مرأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ر-أ21 sîga, 85 mücavir kök, 37 ayet, 22 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ولدلوطكونامْرَأَةُأهلامْرَأَةًالْمَرْءُمرأغبرالْمَرْءِامْرَأَةَعقرامْرِئٍنجوأخوغلم

KökSîga 21Ayet 37Sure 22Mücavir 85

▶ Ağı aç (3B)

مرأ

م - ر - أ

KÖK
  • 38 geçiş
  • 37 ayet
  • 21 sîga
  • 11 sözlük

Mer’, “merve”den dönüşmüştür. Sert taş demektir. İnsanın kişiliğine işaret etmek için istiare edilmiştir. Mer’e kadın kişi demektir. Merve ve mer’e çocukları da içine alır. Ama recul sadece savaşçı erkekler için kullanılır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: مرء

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Mer’, “merve”den dönüşmüştür. Sert taş demektir. İnsanın kişiliğine işaret etmek için istiare edilmiştir. Mer’e kadın kişi demektir. Merve ve mer’e çocukları da içine alır. Ama recul sadece savaşçı erkekler için kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.922 harf
باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات روم: الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ. ورم: الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ. ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها. مور: المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.546 harf
مَرُؤَ الطَعامُ يَمْرُؤُ مَراءةً: صار مَريئاً، وكذلك مَرِئَ الطعامُ. قال الأخفش: هو كما تقول فَقُهَ وفَقِهَ، يَكسِرون القاف ويضمونها. قال: ومَرَأَني الطَعامُ يَمْرَأُ مَرَاءةً، قال: وقال بعضهم: أمْرَأَني الطعام. وقال الفراء: يقال هَنَأَني الطَعامُ ومَرَأَني، إذا أتْبَعوها هَنَأني قالوها بغير ألفٍ وإذا أفْرَدوها قالوا أمْرَأَني. وهو طعامٌ مُمْرِئٌ. ومَرِئْتُ الطَعامَ: اسْتَمْرَأتُهُ. والمُروءَةُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok33.014 harf
ر م ( وايء ) أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم . رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) . قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل . ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

ر م ( وايء ) أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم . رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) . قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل . ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن تُرابِ بَطْحاء مكّة ، فناوله كفّاً فَرمَى به ، فلم يَبق منهم أحدٌ من العَدُوّ إلاّ شُغل بعَيْنيه . فأَعلم الله عزّ وجلّ أن كفّاً من تراب أو حصًى لا يَملأ به عُيُون ذلك الجيش الكثير بَشَرٌ ، وأَنه سُبحانه وتعالَى تولَّى إيصال ذلك إلى أبصارهم ، فقال : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ ) ( الأنفال : 17 ) أي لم يُصب رَمْيك ذلك ويَبْلغ ذلك المَبلغ ، بل إنما الله عز وجل تولّى ذلك . فهذا مجاز قوله : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) . ورَوى أبو عمرو ، عن أبي العبّاس أنه قال : معناه : وما رَميت الرُّعْب والفَزَع في قُلوبهم إذ رَمَيْت بالحَصَى . وقال المُبرِّد : معناه : ما رميت بقُوّتك إذ رَميت ولكن بقُوّة الله رَمَيْت . ابن الأعرابي : رَمَى الرَّجُلُ ، إذا سافَر . قلت : وسمعت أعرابيّاً يقول لآخر : أين تَرْمي ؟ فقال : أريد بلدَ كذا وكذا . أراد : أيّ جِهة تَنْوي ؟ ابن الأعرابي : رمى فلان فلاناً ، أي قَذفه . ومنه قولُ الله عزّ وجلّ : ( وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ) ( النور : 4 ) معناه : القَذف . ابن الأعرابي : رَمَى فلانٌ يَرْمي ، إذا ظن ظنّاً غيرَ مُصِيب . قلت : هو مثل قوله تعالى : ( رَجْماً بِالْغَيْبِ ) ( الكهف : 22 ) . وقال طُفَيل يَصف الخَيل : إذا قِيل نَهْنِهْهَا وقد جَدَّ جِدُّها ترامَتْ كخذْرُوف الوَليد المُثَقَّفِ رَامت : تَتابعت وازدادت . يقال : ما زال الشَّرُّ يترامَى بينهم ، أي يَتتابَع . وترامى الجُرْح والْحَبنُ إلى فَسادٍ ، أي تَراخَى فصار عَفِناً فاسِداً . ويقال : ترامى فلان إلى الظَّفَر ، أو إلى الخِذْلان ، أي صار إليه . وفي حديث زيد بن حارثة أنه سُبي في الجاهليّة ، فتَرامَى به الأمْرُ إلى أن صار إلى خَديجة ، فَوَهَبَتْه للنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) فأَعْتقه . ويقال : أَرْمَى الفرسُ براكبه ، إذا ألقاه . ويقال : أرميتُ الحِمْلَ عن ظهر البَعير ، فارْتمى عنه ، أي طاحَ وسَقط إلى الأرض ؛ ومنه قوله : وسَوْقاً بالأَماعِز يَرْتَمِينا أراد : يَطْحِن ويَخْرِرْن . ويقال : ترامى القَوم بالسّهام ، وارْتَموا ، إذا رَمى بعضُهم بعضاً . ابن السِّكيت : يُقَال : خرجت أَتَرَمَّى ، إذا جعلت تَرْمي في الأَغراض وفي أُصُول الشَّجر . وخرجت أَرتمي ، إذا رميت القَنَصَ ؛ وقال الشَّمّاخ : خَلَتْ غيرَ آثار الأَراجِيل تَرْتَمي تَقَعْقَع في الآبَاطِ منها وِفاضُها قال : ترتمي ، أي تَرْمي الصَّيد والأَراجيل : رجالةٌ لُصُوص . ويقال : فلان مُرْتَمًى للقوم ، ومُرْتَبًى ، أي طَلِيعة . الأصمعيّ : المِرْماة : سَهم الأهداف . ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لو أنّ أحدهم دُعي إلى مِرْمَاتَيْن لأجاب وهو لا يُجيب إلى الصلاة . قال أبو عُبيد : ويقال : إن المِرْمَاتين : ما بَين ظِلْفَي الشاة . وفي الحديث : لو أنّ رجلاً دعَا الناسَ إلى مِرْماتين أو عَرْق أجابُوه . قال : وفيها لُغة أخرى : مَرْماة . قال : وهذا حرف لا أدري ما وَجْهُه ؟ إلا أنه هكذا يُفَسَّر . والله أعلم . وأخبرني ابن هاجك ، عن ( ابن ) جبلة ، عن ابن الأعرابي : المِرْماة : السهم الذي يُرمى به ، في هذا الحديث . قال ابن شميل : المَرامي : مثل المَسَالّ دَقيقة ، فيها شيء من طول ، لا حُرُوف لها . قال : والقِدْح بالحديدة : مِرْمَاةٌ . والحديدة وَحْدَها : مِرْمَاة . قال : وهي للصَّيد ، لأنها أخفّ وأَدَقّ . قال : والمِرماة : قِدْح عليه ريشٌ وفي أَسْفله نَصْل مثل الإصْبَع . وقال أبو سعيد : المِرْمَاتان ، في الحديث : سَهمان يَرْمِي بهما الرَّجُلُ فيُحْرِز سَبقَه فيقول : سابقَ إلى إحْراز الدُّنيا وسَبَقِها ، ويَدَع سَبَق الآخرة . أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الرَّمِيّ ، والسَّقِيّ ، على مثال فعيل : هما سَحابتان عَظيمتا القَطْر شَديدتا الوَقْع . قلت : وجمع غيرُه الرَّمِي من السحاب : أَرْمِية . وجمعه اللَّيث : أَرْماء . وقال : هي قطع من السَّحاب صِغار قَدْر الكفّ وأعظم شيئاً . والقول ما قاله الأصمعيّ . وفي حديث عمر : لا تَبِيعوا الذَّهب بالفِضة إلا يَداً بيدٍ هاء وهاء ، إنّي أخاف عليكم الرماء . قال أبو عُبيد : أراد بالرَّماء : الزِّيادة ، يعني : الرِّبا ، يقال ، هي زيادة على ما يَحلّ . ومنه قيل : أرْمَيتُ على الخمسين ، أي زِدت عليها ، إرْمَاءً . ورواه بعضُهم : إني أخاف عليكم الإرماء ، فجاء بالمَصْدر ؛ وأنشد لحاتم الطائيّ : وأسمر خَطِّيّاً كأنّ كُعُوبه نَوَى القَسْب قد أَرْمَى ذِراعاً على العَشْر أي : زاد . أبو زيد : قد أرْمَيْت على الخمسين ، ورَمَيْت ، أي زِدْت . وقال ابن الأعرابيّ مثلَه . ويقال : كان بين القوم رِمِّيّا ثم حَجزتُ بينهم حِجِّيزَى ، أي كان بين القوم تَرامٍ بالحجارة ثم تَوسَّطهم من حجز بينهم وكفّ بعضهم عن بعض . وفي الحديث الذي جاء في الخوارج : يَمْرُقون من الدِّين كما يَمْرقُ السَّهمُ من الرّمِيّة . قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ وغيره : قوله الرميّة : هي الطَّريدة التي يَرميها الصائد ، وهي كل دابّة مَرميّة ، وأُنِّثت لأنها جُعلت اسماً لا نَعْتاً ، يقال بالهاء للذكر والأُنثى . وقال مُليح الهُذليّ في الرَّميّ بمعنى السحاب : حَنِين اليَماني هاجَه بعد سَلْوةٍ وَمِيضُ رَمِيَ آخرَ اللَّيْل مُعْرِقِ وقال أبو جُنْدب الهُذلي ، وجَمعَه أَرْميةٍ : هنالكَ لو دَعَوْت أتَاك مِنْهم رجالٌ مِثْلُ أَرْميةِ الحَمِيمِ والحَميم : مَطر الصَّيف يكون عظيمَ القَطْر شَديد الوَقْع . أبو عُبيد : من أمثالهم في الأمر يُتقدّم فيه قبل فعْله : قَبل الرِّماء تُمْلأ الكَنَائِن . والرِّماء : المُراماة بالنَّبْل . ابن الأعرابيّ : الرّمِيّ : صوت الحَجر الذي يَرْمي به الصّبيّ . الأصمعيّ : رماه بأَمر قبيح ، ونثَاه ، بمَعناه ؛ وأَنْشد ابن الأعرابيّ : وعَلَّمنا الصَّبْرَ آباؤُنا وخُطّ لنا الرَّمْيُ في الوَافِره قال : والرَّمْي ، أن يُرْمَى بالقوم من بَلد إلى بَلد . والرَّمي : زيادة في العُمر . والتَّرْماء ، مثل الرِّماء ، والمُراماة . ريم : الحرّاني ، عن ابن السِّكيت : الرَّيْم : الفضل ، يقال : لهذا رَيْمٌ على هذا ، أي فَضل ؛ وقال العجّاج : مُجَرِّساتٍ غِرّة الغَرِير بالزَّجْر والرَّيْم على المَزْجُورِ أي مَن زُجر فعليه الفَضْلُ أبداً ، لأنه إنما يُزْجَر عن أَمْر قَصَّر فيه ، وأنشد : فأَقْعِ كما أَقْعَى أَبُوك على اسْته يَرى أن رَيْماً فوقه لا يُعادِلُه والرَّيْم : عَظْم يَبْقَى بعد ما يُقْسم لَحم جَزُور المَيْسر ؛ وقال الشاعر : وكُنتم كَعَظْمِ الرَّيْم لم يَدْرِ جازِر على أيّ بَدْأَي مَقْسِم اللَّحم يُوضَعُ قال : وزَعم ابن الأعرابيّ أنّ الرَّيْم : القَبر ؛ وقال مالك بن الرَّيْب : إذا مِتُّ فاعْتادي القبور وسَلِّمي على الرَّيْم أُسْقِيت الغَمَامَ الغَوادِيَا قال : والر

