عند

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ن-د22 sîga, 236 mücavir kök, 189 ayet, 62 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خزنكتبعِنْدَنَاأجرعِنْدِيعندألهعِنْدَهُمْرببعِنْدَهُعهدقولثوبعَنِيدٍعِنْدَمقت

KökSîga 22Ayet 189Sure 62Mücavir 236

▶ Ağı aç (3B)

عند

ع - ن - د

KÖK
  • 201 geçiş
  • 189 ayet
  • 22 sîga
  • 13 sözlük

“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.561 harf
باب العين والدّال والنون معهما ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان عدن: عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة. والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن. وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد: ولقد يعلم صبحي أنّـنـي بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل والعَدَنُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.091 harf
عَنَدَ عن الطريق يَعْنُدُ بالضم عُنوداً، أي عدل، فهو عَنودٌ. والعَنودُ أيضاً من النوق: التي ترعى ناحيةً، والجمع عُنُدٌ. وعَنَدَ العرقُ أيضاً: سال ولم يرْقأ، وهو عِرقٌ عانِدٌ. وأعْنَدَ في قيئِهِ، أي اتَّبع بعضه بعضاً. والعَنَدُ بالتحريك: الجانبُ. يقال: هو يمشي وَسَطاً، لا عَنَدا. وعَنَدَ يَعْنِدُ بالكسر عُنُوداً، أي خالفَ وردّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو عَنيدٌ وعانِدٌ، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.130 harf
باب العين والدال مع النون عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة . عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR24.772 harf
(باب العين والنون وما يثلثهما([1])) (عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه. فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.396 harf
- عند: لفظ موضوع للقرب، فتارة يستعمل في المكان، وتارة في الاعتقاد، نحو أن يقال: عندي كذا، وتارة في الزلفى والمنزلة، وعلى ذلك قوله: ﴿بل أحياء عند ربهم﴾ [آل عمران/169]، ﴿إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴾ [الأعراف/206]، ﴿فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴾ [فصلت/ 38]، ﴿قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11]، وعلى هذا النحو قيل: الملائكة المقربون عند الله، قال: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR416 harf
ع ن د فلان عنيد ومعاند‏:‏ يعرف الحقّ فيأباه ويكون منه في شقّ من العند وهو الجانب‏.‏ ورجل عنود‏:‏ يحل وحده لا يخالط الناس‏.‏ قال‏:‏ ومولًى عنود ألحقته جريرة وقد تلحق المولى العنود الجرائر ومن المستعار‏:‏ عرق عاند‏:‏ لا يرقأ‏.‏ وسحابة عنود‏:‏ لا تكاد تقعل‏.‏ قال الراعي‏:‏ باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة دعصاً أرذّ عليه فرق عند واستعنده اعلدم والقيء إذا كثر خروجه منه‏.‏ يقول الرجل‏:‏ هو عندي كذا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.509 harf
قال الله تعالى: أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ. قال قتادة: العنيدُ الْمُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى. وقال تعالى: وخاب كلُّ جَبَّارٍ عَنيدٍ. عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه. ورجل عَنِيدٌ: عانِدٌ، وهو من التجبُّرِ. وفي خطبة أَبي بكر، رضي الله عنه: وستَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً ومَلِكاً عَنوداً؛ العَنُودُ والعَنِيدُ بمعنىً وهما فَعِيلٌ وفَعُولٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR495 harf
* ع ن د * * عَنَدَ * من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو * عنِيدٌ * و * عَانِدٌ * و * عَانَدَه * * مُعانَدَةً * و * عِنَاداً * بالكسر عارضه و * عِنْدَ * حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى { رحمة من
Maddenin bağlantısı

* ع ن د * * عَنَدَ * من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو * عنِيدٌ * و * عَانِدٌ * و * عَانَدَه * * مُعانَدَةً * و * عِنَاداً * بالكسر عارضه و * عِنْدَ * حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى ﴿رحمة من عندنا﴾ وقال ﴿من لدنا﴾ ولا يقال مضيت إلى عندك ولا إلى لدنك وقد يغرى بها تقول عندك زيدا أي خذه

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.215 harf
عند عن الحق، والشيء، والطريق، كنصر وسمع هكذا في النسخ. والصواب: وضرب. وهذه عن الفراء في نوادره، فإنه قال عند عن الطريق يعند، بالكسر، لغة في يعند بالضم، فتأمل. وكرم، يعند، ويعند، ويعند عنودا كقعود، وعندا، محركة: تباعد ومال وعدل وانحرف إلى عند أي جانب. ومن المجاز: عند العرق يعند ويعند ويعند، هو من الأبواب الثلاة، نصر وضرب وكرم، الثانية عن الفراء: سال فلم يرقأ، كأعند، وهذه عن الصاغاني، وهو عرق
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.495 harf
عَنَدَ عَنْهُ 1 عَنَدَ عَنْهُ ذ , aor. عَنُدَ (S, O, L, Msb, K) and عَنِدَ , (Fr, O, L,) inf. n. عُنُودٌ; (S, O, L, Msb, K;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ , (L, K,) inf. n. عَنَدٌ; (L, TA;) and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) He declined, or deviated, from it, (S, O, L, Msb, K,) namely, the road, (S, O, L, K,) or the right course, (Msb,) and what was right or just or due, and from a thing; (L;) he went
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.820 harf
عَنَدَ عَنَدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 ) a. [ 'An ], Turned away, deviated, swerved from. b. Was rebellious, disobedient; was obstinate, perverse, stubborn. c. Transgressed. عَنِدَ عَنِدَ A ( n. ac. عَنَد 4 ) عَنُدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 ) a. see supra (a) , ( b ). عَاْنَدَ عَاْنَدَ III , a. Resisted, opposed, withstood. أَعْنَدَ أَعْنَدَ IV , a. Followed, dogged the footsteps of.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR27.385 harf
عند عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) - عَنِيْد عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) + الكائن: يعلم الحق ثم يخالفه كبراُ واتباعاً لهوى نفسه: في اتجاه نحو هدف أو غاية، يسير مخالفاً لما يعلم أنه اتجاه صواب، في الجدل أو العمل، ويخالف ما تراه الأغلبية كذلك، وذلك كبراً وعلواً واتباعاً لهوى عَنِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من "
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler236 mücavir (540 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. ربب

    62 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  3. خزن

    6 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  4. قول

    71 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  5. أجر

    14 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  6. علم

    44 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  7. ثوب

    6 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

  8. حرم

    10 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  9. عهد

    7 ortak ayet · Söz

  10. خير

    16 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  11. كتب

    21 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  12. مقت

    3 ortak ayet · Mikat (tı) ile sicim demektir

Geçtiği ayetler(189)

  1. … فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

    KatındaHani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.

  2. … آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    KatındaŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

  3. … قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

    KatındaMü’minlerle karşılaştıkları zaman, inandık derlerdi, birbirleriyle baş başa kaldıklarında, Rabbınızın katında, aleyhinde delil göstersinler diye mi Allah’ın size açıkladığını onlara anlatıyorsunuz, buna aklınız ermiyormu? diye birbirlerini uyarırlardı.

  4. وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    KatındaSayılı günlerden başka asla bize ateş dokunmayacaktır dediler. Deki: Siz Allah katından bir söz mü aldınız? Öyleyse Allah asla sözünden caymaz. Yoksa Allah’a karşı bilmediğiniz bir şey mi söylüyorsunuz.

  5. قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    KatındaDe ki; Allah katında ahiret yurdu başkalarının değil de yalnız sizin ise, bu iddiada samimi iseniz haydin, ölümü isteyin.

  6. وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

    KatındaNamazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.

  7. بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    KatındaHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.

  8. … حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ …

    KatındaVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

  9. … مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ …

    KatındaRabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.

  10. … وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ …

    KatındaSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعند
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerلدن, مع, لدا
Zıt Kökقصد
Çekirdek Özet 1Ana mecradan veya sürüden yana doğru sapmak, kendi başına tarafa çekilmek; bir şeyin yanı, bitişiği, nezdinde bulunma durumu
Çekirdek Özet 2Varlıkların ilahi ilim, kudret, mülkiyet ve hüküm nezdindeki mutlak bağımlılığı ile hakikati bildiği halde kendi zannına ve yanına saparak direnme hali
Çekirdek Özet 3Göreliliğin, nezdiyetin ve yetki alanının tespiti; hakka teslim olmak yerine kendi sübjektif tarafını (indîliğini) mutlaklaştırıp ilahi nizama karşı inatla direnmenin reddi
Kritik Hata RiskiZarf formunu yalnızca fiziksel/mekânsal bir "yanında/katında" birlikteliği sanmak veya sıfat formunu basit bir psikolojik huysuzluk derekesine indirgeyerek ontolojik ve epistemik sapma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عنDoğru doğrultudan veya ana gövdeden yana doğru sapma, uzanma, öne çıkma ve zorluk üretme; عنت, عنق, عنب, عنكب köklerinde görüldüğü üzere bir yöne eğilme, boyun verme veya zorluğa uğramaدKapı ve geçiş imgesine dayalı olarak sapma eylemini kesin bir ayrışma, tek başına bir tarafa geçip orada sabitlenme ve karşıt bir cephe kurma biçiminde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, idrak ve odaklanma noktasıBilincin, algının veya bir şeyin odaklandığı merkezi kaynağı ve bakış yönünü temsil eder
نBalık, filiz; hareket, süreklilik, canlılık ve yönelişMerkezden dışa doğru sürekli ve canlı bir eğilim, akış ve doğrultu değiştirme hareketini ifade eder
دKapı; geçiş, ayrım, sınır ve bir tarafa kapanma/açılmaBelirli bir sınıra çekilme, eşikten geçerek ana mecradan kopma ve kendi sınırını oluşturma etkisini kurar
عندOdak noktasından kopup ayrışarak kendi sınırını ve yönünü kurma hareketiİdrak ve akışın ortak çizgiyi terk edip belirgin bir eşikten yana geçmesi; ontolojik olarak bir odağın nezdinde bulunmayı, ahlaki olarak ise ortak doğrudan sapıp kendi tarafında inatla kapanmayı doğrur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSürüden ayrılıp tek başına otlayan veya yoldan sapan deve (en-nâkatü'l-anûd) ile akış mecrasından dışarı patlayıp durmaksızın fışkıran damar (el-ırku'l-ânid)
Cahiliye şiiri kullanımıŞair er-Râî en-Nümeyrî bir beytinde sağanak bulutunun suyunu tek bir tarafa ve durmaksızın boşaltmasını anlatırken bu kökü kullanır: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة / دعصاً أرذّ عليه فرق عند
Erken Arapça kullanımErken dönem dilcilerinin ve sahabe hutbelerinin aktardığı üzere, Hz. Ebû Bekir'in hilafet konuşmasında adalet ve istikametten sapan, kendi başına buyruk idareciyi tanımlamak üzere meliken anûden (مَلِكاً عَنُوداً) ifadesi yer alır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn; Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-Arab; Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde عند kökü, merkezi ve güney kollarında mekânsal yakınlık, yönelme, bir şeyin yanında veya nezdinde bulunma ve ana eksenden bir tarafa sapma semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Arapçada kök çift yönlü bir morfo-semantik derinlik kazanmıştır: Birincisi, konum ve nispilik bildiren zarfiyet (katında, nezdinde, yanında); ikincisi ise ana eksenden kopup kendi tarafına kapanmayı bildiren fiilî ve ahlaki sapmadır (inad, unûd). İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle karşılanan bir kök yerine yakın yönelim ve bağlam bildiren yapılar görülmekle birlikte, Arapçadaki zarf yapısının Sami dillerindeki yönelme ve yanındalık ilişkisini ifade eden edatlaşmış isimlerle fonksiyonel akrabalığı açıktır. Akadcadaki yön, taraf veya yan bildiren idu/ida morfemleriyle kavramsal bir örtüşme bulunsa da kök harfleri düzeyinde birebir üçlü soydaşlık sınırlıdır. Arapça, kökün taşıdığı taraf, yan ve açı manasını hem bir varlığın hüküm ve yetki alanını (zarf boyutu) hem de bu yetkiyi tanımayıp kendi dar nezdine çekilenin isyankâr katılığını (anîd boyutu) mükemmel bir semantik bütünlükle muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin yanı, ciheti ve haddi aşarak yan tarafa sapmasıKökün aslı taraf ve nispiliktir; oradan hareketle kişinin kendi sübjektif tarafına çekilip hakka direnmesi türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap sahasında nispilik, yakınlık ve sapma kavramlarıKuzeybatı Sami dillerinde zarfiyet işlevi çoğunlukla başka edatlarla görülürken, kökün yan ve nezd anlamı Arapçada kurumsallaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan üçlü morfolojik karşılık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عندAnlamlıBir tarafa sapmak, nezdinde olmak, direnmekYoldan ayrılmak, hakikati bildiği halde kendi tarafına çekilip inat etmek ve bir şeyin bitişiğinde/hükmünde bulunmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عدنAnlamlıBir yerde yerleşmek, kalıcı olmak, maden yatağıBir mekânda istikrar bulmak, kök salmak ve ayrılmamak; cennetin vasfı olarak ebedi ikametKur'an'da geçer; yerleşiklik yönüyle zıt kutuplu bir kararlılık taşır
دنعAnlamlıAlçalmak, soysuzlaşmak, ahlaken düşmekKişinin onursuz ve aşağılık işlere meyletmesi, karakter zaafıKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir
دعنAnlamlıİtaat etmek, boyun eğmek, uysallaşmakİtiraz etmeksizin emre uymak, teslimiyet göstermekKur'an'da geçmez; Tahzîb müsta'mel sayar, hedef kökün inadına anlamsal zıddıdır
ندعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök kullanımı tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı nadir/şüphelidir
نعدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök oluşmamıştırKur'an'da geçmez; kadim sözlüklerde mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عندMerkezNezdiyet, hüküm alanı ve doğrudan saparak direnmeBir varlığın yetki/ilim dairesinde bulunmayı; ahlaki olarak ise gerçeği bile bile kendi tarafına çekilip direnmeyi ifade ederMekân, hüküm, itikat ve isyan boyutlarını cem eder
لدنKomşuKatında olma, vasıtasız yakınlıkKaynağın bizzat kendisine, aracısız ve en mahsus başlangıç noktasına işaret ederعند köküne göre daha özel, daha deruni ve vasıtasız ilahi katı bildirir
معKomşuBirliktelik, refakatİki veya daha fazla unsurun zaman, mekân veya hükümde bir arada bulunmasıعند hüküm ve yetki nezdiyetini kurarken, bu kök doğrudan beraberliği anlatır
لداKomşuYanında, huzurunda bulunmaZamansal ve mekânsal olarak bir şeyin hemen yanında, eşiğinde veya karşı karşıya olma haliعند kadar geniş bir hüküm, sahiplik ve itikadi kanaat dairesi içermez
قصدZıtİstikamet, adalet, orta yolDoğru yoldan sapmaksızın, ifrat ve tefrite kaçmadan hedefe dosdoğru yönelmeعند kökünün yoldan çıkma ve inatla sapma anlamına tam zıttır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعندNezdinde, katında; haktan sapıp inat edenVarlığın mülkiyet ve hüküm alanında bulunmasını veya kendi tarafına sapıp hakka karşı direnmesini anlatırKesin
Latinceapud / pertinax, obstinatusNezdinde, huzurunda / inatçı, dik başlıApud kelimesi nezdiyet ve hüküm bildiren zarfiyet yönünü, pertinax ve obstinatus ise hakikate karşı direnen inatçı vasfını karşılarGüçlü
İngilizcein the presence of, with / obstinate, recalcitrantKatında, nezdinde / dik kafalı, inatla direnenWith veya in the presence of zarfiyet boyutunu verir ancak ilahi otorite vurgusunu eksik bırakır; obstinate ise bile bile gerçeğe direnen tavrı yansıtırGüçlü
Almancabei / widerspenstig, halsstarrigYanında, nezdinde / dik başlı, boyun eğmezBei edatı mülkiyet ve göreli konumu karşılar; widerspenstig ise hakikati bildiği halde karşı cephe oluşturan cebbârâne tutumu ifade ederGüçlü
Fransızcaauprès de, chez / obstiné, récalcitrantKatında, nezdinde / inatçı, ayak direyenChez ve auprès de kavramları otorite ve nispilik alanını, obstiné ise haktan sapan mütekebbir direnci karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عِنْدَ اللّٰهِİlahi mülkiyet, hüküm ve hakiki değer ölçüsüAmellerin gerçek karşılığının ve nihai hükmün yalnızca Allah'a ait olduğu bağlamlar; Bakara 2:54, Âl-i İmrân 3:169, Şûrâ 42:36
عِنْدَهُ عِلْمُ / مَفَاتِحُGaybın, kaderin ve mutlak bilginin tek kaynağıİnsanın erişemeyeceği varoluşsal bilginin yalnızca Allah nezdinde saklı tutulduğu bağlamlar; En'âm 6:59, Ra'd 13:39, Zuhruf 43:85
عِنْدِي / عِنْدَكُمْİnsanın zannı, iddiası, geçici imkânı veya sübjektif kanaatiİnsanın sahip olduğunu sandığı servet veya ileri sürdüğü delilsiz iddialar; En'âm 6:58, Kasas 28:78, Nahl 16:96
عَنِيدٍHakikati bildiği halde kibrinden dolayı haktan sapan zorba inkârcıPeygamberlerin tebliğine karşı bilerek ve zorbalıkla ayak direyen zümrelerin nitelenmesi; Hûd 11:59, İbrâhîm 14:15, Kâf 50:24

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar, tenzih ve rü'yetullahAllah'a isnat edilen nezdiyetin (ındallâh) mekânsal ve zamansal bir yakınlık mı yoksa rütbe, şeref ve hüküm yakınlığı mı olduğu meselesiMekândan münezzeh kılınarak manevi mertebe ve ilahi otorite dairesi olarak yoğunlaşmıştır
FıkıhHüküm kaynağı ve indî içtihat eleştirisiFıkhî hükmün ilahi vahye mi dayandığı yoksa şahsın indî (sübjektif ve temelsiz) kanaatinden mi neşet ettiği ayrımıKişisel heva ve temelsiz sübjektif yargıyı niteleyen bir sınır terimine dönüşmüştür
TefsirGayb bilgisi ve inkârcı psikolojisiAyetlerdeki ınde zarflarının gaybî bilginin tekeline, anîd sıfatının ise bilerek inkâr eden inatçı kâfire delaletiHükümranlığın mutlaklığı ve küfr-i inâdînin psikolojik ve ahlaki anatomisi üzerine yoğunlaşmıştır
HadisKulun Rabbine yakınlığı ve fitne uyarısıKulun nafilelerle Allah katındaki mevki kazanması ve ümmetin başına geçecek zâlim ve müstebit (anûd) yöneticilerİhlas ile kazanılan manevi derece ve istikameti terk eden zorbalık vasfı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMutlak otorite ve nihai ölçüİlahi nezdiyet ve hükümranlıkİnsanın değer yargılarını aşkın bir mercie bağlamaVarlıkların nihai hakikati ve amellerin karşılığı ancak ilahi nezdiyette netleşir; insanın göreli hükümleri bu terazide tartılırKesin
İlmiEpistemolojik yetki ve zannın elenmesiMutlak bilgiye nispet ve sübjektivizmin reddiİndî görüş ile tahkik edilmiş hakikat arasındaki sınırın çizilmesiBilgi ancak sağlam delile dayanırsa değer taşır; sübjektif zan ve tarafgir inat (inad) bilginin önündeki en büyük engeldirGüçlü
SiyasiYönetim ahlakı ve otorite kullanımıİstibdat ve keyfiliğin zıddı; cebbârâne inadın reddiHukuk tanımaz zorbalığın sınırlandırılmasıKur'an'da her cebbârın anîd olarak anılması, siyasi gücü elinde tutanın gerçeğe karşı körleşerek kendi dar iktidarına çekilmesini mahkûm ederGüçlü
İktisadiMülkiyet bilinci ve sermaye ahlakıEmanet şuuru ve geçicilik idrakiİnsanın mülkiyeti mutlaklaştırmasını engellemeİnsanın katındaki servet tükenicidir, Allah'ın katındaki ise kalıcıdır; mülkiyet kibri (Kārûn örneği) iktisadi adaleti bozarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerReferans noktası ve vektörel sapmaFizikte ve geometride bir olayın veya büyüklüğün ancak belirli bir koordinat merkezine göre (nezdinde) tanımlanabilmesi; sistemin ana vektöründen sapıp kendi başına açı yapan kırılmaGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel çelişki direnci ve sübjektivizmSosyal psikolojide kişinin kendi inanç veya çıkar kalıbıyla uyuşmayan nesnel veriyi bile bile reddedip kendi pozisyonuna saplanması (doğrulama yanlılığı ve inat)Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün zarf halini (ınde) sadece fiziksel bir "yanında olma" mesafesine, sıfat halini (anîd) ise sıradan bir mizaç kaprisi veya inatçılık huysuzluğuna indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamİnde, varlığın ilahi ilim, tasarruf ve nihai hüküm sahasında bulunmasını; anîd ise hakkı bütün delilleriyle bildiği halde kibrinden ötürü hakikat dairesinden çıkıp karşı cephe açan ontolojik ve siyasi bir başkaldırıyı kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah katında olmayı mekânsal tasavvur ederek müşebbihe hatasına düşmek veya peygamberlere direnen inkârcıların tavrını fikir hürriyeti yahut basit bir kanaat farkı gibi görüp küfrün bilinçli düşmanlık boyutunu ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontoloji, bilgi ve ahlak teorisindeki nispilik ve mutlaklık dengesini kurar; insana kendi göreli konumunu (kendi ındiyetini) bildirip nihai ölçünün Allah katında (ındallâh) olduğunu öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gaybın anahtarlarının ve nihai ilmin yalnız Allah'a ait olduğunu bildiren ayetlerde, mülkiyetin fani olduğunu hatırlatan iktisadi uyarılarda ve cebbâr inkârcıların akıbetini tasvir eden kıssalarda.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi aklını, servetini veya iktidarını mutlak bir otorite zannetme yanılgısını yıkar; doğruyu bilmesine rağmen gurur ve menfaat yüzünden teslim olmayan tavrın psikolojik sapkınlığını deşifre eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSürüden veya yoldan ayrılıp kendi başına yana çekilen deve ve mecrasından patlayıp durmaksızın fışkıran damar hareketi; bir şeyin yanı ve kıyısı.
  • Soyut anlamBir mercie göreli olarak bağlanma, onun hüküm ve yetki alanında bulunma hali; epistemik ve ahlaki olarak ise hakikatin ana ekseninden sapıp kendi sübjektif tarafında kaskatı kesilerek direnme tutumu.
  • Sistematik karşılıkEpistemik ve ontolojik hiyerarşide referans noktasının tayini; beşerî zannın izafiyeti karşısında ilahi hükmün mutlaklığı ve bu mutlaklığa karşı bilerek direnen cebbârâne iradenin iflası.
  • LaTeX modeliV⃗d=R⃗0+δθ⃗,lim⁡δθ⃗→πP(R0)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde R⃗0 ana ekseni ve mutlak ilahi referans noktasını (ındallâh) temsil eder; V⃗d bu merkezden ayrılan yönelimi ifade eder. δθ⃗ parametresi ana istikametten yana doğru gerçekleşen sapma açısını (unûd) gösterir. Sapma açısı zıt kutba yaklaştıkça (δθ⃗→π), sistemin mutlak referansın koruyucu ve kuşatıcı hakikat dairesi içindeki kabul payı sıfıra iner; bu da hakkı bile bile karşı cepheye geçen cebbâr bir inatçının (anîd) ontolojik hüsranını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع