عزم
ع - ز - م
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 7 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kesin karar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.704 harfباب العين و الزاي والميم معهما
ع ز م- ز ع م- م ع ز- ز م ع- م ز ع مستعملات ع م ز مهمل
عزم:
العَزْمُ: ما عَقدَ عليه القلبُ أنَّكَ فاعلهُ، أو من أمرٍ تيقّنْتَهُ.
وما لفلان عزيمة، أي: ما يثُبتُ على أمرٍ يَعْزُِم عليه، وما وجدنا له عَزْما، وإن رأيه لذو عزم.
والعزيمة: الرُّقَى ونحوها يعزم على الجنّ ونحوها من الأرواح، ويجمع: عزائم. وعزائم القرآن: الآيات التي يقرأ بها على ذوي الآفات لما يرجى من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR366 harfعَزَمْتُ على كذا عَزْماً وعُزْماً بالضم وعَزيمَةً وعَزيماً، إذا أردت فعله وقطعت عليه. قال الله تعالى: "ولم نَجِد له عَزْماً" أي صَريمةَ أمرٍ. ويقال أيضاً: عَزَمْتُ عليك، بمعنى أقسمت عليك. واعْتَزَمْتُ على كذا وعَزَمْتُ بمعنًى. والاعْتِزامُ: لزوم القصد في المشي. والعَزائِمُ: الرُقَى. الأصمعي: العَوْزَمُ: الناقةُ المسنَّةُ وفيها بقيَّةٌ من شباب. والعَوْزَم: العجوزُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.204 harfباب العين والزاي مع الميم
عزم ، زمع ، زعم ، مزع ، معز : مستعملة .
عزم : قال الله جلّ وعزّ : ( مَّعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ ) ( محمد : 21 ) سمعت المنذري يقول : سمعت أبا الهيثم يقول في قوله تعالى : ( مَّعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ ( هو فاعل معناه المفعول ، وإنما يُعْزَم الأمر ولا يَعزِم ، والعزم للإنسان لا للأمر . قال : وهكذا كقولهم : هَلَك الرجلُ وإنما أُهْلِكَ .
وقال الزجّاج في قوله : ( مَّعْرُوفٌ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.316 harf(باب العين والزاء وما يثلثهما)
(عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات.
فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال:
ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1])
وقال الفَرزدق:
* عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) *
والأصل الثاني: العَزيف:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR405 harf- العزم والعزيمة: عقد القلب على إمضاء الأمر، يقال: عزمت الأمر، وعزمت عليه، واعتزمت. قال: ﴿فإذا عزمت فتوكل على الله﴾ [آل عمران/ 159]، ﴿ولا تعزموا عقدة النكاح﴾ [البقرة/235]، ﴿وإن عزموا الطلاق﴾ [البقرة/227]، ﴿إن ذلك لمن عزم الأمور﴾ [الشورى/43]، ﴿ولم نجد له عزما﴾ [طه/115]، أي: محافظة على ما أمر به وعزيمة على القيام. والعزيمة: تعويذ، كأنه تصور أنك قد عقدت بها على الشيطان أن يمضي إرادته فيك. وجمعها:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR289 harfع ز م
اعتزم الفرس في عنانه إذا مرّ جامحاً لا ينثني.
قال: سبوح إذا اعتزمت في العنان مروح ململمة كالحجر وعزمت على الأمر واعتزمت عليه.
وإن رأيه لذو عزيم.
ورقاه بعزائم القرآن وهي الآيات التي يرجى البرء ببركتها.
ويقال للرقي: العزائم.
وعزّمت عليك لمّا فعلت كذا بمعنى أقسمت.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.118 harfالعَزْمُ: الجِدُّ. عَزَمَ على الأَمر يَعْزِمُ عَزْماً ومَعْزَماً ومَعْزِماً وعُزْماً
وعَزِيماً وعَزِيمةً وعَزْمَةً واعْتَزَمَه واعْتَزمَ عليه: أَراد فِعْلَه. وقال الليث: العَزْمُ ما عَقَد عليه قَلْبُك من أَمْرٍ أَنَّكَ فاعِلُه؛ وقول الكميت:
يَرْمي بها فَيُصِيبُ النَّبْلُ حاجَته
طَوْراً، ويُخْطِئُ أَحْياناً فيَعْتَزِمُ
قال: يَعودُ في الرَّمْي فَيَعْتَزِمُ
على الصواب فيَحْتَشِدُ فيه، وإِن شئت قلت
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR253 harf* ع ز م * * عَزَ * على كذا أراد فعله وقطع عليه وبابه ضرب و * عُزْما * بوزن قفل و * عَزِيماً * و * عَزيمةً * أيضا قال الله تعالى ﴿ولم نجد له عَزْماً﴾ أي صريمة أمر و * اعْتَزَمَ * بمعنى * عَزَم * و * عَزَمْتُ * عليك بمعنى أقسمت و * العَزَائِمُ * الرُّقى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.217 harf| | ( عَزَمَ عَلَى الأَمْرِ يَعْزِم عَزْمًا ) بالفَتْح | ( ويَضَمُّ ، ومَعْزَمًا كَمَقْعَدٍ ومَجْلِسٍ ، | وعُزْمانًا بالضَّمِّ ) وعَزْمَةً ( وعَزِيمًا وعَزِيمَةً ) ، | اقْتَصر الجَوْهَرِيُّ منهن على الأَوَّلَيْن | والأَخِيرَين . | | ( و ) قال ابنُ بَرِّي : ( عَزَمَه ) وعَزَم عليه | بِمَعْنًى ، وأَنْشَدَ للأسوَدِ بنِ عُمارةَ النَّوْفَلِيِّ : | % ( خَلِيلَيَّ من سُعْدَى أَلِمَّا فَسلِّمَا % | عَلَى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.449 harfعَزَمَ عَلَيْهِ
1 عَزَمَ عَلَيْهِ ذ , (S, Msb, K,) aor. عَزِمَ , (Msb, K,) inf. n. عَزْمٌ (S, Msb, K) and عُزْمٌ (S, K) and عَزْمَةٌ (TA) and عُزْمَانٌ (K) and عَزِيمَةٌ and عَزِيمٌ (S, K) and مَعْزَمٌ and مَعْزِمٌ; (K;) and عَزَمَهُ; (Msb, K;) both signify the same; (IB, TA;) and ↓ اعتزم عَلَيْهِ, (S, K,) and ↓ اعتزمهُ; and ↓ تعزّم [app. تعزّم عليه, but accord. to the TK تعزّمهُ]; (K;) [He
عَزَمَ عَلَيْهِ 1 عَزَمَ عَلَيْهِ ذ , (S, Msb, K,) aor. عَزِمَ , (Msb, K,) inf. n. عَزْمٌ (S, Msb, K) and عُزْمٌ (S, K) and عَزْمَةٌ (TA) and عُزْمَانٌ (K) and عَزِيمَةٌ and عَزِيمٌ (S, K) and مَعْزَمٌ and مَعْزِمٌ; (K;) and عَزَمَهُ; (Msb, K;) both signify the same; (IB, TA;) and ↓ اعتزم عَلَيْهِ, (S, K,) and ↓ اعتزمهُ; and ↓ تعزّم [app. تعزّم عليه, but accord. to the TK تعزّمهُ]; (K;) [He determined, resolved, or decided, upon it, or upon doing it, namely, an affair;] he desired to do it, and decided, or determined, upon it; (S, K;) he settled, or determined, his heart, or mind, firmly (عَقَدَ ضَمِيرَهُ) upon doing it: (Msb:) or he strove, laboured, or toiled, in it, namely, an affair; or exerted himself or his power or efforts or endeavours or ability therein: (K:) or so عَزَمَ: (TA:) or عَزَمَ, inf. n. عَزِيمَةٌ and عَزْمَةٌ, signifies also he strove, &c., in his affair: (Msb:) and عَزَمَ الأَمْرَ signifies he made the affair to have, or take, effect; and settled it firmly: (Har p. 3:) or, accord. to Ktr, he so settled it, and confirmed it. (Id. p. 105.) [See also عَزْمٌ and عَزِيمَةٌ, below.] وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا, in the Kur [xx. 114], means [And we found him not to have] a quality of deciding an affair. (S.) [قَدْ أَحْزِمُ لَوْ أَعْزِمُ, a prov.: see expl. in art. حزم.] ― -b2- One says also, عَزَمَ الأَمْرُ, meaning عُزِمَ عَلَيْهِ: (K, TA:) and hence, in the Kur [xlvii. 23], فَاـِذَا عَزَمَ الأَمْرُ [And when the affair is determined upon]: or the meaning may be, فَاـِذَا عَزَمَ أَرْبَابُ الأَمْرِ [and when the disposers of the affair determine upon it]: but accord. to Zj, the meaning is, and when the affair is serious, or earnest, and the command to engage in fight becomes obligatory. (TA.) ― -b3- عَزَمَ عَلَى الرَّجُلِ means He conjured the man: (S, * K, TA:) or he commanded him, or enjoined him, earnestly: لَيَفْعَلَنَّ كَذَا [that he should surely do such a thing]: (TA:) or عَزَمْتُ عَلَيْكَ means I make thy informing me to be a decided thing in which there shall be no exception: and one says also, عَزَمْتُ عَلَيْكَ اـِلَّا فَعَلْتَ and لَمَّا فَعَلْتَ [virtually meaning I conjure thee to do such a thing]; as though one said, By Allah, I demand not of thee [aught] save [thy doing] this: so says Mtr, referring to “ the Book ” of Sb. (Har pp. 21 and 22. [But عَزَمَ is there, inadvertently, put for اـِلَّا.]) ― -b4- And one says, عَزَمَ الرَّاقِى The charmer recited عَزَائِم, meaning charms, or spells, [for the cure of a disease, &c.;] (K, TA;) as though he conjured the disease [&c.]: and in like manner, عَزَمَ الحَوَّآءُ [The serpent-charmer recited charms, or spells,] is said when he draws forth the serpent; as though he conjured it. (TA.) [See an ex. voce دَادَ, in art. دود. ― -b5- Hence, عَزَمَ is used in the present day as meaning He invited to an entertainment. ― -b6- And Freytag mentions its occurring often in the book entitled بغية المستفيد فى مدينة زبيد as signifying He went, or tended, to, or towards, (اـِلَى,) some place: but this signification is probably post-classical: it is correctly expressed by 8, q. v.]
5 تَعَزَّمَ see the preceding paragraph, first sentence.
8 اـِعْتَزَمَ see 1, first sentence, in two places. ― -b2- اعتزم signifies also He (a man, K) kept to the course, or right course, (القَصْد,) (S, K,) in a thing, (S,) in running, and walking, &c. (K.) And اعتزم الطَّرِيقَ He went along upon the road without turning aside. (TA.) ― -b3- Also He tended, repaired, or betook himself, to, or towards, him, or it, either in a direct course, or indirectly. (IJ; M and L in art. قصد.) ― -b4- And اعتزم, (K, TA,) or اعتزم فِى عِنَانِهِ, (Har p. 3,) said of a horse, He went along overcoming his rider, (K, TA, Har,) in his running, not complying with the desire of his rider when he pulled him in, (TA,) [and] not turning aside. (Har.) ― -b5- And اعتزم لَهُ He bore it, and endured it with patience; or he bore, and was patient, with him. (TA.)
عَزْمٌ عَزْمٌ ذ an inf. n. of 1. (S, Msb, K, &c.) [Hence,] أُولُو العَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ, (K, &c.,) mentioned in the Kur [xlvi. 34], (TA,) Those, of the apostles, who determined upon doing what God had enjoined them: or they were Noah and Abraham and Moses and Mohammad; (K, TA;) to which several add and Jesus: (TA:) or those, of the apostles, who were endowed with earnestness and constancy and patience: (Ksh, K, TA:) عَزْمٌ in the dial. of Hudheyl meaning patience; as in their saying, مَا لِى عَنْكَ عَزْمٌ [I have not patience of separation from thee]: (TA:) or, (K,) it is said, (Ksh,) they were Noah and Abraham and Isaac and Jacob and Joseph and Job and Moses and David and Jesus: (Ksh, K:) or Noah and Hood and Abraham and Mohammad: thus accord. to Aboo-Is-hلk. (Yoo, R, TA.) ― -b2- See also عَزِيمَةٌ, in three places. ― -b3- عَزْمٌ is expl. by Lth as meaning An affair upon the doing of which one's heart, or mind, is firmly settled or determined. (TA.) -A2- Also The dregs of pressed raisins: pl. عُزُمٌ. (K.)
أُمُّ العِزْمِ أُمُّ العِزْمِ ذ , (K,) or أُمُّ عزمٍ, (T in art. ام,) and ↓ عِزْمَةُ, and ↓ أُمُّ عِزْمَةَ, (K,) and ↓ العَزُومُ, (TA,) The اِسْت [i. e. anus, or podex, app. the former]. (K, TA.)
عَزْمَةٌ عَزْمَةٌ ذ is an inf. n. of 1, meaning A striving, labouring, or toiling, in an affair; (Msb, TA;) and strength. (TA.) ― -b2- And one says, مَا لَهُ ↓ عَزْمَةٌ وَلَا عَزِيمَةٌ, meaning He has not [determination, or resolution, or] a deliberate way of acting or proceeding, nor patience, in that upon which he determines, or resolves, or decides: (Ham p. 31:) or ↓ مَا لِفُلَانٍ عَزِيمَةٌ means Such a one will not keep constantly, firmly, or steadily, [or rather has not the quality of keeping constantly, &c.], to an affair upon which he determines. (TA.) ― -b3- See also عَزِيمَةٌ. ― -b4- عَزْمَةٌ مِنْ عَزَمَاتِ اللّٰهِ, (K, TA,) such, in a trad., the poor-rate is said to be, (TA,) means A due of the dues of God; i. e. [in the CK “ or ”] a thing that is obligatory, of the things that God has made obligatory. (K, TA.)
عُزْمَةٌ عُزْمَةٌ ذ A man's أُسْرَة [or near kinsmen; or his near kinsmen on the father's side]: and his قَبِيلَة [or tribe]: pl. عُزَمٌ. (K.)
عِزْمَةُ عِزْمَةُ ذ , and أُمُّ عِزْمَةَ: see أُمُّ العِزْمِ, above.
عَزَمَةٌ عَزَمَةٌ ذ a pl. of عَازِمٌ [q. v.]. (TA.)
عَزْمِىٌّ عَزْمِىٌّ ذ A man who fulfils his promise; (K, TA;) who, when he promises a thing, performs it, and fulfils it. (TA.) -A2- And A seller of عَزْم, meaning dregs of pressed raisins. (K.)
عَزُومٌ عَزُومٌ ذ [Determined, or resolute;] one who perseveres in his determination until he attains that which he seeks, or desires. (Ham p. 532.) ― -b2- See also عَوْزَمٌ, in two places. ― -b3- And see أُمُّ العِزْمِ.
عَزِيمٌ عَزِيمٌ ذ A vehement running. (K, TA. [In the CK, العَدُوُّ is erroneously put for العَدْوُ.]) Rabeea Ibn-Makroom Ed-Dabbee says, لَوْلَا أُكَفْكِفُهُ لَكَادَ اـِذَا جَرَى مِنْهُ العَزِيمُ يُدُقُّ فَأْسَ المِسْحَلِ [If I did not restrain him, when he runs, his vehement running would almost break the piece of iron that stands up in the mouth from the middle of the bit-mouth: see مِسْحَلٌ]. (TA.)
عَزِيمَةٌ عَزِيمَةٌ ذ an inf. n. of عَزَمَ in the sense first expl. above. (S, K.) [As a simple subst., it signifies Determination, resolution, decision, or fixed purpose of the mind; as also ↓ عَزْمٌ and ↓ عَزْمَةٌ: or] the disposition and subjection of the mind to the wish, or thing desired: (Ham p. 336:) or it is a subst. [signifying the making an affair to have, or take, effect; and settling it firmly;] from عَزَمَ الأَمْرَ meaning أَمْضَاهُ and أَحْكَمَهُ: or, as in the Mj, the settling, or determining, the heart, or mind, firmly upon the thing that one desires to do; as also ↓ عَزْمٌ: or, accord. to El-Ghooree, ↓ عَزْمٌ signifies the preceding desire to dispose and subject the mind to the act. (Har p. 3.) [The pl., in all the senses, is عَزَائِمُ. Hence,] اِشْتَدَّتِ العَزَائِمُ means The determinations (عَزَمَات) of the commanders in the hostile and plundering expedition to distant parts, and their taking to them, became strong. (TA. [Probably from a trad.]) ― -b2- See also عَزْمَةٌ, in two places. ― -b3- عَزَائِمُ اللّٰهِ means The obligatory statutes or ordinances of God: (Mgh, Msb, K, TA:) sing. عَزِيمَةٌ. (Msb.) ― -b4- And, accord. to Er-Rلghib, عَزِيمَةٌ signifies A charming; syn. تَعْوِيذٌ; as though thou imaginedst thy having imposed an obligation [thereby] upon the devil, lest [for اى in my original I read أَنْ as meaning لِئَلَّا] he should execute his desire upon thee: pl. عَزَائِمُ: (TA:) or عَزَائِمُ signifies charms, or spells, (S, K,) that are recited [for the cure of diseases, &c.]: or certain verses of the Kur-لn that are recited over persons affected with diseases, or the like, in the hope of cure: (K, TA:) these are termed عَزَائِمُ القُرْآنِ: but عَزَائِمُ الرُّقَى are those [charms, or spells,] by which one conjures the jinn, or genii, and spirits. (TA.) ― -b5- عَزَائِمُ السُّجُودِ is an appellation of Certain portions of the Kur-لn, which are المّ تَنْزِيلُ [chap. xxxii.] and حم السَّجْدَةُ [chap. xli.] and النَّجْمُ [chap. liii.] and اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ [chap. xcvi.]; (Mgh;) [thus called because] they are those in [the reciting of] which one is commanded to prostrate himself. (Msb.)
العَزَّامُ العَزَّامُ ذ The lion; as also ↓ المُعْتَزِمُ. (K.)
عَازِمٌ عَازِمٌ ذ sing. of عَزَمَةٌ, (TA,) which signifies [Such as act with determination, resolution, or decision. And particularly] Such as are sound, or true, in love, or affection. (K, TA.) ― -b2- [And sing. of عَوَازِمُ applied to affairs.] خَيْرُ الأُمُورِ عَوَازِمُهَا means The best of affairs are those in which is determination, resolution, or decision: or upon which one has confirmed his determination, and in which one has fulfilled what God has enjoined. (TA.)
عَوْزَمٌ عَوْزَمٌ ذ A she-camel advanced in age, (As, S, K, TA,) and so عَوْزَمَةٌ as expl. by IAar, (TA,) but having somewhat remaining of youthful vigour; (As, S, K, TA;) as also ↓ عَزُومٌ; (K, TA;) of which the pl. is عُزُمٌ: (TA:) or one whose teeth have been eroded by old age: or one extremely aged, such as is termed دِلْقِمٌ: [but see دَلُوقٌ:] the pl. is عَوَازِمُ. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) An old woman; (S, K;) as also ↓ عَزُومٌ. (K.) ― -b3- And Short, as an epithet applied to a woman. (K, * TA.)
مُعَزِّمٌ مُعَزِّمٌ ذ Charming, or a charmer, (K, TA,) by means of spells. (TA.)
المُعْتَزِمُ المُعْتَزِمُ ذ : see العَزَّامُ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.722 harfعَزَمَ
عَزَمَ I ( n. ac. عَزْم 1 , عُزْم 3 , عَزَمَة 4t , مَعْزَم 17 , عَزِيْم 25 , عَزِيْمَة 25t , عُزْمَاْن 35 )
a. [ acc. or 'Ala ], Resolved, decided, determined upon.
b. Executed, carried out ( resolution ).
c. Was resolved upon, decided ( affair ).
d. [ acc. & 'Ala ] [ coll. ], Summoned, invited to; requested to; conjured to.
e. Conjured, used enchantments.
عَزَّمَ
عَزَّمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.502 harfعزم
عَزَمَ - يَعْزِمُ - عَزْم
عَزَمَ - يَعْزِمُ + كائن + أمراً: ينوي فعله بشكل أكيد: يختار من غير تراخ أمرا دون غيره، وينوي فعله حتماً: بعد انتهاء التفكير في أمر، يقع اختياره على عدد من الأحكام المختلفة كلها قريبة من الصواب، ولكنه يرجح أحد الأحكام بأنه هو الأصوب، ويختاره للتنفيذ دون غيره منعاً للتردد والتراخي في الفعل
عَزْم: اسم فعل " عَزَمَ
Mücavir kökler68 mücavir (90 toplam)
- صبر
4 ortak ayet · Granit taş demektir
- أمر
5 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- عرف
3 ortak ayet · Tanınan ile
- فظظ
1 ortak ayet · Kaba
- غفر
3 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- شور
1 ortak ayet · Danışmak
- بلغ
2 ortak ayet · İş ayakkabısı
- لين
1 ortak ayet · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
- عقد
1 ortak ayet · Düğüm demektir
- فضض
1 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir
- خطب
1 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
- كنن
1 ortak ayet · Okların konduğu kap demektir
Geçtiği ayetler(9)
… أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
Kesin kararAnd olsun ki; mallarınız ve nefisleriniz konusunda deneneceksiniz. Sizden önce kendilerine kitab verilenlerden ve Allah’a şirk koşanlardan birçok incitici şeyler işiteceksiniz. Eğer sabreder ve sakınırsanız işte bu, azme değer işlerdendir.
يَابُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
Kesin kararOğulcuğum; namaz kıl, iyiliği emret, kötülüğü önle. Başına gelene sabret. Doğrusu bunlar azmedilmeye değer şeylerdir.
وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
Kesin kararBununla beraber kim de sabreder ve bağışlarsa; işte bu, şüphesiz azmedilmeye değer işlerdendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عزم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قصد, همم, نوي, صرم |
| Zıt Kök | تردد |
| Çekirdek Özet 1 | Tereddüdü ve ikircikliliği kesip atarak bir yöne, hedefe veya yola kesin bir kararlılıkla yönelme, geri dönmeksizin bağlanma |
| Çekirdek Özet 2 | Zihinsel veya kalbî müzakerenin ardından iradenin kesin hükme bağlanması ve ilahî emre sadakatle fiiliyata dökülme eşiği |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yükümlülüğün, toplumsal sözleşmenin veya ahlaki duruşun sarsılmaz bir sebat ve kesinleşmiş irade ile icra edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt zihinsel bir niyet veya temenni sanılması; tereddüdü kesip atma, eyleme geçme ve sebat etme zorunluluğunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عز | Bir şeyin sertleşmesi, yoğunlaşması, güç ve direnç kazanması; zayıflık ve dağınıklıktan kurtulup baskın hale gelmesi anlamını taşır. Bu çekirdek عزز kökünde üstünlük, güç ve sağlamlık; عزل kökünde sınır çekip ayırma ve müstakil kılma; عزر kökünde engelleme ve güçlendirerek destekleme; عزب kökünde uzaklaşıp kendi başına kalma; عزي kökünde ise sabır ve direnç kazandırma şeklinde belirir. | م | Çekirdeğe eklenen م harfi, toplanma, bütünüyle kuşatma, kemale erme ve somutlaşma karakteri katarak kökün anlamını güçten kalbî bir düğüme, tereddüdü tamamen dışarıda bırakan kesinleşmiş bir irade ve karara dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Durumu idrak etme, hedefi açıkça görme ve iradenin merkezî kaynağına yönelme hareketini temsil eder. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | İkircikliliği, tereddüdü, seçeneklerin dağınıklığını kesip atma ve kesin bir ayrım yapma işlevini gösterir. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Dağınık unsurların toplanıp birleşmesini, iradenin derinleşerek kemale ermesini ve kararın bütünlenmesini anlatır. |
| عزم | Gözün hedefi belirleyip kesici bir hamleyle tereddüdü yok etmesi ve iradenin bütünlenerek mühürlenmesi | Bilinçli bir kavrayışın ardından zihindeki seçenek fazlalığını kesip atarak kararı toplayıcı ve nihai bir düğümle eyleme bağlama hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yolcunun duraksamadan ve başka yöne sapmadan hedefine doğru kararlılıkla yol alması; atın dizginini aşarak durdurulamaz bir sebatla koşması (اعتزم الفرس في عنانه); bir şeyi kesip kopararak ikiye ayırma (الصريمة والقطع). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Humeyd el-Erkat şöyle demektedir: مُعْتَزِماً للطّرُقِ النَّواشِطِ / Bir yerden diğerine uzanan yollara kararlılıkla yönelmiş ve tereddütsüz biçimde o yolda ilerleyen yolcu tasvir edilmektedir. |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be'nin beytinde geçen kullanım: إذا اعتز مَنْ الرّهَو في انتهاض / جاذبن بالأصلاب والأنواض / Burada yolcunun veya devenin kalkışıp yola koyulurken tereddüdü kesip atarak hızla ilerlemesi dile getirilmiştir. Ayrıca الأسود بن عمارة النوفلي bir beytinde وقُولا لها: هذا الفراقُ عَزَمْتِه / فهلْ مَوْعِدٌ قَبْل الفِراقِ فيُعْلَما diyerek ayrılığın kesinleştiğini ifade etmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça عزم kökü, Sami dil ailesinde iradenin toplanması, bir nesneye veya hedefe yönelmede gösterilen sebat, bağlama ve büyü/efsun benzeri bağlayıcı söz söyleme alanlarıyla paralellik arz eder. Klasik Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök formu dar bir alanda izlense de kökün çekirdeğini oluşturan عز tabanı, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde kuvvet, katılık, direnç ve tahkimat anlamlarıyla ortaktır. İbranicede yer alan ʿāzam kökü ve bununla bağlantılı kemik/sağlamlık bildiren ʿeṣem köküyle anlam akrabalığı tartışılmış; nesnenin sertleşmesi, yoğunlaşması ve kırılmaz bir bütünlük kazanması fikrinin zihinsel düzleme taşınarak karar ve sebat anlamını doğurduğu değerlendirilmiştir. Süryanicede bağlayıcı söz, ant ve efsun anlamındaki ʿuzmā kullanımları, Arapçadaki el-ʿazāim (bağlayıcı rukyeler, ilahî emirler) kullanımıyla semantik bir kesişim gösterir. Arapçada bu kök, fiziksel olarak bir yolun kararlılıkla kat edilmesi ve duraksamanın kesilmesi anlamından zihinsel bir sözleşme ve sarsılmaz peygamberî iradeye doğru özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عز çekirdeğinden türeyen güç ve direnç kökünün م harfiyle toplanıp bütünlenmesi | Kesip bitirme (sarîme), yol alma ve kalbin bir fiile kesin olarak bağlanması anlamında merkezîleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿ-z-m / ʿ-ṣ-m ve Süryanice bağlayıcı metin/yemin (ʿuzmā) izleri | Maddi güç, kemikleşme ve direnç anlamından bağlayıcı söz, kararlılık ve efsun/rukye semantiğine geçiş görülür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası ve epigrafik metinlerdeki bağlayıcı niyet ve adak ifadeleri | İradî bir taahhüdü yerine getirme ve sözleşmeye sadakat gösterme yönündeki Afro-Asyatik izler. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques) ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عزم | Anlamlı | Karar vermek, tereddüdü kesmek, sebat etmek | Kalbin bir işi yapmaya kesin olarak bağlanması ve yola koyulmasıdır. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| عمز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn ve et-Tehzîb) mühmel olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| زعم | Anlamlı | İddia etmek, zannetmek, kesin delilsiz konuşmak | Gerçekliği kesinleşmemiş bir sözü ileri sürme veya bir duruma kefil olma anlamıdır; عزم kökündeki kesinleşmişliğin aksine zan ve iddia taşır. | Kur'an'da geçer; anlamca hedef kökün zıddına yaklaşır. |
| زمع | Anlamlı | Bir işe süratle azmetmek, sebat göstermek, paçaları sıvamak | Bir fiile kesin olarak niyetlenip tereddütsüzce atılmak; ayak bileğindeki küçük tırnak/çıkıntı. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle yakın anlamlıdır. |
| معز | Anlamlı | Keçi, sertlik, derinin sıkı olması | Dayanıklılık, sert ve çetin mizaç; keçi cinsi. | Kur'an'da geçer; sertlik ve dayanıklılık boyutuyla ortak tabana dayanır. |
| مزع | Anlamlı | Parçalamak, hızlı yürümek, eti ayırmak | Bir şeyi çekiştirip parçalamak veya hızlıca atılarak koşmak. | Kur'an'da geçmez; hareket ve kesme yönünden ortak ses çağrışımı taşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عزم | Merkez | Karar, sebat, tereddüdü kesme | Tereddüt ve istişare evresinden sonra ulaşılan sarsılmaz irade ve kesintiye uğramayan eylemdir. | Kalbin bir işe kesin bağlanması ve zorluklara rağmen o çizgide sebat edilmesidir. |
| قصد | Komşu | Hedefe yönelme, itidal | قصد doğruca hedefe yönelmeyi ve aşırılıktan uzak orta yolu anlatırken عزم tereddüdün tamamen kesilip iradenin kilitlenmesini vurgular. | İstikameti belirleme ve ölçülü hareket etme anlamı öne çıkar. |
| همم | Komşu | Niyet, zihinsel yöneliş, arzu | همم eylemin hemen öncesindeki zihinsel kıpırdanış veya ilk niyet düzeyiyken عزم bu niyetin kesin karara ve icraya dönüşmesidir. | İçsel temayül ve ilk zihinsel yönelim aşamasıdır. |
| نوي | Komşu | Niyet etme, yönelme, kast | نوي zihinde bir yön ve gaye belirlemeyi içerir; عزم ise niyetin gerektirdiği güçlükleri göğüsleme azmini ve sebatını kapsar. | Bir şeyin özüne ve geleceğine dair kurulan içsel yönelimdir. |
| صرم | Komşu | Kesip atma, koparma | صرم fiziksel veya ilişkisel bir bağı tamamen kesip ayırmayı ifade ederken عزم tereddüt bağını kesip kararı tahkim etmektir. | İlişkiyi veya nesneyi kökünden kesip bitirme eylemidir. |
| تردد | Zıt | İkirciklilik, gidip gelme, kararsızlık | Bir karara varamayıp seçenekler arasında gidip gelmek, geri dönmek ve irade zaafı yaşamaktır. | Kesinliğin zıddı olan belirsizlik ve sebat yoksunluğudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عزم | Karar vermek, sebat etmek, tereddüdü kesmek | Kalbin bir işi icra etmeye düğümlenmesi ve zorluklara karşı dirençle yola devam etmesidir. | Kesin |
| Latince | Resolutio, Determinado, Constantia | Çözümleyip kesinleştirme, sınır koyma, sebat | Resolutio tereddüdü çözüp karara bağlamayı, constantia ise kararda sarsılmaz sebatı karşılar; efsun ve ilahî emir nüansını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Determination, Resolve, Firm resolve | Kararlılık, azim, tereddütsüz irade | Resolve içsel düğümü ve tereddüdün aşılmasını çok iyi verir; ancak kökün içerdiği ahlaki mükellefiyet ve akit bağlamını tam kapsamaz. | Kesin |
| Almanca | Entschlossenheit, Festigkeit, Beharrlichkeit | Kararlılık, sağlamlık, sebat | Entschlossenheit seçeneklerin kapatılıp bir karara varılmasını (kilitlenme) anlatır; fiziksel yola koyulma boyutu zayıftır. | Güçlü |
| Fransızca | Résolution, Fermeté, Persévérance | Kararlılık, sağlam duruş, sebat | Zihinsel kesinlik ve sebatı karşılar; ancak kökün fıkhi bir akdi kesinleştirme (nikah, talak gibi) işlevsel nüansını doğrudan vermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَزْمِ الْأُمُورِ | Sarsılmaz sebat gerektiren, tereddüt kabul etmeyen ilahî buyruklar ve ahlaki sorumluluklar | Sabır, affetme, namazı ikame etme, iyiliği emredip kötülükten alıkoyma bağlamındaki ayetler (Âl-i İmrân 3:186, Lokmân 31:17, Şûrâ 42:43). |
| أُولُو الْعَزْمِ | Tebliğ ve risalet yolundaki ağır engellere karşı sarsılmaz bir sebat ve kesin kararlılık gösteren peygamberler | Peygamberlerin çetin mücadeleleri ve sabır yükümlülüğü bağlamı (Ahkâf 46:35). |
| عَزَمْتَ | İstişare sürecinin tamamlanıp tereddüdün kesilerek nihai eyleme geçilmesi ve tevekkül edilmesi | Savaş, yönetim ve toplumsal kararların icra edilmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:159). |
| عَزَمُوا الطَّلَاقَ | Hukuki bir bağın tereddüt ve bekleme evresinden çıkarılarak kesin olarak bitirilmesi, bağlayıcı irade beyanı | Aile hukuku ve evliliğin kesin olarak sonlandırılması bağlamı (Bakara 2:227). |
| لَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ | Hukuki bir akdin kesin iradeyle bağlanması, nikah akdinin fiilen kurulması | İddet bekleyen kadınlarla evlenme niyetinin hukuki bir bağa dönüştürülmesinin yasaklanması bağlamı (Bakara 2:235). |
| لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا | Emre sadakat göstermede sebat, direnç ve iradî teyakkuz yetersizliği | Hz. Âdem'in yasak ağaca yaklaşması kıssasındaki irade zaafı ve unutma bağlamı (Tâhâ 20:115). |
| عَزَمَ الْأَمْرُ | Cihad veya ağır bir yükümlülüğün fiilen kesinleşmesi, kaçınılmaz hale gelmesi | Münafıkların kaçamak tutumları karşısında ciddiyet ve sadakat sınavının başladığı bağlam (Muhammed 47:21). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kulun fiilleri, irade, kesb ve nübüvvet dereceleri | İradenin kast ve meşietten sonra eylemi zorunlu kılan 'azm-i musammem' (kesin karar) mertebesi ve peygamberlerin ismet/sebat niteliği. | Tereddütsüz yöneliş ve eylemi doğuran nihai irade yoğunlaşması. |
| Fıkıh | Akitler, talak, yeminler ve ruksat-azimet ayrımı | Akdin inikadında kalbî niyetin kesin irade beyanına dönüşmesi; ayrıca meşakkatli olan asıl hükmün (azimet) ruhsata tercih edilmesi. | Hukuken bağlayıcı irade ve tavizsiz şer'î sorumluluk. |
| Tefsir | أولو العزم tamlaması ve عزم الأمور terkibinin izahı | Hangi peygamberlerin bu sıfata haiz olduğu ve ahlaki erdemlerin niçin 'kararlılık gerektiren işler' sayıldığı meselesi. | Sebat, tahammül, ilahî emre tavizsiz bağlılık. |
| Hadis | Vitir namazı, dualar ve kesin kararla yapılan talepler | Duada 'inşallah' diyerek tereddüt göstermek yerine kararlılıkla isteme (ليَعْزِمِ المسألة) ve Hz. Ebû Bekir'in vitri gecenin başında kılmasına dair 'azîmet' nitelemesi. | İstekte ciddiyet, tereddütsüz talep ve amelde ihtiyat. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi ve şer'î yükümlülükler | Azimet ve sebat | İlahî emirlere karşı gevşekliği ve bahaneleri ortadan kaldırmak | Kulun ilahî teklif karşısında tereddüdü bir kenara bırakarak emre bütünüyle sadakat göstermesidir. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin araştırılması ve bilginin kesinleşmesi | Kesin kanaat ve zihnî sebat | Kuşku, zan ve vehimlerin ilmi araştırmayı saptırmasını engellemek | Delillerin müzakeresinden sonra ulaşılan kesin hükmün arkasında durarak uygulamaya geçilmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim, karar alma mekanizmaları ve liderlik | İcracı karar ve istişare sonrası yürütme | İstişare ile toplanan aklın eylemsizliğe ve felce dönüşmesini önlemek | Şûra sürecinin ardından yöneticinin tereddüt etmeden kararı tatbik etmesi ve sorumluluk almasıdır (Âl-i İmrân 3:159). | Kesin |
| İktisadi | Akitler, sözleşmeler ve ticari girişimler | Bağlayıcı irade beyanı ve yatırım kararlılığı | Belirsizlik (garar) ve sözleşmeden cayma risklerini bertaraf etmek | Ticari bir girişime başlarken veya bir akdi bağlarken spekülatif kararsızlığı kesip taahhüde girmektir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Eşik enerjisi, histerezis ve kararlı durum geçişi (faz kilitlemesi) | Fizikte veya dinamik sistemlerde, bir sistemin potansiyel bariyeri aşarak geri dönüşsüz biçimde yeni ve kararlı bir duruma kilitlenmesi, salınımın (tereddüdün) sönümlenmesidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karar teorisinde seçim kilitlenmesi (decision commitment) ve bağlayıcı irade | Bilişsel ve kurumsal düzeyde seçenekler arası dalgalanmanın sona erdirilip kaynakların tek bir hedefe tahsis edilmesi ve geri dönüş maliyetinin üstlenilmesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireysel hırs, kişisel motivasyon veya salt kuru bir inat ve inisiyatif olarak anlaşılması; bağlayıcı ahlak, sabır ve istişare bağlamından koparılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da عزم, keyfî bir dikte değil; istişarenin ardından gelen (Âl-i İmrân 3:159), ağır toplumsal baskılara ve eziyetlere karşı gösterilen sebatı (Âl-i İmrân 3:186) ve hukuki bir akdin sorumluluğunu üstlenmeyi (Bakara 2:227, 235) ifade eden çok katmanlı bir kavramdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerin bireyci bir güç gösterisi veya despotik bir kararlılık şeklinde yorumlanması; Âdem kıssasındaki irade zaafının doğru tahlil edilememesi ve 'azimet' kavramının sabır-tevekkül dengesinden koparılması riski doğar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da iman ve ahlak salt teorik kabullerden ibaret değildir; tereddüdün aşılması, iradenin sınanması ve zorluklar karşısında sebat gösterilmesiyle somutlaşır. عزم kökü, zihinsel niyet ile fiili eylem arasındaki geçiş eşiğini ve müminin sarsılmaz duruşunu temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yönetim ve istişare kurallarını belirleyen ayetlerde (Âl-i İmrân 3:159), peygamberlerin tebliğ mücadelesi ve sabır sınavında (Ahkâf 46:35, Tâhâ 20:115), ahlaki direnç ve olgunluk bağlamında (Lokmân 31:17, Şûrâ 42:43) ve aile hukuku ahkâmında (Bakara 2:227, 235) kurucu rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın tevekkül anlayışının eylemsizlik veya pasiflik olduğu yanılgısını düzeltir; bilakis istişare ve kesin kararın ardından tevekkülün geldiğini bildirir. Aynı zamanda sabrın zayıflık değil, en yüksek irade ve 'azm' gerektiren bir güç olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTereddüdü ve ikircikliliği kesip atarak duraksamaksızın yola koyulmak, kalbi bir hedefe sağlam bir düğümle bağlamaktır.
- Soyut anlamZihinsel müzakere ve içsel yönelim süreçlerini tamamlayarak ilahî veya ahlaki bir sorumluluğu sarsılmaz bir sebatla icra etme iradesidir.
- Sistematik karşılıkDinî, hukuki ve siyasi alanlarda belirsizliği, dağınıklığı ve gevşekliği ortadan kaldıran bağlayıcı eylem ve sebat standardıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zihinsel ve toplumsal müzakere ile içsel niyet akışını, tereddüdün kesilmesi için gereken kritik karar eşiğini temsil eder. basamak fonksiyonu, eşik aşıldığında kararsızlığın aniden sıfırlanıp kesin karara dönüşmesini simgeler. ise kararın ardından gelen sarsılmaz sebat ve ilahî emre sadakat vektörüdür; bu çarpım sonucunda ortaya çıkan nihai bağlayıcı iradeyi ve icrayı ifade eder.