فتي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ت-ي17 sîga, 150 mücavir kök, 19 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أكلفَتَاهَافَتَيَاتِكُمْيُفْتِيكُمْأَفْتِنَافتيعجففَاسْتَفْتِهِمْنكحلِفَتَاهُأَفْتُونِيخمرسنبلبقر

KökSîga 17Ayet 19Sure 7Mücavir 150

▶ Ağı aç (3B)

فتي

ف - ت - ي

KÖK
  • 21 geçiş
  • 19 ayet
  • 17 sîga
  • 9 sözlük

Kepçe, kefe demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فتى

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kepçe, kefe demektir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR663 harf
Madde başı: فتىالفَتى: الشابُّ. والفتاةُ: الشابَّة. وقد فَتِيَ بالكسر يَفْتى فتًى، فهو فتِيُّ السنّ بيِّن الفتاءِ. وقد ولد له في فتاءِ سنِّه أولاد. والأفْتاءُ من الدوابّ: خِلاف المسانّ، واحدها فَتِيٌّ. ويقال: لفلان بنتٌ تَفَتَّتْ، أي تشبَّهت بالفتياتِ، وهي أصغرهنّ. وفُتِّيَت الجاريةُ تَفْتِيَةً، إذا خدِّرت وسترت ومُنعت اللعب مع الصبيان. والفَتى: السخيّ الكريمُ. يقال: هو فَتًى بيِّن الفتوّةِ. وقد تَفَتَّى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.896 harf
(باب الفاء والتاء وما يثلثهما) (فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق. يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة: ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2]) والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR630 harf
Madde başı: فتى- الفتى الطري من الشباب، والأنثى فتاة، والمصدر فتاء، ويكنى بهما عن العبد والأمة. قال تعالى: ﴿تراود فتاها عن نفسه﴾ [يوسف/30]. والفتي من الإبل كالفتى من الناس، وجمع الفتى فتية وفتيان، وجمع الفتاة فتيات، وذلك قوله: ﴿من فتياتكم المؤمنات﴾ [النساء/25]، أي: إمائكم، وقال: ﴿ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء﴾ [النور/33]، أي: إماءكم. ﴿وقال لفتيانه﴾ [يوسف/62]، أي: لمملوكيه وقال: ﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.575 harf
ف ت ي هذا فتي بيّن الفتوة وهي الحرية والكرم‏.‏ قال عبد الرحمن بن حسان‏:‏ إن الفتى لفتى المكارم والعلى ليس الفتى بمغملج الصبيان وقال آخر‏:‏ يا عزّ هل لك في شيخ فتًى أبداً وقد يكون شبابٌ غير فتيان وتقول العرب‏:‏ فتًى من صفته كيت وكيت من غير تمييز بين الشيخ والشاب وهذا فتًى بيّن الفتاء وهو طراءة السنّ‏.‏ قال‏:‏ إذا عاش الفتى مائتين عاماً فقد ذهب البشاشة والفتاء وهذا ثور فتي وهذه بقرة فتية‏:‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR437 harf
* ف ت ي * * الفَتَى * الشاب و * الفَتَاةُ * الشابة وقد * فَتَي * بالكسر * فَتَاءً * بالفتح والمد فهو * فَتِيُّ * السن بين * الفَتَاءِ * و * الفَتَى * أيضا السخي الكريم يقال هو فتى بين * الفُتُوةِ * وقد * تَفَتَّى * و * تَفَاتَى * والجمع * فِتْيَانٌ * و * فِتْيَةٌ * و * فُتُوٌّ * كفعول و * فُتِيٌّ * كعصي بالضم و * اسْتَفْتَاهُ * في مسألة * فَأفْتَاهُ * والاسم * الفُتْيَا * و * الفَتْوَى * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.683 harf
: ( ي ( *!الفَتَاءُ ، كسَماءٍ : الشَّبابُ ) زِنَةً ومَعْنًى . يقالُ : قد وُلِدَ له في *!فَتاءِ سِنِّه أَوْلادٌ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي للرَّبيعِ بنِ ضبع الفَزَارِي : إذا عاشَ الفَتَى مائتَيْنِ عاماً فقد ذَهَبَ اللَّذاذَةُ *!والفَتاءُ ( *!والفَتَى : الشَّابُّ ) ، يكونُ اسْماً وصفَةً . وفي المِصْباح : *!الفَتَى في الأصْلِ يقالُ للشابِّ الحديثِ ثم اسْتُعِيرَ للعَبْدِ وإن كانَ شيْخاً مجازاً
Maddenin bağlantısı

