عند
ع - ن - د
KÖK- 201 geçiş
- 189 ayet
- 22 sîga
- 13 sözlük
“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.561 harfباب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.091 harfعَنَدَ عن الطريق يَعْنُدُ بالضم عُنوداً، أي عدل، فهو عَنودٌ. والعَنودُ أيضاً من النوق: التي ترعى ناحيةً، والجمع عُنُدٌ. وعَنَدَ العرقُ أيضاً: سال ولم يرْقأ، وهو عِرقٌ عانِدٌ. وأعْنَدَ في قيئِهِ، أي اتَّبع بعضه بعضاً. والعَنَدُ بالتحريك: الجانبُ. يقال: هو يمشي وَسَطاً، لا عَنَدا. وعَنَدَ يَعْنِدُ بالكسر عُنُوداً، أي خالفَ وردّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو عَنيدٌ وعانِدٌ، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.130 harfباب العين والدال مع النون
عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة .
عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو
باب العين والدال مع النون عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة . عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو زيد وابن الأعرابيّ . قال شمر : وقال القُزْمُلِيّ : اسم عَدْنَان مشتق من العَدْن ، وهو أن تلزم الإبلُ المكانَ فتألفَه ولا تبرحه . تقول تركتُ إبل بني فلان عَوَادِن بمكان كذا وكذا . قال : ومنه المَعْدِن ، وهو المكان الذي يثبت فيه الناس ولا يتحوّلون عنه شتاءً ولا صيفاً . قلت : ومَعْدِن الذهب والفضّة سُمِّي مَعْدِناً لإنبات الله جلّ وعزّ فيه جوهرهما وإثباته إيّاه في الأرض حتى عَدَنَ أي ثبت فيها . قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ ) ( الحِجر : 19 ) ، وفُسِّرَ الموزون على وجهين : أحدهما أن هذه الجواهر كلّها ممّا يوزَن ، مثل الرَصَاص والنُحاس والحديد والثمنين أعني الذهب والفضة ، كأنه قَصَدَ قصْد كل شيء يُوزَن ولا يُكَال . وقيل : معنى قوله : ( مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ ( أنه المقَدّر المعلوم وزنُه وقدرُه عند الله تعالى . وقال أبو مالك : يقال : عَدَنَتْ إبلُ فلان بمكان كذا وكذا أي صَلحَتْ بذلك المكان . وعَدَنَتْ مَعِدَته على كذا وكذا أي صَلحَتْ . وقال الليث : المَعْدِن مكان كل شيء يكون فيه أصله ومُبتدؤه ؛ نحو معدن الذهب والفضة والأشياء . ويقال : فلان مَعدِن للخير والكرم إذا جُبِل عليهما . قال : والعَدْن : إقامة الإبل في الحَمْض خاصَّةً . وقال أبو زيد : عَدَنَت الإبِلُ في الحَمْض تَعْدِن عُدُوناً إذا استمرأت المكانَ ونَمَتْ عليه ، ولا تَعْدِن إلا في الحَمْض . وقال أبو مالك : يكون في كل شيء . أبو عبيد : العَدَّان : الزمان ، وأنشد بيت الفرزدق : أتبكي على عِلْجٍ بمَيْسَان كافِرٍ ككِسْرَى على عِدَّانِهِ أو كقَيْصَرَا يخاطب مسكيناً الدارميّ لمّا رثى زياداً ، وفيها يقول البيت : أقول له لمّا أتاني نَعِيُّهُ به لا بظبي في الصرائم أعْفَرَا وقال أبو عمرو في قوله : ولا على عَدَّان مُلك محتَضَر أي على زمانه وإبّانه . قلت : وسمعت أعرابيًّا من بني سعدٍ بالأحساء يقول : كان أمر كذا وكذا على عِدّان ابن بورٍ ، وابن بور كان والياً بالبحرين قبل استيلاء القرامطة أبادهم الله عليها . يريد : كان ذلك أيام ولايته عليها . وقال الفرّاء : كان ذلك على عِدَّان فِرْعون . قلت : من جعل عِدَّان فِعلاَناً فهو من العَدّ والعِدَاد . ومن جعله فِعلالاً فهو من عَدَن . والأقرب عندي أنه من العَدّ ؛ لأنه جُعِل بمعنى الوقت . والعَيْدان من النخل ما طال وأمَّا العَدَان بفتح العين فإن الفرّاء حكى عن المفضّل أنه قال : العَدَان : سبع سنين . يقال : مكثنا في غلاء السعر عَدَانَيْنِ ، وهما أربع عشرة سنة ، الواحد عَدَانٌ . وهو سبع سنين . وأمَّا قول لبيد : ولقد يعلم صحبي كلهم بعَدَان السِيف صَبري وَنَقَلْ فإن شمراً رواه بِعَدَان السِيف . وقال : عَدَان : موضع على سِيف البحر . ورواه أبو الهيثم بِعِدان السيف بكسر العين . قال : ويروى بَعَدَانِي السيف . وقال : أرادُوا : جمع العَدِينة فقلبوا والأصل بعَدَائن السيف فأخّر الياء ، وقال عَدَانِي . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : عَدان النهر بفتح العين : ضَفّته ، وكذلك عِبْره ومِعبَره وبِرْغيله . وقال أبو عمرو : العَدَانة : الجماعة من الناس ، وجمعه عَدَانات . وأنشد : بَني مَالكٍ لدَّ الحُضَينُ وراءكم رجالاً عَدَاناتٍ وخَيْلاً أكاسِما وقال ابن الأعرابي : رجال عَدانَات : مقيمون . وقال : روضة أُكْسُوم إذا كانت ملتفّةً بكثرة النبات . أبو عبيد عن الفرّاء : عَدّنتُ به الأرضَ ووَجَنْتُ به الأرض ومَرّنتُ به الأرض إذا ضربْتَ به الأرض . عمرو عن أبيه قال : العَدِين : عُرًى مُنَقَّشة تكون في أطراف عُرَى المزادة ، واحدتها عَدِينة . وقال ابن الأعرابي : العَدِينة : رقعة منقَّشَة تكون في عروة المَزَادة . وقال ابن شميل : الغَرْبُ يُعَدَّن إذا صغُر الأدِيم وأرادوا توفيره زادوا له عَدِينَة أي زادوا في ناحية منه رُقعة ، والخُفُّ يُعَدَّن : يزاد في مؤخّر الساق منه زيادة حتى يتّسع . قال : وكل رقعة تزاد في الغَرْب فهي عَدِينَة ، وهي كالبَنِيقة في القميص . وأنشد : والغَرْبَ ذا العَدِينة الموَعَّبَا والموعّب : الموسَّعُ الموَفّر . وقال أبو سعيد في قول المخبَّل : خَوَامِس تنشقّ العصا عن رؤوسها كما صَدَع الصخر الثِقالَ المُعَدِّنُ قال : المُعَدِّن : الذي يُخرِج من المعدِن الصخر ثم يكسِّرها يبتغي فيها الذهب . وعَدَّنَ الشاربُ إذا امتلأ ، مثل أَوَّنَ وعَدَّلَ . وعَدَنُ أبْيَن : بلد على سِيف البحر في أقصى بلاد اليمن . عند : قال الله جلّ وعزّ : ( عَتِيدٌ أَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ) ( ق : 24 ) قال قتادة : العنيد : المُعرِض عن طاعة الله تعالى . وقال الزجاج : عَنَدَ أي عَنَدَ عن الحقّ . ورُوِي عن ابن عباس أنه سئل عن المستحاضة فقال : إنه عِرْقٌ عانِد أو رَكْضة من الشيطان . قال أبو عبيد : العِرْق العانِد : الذي عَنَدَ وبَغَى ؛ كالإنسان يُعَانِد ، فهذا العِرْق في كثرة ما يخرج منه بمنزلته ، وأنشد للراعي : ونحن تركنا بالفُعَالِيِّ طَعنَة لها عَانِد فوق الذراعين مُسْبِلُ وقال شمر : العَانِد : الذي لا يَرْقأَ . قال : وأصله من عُنود الإنسان إذا بَغَى وعَنَدَ عن القصد . وأنشد : ومَجَّ كل عانِدٍ نَعُورِ أبو عبيد : عَنَدَ العِرْق وأَعْنَدَ إذا سال . وقال الكِسائي : عَنَدَت الطعنةُ تَعْنُدُ وتَعْنِد إذا سال دمها بعيداً من صاحبها ، وهي طعنة عانِدة . قال : وعَنَدَ الدمُ يَعْنِدُ إذا سال في جانب . رواه ثعلب عن سلمة عن الفرّاء أن الكسائي قاله . أبو حاتم عن الأصمعي : عَنَدَ فلان عن الطريق يَعْنِدُ عُنُوداً إذا تباعد . ويقال : فلان يعانِد فلاناً أي يفعل مثل فعله ، وهو يعارضه ويباريه . قال : والعامّة يفسّرُونه : يعانِدُه : يفعل خلاف فعله . قال : ولا أعرف ذلك ولا أُثبته ، وأنشد : وقد يحبّ كلُّ شيء وَلَدَهْ حتى الحُبَارَى وتَدِفُّ عَنَدَهْ أي معارضة للولد . قلت : تعارِضه شفقةً عليه . شمر عن أبي عدنان عن الأصمعي : يقال عَانَدَ فلان فلاناً إذا جانَبَه . ودمٌ عَانِد : يسيل جَانِباً . قلت أنا : المُعَانِد هو المعارِض بالخلاف لا بالوفاق . وهذا الذي يعرفه العوامّ . وقد يكون العِنَاد معارضةً بغير الخلاف ؛ كما قال الأصمعي . واستخرجه من عَنَدِ الحُبَارَى جعله اسماً من عانَد الحُبَارَى فَرخَهُ إذا عارضه في الطيران أوَّلَ ما ينهض كأنه يعلّمه الطيران شفَقة عليه . وقال الليث : عَنَدَ الرجل يَعْنِد عُنُوداً وعَاندَ مُعَانَدَةً ، وهو أن يعرف الشيءَ ويأبى أن يقبله ؛ ككفر أبي طالب ، كان كفره مُعَانَدَة ؛ لأنه عرَف وأقرّ وأنِف أن يقال : تبع ابن أخيه ، فصار بذلك كافراً . وأمَّا العَنِيد فهو من التجبّر ، يقال : جبّار عَنِيد . قال : والعَنُود من الإبل الذي لا يخالطها ، إنما هو في ناحية أبداً . وروى شمر بإسنادٍ له رَفَع الحديث فيه إلى عمر أنه وصف نفسه بالسياسة فقال : إني أَنْهز اللَفُوت وأضُمّ العَنُود وأُلْحِق القَطُوف وأزجُر العرُوض . قال : العَنُود : التي تُعَانِد عن الإبل تطلب خيار المَرْتَع تتأنَّف ، وبعض الإبل يرتع ما وجَد . وقال ابن الأعرابي وأبو نصر : هي التي تكون في طائفة الإبل أي في ناحيتها . وقال القيسيُّ : العَنُود من الإبل : التي تعانِد الإبل فتعارضها . قال : فإذا قادتهن قُدُماً أمامهنّ فتلك السلوف . أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابي : أعنَدَ الرجل إذا عارض إنساناً بالخِلاف ، وأَعْنَدَ إذا عارض بالاتّفاق . قال : ومنه قوله : حتى الحُبَارَى ويُحبّ عَندَه أي اعتراضه . وقال ابن شميل : عَنَدَ الرجل عن أصحابه يعنِد عُنوداً إذا ما تركهم واجتاز عليهم ، وعَنَدَ عنهم إذا ما تركهم في سَفَرٍ وأخذ في غير طريقهم أو تخلَّف عنهم . والعُنُود كأنه الخلاف والتباعد والتَرك لو رأيت رجلاً بالبصرة من أهل الحجاز لقلت : شَدَّ ما عَنَدْت من قومك أي تباعدت عنهم . وسحابةٌ عَنُود : كثيرة المطر . وجمعه عُنُدٌ وقال الراعي : دِعْصاً أرذَّ عليه فُرَّقٌ عُنُدٌ وقدح عَنُود وهو الذي يخرج فائزاً على غير وجهة سائر القِدَاح . ويقال : استعنَدني فلان من بين القوم أي قَصَدَني . وعَانَد ، البعيرُ خِطامه أي عَارَضَه . أبو عبيد عن أبي زيد : مالي عن ذلك الأمر عُنْدَدٌ ولا مُعْلَنْدَدٌ ، أي مالي منه بُدّ . وكذلك قال ابن الأعرابي . وقال أبو عمرو : العَنْدُدُ : الحِيلة . أبو عبيد عن أبي زيد : أعنَدَ الرجل في قَيْئه إعناداً إذا أتبع بعضَه بعضاً . وقال الليث : عِنْدَ : حرفُ صفةٍ يكون موضعاً لغيره ، ولفظه نصبٌ ؛ لأنه ظَرْف لغيره وهو في التقريب شِبه اللِزْق . ولا يكاد يجيء في الكلام إلا منصوباً ؛ لأنه لا يكون إلا صفة معمولاً فيها أو مضمراً فيها فِعلٌ ، إلاّ في حرف واحد . وذلك أن يقول القائل لشيء بلا عِلم : هذا عِندي كذا وكذا ، فيقال : أوَلك عِندٌ فيُرفع . وزعموا أنه في هذا الموضع يراد به القلب وما فيه من معقول اللبّ . قلت : وأرجو أن يكون ما قاله الليث في تفسير ( عند ) قريباً مما قاله النحويون . الفرّاء : العرب تأمر من الصفات بعليك وعندك ودونك وإليك . يقولون : إليك إليك عَنّي يريدون : تأخّر ، كما يقولون : وراءك وراءك . فهذه الحروف كثيرة . وزعم الكسائيّ أنه سمع : البعيرَ بينكما فخذاه ، فنصب البعير . وأجاز ذلك في كل الصفات التي تفرد . ولم يجزه في اللام ولا الباء ولا الكاف . وسمع الكسائي العرب تقول : كما أنْتِني يريد : انتظرني في مكانك . أبو زيد يقال : إنّ تحت طِرِّيقتك لعِنْدَاوَة . والطِّرِّيقة : اللين والسكون . والعِنْدَاوَة : الجفْوة والمكر . وقال الأصمعي : معناه : إن تحت سكونك لنَزْوةً وطِماحاً . وقال غيره : العِنداوة الالتواء والعَسَرُ . وقال : هو من العَدَاء . وهمزه بعضهم فجعل النون والهمزة زائدتين ، على بناء فِنْعَلْوَة . وقال غيره : عِنْدَأْوة فِعْلَلْوَة . دنع : الليث : رجلٌ دَنيعة من قوم دَنَائع . وهو الفَسْل الذي لا لُبّ له ولا عقل : وأنشد شمر لبعضهم : فله هنالك لا عليه إذا دَنِعَتْ أنوفُ القوم للتّعْسِ يقول له الفضل في هذا الزمان لا عليه إذا دُعِي على القوم . ودَنِعَتْ أي دَقّتْ ولَؤُمَتْ . ورواه ابن الأعرابي وإن رَغِمَتْ . ابن شميل : دَنِعَ الصبي إذا جُهِدَ وجاع واشتهى . وقال ابن بزرج : دَنِع وَرَثِع إذا طمِعَ . عمرو عن أبيه قال : الدنيع : الخسيس . ندع : ثعلب عن ابن الأعرابي : أندَعَ الرجل إذا تبع أخلاق اللئام والأنذال . قال : وأدنع إذا تبع طريقة الصالحين . دعن : قرأت بخط أبي الهيثم في تفسير شعر ابن مقبل لأبي عمرو : يقال : أُدعِنت الناقةُ وأُدعِن الجمل إذا أطيل ركُوبه حتى يهلك ، رواه بالدال والنون . وقد أهمل اللّيث وشمر دعن .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR24.772 harf(باب العين والنون وما يثلثهما([1]))
(عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه.
فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.396 harf- عند: لفظ موضوع للقرب، فتارة يستعمل في المكان، وتارة في الاعتقاد، نحو أن يقال: عندي كذا، وتارة في الزلفى والمنزلة، وعلى ذلك قوله: ﴿بل أحياء عند ربهم﴾ [آل عمران/169]، ﴿إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴾ [الأعراف/206]، ﴿فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴾ [فصلت/ 38]، ﴿قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11]، وعلى هذا النحو قيل: الملائكة المقربون عند الله، قال: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR416 harfع ن د
فلان عنيد ومعاند: يعرف الحقّ فيأباه ويكون منه في شقّ من العند وهو الجانب.
ورجل عنود: يحل وحده لا يخالط الناس.
قال: ومولًى عنود ألحقته جريرة وقد تلحق المولى العنود الجرائر ومن المستعار: عرق عاند: لا يرقأ.
وسحابة عنود: لا تكاد تقعل.
قال الراعي: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة دعصاً أرذّ عليه فرق عند واستعنده اعلدم والقيء إذا كثر خروجه منه.
يقول الرجل: هو عندي كذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.509 harfقال الله تعالى: أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ. قال قتادة: العنيدُ الْمُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى. وقال تعالى: وخاب كلُّ جَبَّارٍ عَنيدٍ. عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه. ورجل عَنِيدٌ: عانِدٌ، وهو من التجبُّرِ. وفي خطبة أَبي بكر، رضي الله عنه: وستَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً ومَلِكاً عَنوداً؛ العَنُودُ والعَنِيدُ بمعنىً وهما فَعِيلٌ وفَعُولٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR495 harf* ع ن د * * عَنَدَ * من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو * عنِيدٌ * و * عَانِدٌ * و * عَانَدَه * * مُعانَدَةً * و * عِنَاداً * بالكسر عارضه و * عِنْدَ * حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى { رحمة من
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.215 harfعند عن الحق، والشيء، والطريق، كنصر وسمع هكذا في النسخ. والصواب: وضرب. وهذه عن الفراء في نوادره، فإنه قال عند عن الطريق يعند، بالكسر، لغة في يعند بالضم، فتأمل. وكرم، يعند، ويعند، ويعند عنودا كقعود، وعندا، محركة: تباعد ومال وعدل وانحرف إلى عند أي جانب.
ومن المجاز: عند العرق يعند ويعند ويعند، هو من الأبواب الثلاة، نصر وضرب وكرم، الثانية عن الفراء: سال فلم يرقأ، كأعند، وهذه عن الصاغاني، وهو عرق
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.495 harfعَنَدَ عَنْهُ
1 عَنَدَ عَنْهُ ذ , aor. عَنُدَ (S, O, L, Msb, K) and عَنِدَ , (Fr, O, L,) inf. n. عُنُودٌ; (S, O, L, Msb, K;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ , (L, K,) inf. n. عَنَدٌ; (L, TA;) and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) He declined, or deviated, from it, (S, O, L, Msb, K,) namely, the road, (S, O, L, K,) or the right course, (Msb,) and what was right or just or due, and from a thing; (L;) he went
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.820 harfعَنَدَ
عَنَدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a. [ 'An ], Turned away, deviated, swerved from.
b. Was rebellious, disobedient; was obstinate, perverse, stubborn.
c. Transgressed.
عَنِدَ
عَنِدَ A ( n. ac. عَنَد 4 ) عَنُدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a. see supra (a) , ( b ).
عَاْنَدَ
عَاْنَدَ III ,
a. Resisted, opposed, withstood.
أَعْنَدَ
أَعْنَدَ IV ,
a. Followed, dogged the footsteps of.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.385 harfعند
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) - عَنِيْد
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) + الكائن: يعلم الحق ثم يخالفه كبراُ واتباعاً لهوى نفسه: في اتجاه نحو هدف أو غاية، يسير مخالفاً لما يعلم أنه اتجاه صواب، في الجدل أو العمل، ويخالف ما تراه الأغلبية كذلك، وذلك كبراً وعلواً واتباعاً لهوى
عَنِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من "
Sîgalar(22)
- عِنْدَKatında(فِعْلَ)×98
- عِنْدِKatında(فِعْلِ)×21
- عِنْدَهُOnun katında(فِعْلَهُ)×19
- عِنْدَنَاKatımızda(فِعْلَنَا)×7
- عِنْدِنَاKatımızda(فِعْلِنَا)×7
- عِنْدِيKatımda(فِعْلِي)×6
- عِنْدِكَSenin katında(فِعْلِكَ)×5
- عِنْدَكَSenin katında(فِعْلَكَ)×4
- عِنْدَهُمْOnların katında(فِعْلَهُمْ)×4
- عِنْدِهِOnun katında(فِعْلَهِ)×4
Mücavir kökler236 mücavir (540 toplam)
- أله
112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ربب
62 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- خزن
6 ortak ayet · Hazen : Depo demektir
- قول
71 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أجر
14 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- علم
44 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ثوب
6 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir
- حرم
10 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- عهد
7 ortak ayet · Söz
- خير
16 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- كتب
21 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- مقت
3 ortak ayet · Mikat (tı) ile sicim demektir
Geçtiği ayetler(189)
… فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
KatındaHani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.
… آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
KatındaŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.
… قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
KatındaMü’minlerle karşılaştıkları zaman, inandık derlerdi, birbirleriyle baş başa kaldıklarında, Rabbınızın katında, aleyhinde delil göstersinler diye mi Allah’ın size açıkladığını onlara anlatıyorsunuz, buna aklınız ermiyormu? diye birbirlerini uyarırlardı.
وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
KatındaSayılı günlerden başka asla bize ateş dokunmayacaktır dediler. Deki: Siz Allah katından bir söz mü aldınız? Öyleyse Allah asla sözünden caymaz. Yoksa Allah’a karşı bilmediğiniz bir şey mi söylüyorsunuz.
قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
KatındaDe ki; Allah katında ahiret yurdu başkalarının değil de yalnız sizin ise, bu iddiada samimi iseniz haydin, ölümü isteyin.
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
KatındaNamazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
KatındaHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.
… حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ …
KatındaVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.
… مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ …
KatındaRabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.
… وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ …
KatındaSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لدن, مع, لدا |
| Zıt Kök | قصد |
| Çekirdek Özet 1 | Ana mecradan veya sürüden yana doğru sapmak, kendi başına tarafa çekilmek; bir şeyin yanı, bitişiği, nezdinde bulunma durumu |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların ilahi ilim, kudret, mülkiyet ve hüküm nezdindeki mutlak bağımlılığı ile hakikati bildiği halde kendi zannına ve yanına saparak direnme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Göreliliğin, nezdiyetin ve yetki alanının tespiti; hakka teslim olmak yerine kendi sübjektif tarafını (indîliğini) mutlaklaştırıp ilahi nizama karşı inatla direnmenin reddi |
| Kritik Hata Riski | Zarf formunu yalnızca fiziksel/mekânsal bir "yanında/katında" birlikteliği sanmak veya sıfat formunu basit bir psikolojik huysuzluk derekesine indirgeyerek ontolojik ve epistemik sapma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عن | Doğru doğrultudan veya ana gövdeden yana doğru sapma, uzanma, öne çıkma ve zorluk üretme; عنت, عنق, عنب, عنكب köklerinde görüldüğü üzere bir yöne eğilme, boyun verme veya zorluğa uğrama | د | Kapı ve geçiş imgesine dayalı olarak sapma eylemini kesin bir ayrışma, tek başına bir tarafa geçip orada sabitlenme ve karşıt bir cephe kurma biçiminde özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak ve odaklanma noktası | Bilincin, algının veya bir şeyin odaklandığı merkezi kaynağı ve bakış yönünü temsil eder |
| ن | Balık, filiz; hareket, süreklilik, canlılık ve yöneliş | Merkezden dışa doğru sürekli ve canlı bir eğilim, akış ve doğrultu değiştirme hareketini ifade eder |
| د | Kapı; geçiş, ayrım, sınır ve bir tarafa kapanma/açılma | Belirli bir sınıra çekilme, eşikten geçerek ana mecradan kopma ve kendi sınırını oluşturma etkisini kurar |
| عند | Odak noktasından kopup ayrışarak kendi sınırını ve yönünü kurma hareketi | İdrak ve akışın ortak çizgiyi terk edip belirgin bir eşikten yana geçmesi; ontolojik olarak bir odağın nezdinde bulunmayı, ahlaki olarak ise ortak doğrudan sapıp kendi tarafında inatla kapanmayı doğrur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden ayrılıp tek başına otlayan veya yoldan sapan deve (en-nâkatü'l-anûd) ile akış mecrasından dışarı patlayıp durmaksızın fışkıran damar (el-ırku'l-ânid) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair er-Râî en-Nümeyrî bir beytinde sağanak bulutunun suyunu tek bir tarafa ve durmaksızın boşaltmasını anlatırken bu kökü kullanır: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة / دعصاً أرذّ عليه فرق عند |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem dilcilerinin ve sahabe hutbelerinin aktardığı üzere, Hz. Ebû Bekir'in hilafet konuşmasında adalet ve istikametten sapan, kendi başına buyruk idareciyi tanımlamak üzere meliken anûden (مَلِكاً عَنُوداً) ifadesi yer alır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn; Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-Arab; Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde عند kökü, merkezi ve güney kollarında mekânsal yakınlık, yönelme, bir şeyin yanında veya nezdinde bulunma ve ana eksenden bir tarafa sapma semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Arapçada kök çift yönlü bir morfo-semantik derinlik kazanmıştır: Birincisi, konum ve nispilik bildiren zarfiyet (katında, nezdinde, yanında); ikincisi ise ana eksenden kopup kendi tarafına kapanmayı bildiren fiilî ve ahlaki sapmadır (inad, unûd). İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle karşılanan bir kök yerine yakın yönelim ve bağlam bildiren yapılar görülmekle birlikte, Arapçadaki zarf yapısının Sami dillerindeki yönelme ve yanındalık ilişkisini ifade eden edatlaşmış isimlerle fonksiyonel akrabalığı açıktır. Akadcadaki yön, taraf veya yan bildiren idu/ida morfemleriyle kavramsal bir örtüşme bulunsa da kök harfleri düzeyinde birebir üçlü soydaşlık sınırlıdır. Arapça, kökün taşıdığı taraf, yan ve açı manasını hem bir varlığın hüküm ve yetki alanını (zarf boyutu) hem de bu yetkiyi tanımayıp kendi dar nezdine çekilenin isyankâr katılığını (anîd boyutu) mükemmel bir semantik bütünlükle muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin yanı, ciheti ve haddi aşarak yan tarafa sapması | Kökün aslı taraf ve nispiliktir; oradan hareketle kişinin kendi sübjektif tarafına çekilip hakka direnmesi türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap sahasında nispilik, yakınlık ve sapma kavramları | Kuzeybatı Sami dillerinde zarfiyet işlevi çoğunlukla başka edatlarla görülürken, kökün yan ve nezd anlamı Arapçada kurumsallaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan üçlü morfolojik karşılık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عند | Anlamlı | Bir tarafa sapmak, nezdinde olmak, direnmek | Yoldan ayrılmak, hakikati bildiği halde kendi tarafına çekilip inat etmek ve bir şeyin bitişiğinde/hükmünde bulunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عدن | Anlamlı | Bir yerde yerleşmek, kalıcı olmak, maden yatağı | Bir mekânda istikrar bulmak, kök salmak ve ayrılmamak; cennetin vasfı olarak ebedi ikamet | Kur'an'da geçer; yerleşiklik yönüyle zıt kutuplu bir kararlılık taşır |
| دنع | Anlamlı | Alçalmak, soysuzlaşmak, ahlaken düşmek | Kişinin onursuz ve aşağılık işlere meyletmesi, karakter zaafı | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir |
| دعن | Anlamlı | İtaat etmek, boyun eğmek, uysallaşmak | İtiraz etmeksizin emre uymak, teslimiyet göstermek | Kur'an'da geçmez; Tahzîb müsta'mel sayar, hedef kökün inadına anlamsal zıddıdır |
| ندع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı nadir/şüphelidir |
| نعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök oluşmamıştır | Kur'an'da geçmez; kadim sözlüklerde mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عند | Merkez | Nezdiyet, hüküm alanı ve doğrudan saparak direnme | Bir varlığın yetki/ilim dairesinde bulunmayı; ahlaki olarak ise gerçeği bile bile kendi tarafına çekilip direnmeyi ifade eder | Mekân, hüküm, itikat ve isyan boyutlarını cem eder |
| لدن | Komşu | Katında olma, vasıtasız yakınlık | Kaynağın bizzat kendisine, aracısız ve en mahsus başlangıç noktasına işaret eder | عند köküne göre daha özel, daha deruni ve vasıtasız ilahi katı bildirir |
| مع | Komşu | Birliktelik, refakat | İki veya daha fazla unsurun zaman, mekân veya hükümde bir arada bulunması | عند hüküm ve yetki nezdiyetini kurarken, bu kök doğrudan beraberliği anlatır |
| لدا | Komşu | Yanında, huzurunda bulunma | Zamansal ve mekânsal olarak bir şeyin hemen yanında, eşiğinde veya karşı karşıya olma hali | عند kadar geniş bir hüküm, sahiplik ve itikadi kanaat dairesi içermez |
| قصد | Zıt | İstikamet, adalet, orta yol | Doğru yoldan sapmaksızın, ifrat ve tefrite kaçmadan hedefe dosdoğru yönelme | عند kökünün yoldan çıkma ve inatla sapma anlamına tam zıttır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عند | Nezdinde, katında; haktan sapıp inat eden | Varlığın mülkiyet ve hüküm alanında bulunmasını veya kendi tarafına sapıp hakka karşı direnmesini anlatır | Kesin |
| Latince | apud / pertinax, obstinatus | Nezdinde, huzurunda / inatçı, dik başlı | Apud kelimesi nezdiyet ve hüküm bildiren zarfiyet yönünü, pertinax ve obstinatus ise hakikate karşı direnen inatçı vasfını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | in the presence of, with / obstinate, recalcitrant | Katında, nezdinde / dik kafalı, inatla direnen | With veya in the presence of zarfiyet boyutunu verir ancak ilahi otorite vurgusunu eksik bırakır; obstinate ise bile bile gerçeğe direnen tavrı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | bei / widerspenstig, halsstarrig | Yanında, nezdinde / dik başlı, boyun eğmez | Bei edatı mülkiyet ve göreli konumu karşılar; widerspenstig ise hakikati bildiği halde karşı cephe oluşturan cebbârâne tutumu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | auprès de, chez / obstiné, récalcitrant | Katında, nezdinde / inatçı, ayak direyen | Chez ve auprès de kavramları otorite ve nispilik alanını, obstiné ise haktan sapan mütekebbir direnci karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عِنْدَ اللّٰهِ | İlahi mülkiyet, hüküm ve hakiki değer ölçüsü | Amellerin gerçek karşılığının ve nihai hükmün yalnızca Allah'a ait olduğu bağlamlar; Bakara 2:54, Âl-i İmrân 3:169, Şûrâ 42:36 |
| عِنْدَهُ عِلْمُ / مَفَاتِحُ | Gaybın, kaderin ve mutlak bilginin tek kaynağı | İnsanın erişemeyeceği varoluşsal bilginin yalnızca Allah nezdinde saklı tutulduğu bağlamlar; En'âm 6:59, Ra'd 13:39, Zuhruf 43:85 |
| عِنْدِي / عِنْدَكُمْ | İnsanın zannı, iddiası, geçici imkânı veya sübjektif kanaati | İnsanın sahip olduğunu sandığı servet veya ileri sürdüğü delilsiz iddialar; En'âm 6:58, Kasas 28:78, Nahl 16:96 |
| عَنِيدٍ | Hakikati bildiği halde kibrinden dolayı haktan sapan zorba inkârcı | Peygamberlerin tebliğine karşı bilerek ve zorbalıkla ayak direyen zümrelerin nitelenmesi; Hûd 11:59, İbrâhîm 14:15, Kâf 50:24 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar, tenzih ve rü'yetullah | Allah'a isnat edilen nezdiyetin (ındallâh) mekânsal ve zamansal bir yakınlık mı yoksa rütbe, şeref ve hüküm yakınlığı mı olduğu meselesi | Mekândan münezzeh kılınarak manevi mertebe ve ilahi otorite dairesi olarak yoğunlaşmıştır |
| Fıkıh | Hüküm kaynağı ve indî içtihat eleştirisi | Fıkhî hükmün ilahi vahye mi dayandığı yoksa şahsın indî (sübjektif ve temelsiz) kanaatinden mi neşet ettiği ayrımı | Kişisel heva ve temelsiz sübjektif yargıyı niteleyen bir sınır terimine dönüşmüştür |
| Tefsir | Gayb bilgisi ve inkârcı psikolojisi | Ayetlerdeki ınde zarflarının gaybî bilginin tekeline, anîd sıfatının ise bilerek inkâr eden inatçı kâfire delaleti | Hükümranlığın mutlaklığı ve küfr-i inâdînin psikolojik ve ahlaki anatomisi üzerine yoğunlaşmıştır |
| Hadis | Kulun Rabbine yakınlığı ve fitne uyarısı | Kulun nafilelerle Allah katındaki mevki kazanması ve ümmetin başına geçecek zâlim ve müstebit (anûd) yöneticiler | İhlas ile kazanılan manevi derece ve istikameti terk eden zorbalık vasfı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mutlak otorite ve nihai ölçü | İlahi nezdiyet ve hükümranlık | İnsanın değer yargılarını aşkın bir mercie bağlama | Varlıkların nihai hakikati ve amellerin karşılığı ancak ilahi nezdiyette netleşir; insanın göreli hükümleri bu terazide tartılır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik yetki ve zannın elenmesi | Mutlak bilgiye nispet ve sübjektivizmin reddi | İndî görüş ile tahkik edilmiş hakikat arasındaki sınırın çizilmesi | Bilgi ancak sağlam delile dayanırsa değer taşır; sübjektif zan ve tarafgir inat (inad) bilginin önündeki en büyük engeldir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ahlakı ve otorite kullanımı | İstibdat ve keyfiliğin zıddı; cebbârâne inadın reddi | Hukuk tanımaz zorbalığın sınırlandırılması | Kur'an'da her cebbârın anîd olarak anılması, siyasi gücü elinde tutanın gerçeğe karşı körleşerek kendi dar iktidarına çekilmesini mahkûm eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet bilinci ve sermaye ahlakı | Emanet şuuru ve geçicilik idraki | İnsanın mülkiyeti mutlaklaştırmasını engelleme | İnsanın katındaki servet tükenicidir, Allah'ın katındaki ise kalıcıdır; mülkiyet kibri (Kārûn örneği) iktisadi adaleti bozar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Referans noktası ve vektörel sapma | Fizikte ve geometride bir olayın veya büyüklüğün ancak belirli bir koordinat merkezine göre (nezdinde) tanımlanabilmesi; sistemin ana vektöründen sapıp kendi başına açı yapan kırılma | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel çelişki direnci ve sübjektivizm | Sosyal psikolojide kişinin kendi inanç veya çıkar kalıbıyla uyuşmayan nesnel veriyi bile bile reddedip kendi pozisyonuna saplanması (doğrulama yanlılığı ve inat) | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün zarf halini (ınde) sadece fiziksel bir "yanında olma" mesafesine, sıfat halini (anîd) ise sıradan bir mizaç kaprisi veya inatçılık huysuzluğuna indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnde, varlığın ilahi ilim, tasarruf ve nihai hüküm sahasında bulunmasını; anîd ise hakkı bütün delilleriyle bildiği halde kibrinden ötürü hakikat dairesinden çıkıp karşı cephe açan ontolojik ve siyasi bir başkaldırıyı kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah katında olmayı mekânsal tasavvur ederek müşebbihe hatasına düşmek veya peygamberlere direnen inkârcıların tavrını fikir hürriyeti yahut basit bir kanaat farkı gibi görüp küfrün bilinçli düşmanlık boyutunu ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontoloji, bilgi ve ahlak teorisindeki nispilik ve mutlaklık dengesini kurar; insana kendi göreli konumunu (kendi ındiyetini) bildirip nihai ölçünün Allah katında (ındallâh) olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gaybın anahtarlarının ve nihai ilmin yalnız Allah'a ait olduğunu bildiren ayetlerde, mülkiyetin fani olduğunu hatırlatan iktisadi uyarılarda ve cebbâr inkârcıların akıbetini tasvir eden kıssalarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi aklını, servetini veya iktidarını mutlak bir otorite zannetme yanılgısını yıkar; doğruyu bilmesine rağmen gurur ve menfaat yüzünden teslim olmayan tavrın psikolojik sapkınlığını deşifre eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSürüden veya yoldan ayrılıp kendi başına yana çekilen deve ve mecrasından patlayıp durmaksızın fışkıran damar hareketi; bir şeyin yanı ve kıyısı.
- Soyut anlamBir mercie göreli olarak bağlanma, onun hüküm ve yetki alanında bulunma hali; epistemik ve ahlaki olarak ise hakikatin ana ekseninden sapıp kendi sübjektif tarafında kaskatı kesilerek direnme tutumu.
- Sistematik karşılıkEpistemik ve ontolojik hiyerarşide referans noktasının tayini; beşerî zannın izafiyeti karşısında ilahi hükmün mutlaklığı ve bu mutlaklığa karşı bilerek direnen cebbârâne iradenin iflası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ana ekseni ve mutlak ilahi referans noktasını (ındallâh) temsil eder; bu merkezden ayrılan yönelimi ifade eder. parametresi ana istikametten yana doğru gerçekleşen sapma açısını (unûd) gösterir. Sapma açısı zıt kutba yaklaştıkça (), sistemin mutlak referansın koruyucu ve kuşatıcı hakikat dairesi içindeki kabul payı sıfıra iner; bu da hakkı bile bile karşı cepheye geçen cebbâr bir inatçının (anîd) ontolojik hüsranını simgeler.