فرج
ف - ر - ج
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Ferc.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ferc.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.756 harfباب الجيم والرّاء والفاء معهما
ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات
جرف:
الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها.
والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً.
والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ.
ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال:
.... مِمَّن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.012 harfالفَرَج من الغمّ بالتحريك، تقول: فرَّج الله غَمَّك تفريجاً، وكذلك فَرَجَ الله عنك غمَّك يَفْرِج بالكسر. والفَرْج: العَوْرة. والفَرْج: الثَغر وموضع المخافة. والفَرَج بالتحريك، في قول أبي ذؤيب:
وللشَرِّ بعد القارِعاتِ فُروج
أي تفرُّج وانكشاف. والفرْج ساكنٌ في قول امرؤ القيس:
لها ذَنَبٌ مثلُ ذيلِ العروسِ تَسُدُّ بها فَرْجَها من دُبُـرْ
ما بين رجلي الفرس. والفَرْجَةُ: التَفَضِّي من الهم. وقال
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.187 harfج ر ف
جرف ، جفر ، رجف ، رفج ، فجر ، فرج : مستعملات .
جرف : قال اللَّيْثُ : الجَرْفُ ، اجْتِرَافُك الشَّيءَ عن وَجْهِ الأرض ، حتى يقال : كانت الْمرْأَةُ ذات لِثَةٍ فاجْتَرَفَها الطَّبيب ، أي اسْتَحاها عن الأسْنَانِ قَطْعاً .
قال : والطَّاعون الجارِفُ نزل بأَهْلِ العِراق ذَرِيعاً ، فَسُمِّيَ جَارِفاً .
قال : والجارِفُ شُؤْمٌ أو بَلِيَّةٌ يجتَرِفُ مَالَ الْقَوْم ، ورَجُلٌ مُجَرَّفٌ قد جَرَّفَهُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.227 harf(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR687 harf- الفرج والفرجة: الشق بين الشيئين كفرجة الحائط، والفرج: ما بين الرجلين، وكني به عن السوأة، وكثر حتى صار كالصريح فيه. قال تعالى: ﴿والتي أحصنت فرجها﴾ [الأنبياء/91]، ﴿لفروجهم حافظون﴾ [المؤمنون/5]، ﴿ويحفظن فروجهن﴾ [النور/31]، واستعير الفرج للثغر وكل موضع مخافة. وقيل: الفرجان في الإسلام: الترك والسودان (انظر: جنى الجنتين ص 86؛ والمجمل 3/917)، وقوله: ﴿وما لها من فروج﴾ [ق/6]، أي: شقوق وفتوق، قال: {وإذا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.276 harfف ر ج
لكلّ غمّ فَرْجَةٌ أي كشفة.
قال: ربما تكره النفوس من الأم - ر له فرجة كحلّ العقال يقال: فرّج الله غمّه فانفرج والله فارج الغموم.
قال: يا فارج الكرب مسدولاً عساكره كما يفرّج غم الظلمة الفلق وفرج الباب: فتحه.
وأنشد سيبويه: الفارجي باب الأمير المبهم ومكان فرج: فيه تفرّج.
وملأ فروج دابته إذا أحضره وهو ما بين قوائمه.
وكلّ فرجة بين شيئين فهو فرج.
قال الأخطل: إذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.908 harfالفَرْجُ: الخَلَلُ بين الشيئين، والجمع فُرُوجٌ، لا يكسَّر على غير ذلك؛ قال أَبو ذؤيب يصف الثور:
فانْصاعَ مِنْ فَزَعٍ، وسَدَّ فُرُوجَهُ،
غُبْرٌ ضَوارٍ، وافِيانِ وأَجْدَعُ
فُروجه: ما بين قوائمه. سَدَّ فُرُوجَه أَي مَلأَ قوائمه عَدْواً كأَن العَدْوَ سَدَّ فُروجَه ومَلأَها. وافيان: صحيحان. وأَجْدَع: مقطوع الأُذُن. والفُرْجَة والفَرْجَة: كالفَرْج؛ وقيل: الفُرْجَة الخَصاصَة بين الشيئين. ابن الأَعرابي:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR643 harf* ف رج * * الفَرَجُ * من الغم تقول * فَرَّجَ * الله غمه * تَفْرِيجاً * و * فَرَجَهُ * أيضا من باب ضرب و * الفَرْجَةُ * بالفتح التفصي من الهم قال الشاعر % ربما تكره النفوس من الأمر % له فرجة كحل العقال % و * الفُرْجَةُ * بالضم فرجة الحائط وما أشبهه يقال بينهما فُرْجه أي انفراج وفي الحديث ﴿لا يترك في الإسلام * مُفْرَجٌ *﴾ قال الاسمعي هو بالحاء وأنكر الجيم وقال أبو عبيد قال محمد بن الحسن يروى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.913 harfفرج الله الغم ، من باب ضرب، يفرجه بالكسر : كشفه، كفرجه مشددا، فانفرج وتفرج. قال الشاعر:
يا فارج الهم وكشاف الكرب
والفرج من الغم، بالتحريك، يقال: فرج الله غمك تفريجا. والفرج: العورة ، فهو اسم لجميع سوآت الرجال والنساء والفتيان وما حواليها، كله فرج، وكذلك من الدواب ونحوها. وفي اللسان: الفرج: ما بين اليدين والرجلين. وفي المغرب: الفرج: قبل الرجل والمرأة، باتفاق أهل اللغة.
فرج الله الغم ، من باب ضرب، يفرجه بالكسر : كشفه، كفرجه مشددا، فانفرج وتفرج. قال الشاعر: يا فارج الهم وكشاف الكرب
والفرج من الغم، بالتحريك، يقال: فرج الله غمك تفريجا. والفرج: العورة ، فهو اسم لجميع سوآت الرجال والنساء والفتيان وما حواليها، كله فرج، وكذلك من الدواب ونحوها. وفي اللسان: الفرج: ما بين اليدين والرجلين. وفي المغرب: الفرج: قبل الرجل والمرأة، باتفاق أهل اللغة. وقول الفقهاء: القبل والدبر كلاهما فرج يعني في الحكم. وفي المصباح: الفرج من الإنسان يطلق على القبل والدبر، لأن كل واحد منفرج أي منفتح، وأكثر استعماله في العرف في القبل. فلان تسد به الفروج: جمع الفرج، وهو الثغر المخوف، هو موضع المخافة . قال: فغدت كلا الفرجين تحسب أنه مولى المخافة خلفها وأمامها سمي فرجا لأنه غير مسدود. و في حديث عمر قدم رجل من بعض الفروج ، يعني الثغور. الفرج: ما بين رجلي الفرس ، وقال امرؤ القيس: لها ذنب مثل ذيل العروس تسد به فرجها من دبـر أراد ما بين فخذي الفرس ورجليها. وسمي فرج المرأة والرجل فرجا لأنه بين الرجلين. الفرج: كورة بالموصل . الفرج: طريق عند أضاخ كغراب. أمر علن الفرجين. وفي عهد الحجاج: استعملتك على الفرجين والمصرين الفرجان: خراسان وسجستان ، ولمصران: الكوفة والبصرة: قاله الأصمعي. وأنشد قول الهذلي: على أحد الفرجين كان مؤمري ومثله في النهاية. وهو قول أبي الطيب اللغوي وغيره. أو المراد بالفرجين خراسان والسند ؛ وهو قول أبي عبيدة. وقد أوردهما في الصحاح. الفرجان: الفرج كالجحران له ذكر في حديث عائشة رضي الله عنها. لا تفش سرك إليه فإنه فرج، بضمتين ، هو الذي لا يكتم سرا، ويكسر : الأول، عن ابن سيده. وحكى اللغتين كراع. الفرج: القوس البائنة عن الوتر وهو المنفجة السيتين. وقيل هي التي بان وترها عن كبدها، كالفارج والفريج ، وقد تقدمت الإشارة إليه. الفرج: المرأة تكون في ثوب واحد . وفي اللسان: امرأة فرج: متفضلة في ثوب، يمانية، كما يقول أهل نجد: فضل. الفرج بالضم: د، بفارس، منه الحسن بن علي المحدث وأبو بكر عبد الله بن إبراهيم بن محمد ابن جنكويه، شيخ صالح ورع، عن أبي طالب حمزة بن الحسين الصوفي، وعنه أبو القاسم هبة الله بن عبد الوارث الشيرازي، سمع منه بفرج وأثنى عليه. والفرجة، مثلثة: التفصي ، أي الخلاص من الهم . والفرجة، بالفتح: الراحة من خزن أو مرض. قال أمية بن أبي الصلت: لا تضيقن في الأمور فقد تك شف غماؤها بغير احتـيال ربما تكره النفوس مـن الأم ر له فرجة كحل العقـال
قال ابن الأعرابي: فرجة اسم، وفرجة مصدر قيل: الفرجة في الأمر، و فرجة الحائط والباب بالضم ، والمعنيان متقاربان. وقد فرج له يفرج فرجا وفرجة. والمصنف أخذ التثليث من التهذيب، فإن نصه: ويقال: ما لهذا الغم من فرجة ولا فرجة ولا فرجة. والأفرج: الذي لا تكاد تلتقي أليتاه لعظمهما ، وهذا في الحبش. رجل أفرج، وامرأة فرجاء بينا الفرج. يقال: لا تنظر إليه فإنه فرج. الفرج والأفرج: الذي لا يزال ينكشف فرجه إذا جلس ويتكشف. فرج بالكسر فرجا، و الاسم الفرج، محركة . وفي حديث الزبير: إنه كان أجلع فرجا . والمفرج، بكسر الراء: الدجاجة ذات فراريج. و المفرج أيضا: من كان حسن الرمي فيصبح يوما وقد أفرج، أي تغير رميه . وبنو مفرج كمحسن: قبيلة من طيئ. وبفتحها وفي بعض النسخ: وكمكرم : القتيل يوجد في فلاة من الأرض بعيدة من القرى ، كذا عن ابن الأعرابي، أي فهو يودى من بيت المال ولا يبطل دمه قال أبو عبيدة: المفرج: هو الذي يسلم ولا يوالي أحدا، أي إذا جنى جناية كان ، أي كانت جنايته على بيت المال، لأنه لا عاقلة له. ومنه الحديث لا يترك في الإسلام مفرج يعني إن وجد قتيل لا يعرف قاتله ودي من بيت مال الإسلام ولا يترك. ويروى بالحاء. وسيذكر في موضعه. وكان الأصمعي يقول: هو مفرح، بالحاء، وينكر قولهم: مفرج، بالجيم وروى أبو عبيد عن جابر الجعفي أنه هو الرجل يكون في القوم من غيرهم فحق عليهم أن يعقلوا عنه. قال: وسمعت محمد بن الحسن يقول: يروى بالجيم والحاء. وقيل: هو المثقل بحق دية أو فداء أو غرم. عن أبي زيد: المفرج كمحمد -وكذا المرجل والنحيت كل ذلك- : المشط . وأنشد ثعلب لبعضهم يصف رجلا شاهد زور: فاته المجد والعلاء فأضحـى يفتق الخيس بالنحيت المفرج المفرج أيضا: من بان مرفقه عن إبطه ، قال الشاعر: متوسدين زمام كل نجـيبة ومفرج عرق المقذ منوق والفروج، كصبور: القوس التي انفرجت سيتاها وانفجت. الفروج كتنور: قميص الصغير. و قيل: هو قباء فيه شق من خلفه . و صلى بنا النبي صلى الله عليه وسلم وعليه فروج من حرير ، والجمع الفراريج. الفروج: فرخ الدجاج ، وهو الفتي منه، ويضم، كسبوح ، لغة فيه، رواه اللحياني. وتفاريج القباء والدرابزين: شقوقهما وخروقهما، وهي الحلفق، واحدها تفراج. التفاريج من الأصابع: فتحاتها ، عن ابن الأعرابي جمع تفرجة ، بكسر الأول والثالث، وفي اللسان أنه جمع تفراج. ورجل تفرجة ، بالضبط المتقدم، وتفراجة ، بزيادة الألف والهاء، وحكاهما أبو حيان في شرح التسهيل، ونفراجاء مكسورا، وهذه أي الأخيرة بالنون بدل التاء، والذي في اللسان والتهذيب: رجل نفرج ونفرجة ونفراج ونفرجاء، كل ذلك بالنون: ينكشف عند الحرب. ونفرج ونفرجة وتفرج وتفرجة: جبان ضعيف . أنشد ثعلب: تفرجة القلب قليل النيل يلقى عليه نيدلان الليل وأفرجوا عن الطريق، و أفرج القوم عن القتيل ، إذا انكشفوا. أفرجوا عن المكان ، إذا أخلوا به و تركوه . وفرج تفريجا: هرم . والفريج ، كأمير : البارد ، هكذا في نسختنا بالدال، وهو خطأ، والصواب: البارز المنكشف الظاهر، وكذلك الأنثى. قال أبو ذؤيب يصف درة.
بكفي رقاحي يريد نماءها ليبرزها للبيع فهي فريج كشف عن هذه الدرة غطاءها ليراها الناس. الفريج: الناقة التي وضعت أول بطن حملته ، وقال كراع: امرأة فريج: قد أعيت من الولادة. وناقة فريج كالة، شبهت بالمرأة التي قد أعيت من الولادة: نقله ابن سيده. وقال مرة: الفريج من الإبل: الذي قد أعيا وأزحف. وفراوجان ، بالفتح، ويقال: براوجان، : ة بمرو منها أبو عبد الله محمد بن الحسن بن زيد المروزي، روى عنه الحاكم أبو عبد الله وغيره. ورجل أفرج الثنايا و أفلجها بمعنى واحد. والفارج: الناقة انفرجت عن الولادة فتبغض الفحل وتكرهه . أبو جعفر محمد بن يعقوب بن الفرج الصوفي السامري الفرجي محركة ، منسوب إلى الجد، زاهد مشهور ، أنفق الكثير على العلماء والفقراء، وتفقه، وسمع علي ابن المديني وأبا ثور، صحب أبا تراب النخشبي وذا النون المصري، وعنه محمد بن يوسف بن بشر الهروي، ومات بالرملة بعد سبعين ومائتين. ومما يستدرك عليه من هذا الباب: الفرج: الخلل بين شيئين. والجمع فروج، لا يكسر على غير ذلك. والفرجة: الخصاصة بين الشيئين. وعن النضر بن شميل: فرج الوادي: ما بين عدوتيه، وهو بطنه وفرج الطريق منه، وفوهته. وفرج الجبل: فجه. وبينهما فرجة: أي انفراج. وجمع الفرجة فرجات، كظلمات. وفي الحديث: فرج الشيطان ، جمع فرجة كظلمة وظلم. والمفرج، كمكرم: الذي لا عشيرة له، قاله أبو موسى. ومكان فرج: فيه تفرج. وجرت الدابة ملء فروجها. وهو ما بين القوائم، يقال للفرس: ملأ فرجه وفروجه: إذا عدا وأسرع به. قال أبو ذؤيب يصف الثور: فانصاع من فزع وسد فروجه غبر ضوار وافيان وأجـدع أي ملأ قوائمه عدوا كأن العدو سد فروجه وملأها. وافيان، أي صحيحان وأجدع: مقطوع الأذن. وفروج الأرض: نواحيها. وفرج الباب: فتحه. وباب مفروج مفتح. وقول أبي ذؤيب: وللشر بعد القارعات فروج يحتمل أن يكون جمع فرجة كصخرة وصخور أو مصدرا لفرج يفرج، أي تفرج وانكشاف. وفي التهذيب: في حديث عقيل أدركوا القوم على فرجتهم أي على هزيمتهم. قال: ويروى بالقاف والحاء. والفارجي: إلى باب فارجك محلة ببخارا، منها أبو الأشعث عبد العزيز بن أبي الحارث النزاري، عن الحاكم أبي أحمد وغيره، وعنه أبو محمد النخشبي وغيره. وفارج بن مالك بن كعب بن القين: بطن، منهم مالك وعقيل ابنا فارج اللذان جاءا بعمرو بن عدي إلى خاله جذيمة الأبرش. وفرجيان: قرية بسمرقند، منها أبو جعفر محمد بن إبراهيم بن محدث. ونعجة فريج: إذا ولدت فانفرج وركاها. والمفرج: الذي لا ولد له. وقيل الذي لا عشيرة له؛ عن ابن الأعرابي وقيل: الذي لا مال له. والمفروج: الذي أثقله الدين، وصوابه الحاء. وفرج فاه: فتحه للموت. قال ساعدة بن جؤية: صفر المباءة ذي هرسين منعجف إذا نظرت إليه قلت قد فـرجـا وأفرج الغبار: أجلى. والمفارج: المخارج. وفروج، كتنور: لقب إبراهيم ابن حوران، قال بعض الشعراء يهجوه.
يعرض فروج بن حوران بنتـه كما عرضت للمشترين جـزور لحا الله فـروجـا وخـرب داره وأخزى بني حوران خزي حمير
وفرج وفراج ومفرج: أسماء. واستدرك شيخنا: الفيرج لضرب من الأصباغ، عن المحكم، قلت: هكذا في نسختنا، ولعله الفيروزج؛ وسيأتي. ف-ر-ب-ج افرنبج جلد الحمل ، بالحاء المهملة محركة : شوي فيبس ، وهكذا في الصحاح، وفي بعض الأمهات أعاليه . قال الشاعر يصف عناقا شواها وأكل منها.
فآكل من مفرنبج بين جلدها
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok18.546 harfفَرَجَ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ
1 فَرَجَ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ ذ , aor. فَرِجَ , inf. n. فَرْجٌ, He made an opening, or intervening space, [or a gap, or beach,] between the two things; or he opened the interstice, or interval, between the two things: (Msb:) [and فَرَجَ الشّىْءَ He opened the thing; and particularly by diduction, or so as to form an intervening space, or a gap, or breach; he unclosed
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.252 harfفَرَجَ
فَرَجَ I ( n. ac. فَرْج 1 ),
a. Disclosed; opened.
b. [ Bain ], Made a space between.
c. [ 'An or acc. & 'An ], Removed, cleared away, dispelled ( grief ).
d. [ La ], Made way for.
فَرِجَ
فَرِجَ A ( n. ac. فَرَج 4 ),
a. Was dispelled, removed; was disclosed.
فَرَّجَ
فَرَّجَ II ,
a. Opened, widened.
b. Relieved from ( trouble ).
c. [ acc. & 'Ala ] [ coll. ], Showed.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR25.940 harfفرج
فَرَجَ - يَفْرِجُ - فَرْج - فُرْوْج
فَرَجَ - يَفْرِجُ + كائن + شيئاً أو في شيء: يفتح ويشق فيه فتحة تؤدي إلى جوفه: يفتح مخرجاً من جوف شيء للخارج
فَرْج : اسم فعل " فَرَجَ - يَفْرِجُ ": وهو كذلك الفتحة المؤدية إلى جوف شيء، أو التي تفتح مخرجاً من جوف شيء للخارج
وفرج الإناث هو فتحة الولد في نهاية مجرى التناسل عندهن
وفرج الذكور هو فتحة المني في
Mücavir kökler59 mücavir (77 toplam)
- حفظ
5 ortak ayet · Hafız çanta demektir
- غضض
2 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
- حصن
2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
- قنت
2 ortak ayet · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
- نفخ
2 ortak ayet · Körük demektir
- بنو
3 ortak ayet · Oğullar
- زين
2 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
- أرب
1 ortak ayet · Ürbiye alça demektir
- روح
2 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- جيب
1 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- عور
1 ortak ayet · Ölçmek için kullanılan boş kaptır
- طفل
1 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur
Geçtiği ayetler(9)
وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ
Onun edep yeriMahrem yerini koruyana da ruhumuzdan üflemiş; onu da, oğlunu da alemler için bir ayet kılmıştık.
وَمَرْيَمَ ابْنَةَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ
Onun edep yeriMahrem yerini korumuş olan İmran kızı Meryem’i de. Ona ruhumuzdan üflemiştik de Rabbının sözlerini ve kitablarını tasdik etmişti. Ve o, gönülden itaat edenlerdendi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شقق, فتح, صدع, ستر |
| Zıt Kök | سدد |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesne, sınır veya uzuv arasında açıklık, aralık, gedik ve yarık meydana gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmolojik ve ahlaki bütünlükte gedik, açıklık ve çatlak oluşması veya bu gediklerin korunması |
| Çekirdek Özet 3 | Korunması gereken sınırın açıklık vermesi, mahremiyetin muhafazası ve sıkışmışlıktan çıkış imkânı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsel uzva veya ahlaki yasağa indirgeyip ontolojik ve kozmik gedik, yarık ve yarılma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Ayrılma, yarılma, açılma, yayılma ve saçılma hareketi; فرق, فرط, فرغ, فرض, فرد köklerinde olduğu gibi bir bütünden koparak aralanma veya boşluk bırakma durumu | ج | Harekete hacim, fiziksel geçit veya iki kanat arasında boşluk kazanma boyutu eklenmiş; aralanma hali iki tarafı olan somut bir gedik, yarık veya geçide dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, nefes çıkışı, dışarıya doğru aralanan kenar veya yarık |
| ر | İnsan başı | Üst sınır, başlangıç noktası, öne çıkan ana yön |
| ج | Değnek, deve | İki taraf arasında mesafe alma, geçit oluşturma, hareket ve taşıma |
| فرج | Ağzın ve sınırın aralanarak iki yaka arasında bir geçit ve boşluk oluşturması | Birleşik yapıda veya sınırda iki tarafın birbirinden uzaklaşmasıyla korumasız bir açıklık, gedik ve geçit meydana gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki bacak, iki dağ, iki duvar veya örtü arasında oluşan somut açıklık, çatlak, gedik; atın veya devenin bacakları arasındaki mesafe; korumasız sınır gediği |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, atının kuyruğunu ve bacak arası açıklığını betimlerken kökü fiziksel aralık anlamında kullanmıştır: لَهَا ذَنَبٌ مِثْلُ ذَيْلِ العَرُوسِ / تَسُدُّ بِهِ فَرْجَهَا مِنْ دُبُرْ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde sınır boylarında düşman sızmasına açık tehlikeli gediklere فَرْجٌ veya çoğuluyla فُرُوجٌ denmiş; askeri istihkâmda kapatılması gereken gedikler bu kökle anılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Dīwān Imri’ al-Qays.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde فرج kökü, Proto-Samice köklerde iki sınır veya yan cephe arasındaki somut aralık, çatlak ve gedik anlamıyla örtüşen bir semantik alana oturur. İbranicede peretz / paras biçimlerinde görülen yarılma, gedik açma ve surda delik oluşturma anlam katmanı ile Arapçadaki kullanım doğrudan semantik akrabalık taşır. Süryanicede praş / prats köklerinde ayrışma, yarılma ve iki tarafın birbirinden kopması ekseni izlenir. Arapçada bu kök hem fiziksel yarık ve aralık (duvardaki çatlak, bacak arası, sınır gediği) hem de mecazen daralmış durumdan açıklığa kavuşma, ferahlama ve sıkıntının yarılıp dağılması ekseninde zenginleşerek korunmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فرج | İki nesne arasındaki çatlak, aralık ve açıklık; bacak arası; sınır boyundaki tehlikeli açık gedik; kederin dağılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice peretz / parats; Süryanice perat / praş | Surlarda veya engellerde gedik açma, yarılma, ikiye ayrılma ve açıklık oluşturma semantiğiyle kökdeştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir ve doğrudan fonetik eşdeğer tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرج | Anlamlı | Aralık, gedik, yarık, açılma | İki nesne veya sınır arasında açıklık oluşması, mahremiyet alanı, sıkıntının dağılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فجر | Anlamlı | Yarma, fışkırtma, açığa çıkarma | Suyun toprağı, sabah aydınlığının karanlığı, günahkârın meşru sınırı yarması | Ortak yarma ve açılma çekirdeği; Kur'an'da geçer |
| رفج | Anlamlı | Genişlik, rahatlık, yumuşak yürüyüş | Hayvanın geniş adımlarla yorulmadan yürümesi, geniş geçim imkânı | Genişleme ve aralanma ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| رجف | Anlamlı | Sarsılma, titreme, çalkalanma | Yerin sarsılması, iç huzursuzluk, kalbin yerinden oynayacak gibi atması | Hızlı yer değiştirme ve çatlama öncesi sarsıntı; Kur'an'da geçer |
| جفر | Anlamlı | İçi açılma, genişleme, derinleşme | Kuzunun veya oğlağın karnının genişleyip sütten kesilmesi; ağzı geniş derin kuyu | Boşluk ve hacim kazanma ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| جرف | Anlamlı | Kökünden kazıma, silip süpürme | Selin kıyıyı oyup sürüklemesi, yarıp götürmesi, dayanıksız uçurum | Açıklık ve oyuk açma ilişkisi; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرج | Merkez | İki sınır veya cephe arasındaki somut ve işlevsel açıklık | Bir bütünde iki kanat veya taraf arasında oluşan gedik, geçit ve mahrem aralık | Açıklığın korunması, kapatılması veya oradan çıkış bulunması odağı |
| شقق | Komşu | Bir nesnenin boydan boya yarılması ve parçalanması | Sert bir bütünün çatlayıp yarılmasına odaklanır; iki cephe arası açıklıktan çok yapının kırılmasıdır. | Bütünün çatlayıp ayrılması |
| فتح | Komşu | Kilitli veya kapalı bir şeyin açılması | Giriş çıkışa engel olan bir kapağın kaldırılmasıdır; kendiliğinden oluşan bir gedik değildir. | Kapalı olanı engelsiz hale getirme |
| صدع | Komşu | Sert bir cismin yüzeyinde beliren belirgin ayrılma ve yarık | Toprağın veya camın yarılması gibi dirençli bir yüzeyde beliren derin çatlaktır. | Yüzeyin gerilimle yarılması |
| ستر | Komşu | Bir şeyin üzerini örtme ve gizleme | Görünür olanı perdelemeye odaklanır; gedik kapatmaktan çok algıdan saklamadır. | Örtü ile gizleme |
| سدد | Zıt | Gedik ve açıklıkları sağlamca kapatma, tıkama | Açık olan deliği, yarığı veya sınırı tamamen tıkayıp geçit vermez hale getirme eylemidir. | Aralığı kapatıp sağlamlaştırma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرج | Aralık, gedik, açık yer, ferahlama | İki sınır arası açıklığı, mahrem bölgeyi ve kederden çıkış aralığını bütünüyle kapsar. | Kesin |
| Latince | Rima, hiatus, pudenda | Yarık, çatlak, açıklık, edep yeri | Fiziksel yarık ve edep yeri anlamını taşır; ferahlama ve kurtuluş boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Breach, aperture, chink, pudenda, relief | Gedik, yarık, açık yer, edep yeri, ferahlama | Maddi gedik ve cinsel uzuv karşılansa da tek bir kökte hem kozmik çatlak hem ahlaki sınır birleşmez. | Güçlü |
| Almanca | Spalt, Öffnung, Scham, Erleichterung | Yarık, gedik, mahrem yer, rahatlama | Somut yarık ve cinsel mahremiyet karşılanır; kökün bütüncül anlam örgüsü parçalanır. | Güçlü |
| Fransızca | Fissure, brèche, parties génitales, soulagement | Çatlak, gedik, cinsel organlar, ferahlama | Fiziksel aralık ve rahatlama ayrı kelimelerle ifade edilir; kökün türetim birliği verilemez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فُرُوجٍ | Kozmik yarıntı, kusur, çatlak ve gedik | Gökyüzünün nizamında hiçbir çatlak, açıklık ve eksiklik bulunmadığını bildiren bağlam; Kâf 50:6 |
| فُرِجَتْ | Kozmik yarılma, nizamın çözülmesi | Kıyamet günü göğün yarılarak kapılar ve gedikler halinde açılması bağlamı; Mürselât 77:9 |
| فَرْجَهَا | Bedenî mahremiyet, iffet ve korunması gereken sınır | Hz. Meryem’in iffetini, beden sınırlarını her türlü gayrimeşru temasa karşı koruması bağlamı; Enbiyâ 21:91, Tahrîm 66:12 |
| فُرُوجَهُمْ / فُرُوجَهُنَّ / لِفُرُوجِهِمْ | İffet, cinsel sınırların korunması, meşruiyet dairesi | Mümin kadın ve erkeklerin mahremiyetlerini ve meşru sınırlarını zinadan muhafaza etmeleri bağlamı; Mü’minûn 23:5, Nûr 24:30, Nûr 24:31, Ahzâb 33:35, Meâric 70:29 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmik düzen ve yaratılış kusursuzluğu | Gökte hiçbir çatlak ve gedik bulunmaması üzerinden ilahi kudretin ve nizamın yetkinliğinin ispatı | Nizamda kusursuzluk, gediksizlik |
| Fıkıh | İffet, nikâh, zina ve avret sınırları | حفظ الفرج emri üzerinden cinsel ilişkinin yalnızca nikâh dairesine has kılınması, avretin örtülmesi | Hukuki ve ahlaki sınırın korunması |
| Tefsir | فرج kelimesinin somut yarıktan edep yerine kinaye kılınması | Kelimenin aslen iki bacak arasındaki boşluk iken edep yerine kinaye yapılması ve göğün yarılması tasviri | Kinaye ve lafzi genişleme |
| Hadis | Sıkıntıdan kurtuluş ve iffetin korunması | انتظار الفرج rivayetlerinde kederin yarılıp dağılması; iki bacak arasını koruyana cennet vaadi | Ferahlama ve uzuv ahlakı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki bütünlük ve iffet | Korunan sınır | Yozlaşmayı ve haramı engelleme | Kişinin mahrem sınırlarını meşru olmayan her türlü nüfuza karşı koruması | Kesin |
| İlmi | Doğrulama ve kozmolojik nizam | Boşluksuz yapı | Tutarlılık ve eksiksizlik göstergesi | Evrende veya kuramsal bir yapıda gedik ve çelişki bulunmaması | Güçlü |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve askeri istihkâm | Savunma gediği | Düşman sızmasını önleme | Devletin veya toplumun savunmasındaki zafiyet noktalarının tahkim edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak güvenliği ve bütçe dengesi | Bütçe açığı ve kaçak | Kaynak kaybını durdurma | İktisadi yapıda sermaye ve gelir kaçaklarına yol açan açıkların kapatılması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süreklilik ve topolojik açıklık (delik/yırtık) | Bir manifold veya yüzeyde sürekliliği bozan boşluk, delik veya sınır açıklığı; süreksizlik noktası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sınır muhafazası ve güvenlik açığı | Bir toplumsal yapıda, kurumda veya ahlaki düzende sınırların gevşemesiyle beliren sızma ve çöküş gediği | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cinsel anatomiye veya dar ahlakçı bir utanç nesnesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kozmik mimarideki çatlak ve yarıklardan ferdi iffete, toplumsal sınır güvenliğinden sıkıntıların çözülüşüne uzanan bütüncül sınır muhafazası ekseni |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Göğün yarılması ve nizamın kusursuzluğu ayetlerini lafzi ve kavramsal bağlamından koparmak; iffeti sadece fiziksel bir yasak sanıp bir varoluşsal sınır muhafazası olduğunu görememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem kozmik düzeni (göğün gediksizliği) hem de beşerî ahlakı (mahremiyetin korunması) aynı koruma ve sınır kavramı üzerinden birleştirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gökyüzünün kusursuzluğunu ve kıyametteki yarılmasını anlatan kevni ayetler ile müminlerin ve Hz. Meryem'in iffetini konu edinen ahlak ve ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | فرج kelimesinin kaba bir anatomik terim olduğu yanılgısını düzeltir; kelimenin aslen korunmaya ve teftişe muhtaç zafiyetli sınır aralığı anlamına geldiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki sınır veya nesne arasında meydana gelen açıklık, aralık, gedik ve çatlak.
- Soyut anlamKorunması gereken bir sınırın ihlale açık hale gelmesi veya daralmış bir yapının açılarak ferahlığa kavuşması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin sınır bütünlüğünün korunması, açık gediklerin muhafaza altına alınması ve sızmalara karşı tahkim edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunması gereken kapalı varlık alanını, bu alanın sınır hattını, dış müdahale ve sızma kümesini, ise sınırda beliren gedik ve açıklıkları temsil eder. Sınır gediğinin bulunmaması veya meşruiyet dışı etkilere karşı kapatılması (), sistemin iç bütünlüğünün ve mahremiyetinin azami düzeyde muhafaza edildiğini gösterir. Gökteki فُرُوج yokluğu kozmolojik sürekliliği, ferdin فَرْج muhafazası ise ahlaki ve ontolojik sınır bütünlüğünü matematiksel olarak dengeler.