: ( ي ( *!الفَتَاءُ ، كسَماءٍ : الشَّبابُ ) زِنَةً ومَعْنًى . يقالُ : قد وُلِدَ له في *!فَتاءِ سِنِّه أَوْلادٌ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي للرَّبيعِ بنِ ضبع الفَزَارِي : إذا عاشَ الفَتَى مائتَيْنِ عاماً فقد ذَهَبَ اللَّذاذَةُ *!والفَتاءُ ( *!والفَتَى : الشَّابُّ ) ، يكونُ اسْماً وصفَةً . وفي المِصْباح : *!الفَتَى في الأصْلِ يقالُ للشابِّ الحديثِ ثم اسْتُعِيرَ للعَبْدِ وإن كانَ شيْخاً مجازاً لتَسْمِيَتِه باسْمِ ما كانَ عليه . وقولُه تعالى : ﴿وإذ قالَ موسَى *!لفَتاهُ﴾ جاء في التَّفْسِير أَنَّه يُوشَعُ بن نُون ، سَمَّاهُ بذلكَ لأنَّه كانَ يَخْدمُه في سَفَرِه ، ودَلِيلُه قولُ : ﴿آتِنا غَدَاءَنا﴾ . وقالَ الَّراغبُ : ويكنَى *!بالفَتَى *!والفَتاةِ عن العَبْدِ والأَمَةِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿تُراوِدُ *!فَتَاها عن نَفْسِه﴾ . ( و ) الفَتَى أَيْضاً : ( السَّخِيُّ الكَرِيمُ ) ، وهو مِن *!الفُتُوَّةِ ، يقالُ : *!فَتًى بيِّن الفُتُوَّةُ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي . ( وهُما *!فَتَيانِ ) ، بالتَّحْريكِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿ودخَلَ معه السِّجْن فَتَيان﴾ ، ) جائِزٌ كَوْنهما حَدَثَيْن

أَو شَيْخَين لأنَّهم كانوا يسمّون المَمْلوكَ فَتًى . ( و ) يقالُ أَيْضاً : ( *!فَتَوانِ ) ، بالواوِ وبالتّحريكِ أَيْضاً ، ( ج *!فِتْيانٌ ) ، بالكَسْر ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿وقالَ *!لفِتْيانِه﴾ أَي لمَمَالِيكِه ؛ ( *!وفِتْوَةٌ ) ، بالكسْرِ أَيْضاً وهذه عن اللّحْياني ؛ ( *!وفُتُوٌّ ) ، على فُعُولٍ ، ( *!وفُتِيٌّ ) مِثْلُ عُصِيَ ؛ قالَ جَذيمة ( الأبرش : في *!فُتُوِّ أَنا رابِئهُمْ مِنْ كَلالِ غَزْوةٍ ماتُواوقالَ آخَرُ : *!وفُتُوٌّ هَجَّرُوا ثم سَرَوْا لَيْلَهُمْ حتى إذا انْجابَ حَلُّواقالَ سِيْبَوَيْه : أَبْدَلُوا الواوَ في الجَمْعِ والمَصْدر بَدَلاً شاذًّا ؛ كما في الصِّحاح . ولم يَذْكرِ المصنِّفُ مِن جُموعِ الفَتَى فِتْيَة ، وكأَنَّه سَقْطٌ من قَلَمِ النسَّاخِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿إذا أَوَى *!الفِتْيَةُ إلى الكَهْفِ﴾ ، ﴿إنَّهم *!فِتْيةٌ آمَنُوا بربّهم﴾ ؛ وهو مَوْجودٌ في الصِّحاح والمُحْكم . وفي المُحْكم : قالَ سِيْبَوَيْه : ولم يقولوا *!أَفْتاء اسْتَغْنَوا عنه *!بفِتْيَةٍ . ( وهْيَ *!فَتَاةٌ ) وهي الشَّابَّةُ وتُطْلَقُ على الأَمَةِ والخادِمَةِ ؛ وقالَ الأسْود :

ما بَعْدَ زَيْد في فَتاةٍ فُرِّقُوا قَتْلاً وسَبْياً بَعْدَ حُسْن تَآدِيأَي أَنَّهم قُتِلُوا بَسَبَبِ جارِيَةٍ وذلكَ أَنَّ بعضَ المُلوكِ خَطَبَ إلى زَيْدِ بنِ مالِكِ بنِ حَنْظَلَةَ بنِ مالِكٍ أَو إلى بعضِ ولدِه ابْنَةً له يقالُ لها أُمّ كَهْف ، فلم يُزَوِّجْه فغَزَاهُم وقَتَلَهم ، وزَيْد هنا قَبيلةٌ . ( ج *!فَتَياتً ) ، بالتّحْريكِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿ولا تُكْرِهُوا *!فَتَياتِكم على البغاءِ﴾ ، أَي إماءَكُم . قالَ شيْخُنا : اخْتَلَفُوا في لامِ الفَتَى هل هي ياءٌ أَو واوٌ ، وكَلامُ المصنِّفِ يَقْتَضِي كلاًّ منهما . وأَمَّا الصّرفيُّون فخِلافُهم مَشْهورٌ ، فقيلَ : أَصْلُه الياءُ لقوْلِهم *!فَتَيان ، وعليه سِيْبَوَيْه *!ففَتَوان بالواوِ شاذّ ؛ وقيل : أصْلُه الواو ولجَمْعِه على *!فُتُوَ ولقوْلِهم في مَصْدرِه الفُتُوَّة ، وعليه *!ففَتَيان بالياءِ شاذّ انتَهَى . قُلْت : الذي نقلَهُ الجَوْهرِي عن سِيْبَوَيْه أنَّهم أَبْدَلُوا الواوَ في الجَمْعِ والمَصْدرِ بَدَلاً شاذًّا ، وفي المُحْكم : والأصْلُ مِن الكُلِّ الفُتُوَّةَ انْقَلَبتِ الياءُ فيه واواً على حَدِّ انْقِلابِها في مُوقِنٍ وكفَضُوَ . وقالَ السِّيرافي : إنَّما قُلِبَتِ الواوُ فيه ياءً لأنَّ أَكْثَر هذا الضَّرْب مِن المصادِرِ على فُعولَةٍ إنَّما هو من الواوِ كالأُخُوَةِ ، فحَمَلُوا ما كانَ من الياءِ عليه فلَزِمَ القَلْب ، وأَمَّا الفُتُوُّ ، فشاذٌّ من وَجْهَيْن : أَحَدُهما : أَنَّه من الياءِ ، والثاني : أنَّه جَمْعٌ ، وهذا الضَّرْبُ مِن الجَمْع تُقْلَبُ فيه الواوُ ياءً كعِصِيَ ، ولكنَّه حملَ على مَصْدرِهِ ، انتَهَى . وبما ذَكَرْنا

يَظْهرُ لكَ ما في كَلامِ شيخِنا مِن المُخالَفَةِ . ( و ) *!الفَتِيُّ ، ( كغَنِيَ : الشَّابُّ من كلِّ شيءٍ ) ، وقد *!فَتِيَ *!يَفْتَى *!فَتًى فهو *!فَتِىُّ السِّنِّ بَيِّن *!الفَتاءِ . وقالَ أَبو عبيدٍ : الفَتاء ، مَمْدودٌ ، هو مَصْدرُ الفَتِيِّ من السِّنِّ . ( وهي *!فَتِيَّةٌ ) ، قد نَسِيَ هنا اصْطِلاحَه ؛ ( ج *!فِتَاءٌ ) ، بالكسْر والمَدِّ ؛ قالَ عدِيُّ بنُ الرِّقاع : يَحْسَبُ الناظِرُونَ ما لم يُفَرُّوا أنها جِلَّةٌ وهُنَّ فِتَاءُ ( *!وفُتِّيَتِ البِنْتُ *!تَفْتِيَةً ) : ) إذا خُدِّرَتْ وسُتِرَتْ و ( مُنِعَتْ من اللّعِبِ مع الصِّبْيَانِ ) ، والعَدْوِ معهم ، ( *!فتَفَتَّتْ ) أَي تَشَبَّهَتْ *!بالفَتَياتِ وهي صغراهنَّ ؛ كما في الصِّحاحِ . ويَأْتي في قني ، في الصِّحاح إنْكَار ذلكَ عن أَبي سعيدٍ ، وأنَّ الجَوْهري سَأَله عن ذلكَ فلم يَعْرِفْهُ . ( و ) مِن المجازِ : لا أفْعَلَهُ ما كَرَّ ( *!الفَتَيانِ ) ، أَي ( اللّيْلُ والنّهارُ ) ؛ ) كما يقالُ لهما الأَجَدَّانِ والجَدِيدَانِ ، وهُما مُثَنّى الفَتَى . ووُجِدَ بخطِّ أَبي سَهْلٍ الهَرَوي في نسخةِ الصِّحاحِ *!الفَتِيَّان كغَنِيَّان ، وغَلَّطَه أَبو زكريا وقالَ : الصَّحيحُ الفَتَيان بالتَّحْرِيكِ . ( *!وأَفْتاهُ ) الفَقِيهُ ( في الأمْرِ ) الذي يشكلُ : ( أَبَانَهُ له ) . ) ويقالُ : *!أَفْتَيْتُ فُلاناً في رُؤْيا رَآها : إذا عَبرْتها له . *!وأَفْتَيْته في مَسْأَلَةٍ : إذا أَجَبْته عنها ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿قُلِ اللّهُ *!يُفْتِيكم في الكَلالةِ﴾ . ( *!والفُتْيَا *!والفُتْوَى ) بضمِّهِما ( وتُفْتَحُ ) ، أَي الأخيرَةُ : ( ما *!أَفْتَى

به الفَقِيهُ ) في مسأَلةٍ . قال الراغبُ : هو الجَوابُ عمَّا يُشَكُّ فيه مِنَ الأحكامِ . وقالَ الجَوْهرِي : هُما اسْمانِ مِن *!أَفْنَى ، واقْتَصَرَ على ضمِّ *!الفُتْيَا وفَتْح *!الفَتْوَى . وفي المِصْباح : الفَتْوَى ، بالواوِ ، تُفْتَح الفاءُ وتُضَمُّ : اسْمٌ مِن أَفْتَى العالِمُ إذا بَيَّنَ الحُكْم . ويقالُ : أَصْلُه مِن الفَتَى وهو الشابُّ القَوِيُّ ، والجَمْعُ *!الفَتاوِي ، بكسْرِ الواوِ على الأصْلِ ، وقيلَ يَجوزُ الفتْحُ للتَّخْفيفِ . وقال شيْخُنا : الكَلمةُ الأُوْلى التي هي الفُتْيَا لا يُعْرَفُ ضَبْطها من كَلامِه ، والثانِيَة أَفْهم كَلامه أَنَّها بالضمِّ راجِحَة ، وأنَّ الفَتْح فيها مَرْجوحٌ ، وليسَ الأمْرُ كذلكَ ، بل المُصَرَّحُ به في أُمَّهاتِ اللُّغَةِ وأَكْثَر مُصنَّفاتِ الصَّرْف أَنَّ الفُتْيا بالياءِ لا تكونُ إلاَّ مَضْمومةً ، وأَنَّ الفَتْوَى بالواوِ لا تكونُ إلاَّ مَفْتوحةً على ما اقْتَضَتْه قَواعِدُ الصَّرْفِ . ففي كَلامِه نَظَرٌ وتقصيرٌ فتأَمَّل . قُلْت : الأمْرُ في كوْنِ كَلامِ المصنِّف دلَّ على مَرْجُوحيَّةِ الفَتْح كما ذَكَرَه شيْخُنا ، وأَمَّا قوْلُه لا يُعْرَف ضَبْط الأُوْلى من كَلامِه ، فإنَّ قوْلَه فيمَا بَعْد وتُفْتَح هو يدلُّ على أَنَّهما بالضمِّ ، والمصنِّفُ يَفْعَلُ ذلكَ أَحْياناً مُراعاةً للاخْتِصارِ . وقولُه أنَّ الفُتْيا بالياءِ لا تكونُ إلاَّ مَضْمومةً هو صَحِيحٌ ، ولكنَّ قولَه وبالواوِ لا تكونُ إلاَّ مَفْتوحةً غَيْرُ صحيحٍ . فقد صَرَّحَ بالوَجْهَيْن صاحِبُ المِصْباح كما قدَّمْنا كَلامَه ، وابنُ سِيدَه فإنَّه ضَبَطَه بالوَجْهَيْن وقالَ : الفَتْح

لأَهْلِ المدِينَةِ ، أَي وما عَداهُم يضمُّون الفاءَ فلا تَقْصِير في كَلامِ المصنِّفِ ، فتأَمَّل . ( *!والفِتْيانُ ، بالكسْرِ : قَبيلةٌ من بَجِيلَةَ ) ، وهُم بَنُو *!فِتْيانِ بنِ مُعاوِيَةَ بنِ زيْدِ بنِ الغَوْثِ ، وفيهم يقولُ ابنُ مُقْبل : إذا انْتَجَعَتْ فِتْيانُ أَصْبَح سرْبُهم بخَدْجاءِ عَيْشٍ آمِناً أَن ينفرَا ( منهم ) : ) أَبو عاصمٍ ( ربيعَةُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ رفاعَةُ بنُ شدَّادِ بنِ عبدِ اللّهِ بنِ قَيْسِ بنِ حيالِ بنِ بَدَّا بنِ فِتْيان ( *!الفِتْيانِيُّ ) مِن أَصْحابِ عليَ ، رضِيَ اللّهُ عنه ؛ قالَهُ ابنُ الكَلْبي . وقالَ مُسْلم : سَمِعَ عمرو بن الحمْقِ ، وعنه السّدي ، وعبدُ الملِكِ بنُ عُمَير وبيانُ بنُ بِشْر . ( *!والفُتُوَّةُ ) ، بالضمِّ والتَّشديدِ ، وإنَّما أَعراهُ عن الضّبْطِ لشُهْرتِه ، وقد تقدَّمَ الكَلامُ على واوِه : ( الكَرَمُ ) والسَّخاءُ ، هذا لُغَة ؛ وفي عُرْفِ أَهْلِ التَّحْقِيقِ أَنْ يُؤْثرَ الخَلْقَ على نفْسِه بالدُّنْيا والآخِرَةِ . وصاحِبُ *!الفُتُوَّة ، يقالُ له : الفَتَى ، ومنه : لا فَتَى إلاّ عليّ ؛ وقولُ الشاعِرِ : فإنّ فتى *!الفتيان من رَاحَ واغْتَذَى لضرّ عدوَ أو لنَفْعِ صَدِيقِوعُبِّرَ عنها في الشَّريعةِ بمكارِمِ الأخْلاقِ ، ولم يَجِىءْ لَفْظُ الفُتُوَّة في الكِتابِ والسُّنَّةِ ، وإنّما جاءَ في كَلامِ السَّلَفِ ، وأَقْدَمُ مَنْ تكلَّمَ فيها جَعْفَرُ الصّادِقِ ، ثم الفضيلُ ، ثم الإمامُ أَحمدُ وسهلُ والجُنَيدُ ،

ولهم في التَّعْبيرِ عنها أَلْفاظٌ مُخْتَلفَةٌ والمآلُ واحِدٌ . ويقالُ : هو فَتًى بَيِّن الفُتُوَّةِ . ( وقد *!تَفَتَّى *!وتَفاتَى ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . ( *!وفَتَوْتُهُمْ ) *!أَفْتُوهُم : ( غَلَبْتُهُمْ فيها ) ، أَي في الفُتُوَّةِ . ( *!والفُتَيُّ ، كسُمَيَ ) ؛ ) هكذا هو مَضْبوطٌ في نسخِ التَّهذيبِ ، وفي ياقوتة الغمر : بخَطِّ توزون مُسْتَمْلي أَبي عُمَر بكسْرِ التاءِ ؛ ( قَدَحُ الشُّطَّارِ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابي نقلَهُ الأزْهري ؛ وهو ما يُكالُ به الخَمرُ . قالَ الزَّمَخْشري : يقالُ : شَرِبَ *!بالفُتَيِّ ، وهو قَدَحُ الشُّطَّارِ ، سُمِّي به لصغرِه ، وهو مجازٌ . ( *!والمُفْتِي ) ، كمُحْسِنٍ : ( مِكْيالُ هِشامِ بنِ هُبَيْرَةَ ) ، نقلَهُ ابنُ سِيدَه والأزْهرِي عن الأصْمعي ، قالَ : والعُمَرِيُّ هو مِكيالُ اللّبَنِ ، والمدّ الهِشامِيّ هو الذي كانَ يَتَوضَّأ به سعيدُ بنُ المُسَيِّب . وفي الحديثِ : أَنَّ امْرأَةً سأَلَتْ أُمَّ سَلمةَ أَنْ تُرِيَها الإناءَ الذي كانَ يتوضَّأُ منه رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه وسلم فأَخْرَجَتْه فقالت المَرْأَةُ : هذا مَكُّوكُ *!المُفْتِي . قالَ ابنُ الأثِيرِ : أَرادَتْ تَشْبيهَ الإناءِ بمكُّوكِ هِشامٍ ، أَو أَرادَتْ مَكُّوك صاحِبِ المُفْتِي ، فحذَفَتِ المُضافَ . أَو مَكُّوك الشارِبِ : وهو ما يُكالُ به الخَمرُ ؛ فتأَمَّل ذلكَ . ( *!والفِتَةُ ، كعِدَةٍ : الحَرَّةُ ، ج *!فِتُونَ ) ، بالكسْرِ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!أَفْتَى : شَرِبَ بالفَتِيِّ عن ابنِ الأَعْرابي .

ويقالُ للبَكْرةِ مِن الإِبِلِ : *!فَتِيَّةٌ ، وتَصْغيرُها : *!فُتُيَّةٌ . *!والفَتَاءُ ، كسَحابٍ : الفُتُوَّةُ . *!والأَفْتاءُ من الدوابِّ خِلافُ المَسانِّ ، واحِدُها *!فَتِيٌّ ، كغَنِيَ ، مِثْلُ يَتِيمٍ وأَيْتامٍ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي . *!وتَفاتَوْا إلى الفَقِيهِ : ارْتَفَعُوا إليه في *!الفُتْيا ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي . *!واسْتَفتيته *!فأَفْتانِي : أَي طَلَبْتُ منه ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿*!ويَسْتَفْتُونَكَ في النِّساءِ قُلِ اللّهُ *!يُفْتِيكم﴾ ؛ وقولُه تعالى : ﴿*!فاسْتَفْتِهم أَلِرَبِّك البَنَات﴾ . *!وفِتْيَانُ بنُ أَبي السَّمْح : الفَقِيهُ المِصْرِي مِن كِبارِ أَصْحابِ مالِكٍ . وأَبو *!الفِتْيانِ عُمَرُ بنُ عبدِ الكَريمِ بنِ سَعْدَوَيْه الدهستاني الحافِظُ ، ويُعْرَفُ بالرواسِي أَيْضاً ، رَوَى عن الخطِيبِ البَغْدادي ، ماتَ بسرخس سَنَة 553 . وبَنُو *!فِتْيان أَيْضاً : قَبيلَةٌ في أَشْجَعَ ، وهو فِتْيانُ بنُ سُبَيْع بنِ بَكْرِ بنِ أَشْجَع ، منهم : معقلُ بنُ سِنانٍ الأَشْجَعيُّ الفِتْيانيُّ الصَّحابيُّ . وفي بيتِ المَقْدسِ جماعَةٌ يُعْرفُون *!بالفِتْيانِيِّين ، فلا أَدْرِي أَهُم من بَجِيلَة أَو أَشْجَع ، أَو نُسِبُوا إلى جَدَ لهم يقالُ له فِتْيان . وأَبرد من شيْخٍ *!يَتَفَتَّى : أَي يَتَشَبَّه *!بالفِتْيانِ . *!والمُفاتَاةُ *!والتَّفاتِي المُحاكَمَةُ . وأَقَمْتُ عنْدَه *!فَتًى من نهارٍ : أَي صَدْراً منه ؛ وهو مجازٌ . وهبَةُ اللّهِ بنُ سَلْمان بنِ عبْدِ اللّهِ بنِ الفَتَّى النَّهْروانيُّ الشافِعِيُّ الأَصْبهانيُّ سَمِعَ ابنَ ماجَه الأَبْهَري ، وأَخُوه أَبو عليَ الحَسَنُ دَرَّسَ بنظامِيَّةِ بَغْداد وحَدَّث عن الرَّئيسِ الثَّقَفي ، ماتَ سَنَة 535 ، وأَبُوهُما

ذَكَرَه ابنُ ماكُولا وَوَصَفَه بالأدَبِ ، وأَخُوهُما عليٌّ حَدَّثَ عن أَبِيهِ . وسُلَيْمانُ بنُ مُعاذٍ الفَتَى السَّعديُّ رَوَى عن نَصْر بنِ أَحمدَ بنِ إِسْماعيل الكشاني . وعُمَرُ الفتى أَحَدُ الفُقهاءِ العامِلِين بزَبيد أَخَذَ عن الشرف إسْماعيل المُقْرِىءِ . وسموا *!فاتية . *!والفتى : جَمْعُ *!الفَتْوَى *!والفُتْيا ، عن ابنِ القُوطِيّة . وتَصْغِيرُ *!الفِتْيَةِ *!أُفَيْتِيَةٌ .

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.696 harf
فَتِيَ فَتِيَ A ( n. ac. فَتًى [ 4 ] , فَتَآء [ 22A ] ), a. Was young. b. Was brave, generous, chivalrous. فَتَّيَ فَتَّيَ II a. [ pass. ], Was secluded, kept apart. فَاْتَيَ فَاْتَيَ III , a. Contended with. b. Summoned before the judge, litigated with. أَفْتَيَ أَفْتَيَ IV , a. Judged, decided. ‐ ( b ) [ acc. & Fī ], Notified, gave to ( decision ). تَفَتَّيَ تَفَتَّيَ V , a. see
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.226 harf
فتي فَتَى - يَفْتِي - فَتْوى - أَفْتَى - يُفْتِي - اسْتَفْتَى - يَسْتَفْتِي فَتَى - يَفْتِي + كائن + في قضية: يتبين الوجه الصواب في قضية أو أمر: يتبين الوجه أو المسار الذي يعتبر صواباً في قضية، وذلك بين عدد من المسارات أو الأوجه الممكنة، وذلك بالرجوع إلى قاعدة محددة مسبقاً تحكم المسألة أفْتَى - يُفْتِي + كائن + كائناً + في قضية: على وزن "
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler150 mücavir (182 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عجف

    2 ortak ayet · Cılızlar

  2. نكح

    3 ortak ayet · Nikah

  3. سمن

    2 ortak ayet · Yağ

  4. سنبل

    2 ortak ayet · Başaklar

  5. يبس

    2 ortak ayet · Kurular

  6. سبع

    3 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir

  7. خمر

    2 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

  8. نصف

    2 ortak ayet · Yarısı

  9. قول

    12 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  10. خضر

    2 ortak ayet · Hudr : Sebzedir

  11. أكل

    4 ortak ayet · Ekel pas demektir

  12. بقر

    2 ortak ayet · Sığır

Geçtiği ayetler(19)

  1. … عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ

    Bana fikir verinHükümdar dedi ki: Ben gördüm ki; yedi semiz ineği yedi zayıf inek yemektedir. Yedi yeşil başak ve bir o kadar da kurumuş başak. Ey ileri gelenler; eğer rüya yorumlayabiliyorsanız şu benim rüyamın anlamını söyleyin.

  2. قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ

    Bana fikir verinDedi ki: Ey ileri gelenler, vereceğim emir hakkında bana görüşünüzü söyleyin. Siz, benim yanımda bulunmadıkça bir iş hakkında kesin bir hüküm veremem.

Sîga sayfası: فَاسْتَفْتِهِمْ
Sîga sayfası: تَسْتَفْتِيَانِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفتي
YapıÜçlü (nakıs)
Özel DurumLam harfi illetli (yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerشبب, غلم, قضي, حكم
Zıt Kökشيخ
Çekirdek Özet 1Tazelik, gençlik, dinamizm ve kapalı bir meseleyi açıp taze bir beyanla açıklığa kavuşturma
Çekirdek Özet 2Olgunlaşma çağındaki atılgan fertler ile çözümsüz kalan karmaşık hallerde verilen aydınlatıcı hüküm ve görüş
Çekirdek Özet 3Tazeleyici ilmi ve ahlaki dirilik; körü körüne taklitten arınmış dinamik hakikat beyanı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik yaşa veya fıkhi görüş sormaya indirgeyip kökteki tazelik, dinamik adalet ve çözüm üretme bağını koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فتAçma, ufalanma, aralama ve ilk ortaya çıkış; nitekim فتح örtülü olanı açmayı, فتق bitişik olanı yarmayı, فتل bükerek yeni bir form vermeyi, فتر gerginliğin gevşeyip açılmasını, فتن ise cevherin ortaya çıkması için madeni ateşte eritmeyi anlatırيİkili çekirdekteki açılma ve ortaya çıkış fiiline süreklilik, tazelik ve esneklik katarak biyolojik açıdan taze gençliği, zihni açıdan ise tıkalı ve kapalı bir meselenin taze bir açıklamayla çözüme kavuşturulmasını (fetva) sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; söz, açıklık, kenarİfadeye dökülme, dışa vurulma, kapalılığın yarılarak açılması
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonBir duruma işaret koyma, sınır belirleme, karara varma
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaFiili eylem, dinamizm, müdahale etme ve güç aktarımı
فتيAğızdan çıkan beyanla (ف) sınırları belirlenip tescil edilen (ت) ve dinamik bir güçle fiiliyata dökülen (ي) bütünsel hareketCanlı, taze, henüz yıpranmamış güç ile bir belirsizliğe son verip açık hüküm koyma eyleminin birleşimi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin henüz kartlaşmamış, taze, kuvvetli ve diri olanına Arapça الفَتيّ denir; kökün ilk bedensel ve somut kullanımı etin ve kemiğin tazeliğini, yaşın körpeliğini ifade eder
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde yaşlılığın zıddı olarak gençlik tazeliğini anlatan şu beyit şahittir: إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً / فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ (Kişi iki yüz yıl yaşayacak olursa güler yüzlülük de gençlik ve tazelik de elden gitmiş olur)
Erken Arapça kullanımAbdurrahman b. Hassân'a ait beyitte fütüvvet, biyolojik yaştan ziyade cömertlik ve asalet vasfı olarak zikredilir: إن الفتى لفتى المكارم والعلى / ليس الفتى بمغملج الصبيان

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça فتي kökü, Sami dil ailesinde genellikle gençlik, körpelik, tazelik ve delikanlılık semantik dairesiyle örtüşür. İbranicede yer alan ve genç, tecrübesiz yahut açık fikirli kimseyi niteleyen soydaş kök biçimleri (İbranice p-t-y / patah: açık olmak, saf veya genç olmak) ile semantik bir rezonans görülür. Arapçada kök çift yönlü bir ayrışma göstermiştir: Bir yandan biyolojik ve ahlaki diriliği (delikanlılık, fütüvvet, köle/hizmetli genç), diğer yandan zihni kapalılığı taze ve açık bir ifadeyle yarmayı (fetva, istifta) ifade eden soyut bir terime dönüşmüştür. Erken Sami katmanındaki "açılma, saf ve taze olma" çekirdeği, Klasik Arapçada fıkhi ve içtimai bir kurumun adlandırmasına zemin hazırlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطراوة ve تبيين حكمTaze ve körpe olmak kökünden hem delikanlılık ve cömertlik hem de kapalı bir hükmün tazeleyici açıklamayla beyanı türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פתה / p-t-hAçılmak, saf olmak, zihni henüz dolmamış genç kimse ile fonetik ve semantik akrabalık taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında kökün açık ve düzenli bir izomofu kesin olarak tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فتيAnlamlıTazelik, gençlik, fetvaTaze, diri ve dinamik olmak; kapalı meseleyi beyanla aydınlatmakHedef kök; Kur'an'da geçer
فيتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
تفيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
تيفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يفتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يتفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فتيMerkezTazelik, dinamik güç, fetva vermeYaşın tazeliğini, ahlaki atılganlığı ve kapalı bir meseleye getirilen taze çözümü aynı anda içerirHem şahsı (genç) hem ilmi faaliyeti (fetva) kapsayan dinamik köktür
شببKomşuGençlik, alevlenmeBiyolojik olarak büyümenin ve kuvvetin zirvesine, ateşin parlamasına odaklanır; ilmi beyan anlamı taşımazYalnızca bedensel ve yaşsal parlamayı ifade eder
غلمKomşuÇocukluktan ergenliğe geçişŞehevi arzuların uyanmaya başladığı bıyığı yeni terleyen çağı vurgular; ahlaki yetkinlik şartı aramazYaş dönemi olarak ergenliği anlatır
قضيKomşuHüküm verme, sonuca bağlamaMeseleyi bağlayıcı ve icrai olarak kesin biçimde bitirmeyi ifade eder; fetva gibi fikri aydınlatma değil bağlayıcı hükümdürYargısal ve cebri bağlayıcılık içerir
حكمKomşuHükmetme, engellemeMeseleyi hikmetle zapturapt altına alıp fesadı önlemektir; fetvadaki istişari ve aydınlatıcı boyut yerine doğrudan otoriteyi vurgularHukuki ve ahlaki otorite merkezlidir
شيخZıtYaşlılık, kartlaşmaYaşın ilerlemesi, bedeni tazeliğin ve esnekliğin kaybolması, durağanlaşma halidirBiyolojik ve dinamik yönden fütüvvetin tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفتيGençlik, delikanlılık; hüküm beyanıHem taze bireyi hem de müşkil meseleyi aydınlatan fetvayı ifade ederKesin
LatinceIuvenis; ResponsumGenç; hukuki görüş veya mütalaaIuvenis kelimesi sadece biyolojik gençliği karşılar; responsum ise kökün fıkhi fetva yönünü karşılar fakat ikisini birleştiren bir Latince kelime yokturGüçlü
İngilizceYouth, young man; Legal opinion, edictGençlik, delikanlı; hukuki mütalaaKökün "feta" boyutunu youth, "fetva" boyutunu ise legal ruling veya advisory opinion karşılarGüçlü
AlmancaJüngling; RechtsgutachtenDelikanlı; hukuki danışma mütalaasıJüngling tazelik ve gençliği karşılarken, fatwa karşılığı olarak Rechtsgutachten kullanılırGüçlü
FransızcaJeune homme; Consultation juridiqueDelikanlı; hukuki istişare mütalaasıKelime hem yaşsal tazeliği hem de istişari hukuki fikri ayrı ayrı terimlerle ifade etmek zorundadırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَتًى, الْفِتْيَةُİman ve ahlakta dinamik genç, yiğit fertPutperest topluma tek başına başkaldıran Hz. İbrahim bağlamında (Enbiyâ 21:60); mağaraya sığınan iman ehli gençler bağlamında (Kehf 18:10)
فَتَاهَا, لِفَتَاهُYardımcı, hizmetinde bulunan genç yoldaşHz. Yusuf'un saraydaki konumu bağlamında (Yûsuf 12:30); Hz. Musa'nın yol arkadaşı bağlamında (Kehf 18:60, 18:62)
فَتَيَاتِكُمُHür olmayan veya genç himaye altındaki kadınlarEvlilik hukuku ve mehir bağlamında mümin genç cariyeler (Nisâ 4:25); fuhşa zorlanmama bağlamında (Nûr 24:33)
أَفْتُونِي, أَفْتِنَاRüya tabiri ve bilinmez hallerde görüş istemeHükümdarın ve yöneticilerin içinden çıkamadığı rüya ve olaylarda ehil kimselerden görüş istemesi bağlamında (Yûsuf 12:43, Neml 27:32, Yûsuf 12:46)
يُفْتِيكُمْ, يَسْتَفْتُونَكَİlahi hükmün, miras ve kadın hukukunun açıklanmasıYetim kadınların hakları ve kelale miras hukuku gibi girift meselelerde Allah'ın kesin hükmü açıklaması bağlamında (Nisâ 4:127, Nisâ 4:176)
فَاسْتَفْتِهِمْ, تَسْتَفْتِSorgulama, zihni çelişkilerini yüzlerine vurmaMüşriklerin melekleri kız çocuğu saymaları veya yaratılış gerçeği karşısındaki tutarsızlıklarını sorgulama bağlamında (Sâffât 37:11, Sâffât 37:149, Kehf 18:22)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstifta ve akıl yürütmeİnsanın aklına ve vicdanına danışması; taklitten uzaklaşıp delile dayalı dinamik inanç oluşturmasıDogmatik kabulün aksine vicdani ve zihni tatmin arayışı
FıkıhFetva ve ifta müessesesiKaza (yargı) ile fetva arasındaki fark; fetvanın bağlayıcı cebir değil, şer'i hükmün ehil fakih tarafından açıklanması oluşuHukuki olayın taze ve dinamik bir ilmi ictihad ile aydınlatılması
TefsirEshâb-ı Kehf ve İbrahim kıssalarıFütüvvet kavramının tefsiri; yaşça genç olmanın ötesinde nefsani arzulara karşı koyabilen faziletli birey tasviriAhlaki direnç, tevhidi cesaret ve istiklal bilinci
Hadisİstifta ve ahlak rivayetleri"Müftüler sana fetva verse de kalbine danış" (استفت قلبك) rivayetinde olduğu gibi ferdi vicdanın kontrol mekanizması olmasıDışsal formalitenin ötesinde içsel tazelik ve ahlaki duyuş

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve taklidin reddiFütüvvet (taze imânî cesaret)Ataların putperest mirasını kırıp hakikate doğrudan yönelmeHz. İbrahim'in putları kırmasında olduğu gibi dinin fosilleşmiş hurafelerden arındırılmasını sağlarKesin
İlmiİctihad ve fetva kurumuİfta (aydınlatıcı görüş)Donuklaşan kuralların yeni vakıalara taze çözümlerle uygulanmasıBilginin statik bir dogma olmaktan çıkıp hayatın taze meselelerine yol göstermesini temin ederKesin
SiyasiMüşavereli idare ve danışmaİstifta (istişare ve ehliyet arayışı)İdarecinin mutlak buyurganlık yerine meseleleri ehline sorarak yönetmesiBelkıs'ın kavminin ileri gelenlerine akıl danışmasında (Neml 27:32) görülen katılımcı yönetim esasıdırGüçlü
İktisadiEmek gücü ve sömürünün önlenmesiHimaye altındaki emek ve genç nüfusÜretimde genç dinamizmin korunması ve istismarın yasaklanmasıCariyelerin fuhşa zorlanmasının yasaklanması (Nûr 24:33) ve zayıf emeğin hukuki koruma altına alınmasıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi karşıtı dinamizm ve tekillik çözümü (resolving singularities)Kapalı, belirsiz veya düğüm noktasına gelmiş bir sistemin (singularite) yeni bir parametre veya taze enerji girdisiyle kararlı ve açık hale getirilmesiMuhtemel
Beşeri bilimlerHukuki danışmanlık ve sivil ahlaki inisiyatif (fütüvvet)Toplumsal tıkanıklık anlarında bürokratik yargı aygıtı dışından gelen esnek, tazeleyici ve vicdani kanaat mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiفتي kökünü yalnızca biyolojik takvim yaşına veya fıkhın sadece "resmi fetva belgesi" bürokrasisine hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bireyde put kırıcı ahlaki cesareti, idrakte taklidi aşan tazeliği, toplumda genç emeğin himayesini ve ilimde tıkanmış meseleleri açan vahyani çözümü kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGençlik salt fiziksel bir evre sanılır, ahlaki ve tevhidi boyutu (fütüvvet) unutulur; fetva ise yaşayan dinamik bir hakikat beyanı olmaktan çıkıp donuk kalıplara dönüşür

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın fertten beklediği dirençli duruşun (Eshâb-ı Kehf, Hz. İbrahim) ve toplumsal krizlerde hakikatin ortaya konuluş biçiminin (istifta/fetva) zihni ve ahlaki tazelikle kurulduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbrahim kıssasında (Enbiyâ 21:60), Kehf kıssasında (Kehf 18:10, 18:60), Yusuf kıssasındaki rüya ve yönetim süreçlerinde (Yûsuf suresi) ve miras/aile ahkâmında (Nisâ 4:127, 4:176)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın durağan, yaşlı ve pasif bir teslimiyet olduğu algısını yıkar; dinin aksine en taze zihin, en atılgan cesaret ve en diri ilmi çözüm arayışıyla kaim olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının henüz pörsümemiş, körpe, taze ve esnek hali; devenin veya insanın gençlik çağı.
  • Soyut anlamBelirsizlik ve kapalılık arz eden bir vakıanın zihni bir tazelikle aydınlatılması, taze fikir ve beyan ile çıkmazın çözülmesi.
  • Sistematik karşılıkKör taklit ve çürümeye karşı bireysel dinamizm (fütüvvet); hukuki ve fikri kilitlenmelere karşı dinamik çözüm üretme (ifta).
  • LaTeX modeliΔΦ=∂Ψ∂t⋅(Ω∖K)→R
  • LaTeX açıklamasıModelde Ψ donuklaşmış veya kapalı mevcut bilgi/toplum durumunu, ∂Ψ∂t zamana bağlı taze yönelimi ve dinamik yenilenmeyi, Ω karşılaşılan karmaşık problem alanını, K bu alan içindeki tıkanıklığı veya kapalılığı, (Ω∖K) kapalılıktan arındırılmış aydınlık durumu, R ise kökün ürettiği taze çözümü, yani beyan edilen fetvayı veya ortaya konan genç iradeyi temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف