عند
ع - ن - د
KÖK- 201 geçiş
- 189 ayet
- 22 sîga
- 13 sözlük
“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.561 harfباب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.091 harfعَنَدَ عن الطريق يَعْنُدُ بالضم عُنوداً، أي عدل، فهو عَنودٌ. والعَنودُ أيضاً من النوق: التي ترعى ناحيةً، والجمع عُنُدٌ. وعَنَدَ العرقُ أيضاً: سال ولم يرْقأ، وهو عِرقٌ عانِدٌ. وأعْنَدَ في قيئِهِ، أي اتَّبع بعضه بعضاً. والعَنَدُ بالتحريك: الجانبُ. يقال: هو يمشي وَسَطاً، لا عَنَدا. وعَنَدَ يَعْنِدُ بالكسر عُنُوداً، أي خالفَ وردّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو عَنيدٌ وعانِدٌ، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.130 harfباب العين والدال مع النون
عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة .
عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR24.772 harf(باب العين والنون وما يثلثهما([1]))
(عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه.
فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.396 harf- عند: لفظ موضوع للقرب، فتارة يستعمل في المكان، وتارة في الاعتقاد، نحو أن يقال: عندي كذا، وتارة في الزلفى والمنزلة، وعلى ذلك قوله: ﴿بل أحياء عند ربهم﴾ [آل عمران/169]، ﴿إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴾ [الأعراف/206]، ﴿فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴾ [فصلت/ 38]، ﴿قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11]، وعلى هذا النحو قيل: الملائكة المقربون عند الله، قال: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR416 harfع ن د
فلان عنيد ومعاند: يعرف الحقّ فيأباه ويكون منه في شقّ من العند وهو الجانب.
ورجل عنود: يحل وحده لا يخالط الناس.
قال: ومولًى عنود ألحقته جريرة وقد تلحق المولى العنود الجرائر ومن المستعار: عرق عاند: لا يرقأ.
وسحابة عنود: لا تكاد تقعل.
قال الراعي: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة دعصاً أرذّ عليه فرق عند واستعنده اعلدم والقيء إذا كثر خروجه منه.
يقول الرجل: هو عندي كذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.509 harfقال الله تعالى: أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ. قال قتادة: العنيدُ الْمُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى. وقال تعالى: وخاب كلُّ جَبَّارٍ عَنيدٍ. عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه. ورجل عَنِيدٌ: عانِدٌ، وهو من التجبُّرِ. وفي خطبة أَبي بكر، رضي الله عنه: وستَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً ومَلِكاً عَنوداً؛ العَنُودُ والعَنِيدُ بمعنىً وهما فَعِيلٌ وفَعُولٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR495 harf* ع ن د * * عَنَدَ * من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو * عنِيدٌ * و * عَانِدٌ * و * عَانَدَه * * مُعانَدَةً * و * عِنَاداً * بالكسر عارضه و * عِنْدَ * حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى { رحمة من
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.215 harfعند عن الحق، والشيء، والطريق، كنصر وسمع هكذا في النسخ. والصواب: وضرب. وهذه عن الفراء في نوادره، فإنه قال عند عن الطريق يعند، بالكسر، لغة في يعند بالضم، فتأمل. وكرم، يعند، ويعند، ويعند عنودا كقعود، وعندا، محركة: تباعد ومال وعدل وانحرف إلى عند أي جانب.
ومن المجاز: عند العرق يعند ويعند ويعند، هو من الأبواب الثلاة، نصر وضرب وكرم، الثانية عن الفراء: سال فلم يرقأ، كأعند، وهذه عن الصاغاني، وهو عرق
عند عن الحق، والشيء، والطريق، كنصر وسمع هكذا في النسخ. والصواب: وضرب. وهذه عن الفراء في نوادره، فإنه قال عند عن الطريق يعند، بالكسر، لغة في يعند بالضم، فتأمل. وكرم، يعند، ويعند، ويعند عنودا كقعود، وعندا، محركة: تباعد ومال وعدل وانحرف إلى عند أي جانب. ومن المجاز: عند العرق يعند ويعند ويعند، هو من الأبواب الثلاة، نصر وضرب وكرم، الثانية عن الفراء: سال فلم يرقأ، كأعند، وهذه عن الصاغاني، وهو عرق عاند، قال عمرو بن ملقط: بطعنة يجري لها عانـد كالماء من غائلة الجابيه
وأعند أنفه: كثر سيلان الدم منه. وسئل ابن عباس عن المستحاضة، فقال: إنه عرق عاند، أو ركضة من الشيطان، قال أبو عبيد: العرق العاند: الذي عند وبغى، كالإنسان يعاند، فهذا العرق في كثرة ما يخرج منه بمنزلته، شبه به لكثرة ما يخرج منه على خلاف عادته. وقال الراعي: ونحن تركنا بالفعالي طعـنة لها عاند فوق الذراعين مسبل وقيل: دم عاند: يسيل جانبا. وقال الكسائي: عندت الطعنة تعند وتعند، إذا سال دمها بعيدا من صاحبها، وهي طعنة عاندة. وعند الدم يعند، إذا سال في جانب. وعندت الناقة: رعت وحدها وأنفت أن ترعى مع الإبل، فهي تطلب خيار المرتع، وبعض الإبل يرتع ما وجد. وعند الرجل يعند ويعند عندا وعنودا عتا، وطغى، وجاوز قدره، وخالف الحق، ورده عارفا به، كعاند معاندة، فهو عنيد وعاند، والعنود والعنيد: بمعنى فاعل أو مفاعل، والعنود بالضم: الجور والميل عن الحق.وكان كفر أبي طالب معاندة، لانه عرف الحق وأقر وأنف أن يقال: تبع ابن أخيه، فصار بذكل كافرا. وأعند في قيئه، إذا أتبع بعضه بعضا، وذلك إذا غلب عليه، وكثر خروجه، وهو مجاز، ويقال: استعنده القيء أيضا كما سيأتي. والعاند: البعير الذي يحور عن الطريق، ويعدل عن القصد. وناقة عنود: لا تخألط الإبل، تباعد عنهن فترعى ناحية أبدا، والجمع: عند، وناقة عاند وعاندة، وج أي جمعها جميعا عواند، وعند كركع قالك إذا رحلت فاجعلوني وسطا إني كبير لا أطيق العنـدا
جمع بين الطاء والدال، وهو إكفاء. وفي حديث عمر يذكر سيرته، يصف نفسه بالسياسة، فقال: إني أنهر الفوت وأضم العنود، وألحق القطوف، وأزجر العروض. قال ابن الاثير: العنود من الغبل: الذي لا يخالطها ولا يزال منفردا عنها، وأراد من خرج عن الجماعة أعدته إليها، وعطفته عليها. وقال ابن الأعرابي وأبو نصر: هي التي تكون في طائفة الإبل، أي في ناحيتها. وقال القيسي: العنود من الإبل: التي تعاند الإبل فتعارضها. قال: فإذا قادتهن قدما أمامهن فتلك السلوف. وفي المحكم: العنود من الدواب: المتقدمة في السير، وكذلك هي من حمر الوحش، وناقة عنود: تنكب الطريق من نشاطها وقوتها. و الجمع: عند وعند، قال ابن سيده: وعندي أن عندا لي جمع عنود، لأن فعولا لا يكسر على فعل، وإنما هي جمع عاند. وإياه تبع المصنف، على عادته. والمعاندة: المفارقة والمجانبة، وقد عانده، إذا جانبه، وهو من عند الرجل أصحابه يعند عنودا، إذا ما تركهم واجتاز عليهم وعند عنهم، إذا ما تركهم في سفر، وأخذ في غير طريقهم، أو تخلف عنهم. قال ابن شميل، والعنود كأنه الخلاف والتباعد والترك ?، لو رأيت رجلا بالبصرة من الحجاز لقلت: شد ما عندت عن قومك، أي تباعدت عنهم، والمعاندة: المعارضة بالخلاف لا بالوفاق، وهذا الذي يعرفه العوام. وفي التهذيب: عاند فلان فلانا: فعل مثل فعله، يقال: فلان يعاند فلانا، أي يفعل مثل فعله، وهو يعارضه ويباريه، وقال: والعامة يفسرونه: يعانده: يفعل خلاف فعله. قالك ولا أعرف ذلك ولا أثبته. كالعناد. وفي اللسان: وقد يكون العناد معارضة لغير الخلاف، كما قال الأصمعي، واستخرجه من عند الحبارى، وجعله اسما من عاند الحبارى فرخه، إذا عارضه في الطيران أول ما ينهض، كأنه يعلمه الطيران، شفقة عليه. وعاند البعير خطامه: عارضه، معاندة وعنادا. والمعاندة في الشيء: الملازمة فهو ضد مع معنى المفارقة، ولم ينبه عليه المصنف. وعند مثلثة الأول، صرح به جماهير أهل اللغة، وفي المغنى: وبالكسر أكثر، وفي المصباح: هي اللغة الفصحى. وفي التسهيل: وربما فتحت عينها أو ضمت. ومعناها حضور الشيء ودنوه، وهي ظرف في المكان والزمان بحسب ما تضاف إليه، فإن أضيفت إلى المكان كانت ظرف مكان:، كعند البيت، وعند الدار ونحوه، وإن أضيفت إلى الزمان فكذلك، نحو: عند الصبح، وعند الفجر، وعند الغروب، ونحو ذلك غير متمكن ?، ومثله في الصحاح. وفي اصطلاح النحاة: غير متصرف، أي لازم للظرفية، لا يخرج عنها أصلا. ويدخله من حروف الجر من وحدها، كما أدخلوها على لدن، قال تعالى: رحمة من عندنا وقال تعالى: من لدنا . قال شيخنا: وجره بمن من قبيل الظرفية، فلا يرد، كما صرحوا به، أي إنما يجر بمن خاصة. وفي التهذيب: هي بلغاتها الثلاث أقصى نهايات القرب، ولذلك لم تصغر، وهو ظرف مبهم، ولذلك لم يتمكن إلا في موضع واحد، وهو أن يقال لشيء بلا علم: هذا عندي كذا وكذا، فيقال أولك عند. قال شيخنا: فعند مبتدأ، ولك، خبره، واستعمل غير ظرف، لأنه قصد لفظه، أي هل لك عند تضيفه إليك، نظير قول الآخر: ومن أنتم حتى يكون لكم عند وقول الآخر: كل عند لك عـنـدي لا يساوي نصف عند
فهذا كله قصد الحكم على لفظه دون معناه. وقال الأزهري: زعموا أنه في هذا الموضع يراد به القلب وما فيه المعقول واللب قال: وهذا غير قوي. قلت: وحكآ ثعلب عن الفراء: قالوا: أنت عندي ذاهب، أي في ظني. وقال الليث: وهو في التقريب شبه اللزق، ولا يكاد يجيء في الكلام إلا منصوبا، لأنه لا يكون إلا صفة معمولا فيها، أو مضمرا فيها فعل، إلا في قولهم: أو لك عند. كما تقدم. وقد يغرى بها، أي حالة كونها مضافة لا وحدها، كما فهمه غير واحد من ظاهر عبارة المصنف، لأن الموضوع للإغراء هو مجموع المضاف والمضاف إليه. صرح به شيخنا. ويدل لذلك قوله: عندك زيدا، أي خذه، وقال سيبويه: وقالوا: عندك، تحذره شيئا بين يديه، أو تأمره أن يتقدم، وهو من أسماء الفعل لا يتعدى. وقال الفراء: العرب تأمر من الصفات بعليك، وع،دك، ودونك، وإليك، يقولون: إليك إليك عني، كما يقولون: وراءك وراءك، فهذه الحروف كثيرة. وزعم الكسائي أنه سمع، بينكما البعير فخذاه. فنصب البعير. وأجاز ذلك في كل الصفات التي تفرد، ولم يجزه في اللام، ولا الباء، ولا الكاف، وسمع الكسائي العرب تقول: كما أنت وزيدا، ومكانك ووزيدا. قال الأزهري: وسمعت بعض بني سليم يقول: كما أنتني، يقول: انتظرني في مكانك. قال شيخنا: وبقي عليهم أنهم استعملوا عند في مجرد الحكم من غير نظر لظرفية أو غيرها، كقولهم عندي مال، اما هو بحضرتك، ولما غاب عنك، ضمن معنى الملك والسلطان على الشيء، ومن هنا استعمل في المعاني، فيقال: عنده خير، وما عنده شر، لأن المعاني ليس لها جهات. ومنه فإن أتممت عشرا فمن عندك أي من فضلك. ويكون بمعنى الحكم، يقال: هذا عندي أفضل من هذا، أي في حكم. وأصله في درة الغواص للحريري. ولا تقل: مضى إلى عنده، ولا إلى لدنه وهكذا في الصحاح. وفي درة الغواص: قولهم: ذهبت إلى عنده لحن لا يجوز استعماله، ونسبه للعامة وفرق الدماميني بينها وبين لدن، من وجوه ستة، ورد ما زعمه المعري من اتحادهما، ومحل بسطه المطولات. والعند مثلثة: الناحية. وبالتحريك: الجانب، وقد عاند فلان فلانا، إذا جانبه، ودم عاند: يسيل جانبا. وبه فسر قول الراجز: حب الحبارى ويزف عنده وقال ثعلب المراد بالجانب هنا الاعتراض. والمعنى يعلمه الطيران، كما يعلم العصفور ولده، وأنشد: وكل خنزير يحب ولده حب الحبارى ... الخ ومن المجاز: سحابة عنود، كصبور: كثيرة المطر لا تكاد تقلع، وجمعه: عند، قال الراعي: باتت إلى دفء أرطاة مباشرة دعصا أرذ عليه فرق عنـد نقله الصاغاني. وقدح عنود، وهو الذي يخرج فائزا على غير جهة سائر القداح، نقله الصاغاني. وأعنده الرجل: عارضه بالوفاق، نقله الصاغاني وبالخلاف، ضد. وقال الأزهري: المعاند هو المعارض بالخلاف، لا بالوفاق، وهذا الذي يعرفه العوام. وقد يكون العنادمعارضة لغير الخلاف. وقد تقدم. قلت: فإذا كانت عامة فلا يظهر للضدية كبير معنى، أشار له شيخنا، رحمه الله تعالى. والعندأوة بالكسر، والهمز، قد مر ذكره في باب الهمز، قال أبو زيد: يقال: إن تحت طريقتك لعندأوة أي تحت سكونك لنزوة وطماحا. ومنها من جعل الهمزة زائدة، فذكرها هنا، ومنهم من قال بأصالة الواو فذكرها في المعتل، فوزنه فنعلوة أو فعللوة. ويقال مالي عنه عندد وعندد كجندب وقنفذ. وكذا: ما لي عنه احتيال أي بد، قال:
لقد ظعن الحي الجميع فأصعدوا نعم ليس عما يفعل الله عنـدد وإنما لم يقض عليها أنها فنعل لأن التكرير إذا وقع، وجب القضاء بالزيادة، إلا أن يجيء ثبت. وإنما قضي على النون هاهنا أنها أصل، لأنها ثانية، والنون لا تزاد ثانية إلا بثبت وقال اللحياني: ما لي عن ذاك عندد وعندد، أي محيص. وفي المحكم: ما لي إليه معلندد، سبيل، وما وجدت إلى كذا معلنددا، أي سبيلا. وقال الحياني مرة: ما وجدت إلى ذلك عنددا وعنددا، أي سبيلا. ولا ثبت هنا. وفي اللسان، مادة: علند: ويقال: ما لي عنه معلندد، أي ليس دونه مناخ ولا مقيل إلا القصد نحوه والمعلندد: البلد لا ماء بها ولا مرعى، قال الشاعر: كم دون مهدية من معلندد وذكره أئمة اللغة مفرقا في: علد، وعلند، وعند. ومن المجاز: استعنده القيء، وكذا الدم، إذا غلب وكثر خروجه، كعنده. واستعند البعير، وكذا الفرس: غلبا على الزمام والرسن وعارضا وأبيا الانقياد فجراه. نقله الصاغاني. واستعند عصاه: ضرب بها في الناس، نقله الصاغاني. واستعند الذكر: زنى به فيهم، ونص التكملة: واستعند ذكره: زنى في الناس. واستعند السقاء: اختنثه، أي أماله، فشرب من فيه، أي من فمه. واستعند فلانا من بين القوم قصده. والعندد كجندب: الحيلة والمحيص، يقال: ما لي عنه عندد والعندد أيضا: القديم. وسموا عنادا وعنادة، كسحاب وسحابة، وكتاب وكتابة. وعندة، بفتح فسكون: اسم امرأة من بني مهرة بن حيدان، وهي أم علقمة بن سلمة بن مالك بن الحارث بن معاوية الأكرمين، وهو ابن عندة، ولقبه الزوير. والعويند، كدريهم: ة لبني خديج. والعويند: ماء لبني عمرو بن كلاب، وماء آخر لبني نمير. ومما يستدرك عليه: تعأند الخصمان: تجادلا. وعاندة الطريق: ما عدل عنه فعند، أنشد ابن الأعرابي: فإنك والبكا بعد ابن عمرو لكالساري بعاندة الطريق يقول رزئت عظيما، فبكاؤك على هالك بعده ضلال، أي لا ينبغي لك أن تبكي على أحد بعده. والعند، محركة: الاعتراض. وعقبة عنود: صعبة المرتقى. والعاند: المائل. وعاند: واد، قبل السقيا بميل. وعاندان: واديان معروفان، قال: شبت بأعلى عاندين من إضم وعاندون وعاندين: اسم واد أيضا، والنصب وفي الخفض: عاندين، حكاه كراع، ومثله بقاصرين، وخانقين، وماردين، وما كسين، وناعتين. وكل هذه أسماء مواضع، وقول سالم بن قحفان: يتبعن ورقاء كلون العوهق لاحقة الرجل عنود المرفق يعني بعيدة المرفق من الزور. وطعن عند، ككتف، إذا كان يمنة ويسرة. وقال أبو عمرو: أخف الطعن الولق، والعاند مثله. وعلباء بن قيس بن عاندة بن مالك بن بكر، جاهلي،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.495 harfعَنَدَ عَنْهُ
1 عَنَدَ عَنْهُ ذ , aor. عَنُدَ (S, O, L, Msb, K) and عَنِدَ , (Fr, O, L,) inf. n. عُنُودٌ; (S, O, L, Msb, K;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ , (L, K,) inf. n. عَنَدٌ; (L, TA;) and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) He declined, or deviated, from it, (S, O, L, Msb, K,) namely, the road, (S, O, L, K,) or the right course, (Msb,) and what was right or just or due, and from a thing; (L;) he went
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.820 harfعَنَدَ
عَنَدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a. [ 'An ], Turned away, deviated, swerved from.
b. Was rebellious, disobedient; was obstinate, perverse, stubborn.
c. Transgressed.
عَنِدَ
عَنِدَ A ( n. ac. عَنَد 4 ) عَنُدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a. see supra (a) , ( b ).
عَاْنَدَ
عَاْنَدَ III ,
a. Resisted, opposed, withstood.
أَعْنَدَ
أَعْنَدَ IV ,
a. Followed, dogged the footsteps of.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.385 harfعند
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) - عَنِيْد
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) + الكائن: يعلم الحق ثم يخالفه كبراُ واتباعاً لهوى نفسه: في اتجاه نحو هدف أو غاية، يسير مخالفاً لما يعلم أنه اتجاه صواب، في الجدل أو العمل، ويخالف ما تراه الأغلبية كذلك، وذلك كبراً وعلواً واتباعاً لهوى
عَنِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من "
Sîgalar(22)
- عِنْدَKatında(فِعْلَ)×98
- عِنْدِKatında(فِعْلِ)×21
- عِنْدَهُOnun katında(فِعْلَهُ)×19
- عِنْدَنَاKatımızda(فِعْلَنَا)×7
- عِنْدِنَاKatımızda(فِعْلِنَا)×7
- عِنْدِيKatımda(فِعْلِي)×6
- عِنْدِكَSenin katında(فِعْلِكَ)×5
- عِنْدَكَSenin katında(فِعْلَكَ)×4
- عِنْدَهُمْOnların katında(فِعْلَهُمْ)×4
- عِنْدِهِOnun katında(فِعْلَهِ)×4
Mücavir kökler236 mücavir (540 toplam)
- أله
112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ربب
62 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- خزن
6 ortak ayet · Hazen : Depo demektir
- قول
71 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أجر
14 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- علم
44 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ثوب
6 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir
- حرم
10 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- عهد
7 ortak ayet · Söz
- خير
16 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- كتب
21 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- مقت
3 ortak ayet · Mikat (tı) ile sicim demektir
Geçtiği ayetler(189)
… فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
KatındaHani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.
… آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
KatındaŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.
… قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
KatındaMü’minlerle karşılaştıkları zaman, inandık derlerdi, birbirleriyle baş başa kaldıklarında, Rabbınızın katında, aleyhinde delil göstersinler diye mi Allah’ın size açıkladığını onlara anlatıyorsunuz, buna aklınız ermiyormu? diye birbirlerini uyarırlardı.
وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
KatındaSayılı günlerden başka asla bize ateş dokunmayacaktır dediler. Deki: Siz Allah katından bir söz mü aldınız? Öyleyse Allah asla sözünden caymaz. Yoksa Allah’a karşı bilmediğiniz bir şey mi söylüyorsunuz.
قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
KatındaDe ki; Allah katında ahiret yurdu başkalarının değil de yalnız sizin ise, bu iddiada samimi iseniz haydin, ölümü isteyin.
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
KatındaNamazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
KatındaHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.
… حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ …
KatındaVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.
… مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ …
KatındaRabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.
… وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ …
KatındaSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لدن, مع, لدا |
| Zıt Kök | قصد |
| Çekirdek Özet 1 | Ana mecradan veya sürüden yana doğru sapmak, kendi başına tarafa çekilmek; bir şeyin yanı, bitişiği, nezdinde bulunma durumu |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların ilahi ilim, kudret, mülkiyet ve hüküm nezdindeki mutlak bağımlılığı ile hakikati bildiği halde kendi zannına ve yanına saparak direnme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Göreliliğin, nezdiyetin ve yetki alanının tespiti; hakka teslim olmak yerine kendi sübjektif tarafını (indîliğini) mutlaklaştırıp ilahi nizama karşı inatla direnmenin reddi |
| Kritik Hata Riski | Zarf formunu yalnızca fiziksel/mekânsal bir "yanında/katında" birlikteliği sanmak veya sıfat formunu basit bir psikolojik huysuzluk derekesine indirgeyerek ontolojik ve epistemik sapma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عن | Doğru doğrultudan veya ana gövdeden yana doğru sapma, uzanma, öne çıkma ve zorluk üretme; عنت, عنق, عنب, عنكب köklerinde görüldüğü üzere bir yöne eğilme, boyun verme veya zorluğa uğrama | د | Kapı ve geçiş imgesine dayalı olarak sapma eylemini kesin bir ayrışma, tek başına bir tarafa geçip orada sabitlenme ve karşıt bir cephe kurma biçiminde özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak ve odaklanma noktası | Bilincin, algının veya bir şeyin odaklandığı merkezi kaynağı ve bakış yönünü temsil eder |
| ن | Balık, filiz; hareket, süreklilik, canlılık ve yöneliş | Merkezden dışa doğru sürekli ve canlı bir eğilim, akış ve doğrultu değiştirme hareketini ifade eder |
| د | Kapı; geçiş, ayrım, sınır ve bir tarafa kapanma/açılma | Belirli bir sınıra çekilme, eşikten geçerek ana mecradan kopma ve kendi sınırını oluşturma etkisini kurar |
| عند | Odak noktasından kopup ayrışarak kendi sınırını ve yönünü kurma hareketi | İdrak ve akışın ortak çizgiyi terk edip belirgin bir eşikten yana geçmesi; ontolojik olarak bir odağın nezdinde bulunmayı, ahlaki olarak ise ortak doğrudan sapıp kendi tarafında inatla kapanmayı doğrur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden ayrılıp tek başına otlayan veya yoldan sapan deve (en-nâkatü'l-anûd) ile akış mecrasından dışarı patlayıp durmaksızın fışkıran damar (el-ırku'l-ânid) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair er-Râî en-Nümeyrî bir beytinde sağanak bulutunun suyunu tek bir tarafa ve durmaksızın boşaltmasını anlatırken bu kökü kullanır: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة / دعصاً أرذّ عليه فرق عند |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem dilcilerinin ve sahabe hutbelerinin aktardığı üzere, Hz. Ebû Bekir'in hilafet konuşmasında adalet ve istikametten sapan, kendi başına buyruk idareciyi tanımlamak üzere meliken anûden (مَلِكاً عَنُوداً) ifadesi yer alır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn; Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-Arab; Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde عند kökü, merkezi ve güney kollarında mekânsal yakınlık, yönelme, bir şeyin yanında veya nezdinde bulunma ve ana eksenden bir tarafa sapma semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Arapçada kök çift yönlü bir morfo-semantik derinlik kazanmıştır: Birincisi, konum ve nispilik bildiren zarfiyet (katında, nezdinde, yanında); ikincisi ise ana eksenden kopup kendi tarafına kapanmayı bildiren fiilî ve ahlaki sapmadır (inad, unûd). İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle karşılanan bir kök yerine yakın yönelim ve bağlam bildiren yapılar görülmekle birlikte, Arapçadaki zarf yapısının Sami dillerindeki yönelme ve yanındalık ilişkisini ifade eden edatlaşmış isimlerle fonksiyonel akrabalığı açıktır. Akadcadaki yön, taraf veya yan bildiren idu/ida morfemleriyle kavramsal bir örtüşme bulunsa da kök harfleri düzeyinde birebir üçlü soydaşlık sınırlıdır. Arapça, kökün taşıdığı taraf, yan ve açı manasını hem bir varlığın hüküm ve yetki alanını (zarf boyutu) hem de bu yetkiyi tanımayıp kendi dar nezdine çekilenin isyankâr katılığını (anîd boyutu) mükemmel bir semantik bütünlükle muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin yanı, ciheti ve haddi aşarak yan tarafa sapması | Kökün aslı taraf ve nispiliktir; oradan hareketle kişinin kendi sübjektif tarafına çekilip hakka direnmesi türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap sahasında nispilik, yakınlık ve sapma kavramları | Kuzeybatı Sami dillerinde zarfiyet işlevi çoğunlukla başka edatlarla görülürken, kökün yan ve nezd anlamı Arapçada kurumsallaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan üçlü morfolojik karşılık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عند | Anlamlı | Bir tarafa sapmak, nezdinde olmak, direnmek | Yoldan ayrılmak, hakikati bildiği halde kendi tarafına çekilip inat etmek ve bir şeyin bitişiğinde/hükmünde bulunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عدن | Anlamlı | Bir yerde yerleşmek, kalıcı olmak, maden yatağı | Bir mekânda istikrar bulmak, kök salmak ve ayrılmamak; cennetin vasfı olarak ebedi ikamet | Kur'an'da geçer; yerleşiklik yönüyle zıt kutuplu bir kararlılık taşır |
| دنع | Anlamlı | Alçalmak, soysuzlaşmak, ahlaken düşmek | Kişinin onursuz ve aşağılık işlere meyletmesi, karakter zaafı | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir |
| دعن | Anlamlı | İtaat etmek, boyun eğmek, uysallaşmak | İtiraz etmeksizin emre uymak, teslimiyet göstermek | Kur'an'da geçmez; Tahzîb müsta'mel sayar, hedef kökün inadına anlamsal zıddıdır |
| ندع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı nadir/şüphelidir |
| نعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök oluşmamıştır | Kur'an'da geçmez; kadim sözlüklerde mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عند | Merkez | Nezdiyet, hüküm alanı ve doğrudan saparak direnme | Bir varlığın yetki/ilim dairesinde bulunmayı; ahlaki olarak ise gerçeği bile bile kendi tarafına çekilip direnmeyi ifade eder | Mekân, hüküm, itikat ve isyan boyutlarını cem eder |
| لدن | Komşu | Katında olma, vasıtasız yakınlık | Kaynağın bizzat kendisine, aracısız ve en mahsus başlangıç noktasına işaret eder | عند köküne göre daha özel, daha deruni ve vasıtasız ilahi katı bildirir |
| مع | Komşu | Birliktelik, refakat | İki veya daha fazla unsurun zaman, mekân veya hükümde bir arada bulunması | عند hüküm ve yetki nezdiyetini kurarken, bu kök doğrudan beraberliği anlatır |
| لدا | Komşu | Yanında, huzurunda bulunma | Zamansal ve mekânsal olarak bir şeyin hemen yanında, eşiğinde veya karşı karşıya olma hali | عند kadar geniş bir hüküm, sahiplik ve itikadi kanaat dairesi içermez |
| قصد | Zıt | İstikamet, adalet, orta yol | Doğru yoldan sapmaksızın, ifrat ve tefrite kaçmadan hedefe dosdoğru yönelme | عند kökünün yoldan çıkma ve inatla sapma anlamına tam zıttır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عند | Nezdinde, katında; haktan sapıp inat eden | Varlığın mülkiyet ve hüküm alanında bulunmasını veya kendi tarafına sapıp hakka karşı direnmesini anlatır | Kesin |
| Latince | apud / pertinax, obstinatus | Nezdinde, huzurunda / inatçı, dik başlı | Apud kelimesi nezdiyet ve hüküm bildiren zarfiyet yönünü, pertinax ve obstinatus ise hakikate karşı direnen inatçı vasfını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | in the presence of, with / obstinate, recalcitrant | Katında, nezdinde / dik kafalı, inatla direnen | With veya in the presence of zarfiyet boyutunu verir ancak ilahi otorite vurgusunu eksik bırakır; obstinate ise bile bile gerçeğe direnen tavrı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | bei / widerspenstig, halsstarrig | Yanında, nezdinde / dik başlı, boyun eğmez | Bei edatı mülkiyet ve göreli konumu karşılar; widerspenstig ise hakikati bildiği halde karşı cephe oluşturan cebbârâne tutumu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | auprès de, chez / obstiné, récalcitrant | Katında, nezdinde / inatçı, ayak direyen | Chez ve auprès de kavramları otorite ve nispilik alanını, obstiné ise haktan sapan mütekebbir direnci karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عِنْدَ اللّٰهِ | İlahi mülkiyet, hüküm ve hakiki değer ölçüsü | Amellerin gerçek karşılığının ve nihai hükmün yalnızca Allah'a ait olduğu bağlamlar; Bakara 2:54, Âl-i İmrân 3:169, Şûrâ 42:36 |
| عِنْدَهُ عِلْمُ / مَفَاتِحُ | Gaybın, kaderin ve mutlak bilginin tek kaynağı | İnsanın erişemeyeceği varoluşsal bilginin yalnızca Allah nezdinde saklı tutulduğu bağlamlar; En'âm 6:59, Ra'd 13:39, Zuhruf 43:85 |
| عِنْدِي / عِنْدَكُمْ | İnsanın zannı, iddiası, geçici imkânı veya sübjektif kanaati | İnsanın sahip olduğunu sandığı servet veya ileri sürdüğü delilsiz iddialar; En'âm 6:58, Kasas 28:78, Nahl 16:96 |
| عَنِيدٍ | Hakikati bildiği halde kibrinden dolayı haktan sapan zorba inkârcı | Peygamberlerin tebliğine karşı bilerek ve zorbalıkla ayak direyen zümrelerin nitelenmesi; Hûd 11:59, İbrâhîm 14:15, Kâf 50:24 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar, tenzih ve rü'yetullah | Allah'a isnat edilen nezdiyetin (ındallâh) mekânsal ve zamansal bir yakınlık mı yoksa rütbe, şeref ve hüküm yakınlığı mı olduğu meselesi | Mekândan münezzeh kılınarak manevi mertebe ve ilahi otorite dairesi olarak yoğunlaşmıştır |
| Fıkıh | Hüküm kaynağı ve indî içtihat eleştirisi | Fıkhî hükmün ilahi vahye mi dayandığı yoksa şahsın indî (sübjektif ve temelsiz) kanaatinden mi neşet ettiği ayrımı | Kişisel heva ve temelsiz sübjektif yargıyı niteleyen bir sınır terimine dönüşmüştür |
| Tefsir | Gayb bilgisi ve inkârcı psikolojisi | Ayetlerdeki ınde zarflarının gaybî bilginin tekeline, anîd sıfatının ise bilerek inkâr eden inatçı kâfire delaleti | Hükümranlığın mutlaklığı ve küfr-i inâdînin psikolojik ve ahlaki anatomisi üzerine yoğunlaşmıştır |
| Hadis | Kulun Rabbine yakınlığı ve fitne uyarısı | Kulun nafilelerle Allah katındaki mevki kazanması ve ümmetin başına geçecek zâlim ve müstebit (anûd) yöneticiler | İhlas ile kazanılan manevi derece ve istikameti terk eden zorbalık vasfı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mutlak otorite ve nihai ölçü | İlahi nezdiyet ve hükümranlık | İnsanın değer yargılarını aşkın bir mercie bağlama | Varlıkların nihai hakikati ve amellerin karşılığı ancak ilahi nezdiyette netleşir; insanın göreli hükümleri bu terazide tartılır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik yetki ve zannın elenmesi | Mutlak bilgiye nispet ve sübjektivizmin reddi | İndî görüş ile tahkik edilmiş hakikat arasındaki sınırın çizilmesi | Bilgi ancak sağlam delile dayanırsa değer taşır; sübjektif zan ve tarafgir inat (inad) bilginin önündeki en büyük engeldir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ahlakı ve otorite kullanımı | İstibdat ve keyfiliğin zıddı; cebbârâne inadın reddi | Hukuk tanımaz zorbalığın sınırlandırılması | Kur'an'da her cebbârın anîd olarak anılması, siyasi gücü elinde tutanın gerçeğe karşı körleşerek kendi dar iktidarına çekilmesini mahkûm eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet bilinci ve sermaye ahlakı | Emanet şuuru ve geçicilik idraki | İnsanın mülkiyeti mutlaklaştırmasını engelleme | İnsanın katındaki servet tükenicidir, Allah'ın katındaki ise kalıcıdır; mülkiyet kibri (Kārûn örneği) iktisadi adaleti bozar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Referans noktası ve vektörel sapma | Fizikte ve geometride bir olayın veya büyüklüğün ancak belirli bir koordinat merkezine göre (nezdinde) tanımlanabilmesi; sistemin ana vektöründen sapıp kendi başına açı yapan kırılma | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel çelişki direnci ve sübjektivizm | Sosyal psikolojide kişinin kendi inanç veya çıkar kalıbıyla uyuşmayan nesnel veriyi bile bile reddedip kendi pozisyonuna saplanması (doğrulama yanlılığı ve inat) | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün zarf halini (ınde) sadece fiziksel bir "yanında olma" mesafesine, sıfat halini (anîd) ise sıradan bir mizaç kaprisi veya inatçılık huysuzluğuna indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnde, varlığın ilahi ilim, tasarruf ve nihai hüküm sahasında bulunmasını; anîd ise hakkı bütün delilleriyle bildiği halde kibrinden ötürü hakikat dairesinden çıkıp karşı cephe açan ontolojik ve siyasi bir başkaldırıyı kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah katında olmayı mekânsal tasavvur ederek müşebbihe hatasına düşmek veya peygamberlere direnen inkârcıların tavrını fikir hürriyeti yahut basit bir kanaat farkı gibi görüp küfrün bilinçli düşmanlık boyutunu ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontoloji, bilgi ve ahlak teorisindeki nispilik ve mutlaklık dengesini kurar; insana kendi göreli konumunu (kendi ındiyetini) bildirip nihai ölçünün Allah katında (ındallâh) olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gaybın anahtarlarının ve nihai ilmin yalnız Allah'a ait olduğunu bildiren ayetlerde, mülkiyetin fani olduğunu hatırlatan iktisadi uyarılarda ve cebbâr inkârcıların akıbetini tasvir eden kıssalarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi aklını, servetini veya iktidarını mutlak bir otorite zannetme yanılgısını yıkar; doğruyu bilmesine rağmen gurur ve menfaat yüzünden teslim olmayan tavrın psikolojik sapkınlığını deşifre eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSürüden veya yoldan ayrılıp kendi başına yana çekilen deve ve mecrasından patlayıp durmaksızın fışkıran damar hareketi; bir şeyin yanı ve kıyısı.
- Soyut anlamBir mercie göreli olarak bağlanma, onun hüküm ve yetki alanında bulunma hali; epistemik ve ahlaki olarak ise hakikatin ana ekseninden sapıp kendi sübjektif tarafında kaskatı kesilerek direnme tutumu.
- Sistematik karşılıkEpistemik ve ontolojik hiyerarşide referans noktasının tayini; beşerî zannın izafiyeti karşısında ilahi hükmün mutlaklığı ve bu mutlaklığa karşı bilerek direnen cebbârâne iradenin iflası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ana ekseni ve mutlak ilahi referans noktasını (ındallâh) temsil eder; bu merkezden ayrılan yönelimi ifade eder. parametresi ana istikametten yana doğru gerçekleşen sapma açısını (unûd) gösterir. Sapma açısı zıt kutba yaklaştıkça (), sistemin mutlak referansın koruyucu ve kuşatıcı hakikat dairesi içindeki kabul payı sıfıra iner; bu da hakkı bile bile karşı cepheye geçen cebbâr bir inatçının (anîd) ontolojik hüsranını simgeler.