كود

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-و-د10 sîga, 41 mücavir kök, 24 ayet, 19 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كَادُوافطرخرجكودوَكَادُواكَادَتْسوعضوأكَادَبرقصبحأَكَادُخلليَكَادُجبلذهب

KökSîga 10Ayet 24Sure 19Mücavir 41

▶ Ağı aç (3B)

كود

ك - و - د

KÖK
  • 24 geçiş
  • 24 ayet
  • 10 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Neredeyse o

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.535 harf
الكاف والدال و"وايء" معهما ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ. ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم. وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود. والسيور التي يشد بها القربوس تسمى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR672 harf
كادَ يفعل كذا، يَكادُ كَوْداً ومَكادَةً، أي قارَبَ ولم يفعل. وقد يُدخلون عليها أن تشبيهاً بعسى. قال رؤبة: قدْ كادَ من طولِ البِلى أنْ يَمْحَصا وقولهم: عرف فلان ما يُكادُ منه، أي ما يراد منه. ويقال: لا مَهَمَّةَ لي ولا مَكادَةَ، أي لا أهُمُّ ولا أكادُ. وتقول لمن يطلب منك الشيء فلا تريد إعطاءه: لا ولا مَكادَةَ. وكادَ وُضِعَتْ لمقاربة الشيء، فُعِلَ أو لم يُفعل؛ فمجرَّدُهُ ينبئ عن نفي الفعل،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.916 harf
ك د ( و ا ي ء ) كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) . كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع . وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر . يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.464 harf
(باب الكاف والواو وما يثلثهما) (كوي) الكاف والواو والياء أصلٌ صحيح، وهو كَوَيْتُ بالنَّار. وقد ذكرناه. (كوب) الكاف والواو والباء كلمةٌ واحدة. وهي الكُوب: القَدَح لا عُروةَ ـله؛ والجمع أكواب. قال الله تعالى: ﴿وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ﴾ [الغاشية14]. ويقولون: الكُوبةُ: الطَّبلُ لِلَّعب. (كود) الكاف والواو والدال كلمةٌ كأنَّها تدلُّ على التماسِ شيءٍ ببعض العَناء. يقولون: كادَ يكُود كَوْداً ومَكاداً.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.748 harf
كادَ: وُضِعَتْ لمقاربة الشيء، فُعِلَ أَو لم يُفْعَلْ، فمجرْدَةً تنبيء عن نفي الفعل، ومقرونةً بالجحْد تنبئُ عن وقوع الفعل. قال بعضهم في قوله تعالى: أَكاد أُخفيها؛ أُريد أُخفيها. قال: فكما جاز أَن توضع أُريد موضع أَكاد في قوله تعالى: جداراً يريد أَن يَنْقَضَّ، فكذلك أَكاد؛ وأَنشد الأَخفش: كادَتْ وكِدْتُ وتِلْكَ خيرُ إِرادَةٍ، لو عادَ مِنْ لَهْوِ الصَّبابَةِ ما مَضَى وسنذكرها في كيد بعد هذه. قال ابن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR529 harf
* ك و د * * كَادَ * يفعل كذا يكاد * كَوْداً * و * مَكَادةً * أيضا بالفتح أي قاربه ولم يفعل وحكى سيبويه عن بعض العرب * كُدْتُ * أفعل كذا بضم الكاف وقد يدخلون عليه لفظ أنْ تشبيها بعسى قال الشاعر % قد كاد من طول البلى أن يمحصا % و * كَادَ % موضوع لمقاربة الفعل فُعِل أولم يُفْعل فمجرده يبنى عن نفي الفعل ومقرونه بالجحد ينبئ عن وقوع الفعل وقال بعضهم في قوله تعالى ﴿أكاد أخفيها﴾ أريد أُخفيها فكما وضع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.390 harf
الكود: المنع، ومنه حديث عمرو بن العاص ولكن ما قولك في عقول كادها خالقها، قال ثعلب أي منعها. يقال كاد زيد يفعل كذا. حكى أبو الخطاب أن ناسا من العرب يقولون كيد زيد يفعل كذا، وما زيل يفعل كذا، يريدون كاد وزال، وقد روي بيت أبي خراش: وكيد ضياع القف يأكلن جثتي وكيد خراش يوم ذلك ييتـم كودا بالواو، وكادا، بالألف، وكيدا بالياء ومكادا ومكادة، هكذا سرد ابن سيده مصادره،
Maddenin bağlantısı

الكود: المنع، ومنه حديث عمرو بن العاص ولكن ما قولك في عقول كادها خالقها، قال ثعلب أي منعها. يقال كاد زيد يفعل كذا. حكى أبو الخطاب أن ناسا من العرب يقولون كيد زيد يفعل كذا، وما زيل يفعل كذا، يريدون كاد وزال، وقد روي بيت أبي خراش: وكيد ضياع القف يأكلن جثتي وكيد خراش يوم ذلك ييتـم

كودا بالواو، وكادا، بالألف، وكيدا بالياء ومكادا ومكادة، هكذا سرد ابن سيده مصادره، أي هم وقارب ولم يفعل، وقال الليث: الكد مصدر كاد يكود كودا ومكادا ومكادة، وكدت أفعل كذا، أي هممت، ولغة بني عدي بالضم، وحكاه سيبويه عن بعض العرب. وفي الأفعال لابن القطاع: كاد يكاد كادا وكودا، هم وأكثر العرب على كدت، أي بالكسر، ومنهم من يقول كدت، أي بالضم، وأجمعوا على يكاد، في المستقبل، ونقل شيخنا عن تصريف الميداني أنه قد جاء فيه فعل أي بالضم يفعل بالفتح، على لغة من قال كدت تكاد، بضم الكاف في الماضي قال شيخنا: وذكر غيره،: وقالوا: هو مما شذ في باب فعل بالضم، فإن مضارعه لا يكون إلا يفعل بالضم، وقد سبق أنه شذ، لب وما معه، وهذا مما زادوه، كما في شروح اللامية. وقال الزمخشري: قد حولوا عند اتصال ضمير الفاعل فعل من الواو إلى فعل، ومن الياء إلى فعل، ثم نقلت الضمة والكسرة إلى الفاء، فيقال قلت وقلن، وبعث وبعن ولم يحولوا في غير الضمير إلا ما جاء في قول ناس من العرب كيد يفعل وما زيل. قلت: وأورد هذا البحث أبو جعفر اللبلي في بغية الآمال، وألممنا ببعضه في التعريف بضروري اللغة والتصريف فراجعه. وفي اللسان: كاد وضعتء لمقاربة الشيء فعل أو لم يفعل مجردة تبنىء عن نفي الفعل، ومقرونة بالجحد تنبىء عن وقوعه أي الفعل، وفي الإتقان للسيوطي: كاد فعل ناقص أتى منه الماضي والمضارع فقط، له اسم مرفوع وخبر مضارع مجرد من أن، ومعناها: قارب، فنفيها نفي للمقاربة، وإثباتها إثبات للمقاربة، واشتره على ألسنة كثير أن نفيها إثبات وإثباتها نفي، فقولك: كاد زيد يفعل، معناه لم يفعل، بدليل، وإن كادوا ليفتنونك . وما كاد يفعل، معناه فعل، بدليل وما كادوا يفعلون أخرج ابن أبي حاتم من طريق الضحاك، عن ابن عباس قال: كل شيء في القرآن كاد وأكاد ويكاد، فإنه لا يكون أبدا، وقيل: إنها تفيد الدلالة على وقوع الفعل بعسر، وقيل: نفي الماضي إثبات، بدليل وما كادوا يفعلون ونفى المضارع نفي بدليل لم يكد يراها مع أنه لم ير شيئا. والصحيح الأول، أنها كغيرها، نفيها نفي وإثباتها إثبات، فمعنى كاد يفعل: قارب الفعل ولم يفعل. وما كاد يفعل: ما قارب الفعل فضلا عن أن يفعل: ما قارب الفعل لازم من نفي المقاربة عقلا. وأما آية فذبحوها وضما كادوا يفعلون فهو إخبار عن حالهم في أول من ذبحها، وإثبات الفعل إنما فهم من دليل آخر، وهو قوله تعالى: فذبحوها وأما قوله لقد كدت تركن إليهم من أنه صلى الله عليه وسلم لم يركن لا قليلا ولا كثيرا، فإنه مفهوم من جهة أن لولا الا متناعية تقتضي ذلك، انتهى. وفي اللسان: وقال أبو بكر في قولهم: قد كاد فلان يهلك: معناه: قد قارب الهلاك ولم يهلك: فإذا قلت ما كاد فلان يقوم، فمعناه: قام بعد إبطاء وكذلك، كاد يقوم معناه قارب القيام ولم يقم. قال: وهذا وجه الكلام، ثم قال: وقد تكون كاد صلة للكلام، أجاز ذلك الأخفش وقطرب وأبو حاتم، واحتج قطرب بقول زيد الخيل: سريع إلى الهيجاء شاك سلاحه فما إن يكاد قرنه يتـنـفـس معناه ما يتنفس قرنه. وقال حسان: وتكاد تكسل أن تجيء فراشها في لين خرعبة وحسن قوام

معناه وتضكسل، ومنه قوله تعالى: لم يكدء يراها أي لم يرها ولم يقارب ذلك، وقال بعضهم: رآها من بعد أن لم يكد يراها من شدة الظلمة. فاتضح بذلك أن قول شيخنا: كون كاد صلة للكلام لا قائل به إلا ما ورد عن ضعفة المفسرين، تحامل على المصنف وقصور لا يخفى. وقال الأخفش في قوله تعالى لم يكد يراها حمل على المعنى، وذلك أنه لا يراها، وذلك أنك إذا قلت كاد يفعل إنما تعني قارب الفعل، على صحة الكلام، وهكذا معنى هذه الآية، إلا أن اللغة قد أجازتء: لم يكد يفعل وقد فعل بعد شدة، وليس هذا صحة الكلام، لأنه إذا قال: كاد يفعل، فإنما يعني قارب الفعل، وإذا قال، لم يكد يفعل، يقول: لم يقارب الفعل، إلا أن اللغة جاءت على ما فسر. وقال الفراء: كلما أخرج يده لم يكد يراها من شدة الظلمة، لأن أقل من هذه الظلمة لا ترى اليد فيه، وأما لم يكد يقوم، فقد قام، هذا أكثر اللغة. قد يكون كاد بمعنى أراد، ومنه قوله تعالى كذلك كدنا ليوسف وقوله تعالى: أكاد أخفيها أي أردنا، وأريد وأنشد أبو بكر للأفوه: فإن تجمـع أوتـاد وأعـمـدة وساكن بلغوا الأمر الذي كادوا أراد: الي أرادوا، وأنشد الأخفش: كادت وكدت وتلك خير إرادة لو كان من الصبابة مامضى قال: معناه أرادت وأردت، وقال الأخفش في تفسير الآية: معناه: أخفيها. وفي تذكرة أبي علي أن بعض أهل التأويل قالوا: أكاد أخفيها معناه: أظهرها، قال شيخنا: والأكثر على بقائها على أصلها، كما في البحر والنهر وإعراب أبي البقاء والسفاقسي، فلا حاجة إلى الخروج عن الظاهر، والله أعلم، قال السيوطي: وعكسه كقوله. تعالى: يريد أن ينقض أي يكاد قلت: وفي اللسان: قال بعضهم في قوله تعالى: أكاد أخفيها: أريد أخفيها، فكما جاز أن توضع أريد موضع أكاد في قوله جدارا يريد أن ينقض فكذلك أكاد، فتأمل. وقال ابن العوام: كاد زيدق أن يموت. وأن لا تدخل مع كاد ولا مع ما تصرف منها، قال الله تعالى وكادوا يقتلونني وكذلك جميع ما في القرآن، قال: وقد يدخلون عليها أن، تشبيها بعسى، قال رؤبة: قد كاد من طول البلى أن يمصحا من ذلك قولهم: عرف فلان ما يكاد منه، أي ما يراد، وفي حديث عمرو بن العاص: ما قولك في عقول كادها خلقها وفي رواية تلك عقول كادها بارئها أي أرادها بسوء. قال الليث: الكود مصدر كاد يكود كودا ومكادا، ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئا ولا تريد أن تعطيه تقول: لا ولا مهمة ولا مكادة. ولا كودا ولا هما، ولا مكادا ولا مهما، أي لا أهم ولا أكاد. ويكود على صغة المضارع: عن الصاغاني، ولم أجده في معجم ياقوت، مع استيعابه. وهو يكود بنفسه كودا، عن الصاغاني، لغة في تكيد كيدا، أي يجود بها ويسوق، وذكره غالب اللغويين في الياء، وسيأتي. وأكوأد الفرخ والشيخ: شاخ وارتعش، كاكوهد. والكودة: كل ما جمعت من تراب وطعام ونحوه وجعلته كثبا، أكواد. وكوده أي التراب: جمعه جعله كثبة واحدة، يمانية. وكواد وكويد، كغراب وزبير: اسمان.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.884 harf
كَادَ يَفْعَلُ كَذَا 1 كَادَ يَفْعَلُ كَذَا ذ , (S, K, * &c,) [originally كَوِدَ,] first pers. كِدْتُ, accord. to the usage of most of the Arabs, (IKtt,) aor. يَكَادُ, (S, K, &c.,) the form used by all the Arabs, (IKtt.) or يَكُودُ [is also used, by some of those who make the pret. to be originally كَوُدَ], (Lth,) inf. n. كَوْدٌ (Lth, S, M, K, &c) and كَادٌ (M, IKtt) and مَكَادَةٌ (Lth, S, M, K,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR850 harf
كَادَ كَادَ ( w ) A ( n. ac. كَوْد 1 , كَاد [ 1A ] , مَكَاد [ 17A ] , مَكَادَة [ 17tA ] ), a. Was near to, on the point of. b. Desired. c. U ( n. ac. كَوْد 1 ), Hindered. كَوَّدَ كَوَّدَ II , a. Heaped, piled up. اِكْوَأَدَّ اِكْوَأَدَّ [ اِكْوَاْدَّ XI ], a. Trembled. كَوْدَة كَوْدَة [ 1t ] , ( pl. أَكْوَاْد 38 ), a. Heap, pile. مَكَادَة مَكَادَة [ 17tA ], a. Wish; will,
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler41 mücavir (206 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضوأ

    2 ortak ayet · Aydınlattı

  2. برق

    2 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  3. سحب

    2 ortak ayet · Fışkıran sudur

  4. خلل

    2 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  5. فطر

    2 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

  6. فقه

    2 ortak ayet · Kavrarlar

  7. جبل

    2 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  8. فوق

    2 ortak ayet · Üst

  9. صبح

    2 ortak ayet · Tan demektir

  10. سوع

    2 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  11. بصر

    3 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  12. ذهب

    2 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

Geçtiği ayetler(24)

  1. يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ …

    NeredeyseAz kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

  2. يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ

    Neredeyse oOnu yudum yudum alacak ama yutamayacaktır. Her taraftan ona ölüm geldiği halde ölemeyecektir. Ve arkasından şiddetli bir azab gelip çatacaktır.

  3. … مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى …

    NeredeyseAllah; göklerin ve yerin nurudur. O’nun nurunun misali; içinde çerağ bulunan bir kandil yuvası gibidir. O çerağ bir sırça içindedir. Sırça sanki inci gibi parlayan bir yıldızdır. Güneşin doğduğu yere de, battığı yere de nisbeti olmayan mübarek bir ağaçtan, zeytinden tutuşturulup yakılır. Ateş değmese dahi, neredeyse yağın kendisi aydınlatacak. Nur üstüne nurdur. Allah; dilediğini nuruna kavuşturur. Allah; insana misaller verir. Ve Allah; her şeyi bilendir.

  4. … فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

    NeredeyseGörmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

  5. أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ

    Neredeyse oBen, açıkça söyleyemeyecek derecede zavallı olan şu adamdan daha hayırlı değil miyim?

  6. وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ

    NeredeyseDoğrusu o küfredenler, zikri işittiklerinde, az kalsın seni gözleriyle yiyeceklerdi. Ve o, mutlaka bir delidir, diyorlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكود
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerقرب, وشك, عسى
Zıt Kökبعد
Çekirdek Özet 1Bir fiilin eşiğine gelmek, gerçekleşmesine ramak kalmak, zahmet ve meşakkatle yönelmek
Çekirdek Özet 2Bir olayın veya durumun gerçekleşme sınırına dayanması; olumluda gerçekleşmeme, olumsuzda güçlükle gerçekleşme gerilimi
Çekirdek Özet 3Mukarebe dinamiği, kuvveden fiile geçişteki kritik eşik hali ve irade-direnç dengesi
Kritik Hata RiskiKökün mukarebe işlevini sıradan bir ihtimal sanmak ve olumsuz formun güçlükle gerçekleşme bildiren yapısını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كوBir araya toplanma, bükülme, varlığa gelme yönünde yoğunlaşan iç hareket (örneğin كور sarıp toplamak, كون vücuda gelmek, كوب toplanıp kap haline gelmek)دد harfinin getirdiği itme ve kapı/sınır etkisiyle toplanan niyet veya potansiyel fiilin tam eşiğine dayanır; hareket sınıra varıp durur veya büyük bir dirençle eşikten geçer.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir işi kavrama, yönelme ve avucun içine alma eğilimi.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDurumları birbirine bağlama, süreci hedefe eklemleme.
دkapı; giriş, geçiş, hareketEşik, sınırdan geçiş, bir alandan diğerine adım atma noktası.
كودAvuçla kavranıp yönlendirilen bir sürecin eşik kapısına kadar bağlanıp dayanması; bir durumdan diğerine geçiş kapısının tam önünde durma veya kıl payı geçme eylemi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir işi yapmaya zahmet ve isteksizlikle yönelmek, bir eşiğe kadar varıp orada meşakkatle duraksamak.
Cahiliye şiiri kullanımıAhfeş'in naklettiği beyitte kökün neredeyse olma ve yönelme anlamında kullanımı: كَادَتْ وكِدْتُ وتِلْكَ خيرُ إِرادَةٍ / لو عادَ مِنْ لَهْوِ الصَّبابَةِ ما مَضَى
Erken Arapça kullanımBir talep karşısında kesin bir isteksizlik ve yanaşmama bildirmek üzere söylenen لا ولا مكادة ولا همة deyimi.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde mukarebe (yaklaşma ve sınırda olma) anlamı taşıyan kökler incelendiğinde, كود kökünün Arapça içinde özelleşmiş güçlü bir morfo-semantik yapı sunduğu görülür. Kök, eylemin fiiliyata dökülme sınırına varmasını ve bu sınırdaki psikolojik veya fiziki direnci ifade eder. İbranice ve Süryanicede yaklaşma fiilleri daha çok mekânsal yakınlık veya arzu ekseninde türemişken, Arapçada كود doğrudan olayın eşikte asılı kalma durumunu adlandırmıştır. Kökün vāvî ve yâî biçimleri arasındaki geçişkenlik, iç Arapça gelişimde meşakkatle yönelme (kwd / kyd) anlam matrisiyle birleşmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir fiile meşakkatle yaklaşma (كَوْد / مَكَادَة)Asıl çekirdek fiilin eşiğine kadar gelip duraksamaktır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerindeki niyet ve yaklaşma dinamikleriKök Arapçada tam bir mukarebe fiili kimliği kazanmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik düzeyde doğrudan izlenebilir güvenilir dış soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كودAnlamlıEşiğine gelmek, neredeyse yapmakBir eylemin gerçekleşme sınırına varmasıHedef kök; Kur'an'da geçer.
كدوAnlamlıAz vermek, sertleşmekToprağın sertleşip su vermemesi, çabanın yarıda kalmasıKur'an'da geçmez; sınır ve direnç anlamı taşır.
وكدAnlamlıPekiştirmek, bağlamakBir bağı veya ahdi sağlamlaştırmakKur'an'da geçer.
ودكAnlamlıYağ, semizlikEtin veya kemiğin yağını salması, kayganlıkKur'an'da geçmez.
دكوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
دوكAnlamlıEzmek, öğütmekHavanda dövmek, meşakkat ve sürtünme oluşturmakKur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كودMerkezEşik ve mukarebeFiilin sınırına dayanıp gerçekleşme gerilimi taşımasıEşikte asılı kalma veya güçlükle geçme hali.
قربKomşuMesafece yaklaşmaZamanda veya mekânda yakın olmayı bildirir; eşik direnci içermezكود doğrudan fiilin sınırına dayanmayı ve psikolojik gerilimi içerir.
وشكKomşuHızlı yaklaşmaBir olayın gerçekleşmesinin an meselesi olmasını ve sürati bildirirوشك hız ve kesinlik vurgularken, كود zorlanma ve eşikte duraksama taşır.
عسىKomşuUmut ve beklentiBir şeyin gerçekleşmesini arzu ve ihtimal dahilinde görme haliعسى beklenti kipi iken, كود fiilin fiziki/psikolojik sınırına gelmesidir.
بعدZıtUzaklıkBir nesneden, durumdan veya fiilden mesafece ve fiilen uzak olmaكود kökünün ifade ettiği sıfır mesafeli eşik halinin zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكودEşiğine gelmek, neredeyse olmakFiilin sınırına varıp gerçekleşme gerilimi taşımasıKesin
Latinceprope esse, paeneNeredeyse olmak, eşiğinde olmakDurumun sınırına yaklaşmayı verir; olumsuz formdaki ters anlam kuralını karşılamazGüçlü
İngilizceto be on the verge of, almost, barelyEşiğinde olmak, neredeyse, kıl payıBir eylemin sınırına varmayı karşılar; kökün taşıdığı psikolojik direnci eksik bırakırGüçlü
Almancabeinahe, fast, im Begriff seinNeredeyse, üzere olmakEylemin eşiğinde bulunmayı ifade eder; fiilin nefyindeki hususi kuralı vermezGüçlü
Fransızcafaillir, être sur le point deKıl payı yapmak/atlatmak, üzere olmakEşiğe kadar gelip son anda durma veya yapma dinamiğine oldukça yakındırGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Olumlu sîga kullanımıEşiğe gelip gerçekleşmeme haliBir olayın veya durumun eşiğine kadar gelip vuku bulmaması; el-Bakara 2:20, en-Nûr 24:35, el-Kalem 68:51.
Olumsuz sîga kullanımıİsteksizlik ve güçlükle gerçekleşmeFiilin büyük bir direnç ve gecikmenin ardından zorla yapılması; el-Bakara 2:71.
Tabiat olaylarında kullanımKozmik parçalanma eşiğiVarlıkların ilahi heybet karşısında çatlama ve yıkılma sınırına dayanması; Meryem 19:90, eş-Şûrâ 42:5, el-Mülk 67:8.
Psikolojik kullanımZihinsel ve ahlaki kırılma sınırıİnsanın sarsılma, fitneye meyledip eşikten dönme veya sırrı açığa vurma hali; el-İsrâ 17:73-74, el-Kasas 28:10.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade ve istitaatKulun fiili işlemeye ramak kalması fakat ilahi lütuf ile engellenmesiEşik anında ilahi inayet ile irade arasındaki ilişki.
FıkıhHükmün sübutu ve niyetBir günahın veya akdin eşiğine gelip geri dönülmesinde sorumlulukSırf eşikte bulunmanın fiil hükmü doğurmayacağı ilkesi.
TefsirMukarebe kuralıOlumlusunun nefy, olumsuzunun ispat ifade ettiği kuralının ayetlerdeki tatbikiSözdizimsel yapının ve belağî derinliğin ortaya çıkarılması.
HadisAhlaki sınırlarYasak bölgenin etrafında dolaşan ve neredeyse içine düşecek olan kimse tasviriSınır hattında durmanın getirdiği manevi risk.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbi kararlılık ve fitneKoruyucu eşikSapmayı sınırda durdurmaKulun fitneye yaklaşması fakat ilahi korumayla eşikten dönmesiGüçlü
İlmiDoğrulama süreciKritik eşikKesinleşme sınırını belirlemeBir hipotezin kanıtlanma eşiğine kadar gelip kesinlik kazanmasıGüçlü
SiyasiToplumsal kriz ve isyanKırılma noktasıÇatışma sınırını göstermeSosyal düzenin sarsılıp infial sınırına kadar dayanması haliGüçlü
İktisadiİflas ve daralmaSınır kapasiteRisk limitini işaretlemeEkonomik dengenin çöküş eşiğinde asılı kalması veya güçlükle toparlanmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLimit ve faz geçişi eşiğiBir değişkenin kritik sınıra sonsuz yaklaşması fakat o sınır noktasında farklı bir faza geçmesi veya sınırda kalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik eşik davranışıBireyin veya kitlelerin baskı karşısında eyleme geçme sınırına dayanması, toleransın son raddeye varmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir ihtimal veya zayıf bir "neredeyse" zarfı sayarak eşikteki varoluşsal ve ahlaki gerilimi göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün olumlu kullanımında eylemin eşikte kalıp gerçekleşmediğini, olumsuz kullanımında ise büyük bir dirençle de olsa nihayetinde gerçekleştiğini kavramak.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖrneğin el-Bakara 2:71 ayetindeki olumsuz ifadeyi eylemin hiç yapılmadığı şeklinde anlayarak kıssanın ve hükmün akışını tersine çevirmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik, ahlaki ve kozmik olayları anlatırken kurduğu kritik eşik hallerini ve mukarebe kipinin getirdiği anlam dengesini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrâiloğullarının emirler karşısındaki tereddüdünü anlatan kıssalarda (el-Bakara 2:71), peygamberlerin fitne karşısındaki sebatında (el-İsrâ 17:73-74) ve kozmik dehşet sahnelerinde (Meryem 19:90).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Olayların sadece "oldu" veya "olmadı" ikiliğiyle okunmasını engeller; eşikte asılı kalma, kıl payı kurtulma ve isteksizce boyun eğme süreçlerini açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir fiile veya duruma meşakkatle yaklaşarak tam eşiğine kadar gelip dayanmak.
  • Soyut anlamBir olgunun gerçekleşme sınırına varması; eşikte durma, kıl payı dönme veya dirençle eşikten geçme gerilimi.
  • Sistematik karşılıkDurumlar arası geçişte kritik sınır değeri; sistemin bir fazdan diğerine geçmeden hemen önceki potansiyel eşiği.
  • LaTeX modelilim⁡t→tcx(t)=xc∧x(t)<xc
  • LaTeX açıklamasıFormülde x(t) zaman içindeki durumu, tc kritik anı ve xc eylemin gerçekleşme eşiğini temsil eder. İfade, durumun kritik sınıra sınırsız biçimde yaklaştığını fakat eşiği aşmayıp sınırın hemen altında kaldığını simgeler; bu da mukarebe kipinin olumlu kullanımındaki gerçekleşmeme dinamiğini ve eşik gerilimini matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك