كيد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ي-د24 sîga, 35 mücavir kök, 29 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نسوبِكَيْدِهِنَّكَيْدُشطنكيدجمعمتنالْمَكِيدُونَكَيْدَمليفَيَكِيدُوارودفَكِيدُونِصرفكَيْدُهُمْدبرظنن

KökSîga 24Ayet 29Sure 16Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

كيد

ك - ي - د

KÖK
  • 35 geçiş
  • 29 ayet
  • 24 sîga
  • 12 sözlük

Tuzak demektir. Savaşta düşmanı yanıltarak tuzağa düşürmek “keyd”dir. Askerlikte buna taktik denmektedir. “Mekr”, planlı, programlı, uzun hedefe varmak için hazırlanan bir sistem demektir. Askerlikte buna strateji denmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tuzak demektir. Savaşta düşmanı yanıltarak tuzağa düşürmek “keyd”dir. Askerlikte buna taktik denmektedir. “Mekr”, planlı, programlı, uzun hedefe varmak için hazırlanan bir sistem demektir. Askerlikte buna strateji denmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.535 harf
الكاف والدال و"وايء" معهما ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ. ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم. وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود. والسيور التي يشد بها القربوس تسمى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR263 harf
الكَيْدُ: المكر. كادَهُ يَكيدَهَ كَيْداً ومَكيدَةً. وكذلك المُكايَدَةُ. وربَّما سمِّي الحربُ كَيْداً. يقال: غزا فلان فلم يَلْقَ كَيْداً. وكلُّ شيءٍ تعالجه فأنت تَكيدُهُ. ويقال: هو يَكيدُ بنفسه، أي يجود بها. ويسمَّى اجتهادُ الغراب في صياحه كَيْداً؛ وكذلك القَيْءُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.916 harf
ك د ( و ا ي ء ) كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) . كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع . وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر . يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.303 harf
(باب الكاف والياء وما يثلثهما) (كيد) الكاف والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معالجةٍ لشيء بشدّة، ثم يتّسع الباب، وكلّه راجعٌ إلى هذا الأصل. قال أهلُ اللُّغة: الكيد: المعالجة. قالوا: وكلُّ شيءٍ تُعالِجُه فأنت تَكِيدُه. هذا هو الأصل في الباب، ثم يسمُّون المَكر كيداً. قال الله تعالى: ﴿أمْ يُرِيدُونَ كَيْداً﴾ [الطور 42]. ويقولون: هو يَكيدُ بِنَفسهِ، أي يجودُ بها، كأنَّه يُعالِجها لتخرُج. والكَيْد:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.515 harf
- الكيد: ضرب من الاحتيال، وقد يكون مذموما وممدوحا، وإن كان يستعمل في المذموم أكثر، وكذلك الاستدراج والمكر، ويكون بعض ذلك محمودا، قال: ﴿كذلك كدنا ليوسف﴾ [يوسف/76] وقوله: ﴿وأملي لهم إن كيدي متين﴾ [الأعراف/183] قال بعضهم: أراد بالكيد العذاب (يروى عن ابن عباس قوله: كيد الله العذاب والنقمة. الدر المنثور 3/618)، والصحيح: أنه هو الإملاء والإمهال المؤدي إلى العقاب كقوله: ﴿إنما نملي لهم ليزدادوا إثما﴾ [آل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR160 harf
ك ي د له كيد ومكيدة ومكايد وكاده وكايده‏.‏ وكادت الشمس تغيب‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رأيته يكيد بنفسه‏:‏ يقاسي المشقّة في سياقه‏.‏ وغزا فلم يلق كيداً أي لم يقاتل‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.443 harf
كاد يَفْعَل كذا كَيْداً: قارَب. قال ابن سيده: قال سيبويه: لم يستعملوا الاسم والمصدر اللذين في موضعهما يفعل في كاد وعَسَى، يعني أَنهم لا يقولون كادَ فاعِلاً أَو فعْلاً فترك هذا من كلامهم للاستغناء بالشيء عن الشيء، وربما خرج في كلامهم؛ قال تأَبَّط شرًّا. فأُبْتُ إِلى فَهْمٍ وما كِدْتُ آئباً، وكم مِثلِها فارَقْتُها، وهْيَ تَصْفرُ قال: هكذا صحة هذا البيت، وكذلك هو في شعره، فأَما رواية من لا يضبطه وما
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.545 harf
الكيد: المكر والخبث، كالمكيدة، قال الليث: الكيد من المكيدة، وقد كاده يكيده كيدا ومكيدة. قال شيخنا: ظاهر كلامهم أن الكيد المكر مترادفان، وهو الظاهر، وقد فرق بينهما بعض فقهاء اللغة، فقال: الكيد: المضرة، والمكر: إخفاء الكيد وإيصال المضرة، وقيل: الكيد: الأخذ على خفاء، ولا يعتبر فيه إظهار خلاف ما أبطنه، ويعتبر ذلك في المكر.والله أعلم. الكيد: الحيلة، وبه فسر قوله تعالى فجمع كيده ثم أتى وقوله تعالى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.370 harf
كَادَهُ 1 كَادَهُ ذ , aor. يَكِيدُ, (S, L, Msb,) inf. n. كَيْدٌ (S, L, Msb, K) and مَكِيدَةٌ, (S, L, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ كايدهُ, (A,) inf. n. مُكَايَدَةٌ; (S;) or this implies reciprocation; (TA;) [and ↓ اكتادهُ, which see below. app. signifies the same as كَادَهُ like as اِخْتَدَعَهُ signifies the same as خَدَعَهُ;] He deceived, beguiled, or circumvented, him or he
Maddenin bağlantısı

كَادَهُ 1 كَادَهُ ذ , aor. يَكِيدُ, (S, L, Msb,) inf. n. كَيْدٌ (S, L, Msb, K) and مَكِيدَةٌ, (S, L, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ كايدهُ, (A,) inf. n. مُكَايَدَةٌ; (S;) or this implies reciprocation; (TA;) [and ↓ اكتادهُ, which see below. app. signifies the same as كَادَهُ like as اِخْتَدَعَهُ signifies the same as خَدَعَهُ;] He deceived, beguiled, or circumvented, him or he deceived, beguiled, or circumvented, him; and desired to do him a foul, an abominable, or an evil, action, clandestinely, or without his knowing whence it proceeded; i. q. مَكَرَ بِهِ (S, L, Msb, K) and خَدَعَهُ: (Msb:) or, accord. to some, مكربه implies the feigning of the contrary of one's real intentions; whereas كاده does not: or this latter signifies he did him harm, or mischief; and the former, he did so clandestinely. (MF.) ― -b2- كَادَ, aor. يَكِيدُ, (L,) inf. n. كَيْدٌ and مَكِيدَةٌ, (L, K,) [or the latter is a simple subst.,] He acted deceitfully, mischievously, or wickedly. (L, K.) ― -b3- Also, inf. n. كَيْدٌ, He practised an evasion or elusion, a shift, a wile, an artifice, or artful contrivance or device, a plot, a stratagem, or an expedient; or he exercised art, artifice, cunning, ingenuity, or skill, in the management or ordering of affairs,, with excellent consideration or deliberation, and ability to manage with subtilty according to his own free will; syn. اِخْتَالَ; (L:) and of the inf. n., حِيلَةٌ. (L, K.) ― -b4- كَادَهُ He taught him الكَيْد [i. e., to deceive, beguile, or circumvent, &c., or, to act deceitfully, mischievously, or wickedly; or, to practise modes, or means, of evading or cluding, &c.]. So some explain it in the Kur xii. 76. (TA.) ― -b5- It is said in a trad., مَا قَوْلُكَ فِى عُقُولٍ كَادَهَا خَالِقُهَا What sayest thou of intellects to which their Creator hath desired to do evil? (L.) So some explain the verb in the Kur xxi. 58. (TA.) ― -b6- يَكِيدُونَ كَيْدًا وَأَكِيدُ كَيْدًا [Kur lxxxvi. 16, They practise an artful device, and I will practise an artful device]. كَيْدُ اللّٰهِ لِلْكُفَّارِ [God's practising an artful device towards the unbelievers] means his taking them unawares, so that they do not reckon upon it; bestowing upon them enjoyments in which they delight, and on which they place their reliance, and with which they become familiar so as not to be mindful of death, and then taking them in their most heedless state; اِسْتِدْرَاجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ. (Zj, L.) ― -b7- كَادَ, aor. يَكِيدُ, inf. n. كَيْدٌ, He contrived, devised, or plotted, a thing, whether wrong or right. Ex. فُلَانٌ يَكِيدُ أَمْرً مَا أَدْرِى مَا هُوَ Such a one contrives, devises, or plots, a thing: I know not what it is. (L.) ― -b8- كَادَ, aor. يَكِيدُ, He worked, or laboured, at, or upon, anything; he laboured, took pains, applied himself vigorously, exerted himself, strove, or struggled, to do, execute, or perform, or to effect, or accomplish, or to manage, or treat, anything; he laboured, strove, or struggled, with anything, to prevail, or overcome, or to effect an object; syn. عَالَجَ. (S, L.) ― -b9- كَادَ, inf. n. كَيْدٌ, He strove, or laboured; exerted himself, or his power or ability; employed himself vigorously, laboriously, sedulously, or earnestly; was diligent; took extraordinary pains. (L.) -A2- كَادَ, inf. n. كَيْدٌ, He (a raven or crow) exerted himself in his croaking. (S, K.) -A3- كَادَ بِنَفْسِهِ, (K,) aor. يَكِيدُ, (S, L,) inf. n. كَيْدٌ, (L,) (tropical:) He gave up his spirit: (S, L, K:) endured distress in giving up the ghost. (A.) ― -b2- كَادَ, (K,) inf. n. كَيْدٌ, (S, K,) He vomited. (S, K.) ― -b3- كَادَ, inf. n. كَيْدٌ, It (a زَنْد) emitted fire. (L, K.) ― -b4- كَادَتْ, (L, K,) aor. تَكِيدُ, inf. n. كَيْدٌ, (L,) She had the menstrual flux. (L, K.) -A4- لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ وَلَا كَيْدًا وَلَا هَمًّا I will not do that, nor do I desire, nor do I purpose, or intend. (K, * TA.) See كَادَ in art. كود. -A5- كَادَ يَفْعَلُ كَذَا, (L. Msb, K,) originally كَيِدَ, first pers. كِدْتُ, aor. يَكَادُ; (L, Msb;) and كِيدَ: (L, K:) see art. كود. [It is mentioned in arts. كود and كيد in the L, K: in the former only in the S: and in the latter only in the Msb.]

3 كَاْيَدَ see 1.

هُمَا يَتَكَايَدَانِ 6 هُمَا يَتَكَايَدَانِ ذ (L, K) They two deceive, beguile, or circumvent, each other; or do so, each desiring to do to the other a foul, abominable, or evil, action clandestinely. (TK.) See 1. You should not say يَتَكَاوَدَانِ. (L, K.)

اكتاد 8 اكتاد ذ is of the measure افْتَعَلَ from الكَيْدُ; (K;) and اكتادهُ signifies اـحْتَالَهُ [or rather اِحْتَالَ عَلَيْهِ]. (TK.) See 1.

كَيْدٌ كَيْدٌ ذ : see 1. ― -b2- (tropical:) War: (S, K:) so called because of the stratagems employed therein. (TA.) One says, غَزَا فُلَانٌ فَلَمْ يَلْقَ كَيْدًا (tropical:) Such a one went on a hostile expedition and found not war: (S, L:) i. e., did not fight. (A.) ― -b3- كَيْدٌ ذَاتُ غَدْرٍ (tropical:) A war characterized by perfidy. كيد is here made fem. because meaning حَرْبٌ. (L, from a trad.) -A2- كَيْدٌ Vomit. (S, * L, K. *) بَلَعَ الكَيْدَ. He swallowed vomit. (L, from a trad.)

مَكِيدَةٌ مَكِيدَةٌ ذ : see 1. ― -b2- As a simple subst., Deceit, guile, or circumvention, and desire to do a foul, an abominable, or an evil, action, to another clandestinely: (Msb:) [and an evasion, or elusion, a shift, a wile, an artifice, &c.: see 1 as intrans.:] pl. مَكَائِدُ. (A.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR729 harf
كَادَ كَادَ ( y ) I ( n. ac. كَيْد 1 , مَكِيْدَة [ 18t ] ), a. Deceived, circumvented; ensnared, entrapped; plotted against. b. Contrived, devised. c. Strove. d. [ Bi ], Vomited. كَيَّدَ كَيَّدَ II a. [ coll. ], Was obstinate. b. [ coll. ], Was rancorous. كَاْيَدَ كَاْيَدَ III , a. see I (a) . تَكَاْيَدَ تَكَاْيَدَ VI , a. Beguiled one another. اِكْتَيَدَ اِكْتَيَدَ VIII , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR41.059 harf
كيد كَادَ - يَكِيدُ - كَيْد - مَكِيْد - مَكِيْدُوْن كَادَ - يَكِيٍْدُ + كائن + كائناً: سعى لإيذائه بتدبير خفي: يرسم خطة (يضمر أمراً) لإيقاع الضرر بعدو أو خصم، بحيث لا ينتبه العدو والخصم إلى مكنوناتها وخطرها، فيقع في الخطر دون أن يشعر كَيْد: اسم فعل " كَادَ - يَكِيدُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الضر والأذى المضمر والمحاك لآخر دون علمه مَكِيْد: اسم
Tamamını oku

Sîgalar(24)

Mücavir kökler35 mücavir (141 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. متن

    2 ortak ayet · Sağlam

  2. ملي

    2 ortak ayet · Süreyi uzattım

  3. سبب

    2 ortak ayet · Araç

  4. صرف

    2 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  5. قطع

    2 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  6. فلح

    2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  7. دبر

    2 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir

  8. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

  9. رود

    3 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  10. جمع

    3 ortak ayet · Yumruk demektir

  11. نسو

    2 ortak ayet · Kadınlar

  12. ظنن

    2 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

Geçtiği ayetler(29)

  1. قَالَ يَابُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    TuzakDedi ki: Oğulcuğum, rüyanı kardeşlerine anlatma, sonra sana tuzak kurarlar. Çünkü şeytan insan için apaçık bir düşmandır.

  2. وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ

    TuzakOna düzen kurmak istediler. Ama Biz, onları daha çok hüsrana uğrayanlar kıldık.

  3. فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ

    TuzakOna hile yapmak istediler. Biz de onları en aşağılar kıldık.

  4. أَمْ يُرِيدُونَ كَيْدًا فَالَّذِينَ كَفَرُوا هُمُ الْمَكِيدُونَ

    TuzakYoksa, bir tuzak mı kurmak istiyorlar? Ama asıl tuzağa düşecek olanlar küfredenlerdir.

  5. إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا

    TuzakGerçekten onlar düzen kuruyorlar,

  6. وَأَكِيدُ كَيْدًا

    TuzakBen de bir düzen kurmaktayım.

Sîga sayfası: الْمَكِيدُونَ
Sîga sayfası: بِكَيْدِهِنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكيد
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerمكر, حيل, ختر
Zıt Kökنصح
Çekirdek Özet 1Bir işi zahmetle, ince çabayla ve gizli tedbirle işleme koyma; hedefe dolaylı yoldan varmak için kurulan operasyonel düzen
Çekirdek Özet 2Hasmın zaafını veya kendi gücünü aleyhine çeviren taktiksel plan; ilahi adalette inkârcıların tuzağını kendi başlarına geçirme süreci
Çekirdek Özet 3Belirli ve yakın bir hedefe ulaşmak üzere uygulanan, görünüşü farklı gayesi farklı taktiksel manevra
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ahlaki bir kötülüğe ve hileye indirgeyerek Kur'an'da Allah'a ve peygamberlere isnat edilen meşru ve hikmetli planlamaları kavrayamamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كيÖlçme, biçme, bir halin sınırlarını ve niteliğini tespit etme hareketi; bu çekirdek كيل kökünde hacim ölçmeyi, كيف kökünde hal ve nitelik araştırmayı, كين kökünde ise varlık sınırlarına kavuşmayı ifade ederدÇekirdeğin tespit ve ölçüm vasfını, hasmı belirli bir kapıdan geçmeye zorlayan operasyonel bir sevk ve yönlendirme eylemine dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir nesneyi veya durumu el altında gizlice tutma ve kavrama
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaİradeyi fiiliyata dökme, hedefe doğru müdahalede bulunma
دKapı; giriş, geçiş, hareketKişiyi veya hasmı iradesi dışında belirli bir geçide veya sonuca yöneltme
كيدAvuç içiyle gizlenip elle işlenen bir tedbirin, muhatabı planlanan kaçınılmaz bir kapıdan geçmeye mecbur bırakması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi güçlükle ve yoğun çaba harcayarak çekip çıkarmak; can çekişen kimsenin son nefesini zorlanarak vermesi veya çakmak taşının ateşi ağır ağır ve zorlukla çıkarması
Cahiliye şiiri kullanımıTeabbata Şerran beytinde, kurtulması neredeyse imkânsız bir tehlike karşısında gösterdiği zorlu çaba ve manevrayla dönüşünü bu kökten türeyen fiille anlatır: فأبت إلى فهم وما كدت آئبا / وكم مثلها فارقتها وهي تصفر
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde savaş ve çatışma manasında kullanılmış; ordu sefere çıkıp fiili bir vuruşma olmadan döndüğünde خرجوا ولم يلقوا كيدا ifadesiyle karşı tarafla doğrudan bir savaş yaşanmadığı anlatılmıştır

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça كيد kökü, merkezi Sami dillerinde örtülü çaba, tedbir ve hedefe dönük operasyonel girişim semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede kīd kelimesi felaket ve ani yıkım anlamında sınırlı bir kullanım gösterir; bu durum hile ve tuzağın muhatap üzerinde bıraktığı yıkıcı tesirin semantik bir sonucu olarak değerlendirilir. Güney Sami sahasında ve özellikle Arapçada kök, fiziksel düzlemdeki yoğun zahmet, güçlükle ateş çıkarma ve kusma gibi maddî fiillerden başlayarak zihinsel kurguya, hasmı gafil avlayan taktiksel manevraya doğru genişlemiştir. Fonetik açıdan kök harfleri düzenli bir yapı sergilemekte olup Arapça bu kökün hem somut çaba hem de soyut planlama boyutlarını bütünüyle muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZahmetli fiziksel hareketten zihinsel ve taktiksel düzene geçişCan çekişme ve çakmak taşından güçlükle ateş çıkarma anlamından, zekâ ile hedefe dolaylı varma planına uzanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kīd formu ile yıkım ve musibet bağıTuzağın akıbeti olan zarar ve helak boyutu üzerinden semantik paralellik kurulurGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperde doğrulanabilir soydaş biçim bulunmamaktadırKarşılaştırmalı veriler yalnızca Sami koluyla sınırlı kalmaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كيدAnlamlıTaktik, tuzak, ince manevraHasmı gafil avlayarak hedefe dolaylı yoldan ulaşma ameliyesiHedef köktür; Kur'an'da geçer
كديAnlamlıSertleşme, kesilme, cimrilikKazmanın sert taşa gelip durması, iyiliği yarıda kesip az vermeOrtak çekirdeğin zorlanma ve sınır koyma yönünü taşır; Kur'an'da geçer
يكدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
يدكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
دكيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ديكAnlamlıHorozDik duruş sergileyen ve öten bilinen kümes hayvanıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كيدMerkezTaktiksel düzen, ince manevraHasmın zaafını kollayarak hedefe dolaylı ve operasyonel hamlelerle ulaşmaPlanın fiili ve taktiksel icrasıdır
مكرKomşuStratejik planlamaUzun vadeli, kapsamlı ve derin kurgulanmış genel stratejiكيد taktiksel bir hamle iken مكر daha geniş bir sistem kurgusudur
حيلKomşuÇare ve hile aramaBir engeli aşmak veya durum değiştirmek için zekice yol bulmaÇatışmadan ziyade engeli dolanma odaklıdır
خترKomşuAhdi bozarak aldatmaGüven ve ahit bağına rağmen arkadan vurmaAhlaki çözülme ve kalleşlik içeren tuzaktır
نصحZıtSamimiyet, öğüt, dürüstlükKarşı tarafın sadece hayrını isteyerek şeffaf ve dosdoğru davranmaHile, örtülü niyet ve taktikten arınmış saf yöneliştir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaكيدİnce düzen, taktik, tuzakHedefe varmak için tasarlanan gizli ve operasyonel tedbirKesin
LatinceStratagema, dolusAskeri hile, tuzakStratagema kavramı taktik manevrayı karşılarken, dolus hukuki yanıltmayı ifade ederGüçlü
İngilizceStratagem, schemeTaktik manevra, planStratagem askeri ve operasyonel yanıltmayı, scheme ise zihinsel kurguyu karşılarGüçlü
AlmancaList, Ränkespielİnce hile, taktikList kelimesi aklın dolaylı yolunu ve zekâ manevrasını tam yansıtırGüçlü
FransızcaStratagème, ruseSavaş taktiği, kurnazlıkBir hedefe hasmı şaşırtarak ulaşma sanatını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَيْدُ / كَيْدًاİnkârcıların peygamberlere kurduğu düşmanca komploİnkârcıların hakkı engellemek için kurdukları gizli taktikler; Tûr 52:42, Târık 86:16
كَيْدَŞeytanın müminleri saptırmak için kurduğu zayıf düzenŞeytani vesvese ve desiselerin kof yapısı; Nisâ 4:76
كَيْدِيAllah'ın zalimleri helake sürükleyen istidrac ve mühlet planıKafirleri kendi planlarıyla cezalandıran ilahi taktik; A'râf 7:183, Kalem 68:45
كِدْنَاHz. Yusuf'un kardeşini yanında alıkoymak için yaptığı hikmetli planZulüm içermeyen, ilahi yönlendirmeyle kurulan meşru tedbir; Yûsuf 12:76
كَيْدَكُنَّ / كَيْدَهُنَّSaray kadınlarının ve Züleyha'nın zihinsel entrikalarıYusuf'a karşı uygulanan duygusal ve toplumsal baskı manevraları; Yûsuf 12:28, 12:33
كَيْدُBüyücülerin gözbağcılığı ve illüzyonuHakikate karşı sergilenen aldatıcı görsel hünerler; Tâhâ 20:69
لَأَكِيدَنَّHz. İbrahim'in putları kırmak için geliştirdiği taktikPutperestliğin aczini fiilen ispatlamak üzere yapılan gizli operasyon; Enbiyâ 21:57

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve ceza prensibiAllah'a keyd isnat edilmesinin mahiyeti; bunun ahlaki bir hile değil müşâkele kabilinden zalimlerin cezasını kendi tuzaklarıyla verme adaleti olduğuCezada adalet ve istidrac
FıkıhHarp hukuku ve hiyel meseleleriSavaşta düşmanı yanıltıcı taktikler uygulamanın ve meşru bir hakkı elde etmek için şer'i çıkış yolları aramanın cevazıOperasyonel taktik ve meşru ruhsatlar
TefsirYûsuf kıssası ve peygamberlerin tedbirleriHz. Yusuf'un su kabını kardeşinin yüküne koydurmasının ahlaki niteliği ve ilahi yönlendirmeyle gerçekleşmesiMaslahat ve hikmet eksenli planlama
HadisAskeri strateji ve gazvelerHarp hiledir prensibi gereği savaş alanında düşmanı şaşırtacak manevralar yapılmasıAskeri yanıltma ve savunma manevrası

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHak-batıl mücadelesiKarşı tedbir ve cezaKötülüğün planını boşa çıkarmaİnkârcıların tuzağını kendi helaklerine vesile kılan ilahi adalet mekanizmasıdırKesin
İlmiYöntem ve ispat kurgusuHipotez kurgusuYanılsamayı ifşa etmeYanlış bir iddiayı veya hurafeyi bizzat kendi kurgusuyla çürüten deney ve delil düzenidirMuhtemel
SiyasiDevlet yönetimi ve çatışmaTaktiksel manevraCaydırıcılık ve korumaDüşmanın yıkıcı emellerine karşı devletin uyguladığı örtülü operasyon ve savunma siyasetidirGüçlü
İktisadiPiyasa düzeni ve haksız kazançSpekülasyona karşı regülasyonPiyasa manipülasyonunu engellemeGizli tekelleşme veya suni fiyat artışlarına karşı kamu otoritesinin geliştirdiği karşı tedbirdirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOyun teorisinde karşı strateji ve minimax algoritmasıBir sistemde hasmın hamlesini öngörerek maksimum kayıp riskini sıfırlayan ve rakibin gücünü aleyhine işleten dinamik optimizasyonGüçlü
Beşeri bilimlerStratejik yönetim ve taktiksel psikolojiÇatışma ve kriz anlarında hasmın dikkatini sahte hedefe yönlendirip asıl neticeyi teminat altına alan operasyonel planlamaGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca gayrimeşru, ahlak dışı sinsi bir kötülük ve bireysel fesat manasına hapsedilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem hasmın komplosunu hem de bu komployu boşa çıkaran meşru, adil ve hikmetli ilahi ve peygamberi taktikleri kapsayan nötr bir operasyonel vasıf taşıması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'a veya peygamberlere izafe edilen kullanımları anlamakta zorlanarak zihinsel tenakuza düşmek veya meşru mücadelede taktik ve plan yapmayı terk edip pasifize olmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mücadele anlatılarında hakkın yalnızca kaba güçle değil, yüksek bir akıl, operasyonel manevra kabiliyeti ve taktiksel planlama ile galip geldiğini gösterdiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresindeki saray entrikaları ve idari planlama ayetlerinde, Tâhâ suresindeki sihirbazlar kıssasında ve inkârcıların helak süreçlerini bildiren Mekkî vahiylerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminlerin dünya sahnesinde sadece edilgen ve tedbirsiz bir saflıkla durması gerektiği yanılgısını düzeltir; hedefe varmak için meşru plan yapmanın bizzat peygamberi bir metot olduğunu öğretir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya durumu zahmetle işleme koyma; ateşi çakmak taşından zorlu bir sürtünmeyle çıkarma; can çekişirken nefesi güçlükle dışarı itme.
  • Soyut anlamBir hasmın veya sistemin gücünü ve zaafını hesaplayarak, onu kendi aleyhine dönecek kaçınılmaz bir sonuca sevk eden taktiksel zekâ ve operasyonel manevra.
  • Sistematik karşılıkDüşmanın hamle enerjisini soğurup onu kendi tasfiyesine dönüştüren dinamik karşı strateji ve ilahi ceza mekanizması.
  • LaTeX modeliK(x,y)=f(x)∘g(y)  ⟹  y→Ω(y)
  • LaTeX açıklamasıModelde x taktiği kuran özneyi, y hasmı temsil eder. f(x) öznenin geliştirdiği operasyonel manevrayı, g(y) ise hasmın kendi niyet ve reflekslerini ifade eder. Bu iki sürecin bileşkesi (f(x)∘g(y)), hasmın kendi eylemini (y), bizzat kendi kurduğu tuzağın içine düşeceği nihai sonuç durumuna (Ω(y)) yönlendirir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك