عقب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ق-ب28 sîga, 98 mücavir kök, 74 ayet, 32 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كذبالْعَاقِبَةَكونوَالْعَاقِبَةُيُعَقِّبْأَعْقَابِنَاعقبنظرشددوقيقويالْعَقَبَةَقبلعُقْبَىرسل

KökSîga 28Ayet 74Sure 32Mücavir 98

▶ Ağı aç (3B)

عقب

ع - ق - ب

KÖK
  • 80 geçiş
  • 74 ayet
  • 28 sîga
  • 12 sözlük

Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir. Ayağın topuğudur. Takip etmek, arkasından gitmek, kovalamak veya kovalanmak anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir. Ayağın topuğudur. Takip etmek, arkasından gitmek, kovalamak veya kovalanmak anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.482 harf
باب العين و القاف والباء )ع ق ب، ع ب ق، ب ع ق، ب ق ع، ق ب ع، ق ع ب كلهن مستعملات( عقب: العَقَبُ: العَصَب الذي تُعْمَل منه الأوتار، الواحدةُ عَقَبةٌ، وخِلاف ما بَيْنَه وبين العَصَبِ أن العَصَبَ يَضربُ إلى صُفْرةٍ والعَقَبُ يضرب إلى بياض وهو أصْلَبُها وأمتَنُها. والعَقِبُ: مُؤخَّرُ القَدَمِ، تُؤَنَثّهُ العَربُ، وتميمٌ تُخَفِّفُه. وتجمعُ على أعقابِ، وثلاثُ أَعْقِبة. وعَقِبُ الرجل: وَلَدُه وولد
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.840 harf
عاقبة كلّ شيءٍ: آخره. وقولهم: ليست لفلانٍ عاقبةٌ، أي ولد. وفي الحديث: "السيِّد والعاقب" فالعاقب: مَن يخلف السيدَ بعده. وقول النبي صلى الله عليه وسلم: "أنا العاقب" يعني آخر الأنبياء، وكلُّ من خَلَفَ بعد شيء فهو عاقِبُه. والعَقِب، بكسر القاف: مؤخَّر القدم، وهي مؤنّثة. وعقب الرجلِ أيضا: وَلَده وولد ولده. وفيها لغتان عَقِبٌ وعَقْب بالتسكين. وهي أيضاً مؤنَّثة عن الأخفش: وعَقَبَ فلانٌ مكانَ أبيه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR36.381 harf
(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي) (عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل. قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.023 harf
- العقب: مؤخر الرجل، وقيل: عقب، وجمعه: أعقاب، وروي: (ويل للإعقاب من النار) (الحديث عن عبد الله بن عمرو قال: تخلف النبي عنا في سفرة سافرناها، فأدركنا وقد أرهقنا العصر، فجعلنا نتوضأ ونمسح على أرجلنا، فنادى بأعلى صوته: ويل للأعقاب من النار. أخرجه البخاري في الوضوء باب غسل الرجلين 1/265؛ ومسلم برقم (241) ) واستعير العقب للولد وولد الولد. قال تعالى: ﴿وجعلها كلمة باقية في عقبه﴾ [الزخرف/28]، وعقب الشهر،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.827 harf
ع ق ب نصاب معقب‏.‏ ورأيته يعقب قناته‏:‏ يجعل عليها العقب‏.‏ وفلان موطّأ العقب أي كثير الأتباع‏.‏ ووشى بعمّار بن ياسر رجل إلى عمر بن الخطاب فقال‏:‏ اللهم إن كان كذب فاجعله موطأ العقب‏.‏ ويقال للقادم‏:‏ من أين عقبك أي من أين جئت وهل أعقب فلان أي هل ترك عقباً وما لفلان عاقبة أي عقب‏.‏ وأنا جئت في عقب الشهر أي في آخره وأنت في عقبه أي بعد مضيّه‏.‏ ويقال للفرس الجواد‏:‏ إنه لذو عفو وذو عقب فعفوه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok35.062 harf
عَقِبُ كُلِّ شيءٍ، وعَقْبُه، وعاقِـبتُه، وعاقِـبُه، وعُقْبَتُه، وعُقْباهُ، وعُقْبانُه: آخِرُه؛ قال خالدُ ابن زُهَيْر الـهُذلي: فإِنْ كنتَ تَشْكُو من خَليلٍ مَخافةً، * فتِلْكَ الجوازِي عُقْبُها ونُصُورُها يقول: جَزَيْتُكَ بما فَعَلْتَ بابن عُوَيْمر. والجمعُ: العَواقِبُ والعُقُبُ. والعُقْبانُ، والعُقْبَـى: كالعاقبةِ، والعُقْبِ. وفي التنزيل: ولا يَخافُ عُقْباها؛ قال ثعلب: معناه لا يَخافُ اللّهُ، عز
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.060 harf
* ع ق ب * * عَاقِبَةُ * كل شيء آخره و * العَاقِبُ * من يخلف السيد وفي الحديث ﴿أنا السيد والعاقب﴾ يعني آخر الأنبياء عليهم الصلاة والسلام و * العَقِبُ * بكسر القاف مُؤخر القدم وجمعه * أعْقَابٌ * وهي مؤنثة و * عَقِبَ * الرجل أيضا ولده وولد ولده وكذا عقْبُه بسكون القاف وهي مؤنثة أيضا عن الأخفش و * العُقْبُ * و * العُقُبُ * العاقبة مثل عُسْر وعُسُر ومنه قوله تعالى ﴿هو خير ثوابا وخير عُقْبا﴾ وتقول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR34.468 harf
العقب بفتح فسكون: الجري يجيء بعد الجري الأول. وفي الأساس: ويقال للفرس الجواد هو ذو عفو وعقب، فعفوه: أول عدوه، وعقبه: أن يعقب محضرا أشد من الأول، ومنه قولهم لمقطاع الكلام: لو كان له عقب لتكلم، أي جواب، ومثله في لسان العرب. العقب: الولد. ووالد الولد من الرجل: الباقون بعده، كالعقب ككتف، في المعنيين. تقول: لهذا الفرس عقب حسن، وفرس ذو عقب أي له جري بعد جري. قال امرؤ القيس: على العقب جياش
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR61.704 harf
عَقَبَهُ 1 عَقَبَهُ ذ , (S, K,) aor. عَقُبَ , (TA,) inf. n. عَقْبٌ, (TK,) He struck his عَقِب [or heel]. (S, K, TA.) ― -b2- And عَقَبَهُ, (S, Mgh, Msb, K, TA,) aor. عَقُبَ , (Mgh, Msb, TA,) inf. n. عَقْبٌ and عُقُوبٌ, (Msb, TA,) He came after him; [as though at his heel; and hence, properly, close after him; but often meaning near after him;] (S, Mgh, Msb, K, TA;) followed him; succeeded him; (S,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.356 harf
عَقَبَ عَقَبَ U ( n. ac. عَقْب 1 ), a. Struck, hit in the heel. b. ( n. ac. عَقْب 1 , عَاْقِبَة 21t , عُقُوْب 27 ), Followed, came behind; succeeded; replaced, superseded; took, occupied ( the place of ). عَقَّبَ عَقَّبَ II , a. Followed, came after, behind. b. [ Fī ], Repeated, reiterated; returned to; waited, stayed, remained behind after ( prayer ). عَاْقَبَ عَاْقَبَ III , a. see II
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR110.453 harf
عقب عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) - عِقَاب - عَاقِب - عَاقِبَة - عُقْبى - عَقِب - عَقِبَيْن- أَعْقَاب - عَقَبَة - أَعْقَب - يُعْقِبُ - عَقَّب - يُعَقِّبُ - مُعَقِّب- مُعَقِّبَة - مُعَقِّبَات - عَاقَبَ - يُعاقِبُ - يَعْقُوب عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) + شيء أو أمر + شيئاً: يأتي بعده مباشرة زمانياً، وكنتيجة وثمرة مباشرة
Tamamını oku

Sîgalar(28)

Mücavir kökler98 mücavir (297 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نظر

    21 ortak ayet · Korkuluk demektir

  2. شدد

    18 ortak ayet · Sicim bağıdır

  3. سير

    11 ortak ayet · Gezerler

  4. قبل

    21 ortak ayet · Önce

  5. كون

    35 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  6. دور

    7 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  7. قوي

    6 ortak ayet · Kuvvet

  8. أرض

    17 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  9. وقي

    12 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  10. نكص

    2 ortak ayet · Geri döndü

  11. كذب

    11 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  12. رسل

    14 ortak ayet · Saçak demektir

Geçtiği ayetler(74)

  1. قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

    AkıbetSizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

  2. قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

    AkıbetDe ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da sonra bir görün, yalanlayanların sonu nice olmuştur?

  3. قُلْ يَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

    AkıbetDe ki: Ey kavmim; elinizden geleni yapın, doğrusu ben de yapacağım. Dünya evinin sonunun kimin olacağını bileceksiniz. Şurası muhakkak ki zalimler; felah bulmazlar.

  4. وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ

    AkıbetOnların üzerine öyle bir yağmur yağdırdık ki; bir bak, işte suçluların sonu nasıl olmuştur.

  5. … وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

    AkıbetVe siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

  6. ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

    AkıbetSonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?

  7. بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

    AkıbetHayır, onlar bilgisini kavrayamadıkları, yorumu kendilerine gelmemiş bir şeyi yalanladılar. Onlardan öncekiler de böyle yalanlamışlardı. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

  8. فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ

    AkıbetOnu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.

  9. … الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا …

    AkıbetSenden önce gönderdiğimiz elçiler de ancak kasabalar halkından, kendilerine vahyettiğimiz birtakım erkeklerdi. Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; görsünler kendilerinden önce geçenlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu. İttika edenler için ahiret yurdu elbette daha hayırlıdır. Hala akıllanmayacak mısınız?

  10. … عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

    AkıbetAndolsun ki; her ümmete: Allah’a ibadet edin ve putlardan kaçının, diye peygamberler göndermişizdir. Allah, içlerinden kimini hidayete erdirdi. Kimi de sapıklığı hak etti. Şimdi yeryüzünde gezin de; peygamberleri yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

Sîga sayfası: الْعِقَابِ
Sîga sayfası: أَعْقَابِكُمْ
Sîga sayfası: وَالْعَاقِبَةُ
Sîga sayfası: أَعْقَابِنَا
Sîga sayfası: الْعَاقِبَةَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعقب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخلف, تبع, ردف
Zıt Kökسبق
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ardı, ökçesi, arkadan bağlayan kirişi ve peşi sıra gelen neticesi
Çekirdek Özet 2Eylemlerin kaçınılmaz tarihsel ve uhrevi sonuçları, misilleme ve ardışık denetim
Çekirdek Özet 3Sebep-sonuç zincirinde her hareketin bir ardıl doğurması ve nihai hesabın kapanması
Kritik Hata RiskiKökün ceza veya akıbet anlamını sebep-sonuç bağından kopuk keyfi bir yaptırıma indirgemek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عقSıkma, bükme, bağlama, düğümleme ve tutma eylemi; bu çekirdek عقد kökünde düğüm atma, عقر kökünde kökten bağlayıp kısıtlama, عقل kökünde bağı vurup zapt etme ve عقم kökünde döl yolunu tıkayıp kurutma anlamlarında belirginleşir.بÇekirdeğe bitişme, temas ve ardışıklık boyutu ekleyerek sıkı bağı bedenin arka ucundaki topuk/ökçe kemiğine, oku yaya tutturan beyaz kirişe ve bir eylemin hemen ardına eklemlenen sonuca daraltmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılama, hedefe yönelme, kaynağın açığa çıkması ve izleme odağını temsil eder.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırÇemberin tamamlanması, sınır noktasına varış, toplanma ve döngünün kapanışını simgeler.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir içeriye yerleşme, sığınma, temas ve sonuca dahil olma durumunu gösterir.
عقبKaynağın izlenip sınır noktasına ulaştırılması ve bir içe bağlanmasıBir hareketin başından sonuna kadar adım adım takip edilip nihai sınırında durdurulmasını ve arkasından gelen bağ ile bir sonuca kavuşturulmasını ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAyağın arka kısmı olan ökçe/topuk; yay kirişi ve mızrak temrenini sarmakta kullanılan sağlam beyaz sinir/kiriş; aşılamaz dik dağ yolu ve deveye nöbetleşe binme.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında hakkını aramak için borçlunun peşini bırakmayan, izini adım adım süren takipçi anlamında مُعَقِّب kelimesi geçmektedir.
Erken Arapça kullanımHâlid b. Züheyr el-Hüzelî şiirinde geçen فَإِنْ كُنْتَ تَشْكُو مِنْ خَلِيلٍ مَخَافَةً / فَتِلْكَ الْجَوَازِي عُقْبُهَا وَنُصُورُهَا beytinde kök, yapılan bir eylemin mukabili, karşılığı ve nihai bedeli anlamında kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde عقب kökü ortak bir anatomik ve dinamik mirasa dayanır. İbranicede עקב (ʿāqēḇ) biçimiyle doğrudan ayak topuğu, ökçe ve mecazen birinin ardından dolap çevirme, izini sürme ve çelme takma anlamlarını taşır; nitekim Ya‘kûb (Yaʿaqōv) ismi de doğumda ikizinin topuğunu tutarak arkasından gelmesi veya ardıl olması kökenine dayanır. Süryanicede ܥܩܒܐ (ʿeqbā) kökü topuk, ayak izi, bir şeyin sonu, neticesi ve iz sürerek soruşturma/araştırma fiillerini karşılar. Ugarit dilinde de benzer şekilde ardıllık ve ayak izi semantiği korunur. Arapçada kök bu ilksel anatomik anlamdan kopmadan hem kiriş gibi bağlayıcı dokuyu hem de zaman ve eylem diziliminde bir durumun hemen sonrasını, karşılığını ve sonucunu ifade eden geniş bir semantik ağa dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Koehler-Baumgartner, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÖkçe, kiriş ve takipAnatomik ökçe ve yayı bağlayan kiriş anlamından türeyerek peşi sıra gelme, yerini alma, karşılık verme ve nihai sonuca dönüşmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עקב (ʿ-q-b), Süryanice ܥܩܒ (ʿ-q-b)Bütün ana Sami dillerinde topuk, ardıllık, iz sürme ve bir işin akıbetini denetleme anlamları fonetik ve semantik olarak tam örtüşür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) ʿaqabaGe'ez dilinde korumak, beklemek, arkasını gözetmek anlamlarıyla paralel bir koruyucu izleme semantiği barındırır.Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Comparative Semitic Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عقبAnlamlıArdıllık, topuk, kiriş ve sonuçBir şeyin peşinden gelme, neticelenme ve misillemeHedef kök; Kur'an'da geçer
عبقAnlamlıKokunun sinmesi ve yapışmasıGüzel kokunun veya bir eserin bir yere nüfuz edip kalmasıKur'an'da geçmez; yapışma bağı ortaklığı
قعبAnlamlıÇukur ve derin kapAğaçtan oyulmuş derin su çanağı, kadehKur'an'da geçmez; içe doğru toplanma bağı
قبعAnlamlıBaşını içeri çekip saklanmaKirpinin veya insanın kabuğuna çekilip gizlenmesiKur'an'da geçmez; geriye çekilme yönü
بعقAnlamlıYarıp fışkırtma, dökülmeBulutun suyunu birden boşanması, kuyunun yarılmasıKur'an'da geçmez; sınırdan taşma yönü
بقعAnlamlıAlacalık, farklı renkli parçaBir zeminde farklı renkte beliren leke, yer parçasıKur'an'da geçer; ayrışan sınır bağı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عقبMerkezArdıllık ve sonuçBir eylemin doğrudan topuğuna basarak hemen arkasından gelen organik bağ ve neticeEylemin arkasından doğan zorunlu karşılık ve kaçınılmaz akıbet
خلفKomşuYerine geçmeBir öncekinin ayrılması veya yokluğu üzerine onun makamına ve yerine geçmeÖncekinin yokluğu şarttır; عقب kökünde ise peş peşe kesintisiz nöbetleşme esastır
تبعKomşuPeşinden gitmeÖndekinin iradesine veya hareketine uyarak onu adım adım izlemeTabi olanın öndekine bağımlılığı öne çıkar; عقب doğrudan sonucun çıkmasını vurgular
ردفKomşuBitişik ardıllıkBir binekte terkisine binme gibi araya mesafe koymadan hemen arkasına eklemlenmeMekânsal ve zamansal bitişiklik vurgulanır, akıbet ve hesap boyutu içermez
سبقZıtÖne geçmeZaman, mekân veya derecede diğerlerinin önüne fırlayıp geride bırakmaArdıl olma ve sonuca tabi olmanın tam tersine öncülük etme ve geçme hareketidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعقبTopuk, ardıllık, akıbet ve misillemeBir hareketin arkasından gelen bağ, nöbetleşme ve nihai neticeKesin
LatinceConsequor, Calx, SuccessioArdından gelme, topuk, halefiyetCalx topuğu verir; consequor mantıksal ve zamansal ardıllığı karşılarGüçlü
İngilizceConsequence, Heel, Retribution, SequelSonuç, topuk, hak edilen ceza, ardılConsequence nedensel bağı, retribution misillemeyi karşılar; kiriş anlamı dışarıda kalırGüçlü
AlmancaFolge, Ferse, Vergeltung, AusgangSonuç, ökçe, karşılık/ceza, çıkış noktasıFolge ardıllığı ve neticeyi verir; Vergeltung mukabele boyutunu tam karşılarGüçlü
FransızcaConséquence, Talon, Rétribution, IssueNetice, topuk, ceza/karşılık, sonNedensel ardıllığı ve cezai karşılığı yansıtır; somut kiriş anlamını taşımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَاقِبَةEylemlerin nihai sonu ve tarihsel akıbetGeçmiş kavimlerin yıkılışı ve takva sahiplerinin hayırlı sonu bağlamında (Âl-i İmrân 3:137, Kasas 28:83)
الْعِقَاب / عِقَابİlahi adaletin suçun peşi sıra getirdiği adil karşılık ve misillemeAllah'ın cezalandırmasının kesinliği ve dengiyle karşılık verme bağlamında (el-Bakara 2:196, Ra'd 13:32, el-Hac 22:60)
عُقْبَىHayatın ve amellerin varacağı son yurt ve nihai durakİman ve inkar tercihlerinin ahiretteki yurdu bağlamında (Ra'd 13:22, Ra'd 13:35)
أَعْقَاب / عَقِبَيْهِİrtidat, hedeften cayma ve arkaya dönmeDinden dönme veya savaştan geri kaçma kınaması bağlamında (el-Bakara 2:143, Âl-i İmrân 3:144, el-En'âm 6:71)
الْعَقَبَةAşılması büyük çaba ve fedakarlık gerektiren sarp ahlaki engelKöle azat etme ve yetimi doyurma gibi ağır sorumluluklar bağlamında (Beled 90:11, Beled 90:12)
مُعَقِّبَات / يُعَقِّبْBirbirini nöbetleşe takip eden koruyucular ve geri dönüp bakmamaİnsanı koruyan melekler ve Musa'nın korkuyla arkasına bakmadan kaçışı bağlamında (Ra'd 13:11, Neml 27:10)
عَقِبِهِSoy, zürriyet ve geride bırakılan nesilTevhid kelimesinin İbrahim'in ardından gelen nesillerde baki kılınması bağlamında (Zuhruf 43:28)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet ve ceza doktriniKulun fiilleri ile ilahi ukubet arasındaki zorunlu veya lütfi illiyet bağı; cezanın mahiyetiKök, amelin kaçınılmaz ve hak edilmiş ontolojik karşılığına yoğunlaşır
FıkıhCeza hukuku ve mukabele-i bilmisilHad ve tazir cezalarının meşruiyeti; haksızlığa uğrayanın dengiyle mukabele etme hakkıKök, tecavüzün ardından uygulanan adil dengeleyici yaptırıma daralır
TefsirSünnetullah ve tarih felsefesiToplumların helak oluşundaki sebep-sonuç yasası ve takvanın nihai zaferiKök, tarihin ve ahlakın nihai meyvesi ve son durağı manasında kullanılır
Hadisİbadet titizliği ve ardıllıkAbdestte topukların yıkanması emri ve namaz tesbihatını ardı ardına yapmaKök, hem somut ökçe uzvuna hem de zikirlerin peş peşe getirilmesine yoğunlaşır

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi hesap ve cezaUkubet ve nihai akıbetİlahi adaletin tecelli ederek sorumlulukların neticelenmesini sağlamakHer amelin silinmez bir iz bırakıp sahibinin ardından gelerek onu bulması işlevidir.Kesin
İlmiNedensellik ve mantıksal çıkarımMantıksal netice (consequentia)Öncüllerden zorunlu sonuçların türetilmesini temin etmekBir önermenin veya olgunun mantıki ve fiziki olarak arkasından getirdiği kaçınılmaz neticedir.Güçlü
SiyasiYönetim nöbeti ve hukuki yaptırımİktidar devri ve müeyyideGücün keyfiliğini önleyip ardıl nesillere hesap verebilirlik getirmekYöneticilerin eylemlerinin hukuki akıbetine katlanması ve gücün nöbetleşe el değiştirmesidir.Güçlü
İktisadiBorç tasfiyesi ve sözleşme riskiVade sonu ve temerrüt yaptırımıİktisadi işlemlerin nihai tasfiyesini ve taahhütlerin güvencesini kurmakYapılan bir finansal hamlenin piyasa üzerindeki geri dönüşü ve borcun arkasından gelen teminattır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri besleme döngüsü ve ardışık durum fonksiyonuBir dinamik sistemde çıktının sisteme geri dönerek bir sonraki durumu belirlemesi ve dizinin önceki adıma sıkı sıkıya bağlanması yapısıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerCezai müeyyide ve tarihsel hesap verebilirlikBireylerin veya toplumların aldıkları kararların zaman içinde kaçınılmaz sosyolojik bedellere ve yasal sonuçlara dönüşmesi sürecidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten türeyen «ikab» ve «ukubet» kavramlarını sırf öç alma veya keyfi bir şiddet uygulaması; «akıbet» kavramını ise eylemden bağımsız tesadüfi bir son saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, amelin kendisinden türeyen organik bir neticeyi, sebep-sonuç zincirini, tarihin ahlaki yasalarını ve bireyin kendi geçmişiyle yüzleşmesini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi adaleti mekanik bir intikam gibi algılamak; ameller ile nihai son arasındaki doğrudan illiyet bağını kopararak kaderi ahlaki sorumluluktan soyutlamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak, tarih ve ahiret tasavvurunun temel omurgası olan sebep-sonuç ilişkisini ve ilahi adaletin nedensiz değil, tam bir karşılık ve takip sistemiyle işlediğini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin akıbetini anlatan tarihsel kıssalarda, cihattan ve imandan geri dönmeyi kınayan irtidat ayetlerinde ve nefsin sarp ahlaki engelleri aşmasını emreden Beled suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaptıklarının yanına kar kalacağı zannını yıkar; cezanın dışsal ve keyfi bir dayatma değil, insanın kendi adımının (ökçesinin) peşinden gelen zorunlu bir karşılık olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyak ökçesi, yayı ve mızrağı saran sağlam kiriş dokusu, dik ve aşılamaz yokuş.
  • Soyut anlamBir fiilin ardından zorunlu olarak gelen iz, ardıllık, nöbetleşme, adil karşılık ve kaçınılmaz netice.
  • Sistematik karşılıkBir eylemin sistemde ürettiği etkinin zaman içinde sisteme dönerek dengiyle kapanmasını sağlayan geri beslemeli müeyyide mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=f(St,At)veyaRt=−At  ⟹  lim⁡t→T∑(At+Rt)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde St mevcut durumu, At failin ortaya koyduğu eylemi, St+1 bu eylemin ardından oluşan yeni ardıl durumu (akıbet) temsil eder. İkinci kısımda ise At eylemine karşılık sistemin ürettiği Rt tepkisi (ıkāb/misilleme) yer alır; bu tepki eylemin dengi olup nihai sınırda (T) toplam etkiyi sıfırlayarak adaleti ve dengeyi yeniden kurar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع