّا أتاني نَعِيُّهُ به لا بظبي في الصرائم أعْفَرَا وقال أبو عمرو في قوله : ولا على عَدَّان مُلك محتَضَر أي على زمانه وإبّانه . قلت : وسمعت أعرابيًّا من بني سعدٍ بالأحساء يقول : كان أمر كذا وكذا على عِدّان ابن بورٍ ، وابن بور كان والياً بالبحرين قبل استيلاء القرامطة أبادهم الله عليها . يريد : كان ذلك أيام ولايته عليها . وقال الفرّاء : كان ذلك على عِدَّان فِرْعون . قلت : من جعل عِدَّان فِعلاَناً فهو من العَدّ والعِدَاد . ومن جعله فِعلالاً فهو من عَدَن . والأقرب عندي أنه من العَدّ ؛ لأنه جُعِل بمعنى الوقت . والعَيْدان من النخل ما طال وأمَّا العَدَان بفتح العين فإن الفرّاء حكى عن المفضّل أنه قال : العَدَان : سبع سنين . يقال : مكثنا في غلاء السعر عَدَانَيْنِ ، وهما أربع عشرة سنة ، الواحد عَدَانٌ . وهو سبع سنين . وأمَّا قول لبيد : ولقد يعلم صحبي كلهم بعَدَان السِيف صَبري وَنَقَلْ فإن شمراً رواه بِعَدَان السِيف . وقال : عَدَان : موضع على سِيف البحر . ورواه أبو الهيثم بِعِدان السيف بكسر العين . قال : ويروى بَعَدَانِي السيف . وقال : أرادُوا : جمع العَدِينة فقلبوا والأصل بعَدَائن السيف فأخّر الياء ، وقال عَدَانِي . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : عَدان النهر بفتح العين : ضَفّته ، وكذلك عِبْره ومِعبَره وبِرْغيله . وقال أبو عمرو : العَدَانة : الجماعة من الناس ، وجمعه عَدَانات . وأنشد : بَني مَالكٍ لدَّ الحُضَينُ وراءكم رجالاً عَدَاناتٍ وخَيْلاً أكاسِما وقال ابن الأعرابي : رجال عَدانَات : مقيمون . وقال : روضة أُكْسُوم إذا كانت ملتفّةً بكثرة النبات . أبو عبيد عن الفرّاء : عَدّنتُ به الأرضَ ووَجَنْتُ به الأرض ومَرّنتُ به الأرض إذا ضربْتَ به الأرض . عمرو عن أبيه قال : العَدِين : عُرًى مُنَقَّشة تكون في أطراف عُرَى المزادة ، واحدتها عَدِينة . وقال ابن الأعرابي : العَدِينة : رقعة منقَّشَة تكون في عروة المَزَادة . وقال ابن شميل : الغَرْبُ يُعَدَّن إذا صغُر الأدِيم وأرادوا توفيره زادوا له عَدِينَة أي زادوا في ناحية منه رُقعة ، والخُفُّ يُعَدَّن : يزاد في مؤخّر الساق منه زيادة حتى يتّسع . قال : وكل رقعة تزاد في الغَرْب فهي عَدِينَة ، وهي كالبَنِيقة في القميص . وأنشد : والغَرْبَ ذا العَدِينة الموَعَّبَا والموعّب : الموسَّعُ الموَفّر . وقال أبو سعيد في قول المخبَّل : خَوَامِس تنشقّ العصا عن رؤوسها كما صَدَع الصخر الثِقالَ المُعَدِّنُ قال : المُعَدِّن : الذي يُخرِج من المعدِن الصخر ثم يكسِّرها يبتغي فيها الذهب . وعَدَّنَ الشاربُ إذا امتلأ ، مثل أَوَّنَ وعَدَّلَ . وعَدَنُ أبْيَن : بلد على سِيف البحر في أقصى بلاد اليمن . عند : قال الله جلّ وعزّ : ( عَتِيدٌ أَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ) ( ق : 24 ) قال قتادة : العنيد : المُعرِض عن طاعة الله تعالى . وقال الزجاج : عَنَدَ أي عَنَدَ عن الحقّ . ورُوِي عن ابن عباس أنه سئل عن المستحاضة فقال : إنه عِرْقٌ عانِد أو رَكْضة من الشيطان . قال أبو عبيد : العِرْق العانِد : الذي عَنَدَ وبَغَى ؛ كالإنسان يُعَانِد ، فهذا العِرْق في كثرة ما يخرج منه بمنزلته ، وأنشد للراعي : ونحن تركنا بالفُعَالِيِّ طَعنَة لها عَانِد فوق الذراعين مُسْبِلُ وقال شمر : العَانِد : الذي لا يَرْقأَ . قال : وأصله من عُنود الإنسان إذا بَغَى وعَنَدَ عن القصد . وأنشد : ومَجَّ كل عانِدٍ نَعُورِ أبو عبيد : عَنَدَ العِرْق وأَعْنَدَ إذا سال . وقال الكِسائي : عَنَدَت الطعنةُ تَعْنُدُ وتَعْنِد إذا سال دمها بعيداً من صاحبها ، وهي طعنة عانِدة . قال : وعَنَدَ الدمُ يَعْنِدُ إذا سال في جانب . رواه ثعلب عن سلمة عن الفرّاء أن الكسائي قاله . أبو حاتم عن الأصمعي : عَنَدَ فلان عن الطريق يَعْنِدُ عُنُوداً إذا تباعد . ويقال : فلان يعانِد فلاناً أي يفعل مثل فعله ، وهو يعارضه ويباريه . قال : والعامّة يفسّرُونه : يعانِدُه : يفعل خلاف فعله . قال : ولا أعرف ذلك ولا أُثبته ، وأنشد : وقد يحبّ كلُّ شيء وَلَدَهْ حتى الحُبَارَى وتَدِفُّ عَنَدَهْ أي معارضة للولد . قلت : تعارِضه شفقةً عليه . شمر عن أبي عدنان عن الأصمعي : يقال عَانَدَ فلان فلاناً إذا جانَبَه . ودمٌ عَانِد : يسيل جَانِباً . قلت أنا : المُعَانِد هو المعارِض بالخلاف لا بالوفاق . وهذا الذي يعرفه العوامّ . وقد يكون العِنَاد معارضةً بغير الخلاف ؛ كما قال الأصمعي . واستخرجه من عَنَدِ الحُبَارَى جعله اسماً من عانَد الحُبَارَى فَرخَهُ إذا عارضه في الطيران أوَّلَ ما ينهض كأنه يعلّمه الطيران شفَقة عليه . وقال الليث : عَنَدَ الرجل يَعْنِد عُنُوداً وعَاندَ مُعَانَدَةً ، وهو أن يعرف الشيءَ ويأبى أن يقبله ؛ ككفر أبي طالب ، كان كفره مُعَانَدَة ؛ لأنه عرَف وأقرّ وأنِف أن يقال : تبع ابن أخيه ، فصار بذلك كافراً . وأمَّا العَنِيد فهو من التجبّر ، يقال : جبّار عَنِيد . قال : والعَنُود من الإبل الذي لا يخالطها ، إنما هو في ناحية أبداً . وروى شمر بإسنادٍ له رَفَع الحديث فيه إلى عمر أنه وصف نفسه بالسياسة فقال : إني أَنْهز اللَفُوت وأضُمّ العَنُود وأُلْحِق القَطُوف وأزجُر العرُوض . قال : العَنُود : التي تُعَانِد عن الإبل تطلب خيار المَرْتَع تتأنَّف ، وبعض الإبل يرتع ما وجَد . وقال ابن الأعرابي وأبو نصر : هي التي تكون في طائفة الإبل أي في ناحيتها . وقال القيسيُّ : العَنُود من الإبل : التي تعانِد الإبل فتعارضها . قال : فإذا قادتهن قُدُماً أمامهنّ فتلك السلوف . أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابي : أعنَدَ الرجل إذا عارض إنساناً بالخِلاف ، وأَعْنَدَ إذا عارض بالاتّفاق . قال : ومنه قوله : حتى الحُبَارَى ويُحبّ عَندَه أي اعتراضه . وقال ابن شميل : عَنَدَ الرجل عن أصحابه يعنِد عُنوداً إذا ما تركهم واجتاز عليهم ، وعَنَدَ عنهم إذا ما تركهم في سَفَرٍ وأخذ في غير طريقهم أو تخلَّف عنهم . والعُنُود كأنه الخلاف والتباعد والتَرك لو رأيت رجلاً بالبصرة من أهل الحجاز لقلت : شَدَّ ما عَنَدْت من قومك أي تباعدت عنهم . وسحابةٌ عَنُود : كثيرة المطر . وجمعه عُنُدٌ وقال الراعي : دِعْصاً أرذَّ عليه فُرَّقٌ عُنُدٌ وقدح عَنُود وهو الذي يخرج فائزاً على غير وجهة سائر القِدَاح . ويقال : استعنَدني فلان من بين القوم أي قَصَدَني . وعَانَد ، البعيرُ خِطامه أي عَارَضَه . أبو عبيد عن أبي زيد : مالي عن ذلك الأمر عُنْدَدٌ ولا مُعْلَنْدَدٌ ، أي مالي منه بُدّ . وكذلك قال ابن الأعرابي . وقال أبو عمرو : العَنْدُدُ : الحِيلة . أبو عبيد عن أبي زيد : أعنَدَ الرجل في قَيْئه إعناداً إذا أتبع بعضَه بعضاً . وقال الليث : عِنْدَ : حرفُ صفةٍ يكون موضعاً لغيره ، ولفظه نصبٌ ؛ لأنه ظَرْف لغيره وهو في التقريب شِبه اللِزْق . ولا يكاد يجيء في الكلام إلا منصوباً ؛ لأنه لا يكون إلا صفة معمولاً فيها أو مضمراً فيها فِعلٌ ، إلاّ في حرف واحد . وذلك أن يقول القائل لشيء بلا عِلم : هذا عِندي كذا وكذا ، فيقال : أوَلك عِندٌ فيُرفع . وزعموا أنه في هذا الموضع يراد به القلب وما فيه من معقول اللبّ . قلت : وأرجو أن يكون ما قاله الليث في تفسير ( عند ) قريباً مما قاله النحويون . الفرّاء : العرب تأمر من الصفات بعليك وعندك ودونك وإليك . يقولون : إليك إليك عَنّي يريدون : تأخّر ، كما يقولون : وراءك وراءك . فهذه الحروف كثيرة . وزعم الكسائيّ أنه سمع : البعيرَ بينكما فخذاه ، فنصب البعير . وأجاز ذلك في كل الصفات التي تفرد . ولم يجزه في اللام ولا الباء ولا الكاف . وسمع الكسائي العرب تقول : كما أنْتِني يريد : انتظرني في مكانك . أبو زيد يقال : إنّ تحت طِرِّيقتك لعِنْدَاوَة . والطِّرِّيقة : اللين والسكون . والعِنْدَاوَة : الجفْوة والمكر . وقال الأصمعي : معناه : إن تحت سكونك لنَزْوةً وطِماحاً . وقال غيره : العِنداوة الالتواء والعَسَرُ . وقال : هو من العَدَاء . وهمزه بعضهم فجعل النون والهمزة زائدتين ، على بناء فِنْعَلْوَة . وقال غيره : عِنْدَأْوة فِعْلَلْوَة . دنع : الليث : رجلٌ دَنيعة من قوم دَنَائع . وهو الفَسْل الذي لا لُبّ له ولا عقل : وأنشد شمر لبعضهم : فله هنالك لا عليه إذا دَنِعَتْ أنوفُ القوم للتّعْسِ يقول له الفضل في هذا الزمان لا عليه إذا دُعِي على القوم . ودَنِعَتْ أي دَقّتْ ولَؤُمَتْ . ورواه ابن الأعرابي وإن رَغِمَتْ . ابن شميل : دَنِعَ الصبي إذا جُهِدَ وجاع واشتهى . وقال ابن بزرج : دَنِع وَرَثِع إذا طمِعَ . عمرو عن أبيه قال : الدنيع : الخسيس . ندع : ثعلب عن ابن الأعرابي : أندَعَ الرجل إذا تبع أخلاق اللئام والأنذال . قال : وأدنع إذا تبع طريقة الصالحين . دعن : قرأت بخط أبي الهيثم في تفسير شعر ابن مقبل لأبي عمرو : يقال : أُدعِنت الناقةُ وأُدعِن الجمل إذا أطيل ركُوبه حتى يهلك ، رواه بالدال والنون . وقد أهمل اللّيث وشمر دعن .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.255 harf(باب العين والدال وما يثلثهما)
(عدر) العين والدال والراء ليس بشيء. وقد ذُكرت فيه كلمة. قالوا: العدْر([1]) : المطر الكثير.
(عدس) العين والدال والسين ليس فيه من اللّغة شيء، لكنّهم يسمُّون الحبَّ المعروفَ عَدَساً. ويقولون: عَدَسْ، زجرٌ للبغال. قال:
عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ *** نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ([2])
وقوله:
*إذا حَمَلْتُ بِزَّتي على عَدَس([3]) *
فإنّه يريد البغلة، سمَّاها "عَدَسْ"
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR368 harf- قال تعالى: ﴿جنات عدن﴾ [النحل/31]، أي: استقرار وثبات، وعدن بمكان كذا: استقر، ومنه المعدن: لمستقر الجواهر، وقال عليه الصلاة والسلام: (المعدن جبار) (عن جابر قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (السائبة جبار، والجب جبار، والمعدن جبار، وفي الركاز الخمس) أخرجه أحمد في المسند 3/354؛ وفيه مجالد بن سعيد وقد اختلط، وأبو يعلى، والدارقطني 3/178. وانظر: مجمع الزوائد 6/306).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR655 harfع د ن
عدنت الإبل بالمرعى وعدن القوم بالبلد: أقاموا وطال عدنهم فيه وعدونهم.
وفلان في معدن الخير والكرم.
وهو من مراكز الخير ومعادنه.
وعليه عدنيّات أي ثياب كريمة وأصلها النسبة إلى عدن تقول: مرّت جوار مدنيّات عليهنّ رياط عدنيّات وكثر حتى قيل للرجل الكريم الأخلاق: عدنيّ كما قيل للشيء العجيب من كل فنّ: عبقريّ.
قال كثير بن جابر المحاربيّ: سرت ما سرت من ليلها ثم عرست إلى عدنيّ ذي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.069 harfعَدَنَ فلان بالمكان يَعْدِنُ ويَعْدُنُ عَدْناً وعُدُوناً: أَقام. وعَدَنْتُ البلدَ: تَوَطَّنْتُه. ومرْكَزُ كل شيء مَعْدِنُه، وجنّاتُ عَدْنٍ منه أَي جنات إِقامة لمكان الخُلْد، وجناتُ عَدْنٍ بُطْنانُها، وبُطْنانها وسَطُها. وبُطْنانُ الأَودية: المواضعُ التي يَسْتَرْيضُ فيها ماءُ السيل فيَكْرُمُ نباتُها، واحدها بَطْنٌ. واسم عَدْنان مشتق من العَدْنِ، وهو أَن تَلْزَمَ الإِبلُ المكانَ فتأْلَفَه ولا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR242 harf* ع د ن * * عَدَنْتُ * بالبلد توطنته وبابه ضرب و * عَدَنَتِ * الإبل بمكان كذا لزمته فلم تبرح ومنه ﴿جنات * عَدْنٍ *﴾ أي جنات إقامة ومنه سمي * المَعْدِنُ * بكسر الدال لأن الناس يقيمون فيه الصيف والشتاء ومركز كل شيء مَعْدِنُهُ و * عَدَنُ * بلد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.538 harf( عَدَنَ بالبَلَدِ يَعْدِنُ ويَعْدُنُ ) ، مِن حَدَّيْ ضَرَبَ ونَصَرَ ، ( عَدْناً وعُدُوناً : أَقَامَ ؛ ومنه : ﴿جَنَّاتُ عَدْنٍ﴾ ، أَي ) جَنَّاتُ إقامَةٍ لمَكانِ الخُلْدِ ، وجَنَّاتُ عَدْنٍ : بُطْنانُها ، وبُطْنانُها : وَسَطُها ؛ وبُطْنانُ الأَوْديَةِ : المَواضِعُ التي يَسْتَرْيِضُ فيها ماءُ السَّيْلِ فيَكْرُمُ نَباتُها .