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.602 harf
(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR293 harf
- يقال: مرء، ومرأة، وامرؤ، وامرأة. قال تعالى: ﴿إن امرؤ هلك﴾ [النساء/ 176]، ﴿وكانت امرأتي عاقرا﴾ [مريم/5]. والمروءة: كمال المرء، كما أن الرجولية كمال الرجل، والمريء: رأس المعدة والكرش اللاصق بالحلقوم، ومرؤ الطعام وأمرأ: إذا تخصص بالمريء لموافقة الطبع، قال تعالى: ﴿فكلوه هنيئا مريئا﴾ [النساء/4].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR409 harf
م ر أ هو امرؤ صدق وهي امرأة سوء‏.‏ وفيه مروءة وهي كمال الرجولية وقد مرؤ فلان وتمرّأ‏.‏ وفلان يتمرّأ بنا أي يطلب المروءة بنقصنا وعيبنا وهو متمرّيء بنا‏.‏ ومريء الرجل ورجلت المرأة أي صار كالمرأة وصارت كالرجل‏.‏ وطعام مريء وقد مرؤ مراءة وهنأني الطعام ومرأني وأمرأني واستمرأت الطعام وهذا مما يمريء الطعام ونزل الطعام والشراب في المريء وهو فم المعدة‏.‏ وفي حديث الأحنف يأتينا ما يأتينا في مثل مريء
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.715 harf
الـمُرُوءة: كَمالُ الرُّجُولِيَّة. مَرُؤَ الرجلُ يَمْرُؤُ مُرُوءة، فهو مَرِيءٌ، على فعيلٍ، وَتمَرَّأَ، على تَفَعَّلَ: صار ذا مُروءة. وتَمَرَّأَ: تَكَلَّفَ الـمُروءة. وتَمَرَّأَ بنا أَي طَلَب بإِكْرامِنا اسم الـمُروءة. وفلان يَتَمَرَّأُ بنا أَي يَطْلُبُ المُروءة بنَقْصِنا أَو عيبنا. والـمُرُوءة: الإِنسانية، ولك أَن تُشَدّد. الفرَّاءُ: يقال من الـمُرُوءة مَرُؤَ الرجلُ يَمْرُؤُ مُرُوءة، ومَرُؤَ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.259 harf
مرؤ الرجل ككرم يمرؤ مروءة بضم الميم فهو مريء على فعيل كما في الصحاح أي ذو مروءة وإنسانية. وفي العباب: المروءة: الإنسانية وكمال الرجولية. ولك أن تشدد، قال الفراء: ومن المروءة مرؤ الرجل. وكتب عمر بن الخطاب إلى أبي موسى: خذ الناس بالعربية، فإنه يزيد في العقل ويثبت المروءة. وقيل للأحنف: ما المروءة? فقال: العفة والحرفة. وسئل آخر عنها فقال: هي أن لا تفعل في السر أمرا وأنت تستحيي أن تفعله جهرا. وفي شرح
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.421 harf
Madde başı: مرءمَرَأَ مَرَأَ A ( n. ac. مَرَاْءَة 22t ), a. Was wholesome, nutritious ( food ). b. Agreed with, nourished. c. ( n. ac. مَرْء 1 ), Ate. d. Inivit. مَرِىَ mariY^a A ( n. ac. مَرَاْءَة 22t ), a. see supra (a) . b. Was like a woman. c. see X (a) . مَرُؤَ مَرُؤَ U ( n. ac. مَرَاْءَة 22t ), a. see I (a) . b. Was healthy, salubrious ( country ). c. ( n. ac. مُرُوْءَة [ مُرُوْءَة 27t
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.284 harf
Madde başı: مرءمرء مَرَأَ - يَمْرَأُ (مَرِئَ - يَمْرَأُ) - مَرِيْئ - مَرِيْئَاً مَرَأَ - يَمْرَأُ (مَرِئَ - يَمْرَأُ) + شيء + كائناًً: يلذه ويهنأه وخاصة من حيث سهولة البلع والهضم على الكائن مَرِيْئ: على وزن " فعيل ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " مَرأَ - يَمْرأ ": صفة للشيءالذي يكون سهل الهضم والبلع، ولذيذ الطعم مَرِيْئَاً: حال من " مَرِيء ": بشكل يؤدي إلى
Tamamını oku

Sîgalar(21)

Mücavir kökler85 mücavir (282 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غبر

    5 ortak ayet · Ğubar, Toz demektir

  2. عقر

    3 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  3. لوط

    4 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir

  4. نجو

    5 ortak ayet · Özel konuşmak

  5. نصف

    2 ortak ayet · Yarısı

  6. أهل

    5 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  7. أخو

    4 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  8. ولد

    4 ortak ayet · “Yavru” demektir

  9. قول

    17 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  10. خطب

    2 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  11. كون

    15 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  12. غلم

    2 ortak ayet · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

Geçtiği ayetler(37)

  1. … تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ …

    KişiDoğrusu uydurulmuş bir yalanla gelenler, içinizden bir zümredir. Bunu kendiniz için kötü sanmayın. O, sizin için hayırlı olmuştur. O kimselerden her birine kazandığı günaha karşılık ceza vardır. En büyük azab da içlerinden elebaşılık yapanındır.

  2. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ

    Kişiİman edip de soyları da imanda kendilerine tabi olanlar; onlara, soylarını da kattık. Onların işlediklerinden hiç bir şey eksiltmedik. Herkes kazandığı ile bağlıdır.

  3. أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ

    KişiOnlardan herkes Naim cennetine konulacağını mı umuyor?

  4. بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً

    KişiHayır, onlardan her biri, önüne açılıvermiş sahifeler verilmesini ister.

  5. لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ

    KişiO gün; herkesin kendisine yeter bir işi vardır.

Sîga sayfası: وَامْرَأَتُهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمرأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerأنس, بشر, رجل
Zıt Kökوحش
Çekirdek Özet 1Boğazdan pürüzsüzce geçip bedene uyum sağlayan besin ve insanın fıtri özü
Çekirdek Özet 2Hukuki ve ahlaki sorumluluk taşıyan yalın insan teki ile onun erdem kapasitesi
Çekirdek Özet 3Toplumsal cinsiyet ve biyolojiden önce gelen şahsiyet, ehliyet ve mürüvvet zemini
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kadın veya biyolojik cinsiyet eşi olarak daraltıp taşıdığı şahsiyet ve ehliyet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مرGeçiş, akışkanlık, hareket ve bir halden diğerine intikal etmeأHam akış ve sürtünme hareketini insanın iç organlarına ve sindirime uygun pürüzsüz bir kabule, oradan da insanın içsel kıvamına ve ahlaki şahsiyetine dönüştürmüştür; nitekim aynı çekirdeği taşıyan مرج serbestçe akıp karışmayı, مرح taşkınca salınmayı, مرد pürüzsüzleşip soyutlanmayı, مرر ise akıp gitmeyi ifade eder.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkışkanlık, içsel uyum, bedene giren ve hayat veren temel sıvı öğe
رİnsan başıBilinç, irade, bedenin ve toplumun en üst yönlendirici merkezi
أÖküz başıBaşlangıç gücü, öncülük, bireysel varoluşun ham kudreti ve teki temsil etmesi
مرأAkış, iradi merkez ve bireysel gücün birleşimiBireyin iç dünyasıyla dışsal varoluşunun pürüzsüzce uyuşması, sindirilen gıdanın bünyeye veya ahlaki erdemin insan şahsiyetine yerleşerek onu kamil bir fert kılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYutulan lokmanın ve içeceğin boğazdan (yemek borusu / مريء) zorlanmadan, pürüzsüzce, bedene afiyet ve hafiflik vererek mideye inmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays ve Tarafe gibi erken şairlerin adlarında ve beyitlerinde kişi, soylu fert ve erdemli insan manasında unvanlaşmış olarak şahıs adı ve niteliği şeklinde kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımAhnef b. Kays’a mürüvvetin ne olduğu sorulduğunda iffet ve meslek cevabını vermiş, Hz. Ömer de Ebu Musa el-Eş‘arî’ye yazdığı mektupta insanlara Arapçayı öğretmesini, çünkü bunun aklı artırıp mürüvveti pekiştireceğini ifade etmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde مرأ kökü, hem fiziksel sindirim ve boğaz kanalını hem de hiyerarşik ve insani şahsiyeti adlandıran iki temel kolda tezahür eder. Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde bu kök veya fonetik varyantları doğrudan efendi, bey, hür insan ve kişi manalarına bağlanır. Klasik Süryanicede yer alan ve efendi, saygıdeğer kişi, rab anlamına gelen kelime ile Palmira ve Nabatî kitabelerindeki unvan kullanımları Arapçadaki fert, kişi ve erdemli insan anlamına gelen kelimelerle doğrudan akrabadır. Arapça bu kökte hem yemek borusu ve afiyetle sindirilme anlamını korumuş hem de bunu insanın ahlaki kıvamı, kemali ve hür iradeli fert oluşu anlamına doğru genişletmiştir. İbranice ve Aramice katmanında kökün hür fert ve saygın kişi boyutu öne çıkarken, Arapçada kök hem erkeğe hem kadına ad teşkil edecek biçimde şahsiyet merkezli bir cinsiyet ikiliğine kavuşmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoğazdan kayıp gitme, mideye uyma, şahsiyet bulmaLokmanın bedene uygunluğu fiziksel anlamı oluştururken, nefsin ahlaka ve toplum fıtratına uygunluğu insaniyet ve mürüvvet kavramını kurmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Nabatice efendi, soylu kişi, hür fertErken Sami kitabelerinde ve Arami lehçelerinde saygın şahıs ve efendi anlamları Arapçadaki kişi ve şahsiyet manasıyla tam bir paralellik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dışı Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses ve anlam denkliği gösteren kök güvenilir biçimde belgelenmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مرأAnlamlıPürüzsüz sindirim, insan, şahsiyetYutulanın afiyet vermesi, ferdin kamil erdem kazanmasıHedef kök; Kur'an'da geçer.
مأرAnlamlıDüşmanlık, fitne, kin gütmeİnsanlar arasını bozma, içte husumet saklamaZıtlaşma ve çekişme yönü; Kur'an'da geçmez.
رمأAnlamlıToplanma, bir yere sığınma, çökmeBir mekanda sabit kalma veya bir nesneye yapışmaHareketsizlik ve toplanma; Kur'an'da geçmez.
رأمAnlamlıŞefkat gösterme, yavrusunu benimsemeDişi devenin başkasının yavrusunu emzirmesi, sevgiyle sarılmaDuygusal kaynaşma ve kabul; Kur'an'da geçmez.
أمرAnlamlıEmretme, iş, yönlendirme, çoğalmaİradeyi başkasına geçirme, yetki kurma ve büyümeİrade ve yönetim ilişkisi; Kur'an'da geçer.
أرمAnlamlıTaş yığma, işaret koyma, kökten kazımaYol işareti olarak dikilen taşlar ve helakAlamet ve sınır çekme; Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مرأMerkezİnsani fert, şahsiyet ve uyumlu rızıkBiyolojik cinsiyetten önce gelen hukuki fert ve ahlaki erdem potansiyeliBireyin hem içsel kıvamını hem hukuki ehliyetini adlandırır.
أنسKomşuSosyallik, ünsiyet, medeniyetVahşetin zıddı olarak başkalarıyla kaynaşma ve alışma yönüİnsanın yalnız kalamayan, ilişki kuran tabiatına bakar.
بشرKomşuBiyolojik varlık, dış görünüş, tenİnsanın yeryüzündeki fiziksel, ölümlü ve maddi yapısıZafiyet, yeme içme ihtiyacı ve bedensel sınırlılığı vurgular.
رجلKomşuEril kuvvet, yürüyüş, sosyal fonksiyonYetişkin, savaşa ve toplumsal yükümlülüğe muktedir erkekFiziksel hareketlilik ve cinsiyete dayalı güç rolünü öne çıkarır.
وحشZıtYabanilik, ıssızlık, hayvani kopuşŞahsiyetten, ahlaktan, terbiyeden ve uyumdan bütünüyle uzak olmaMürüvvet ve medeniyet erdemlerinin tam karşıtı olan çiğ durumdur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaمرأİnsan teki, şahsiyet, sindirimi rahat besinHem yalın bireyi hem erdemli mizacı ve pürüzsüz gıdayı ifade eder.Kesin
LatincePersona, HomoŞahsiyet, hukuki kişi, insanBiyolojik varlıktan ziyade hukuki rol ve fert olma durumunu karşılar; sindirim yönünü dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcePerson, individual, wholesomeBirey, şahıs, şifalı/afiyetliBirey olma vasfını ve gıdanın bünyeye iyi gelmesini farklı kelimelerle karşılar.Güçlü
AlmancaPerson, Mensch, bekömmlichŞahıs, insan, hazmı kolayHukuki ve ahlaki birey boyutunu taşır; gıda için mideye uygunluk yönünü ayrı kelime verir.Güçlü
FransızcaPersonne, individu, digesteKişi, birey, sindirimi rahatToplumsal ve hukuki kimliği karşılar; bedene iyi gelme yönünü yan anlam olarak barındırır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
امرؤ / امرأ / امرئHerhangi bir kişi, insan ferdiAhirette herkesin kendi derdine düşmesi ve bireysel hesap bağlamı (Abese 80:37, Meryem 19:28)
امرؤMiras bırakan erkek fertAile hukuku ve miras paylaşımı bağlamında geride çocuk bırakmadan ölen şahıs (Nisâ 4:176)
امرأةEvli kadın, eş, zevcePeygamberlerin veya inkarcıların nikahlı eşleri bağlamı (Âl-i İmrân 3:35, Tahrîm 66:10)
امرأتينİki kadın fertŞahitlik ve toplumsal sorumluluk bağlamı (Bakara 2:282, Kasas 28:23)
مريئاBoğazdan rahat geçen, afiyet veren, tortusuz rızıkMehir ve helal malın gönül hoşluğuyla yenmesi bağlamı (Nisâ 4:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBireysel teklif ve ahlaki sorumlulukAhirette her fert için amelinin ayrışması ve şefaatin sınırlarıFert kavramının kolektif kabile bağından soyutlanarak tekil sorumluya indirgenmesi
FıkıhEhliyet, miras, nikah ve şahitlikKadın ve erkeğin hukuki özneliği, mehirden yararlanma meşruiyetiKadının kocasından bağımsız mülkiyet ve tasarruf hakkına sahip bir şahıs olması
TefsirKarakter tahlili ve peygamber eşleriHz. Nuh ve Lût’un eşleri ile Firavun’un eşi üzerinden imanın şahsiliğiEş olmanın kişiyi hidayete veya helake tek başına taşıyamayacağı, bireysel imtihan
HadisMürüvvet ve şahsiyet terbiyesiMüslümanın vakar, haya, meslek ve erdem ile şahsiyetini kurmasıDindarlığın kuru şekilcilikten çıkıp toplumsal ahlak ve insaniyete dönüşmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel hesap ve mükellefiyetTekil sorumluKul ile Yaratıcı arasındaki dolaysız ilişkiyi sağlamaAhirette akrabalık bağlarının düşüp her insanın yalın bir fert olarak durmasıdır.Kesin
İlmiİnsanın ahlaki ve zihni kıvamıMürüvvet ve edepBilginin amele ve vakara dönüşmesini temin etmeİlim sahibinin nefsini tezkiye ederek toplum içinde güvenilir bir şahsiyet olmasıdır.Güçlü
SiyasiHukuk önünde eşit tebaa ve vatandaşHukuki fertKabile ve asabiyet baskısını kırarak adaleti ferde uygulamaYöneticinin muhatabının kabile değil, hukuki hakları olan şahıs olmasıdır.Güçlü
İktisadiMülkiyet hakkı ve helal tüketimMüstakil malik ve afiyetli rızıkGasp ve haram şüphesinden uzak ekonomik dolaşımMehri veya kazancı başkasının baskısı olmadan, gönül rahatlığıyla harcayabilmektir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBiyokimyasal biyouyumluluk ve homeostazisDışarıdan sisteme dahil olan maddenin antijenik tepki doğurmadan iç dokuyla tam uyum sağlaması ve kolayca asimile edilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki kişilik ve ahlaki öznellikBir yapının dış baskılardan bağımsız olarak kendi adına hak edinebilen ve borç altına girebilen otonom bir birim haline gelmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlgili kelimeleri yalnızca erkeğin tamamlayıcısı, bağımlı ev kadını veya salt anatomik dişilik olarak algılamak; gıda ile ilgili türevi ise sadece lezzet sanmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an bu kökle hem kadını hem erkeği kabileden bağımsız birer hukuki ve ahlaki şahıs kılar; mehir örneğinde kadını mutlak mülkiyet sahibi bir özne yapar; gıdada ise hakka dayalı iç huzurunu şart koşar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKadının dindeki ve hukuktaki müstakil iradesi yok sayılır; dinin getirdiği şahsiyet inşası kabileci veya ataerkil kalıplara hapsedilir; rızkın helalliği sadece biyolojik temizliğe indirgenir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kabileci ve ataerkil Cahiliye toplumunda kadını ve erkeği tekil, sorumlu, mülk sahibi birer şahıs olarak inşa etme dilini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Miras ve aile hukuku ayetlerinde, peygamber eşlerinin kıssalarında ve ahiretteki bireysel sorgulamayı anlatan kıyamet tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kadının dinen ikincil veya erkeğin vesayetinde bir varlık olduğu vehmini yıkar; imanın ve isyanın aile bağlarıyla değil şahsi iradeyle belirlendiğini ispatlar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoğazdan sürtünmesizce kayıp bedene şifa ve afiyetle yerleşen lokma ve bu uyuma elverişli yemek borusu.
  • Soyut anlamİnsanın fıtratına uygun erdemlerle donanarak kabile veya cinsiyet kalıplarının ötesinde bağımsız bir ahlaki ve hukuki şahsiyet kazanması.
  • Sistematik karşılıkİlahî hitaba doğrudan muhatap olan, mülkiyet ve irade sahibi tekil insan sübjesi.
  • LaTeX modeliS={x∈H∣f(x)∧g(x)∧μ(x)>0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde H beşeriyet kümesini, x tekil insan ferdini temsil eder. f(x) fonksiyonu bireyin hukuki ehliyetini, g(x) ahlaki irade ve sorumluluk yükümlülüğünü gösterir. μ(x) ise ferdin kazandığı mürüvvet ve insani erdem düzeyidir. Model, kökün insanı salt biyolojik bir canlı değil, ehliyet, sorumluluk ve erdem taşıyan bir şahsiyet (S) olarak ayrıştırdığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م