( و ) عَدَنَتِ ( الإِبِلُ ) بِمكانِ كذا تَعْدِنُ وتَعْدُنُ عَدْناً
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.804 harfعَدَنَ بِهِ
1 عَدَنَ بِهِ ذ , (Mgh, Msb, Msb, K,) aor. عَدِنَ and عَدُنَ , inf. n. عَدْنٌ and عُدُونٌ, (Msb, K,) He remained, stayed, dwelt, or abode, in it, (Mgh, Msb, K,) namely, a place, (Mgh, Msb,) or a country, or town. (K.) Whence, (Msb, K,) or from عَدَنَت said of camels as expl. in what follows, (S,) جَنَّاتُ عَدْنٍ, (S, Msb, K,) [applied to Paradise,] meaning Gardens of abode, (S, Msb,)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR926 harfعَدَنَ
عَدَنَ I , U ( n. ac. عَدْن 1 , عُدُوْن 27 )
a. [ acc. or Bi ], Stayed, remained in; dwelt, abode in.
b. ( n. ac. عَدْن 1 ), Dunged, manured.
c. Pulled up.
عَدَّنَ
عَدَّنَ II ,
a. see I (b) .
b. Dug up ( ground ); worked ( mine ).
عَدْن
عَدْن 1 ,
a. Abode, dwelling.
b. Eden.
عَدَن
عَدَن 4 ,
a. Aden ( city ).
مَعْدَنِيّ
مَعْدَنِيّ 17yi ,
a. Metallic; mineral;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.649 harfعدن
عَدَنَ - يَعْدِنُ - عَدْن
عَدَنَ - يَعْدِنُ + كائن + مكاناً: يزينه بأغلى المعادن والجواهر والذهب، وذلك ليقيم فيه بشكل ثابت ودائم وخالد ويتمتع بجماله
عَدَنَ - يَعْدِنُ + كائن +في بلد أو مكان: أقام فيه واستقر ً
عَدْن: اسم فعل " عَدَنَ - يَعْدِنُ ": الإقامة الدائمة والخلود في مكان جميل وغني وخاصة بالمعادن والذهب والنفائس
واللفظ ينتمي إلى
Sîgalar(1)
Mücavir kökler51 mücavir (69 toplam)
- جنن
11 ortak ayet · Bahçe demektir
- تحت
6 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir
- جري
6 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir
- نهر
6 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- دخل
5 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- حلي
2 ortak ayet · Hilye takı demektir
- سور
2 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
- خلد
3 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- لبس
2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- بوب
2 ortak ayet · Bab kapı demektir
- جزي
3 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- فوز
2 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir
Geçtiği ayetler(11)
… تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Sürekli kalmakAllah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde temelli kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetleri vaadetti. Ve Adn cennetlerinde çok güzel meskenler de. Allah tarafından bir hoşnudluk ise daha büyüktür. En büyük kurtuluş işte budur.
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَالْمَلَائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بَابٍ
Sürekli kalmakAdn cennetleridir; oraya girerler. Babalarının, eşlerinin, çocuklarının iyi olanları da oraya girerler. Melekler her kapıdan yanlarına gelir.
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ
Sürekli kalmakAdn cennetlerine girerler. Onların altlarından ırmaklar akar. Orada diledikleri kendilerinindir. Ve işte Allah; müttakileri böyle mükafatlandırır.
أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ …
Sürekli kalmakİşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.
جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا
Sürekli kalmakRahman’ın kullarına gıyaben vaad ettiği Adn cennetlerine. Şüphesiz O’nun sözü yerini bulacaktır.
جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى
Sürekli kalmakAltlarından ırmaklar akan ve içinde temelli kalacakları Adn cennetleri vardır ve bu, arınanların mükafatıdır.
جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ
Sürekli kalmakAdn cennetleri. Oraya girerler. Orada altun bilezikler ve incilerle süslenirler ve orada elbiseleri de ipektendir.
جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوَابُ
Sürekli kalmakKapıları kendilerine açılmış Adn cennetleri.
رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Sürekli kalmakRabbımız; onları ve babalarından, eşlerinden, soylarından salih olanları kendilerine vaadettiğin Adn cennetlerine girdir. Şüphesiz ki Aziz, Hakim olan Sensin Sen.
يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Sürekli kalmakO; sizin günahlarınızı bağışlar, sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerindeki güzel yerlere koyar. İşte en büyük kurtuluş budur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عدن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلد, ثوى, سكن, أوى |
| Zıt Kök | ظعن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere yerleşip kök salmak, yaz ve kış ayrılmaksızın orada ikamet etmek, ayrışmaz cevherin merkezde sabitlenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Cennetin geçici bir konaklama değil, varlığın asıl köküne ve kesintisiz nimet merkezine kavuşması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın kökeni, kaynağı, madeni ve değişmez istikrar merkezi |
| Kritik Hata Riski | Aden kavramını yalnızca coğrafi bir özel isim veya soyut bir cennet katı sanarak kökün taşıdığı kesintisiz ikamet, merkezilik ve cevherin sabitlenişi anlamını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عد | Belirli bir haddi, sınırı, hareketi veya yönelimi tayin etme; bir noktayı esas alarak sayma veya aşma (عدد, عدل, عدو) | ن | Belirlenen noktada içselleşme, süreklilik ve kalıcılık kazanma; hareketin bir merkeze bağlanıp kesintisiz bir yerleşiklik ve kök salmaya dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Kaynağa, öze ve merkezde olana odaklanma |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir alana giriş, eşiği geçip mekana dahil olma |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Süreklilik, kalıcılık ve canlılığın kök salıp devam etmesi |
| عدن | Kaynağa ve mekana girip orada kesintisiz kök salma | Varlığın özün bulunduğu alana dahil olarak orayı kalıcı yurt edinmesi ve ayrılmaksızın istikrar bulması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develerin tuzlu ve mineralli otlakta ayrılmaksızın uzun süre kalıp otlaması; insanların yaz kış ayrılmadıkları maden yatağı ve yerleşim merkezi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında sahil boyundaki kalıcı konak yeri anlamında geçer: لقد يعلم صحبي كلهم / بعدان السيف صبري ونقل |
| Erken Arapça kullanım | Bir memlekette yurt edinip yerleşmek anlamında عَدَنَ بِالمَكَانِ ifadesi ve madenlerin çıkarıldığı kök yatak için مَعْدِن kelimesinin kullanımı |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde عدن kökü; zevk, bolluk, bereket ve kalıcı yerleşim semantik matrisiyle derin tarihsel bağlara sahiptir. İbranicede ʿēden kelimesi zevk, lezzet, bolluk, lütuf ve cennet bahçesi anlamlarına gelirken, Akatçada edinu (Sümerce kökenli eden üzerinden) bozkır, ova ve verimli düzlük anlamını taşır. Erken Sami katmanında yer alan bolluk, ferahlık ve verimli mekan algısı, klasik Arapçada mekana yerleşme, kök salma, sürekli ikamet etme ve cevherin öz yatağı manalarına doğru odaklanmıştır. Bu bakımdan Arapça عدن, hem kadim Sami mirasındaki nimet ve bolluk merkezini korumuş hem de fiil düzeyinde ayrılmaksızın kalma ve sabitleşme dinamizmini çekirdek anlam kılmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir mekanda yaz kış ayrılmadan ikamet etme ve maden yatağında özün toplanması | Klasik sözlüklerde ikamet ve merkezilik ekseninde açıklanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zevk ve bolluk bahçesi anlamındaki sözcük ile Akatça verimli düzlük kavramı | Doğu ve Batı Sami dillerindeki lütuf, bolluk ve mekan anlamları Arapçada ikamet ve istikrarla birleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Sümerce verimli açık alan ve ova anlamındaki sözcüğün Akatça üzerinden Sami dillerine etkisi | Sümerce ile Sami dilleri arasındaki erken etkileşimde coğrafi mekan adının bolluk ve ikamet kavramına evrilişi | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, The Foreign Vocabulary of the Qur’an, Lisānü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عدن | Anlamlı | İkamet etmek, yerleşmek, maden | Bir yerde sürekli kalıp kök salmak ve cevherin kaynağı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عند | Anlamlı | Yanında olmak; haktan sapmak, inat etmek | Mekansal yakınlık veya çizgiden büsbütün sapıp ayrılma | Kur'an'da geçer; ayrışma ve sınır boyutu taşır |
| دعن | Anlamlı | Uysal ve boyun eğici olmak | İtaat etmek, yumuşak başlı davranmak | Kur'an'da geçmez |
| دنع | Anlamlı | Alçalmak, soysuzlaşmak | Haysiyetsiz ve düşük karakterli olmak | Kur'an'da geçmez |
| نعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ندع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Müstakil ve yaygın bir kullanım tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عدن | Merkez | Kalıcı ikamet, merkezde kök salma | Yaz ve kış ayrılmaksızın varlığın asıl merkezinde ve madeninde karar kılması | Nimetin ve varoluşun kesintisiz, köklü ve daimî yurdu |
| خلد | Komşu | Ebediyet ve süreklilik | Zamanın kesintisiz akışı içinde varlığın bozulmadan ve yok olmadan devam etmesi | Zaman boyutundaki ebediyeti ve aşınmazlığı vurgular |
| ثوى | Komşu | Bir yerde konaklayıp yerleşmek | Bir mekanda konaklayıp ağırlanmak ve orada bir süre kalıcı olmak | Ağırlanma ve geçici veya kalıcı konaklama boyutunu öne çıkarır |
| سكن | Komşu | Dinginlik ve yerleşme | Hareketin, çalkantının veya kaygının durulup sükunete kavuşulması | Psikolojik ve fiziksel huzur ile durulmayı ifade eder |
| أوى | Komşu | Sığınma ve barınma | Dış tehlikelerden korunmak üzere korunaklı bir alana yönelme | Korunma ve barınak arayışını içerir |
| ظعن | Zıt | Göç etmek, ayrılmak | Bulunulan yerden çadırları toplayıp başka bir mekana doğru yola koyulma | Mekanı terk etme, yerleşikliği bozma ve ayrılma hareketi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عدن | Sürekli kalmak, maden, merkez | Bir yerde yaz kış ayrılmadan kök salma ve cevherin merkezini ifade eder | Kesin |
| Latince | manere, residentia, fodina | Kalmak, ikamet etmek, maden | Mekanda kalıcılığı ve yerleşmeyi karşılar; cennetin metafizik bolluk boyutunu tek başına taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | abide, settle, dwelling, mine | Sürekli ikamet etmek, yerleşmek, maden | Yerleşikliği ve kaynak maden anlamını verir; kökün yaz kış kesintisiz meyve veren bahçe çağrışımını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | weilen, siedeln, Erzader | Yerleşmek, kalıcı olmak, maden damarı | İkamet ve cevher yatağı anlamlarını karşılar, kökün manevi zenginliğini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | demeurer, séjourner, gisement | İkamet etmek, kalıcı yurt edinmek, maden yatağı | Kalış ve maden yatağı yönünü karşılar; ebedî lütuf ve kök salma boyutunun bir kısmını kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَدْنٍ | Asla çıkış veya göçün olmadığı ebedî ikamet ve yerleşim bahçeleri | Müminlerin nihai kurtuluş ve kesintisiz nimet yurdu bağlamı (Tevbe 9:72, Kehf 18:31, Sâd 38:50, Beyyine 98:8) |
| عَدْنٍ | Kapıları ardına kadar açılmış, yaz kış kesintiye uğramayan ilahi lütuf ve fıtrat merkezi | Cennetin en mutena, merkezi ve yüksek tabakası bağlamı (Meryem 19:61, Tâhâ 20:76, Fâtır 35:33, Mü'min 40:8) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cennetin ebediyeti ve nimetlerin kesintisizliği | Cennet ehlinin oradan hiçbir zaman çıkarılmayacağı ve cennet nimetlerinin fani olmadığı meselesi | Ebedî sebat, zeval bulmama ve mutlak tatmin |
| Fıkıh | Madenler ve yer altı kaynaklarının mülkiyeti ile zekatı | Yerden çıkarılan madenlerden verilecek pay ve maden ocaklarının hukuki mülkiyeti | Toprakta sabitlenmiş yer altı cevherleri ve iktisadi haklar |
| Tefsir | İlgili terkibin vasıf veya özel isim oluşu | Cennetin ortası ve merkezi mi yoksa genel olarak ebedî ikamet bahçeleri mi olduğu tartışması | İkamet-i daime, cevher yatağı ve cennetin kalbi |
| Hadis | İnsanların fıtratı ve manevi seciyeleri | İnsanların asalet ve karakter bakımından altın ve gümüş madenleri gibi farklı fıtri cevherlere sahip olması | Fıtratta sabit olan ahlaki ve manevi öz |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve vuslat bağlamı | Ebedî ikamet ve rıza makamı | İnsanın yaratılış gayesine ve nihai sükunet yurduna kavuşması | Geçici dünya sürgününden sonra asıl vatana yerleşmeyi temsil eder | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yöntem | Temel kaynak, aksiyom, asıl veri | Bilginin değişkenlerden arınıp köklü ve sabit prensiplere dayandırılması | Tali yorumların asıl kaynağa ve sabit metne ircasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve devlet felsefesi | Kalıcı merkez, anayasal zemin ve kurumsal istikrar | Yönetimin dönemsel krizlere rağmen sabit ilkeler üzerinde durması | Göçebe ve istikrarsız yönetim tarzına karşı yerleşik nizamı ifade eder | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye düzeni | Madenler, sabit sermaye, kesintisiz üretim kaynağı | Üretimin dönemsel değil, yaz kış kesintisiz işleyen ana kaynaklara dayanması | Tüketim odaklı değil, rezerv ve köklü kaynak temelli iktisadi yapı | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekici merkez, potansiyel kuyusu ve kararlı denge | Dinamik bir sistemin zamanla yakınsayıp içinde sabitlendiği, enerji minimumunun ve kararlılığın sağlandığı merkez | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sedenterleşme, kurumsal kökleşme ve ontolojik güvenlik | Bireyin ve toplumun göçebelikten yerleşik düzene geçerek kök salması, sarsılmaz bir kimlik ve yurt bağı kurması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca kadim metinlerdeki bir mekan adı olarak görüp geçmişte kalmış bir anlatıya veya ahiretteki bir mevki etiketine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da her zaman terkip halinde gelen kök; ayrılmanın, yabancılaşmanın ve dönemsel kıtlığın bulunmadığı, varlığın ilahi cevherle kesintisiz buluştuğu nihai ikamet durumunu kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cenneti sadece maddi bir haz mekanı sanıp, insanın ontolojik yuvasına dönmesi, madenindeki saflığa ermesi ve kesintisiz istikrara kavuşması yönündeki derin varoluşsal boyutunu kaybetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın dünya hayatındaki geçicilik, yabancılık ve göç ıstırabına karşı, ahirette vadedilen kurtuluşun asıl vatana ve kök salınacak merkeze dönüş olduğunu gösterir; cennetin en belirleyici vasfının zevalsiz ikamet olduğunu bildirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin amellerinin mükâfatı olarak cennetin vasfedildiği eskatolojik ayetlerde belirleyicidir (Tevbe 9:72, Râ'd 13:23, Nahl 16:31, Kehf 18:31, Sâd 38:50) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennet nimetinin geçici bir ödül veya kesintiye uğrayabilecek dönemsel bir ikram olduğu zannını yıkar; insanın manevi cevherinin arınarak ebedî bir istikrar merkezinde toplanacağını ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevelerin otlakta yaz kış ayrılmaksızın kalması, insanların bir yurtta kök salıp ikamet etmesi, maden cevherinin yerin derinliğinde sabitlenmesi.
- Soyut anlamVarlığın aradığı nihai dinginlik, ayrışmaz cevher, kesintisiz verimlilik ve hiçbir göçün izlemediği ebedî istikrar.
- Sistematik karşılıkDeğişken ve dalgalı süreçlerin kararlı bir çekim merkezinde toplanması ve nihai durağanlık potansiyeline ulaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamana bağlı olarak dinamik değişim gösteren varlık veya durum akışını temsil eder. koşulunda sistem ile gösterilen ve zamana bağlı türevi sıfır olan () değişmez ikamet ve denge durumuna yakınsar. ifadesi ise potansiyel fonksiyonunun gradyanının sıfırlandığı, hiçbir sürükleyici ve bozucu kuvvetin kalmadığı mutlak istikrar ve maden merkezini sembolize eder.