نزل
ن - ز - ل
KÖK- 293 geçiş
- 257 ayet
- 68 sîga
- 13 sözlük
“Nezle” konaklama yeri demektir. Yolculuk yapılırken her bir günlük mesafe için bir veya iki konaklama yeri yapılır ve oraya yerleşilirdi. Bu yerler genellikle suların bulunduğu daha çok düz yerler olurdu. Nezle “konmak” anlamında olduğu gibi inmek anlamında da kullanılmıştır. İnzal if’al babıdır. İndirmek veya kondurmak yani bir yere koymak anlamındadır. Türkçe’de indirmek, yukarıdan aşağı anlamı taşısa da Arapça’da daha çok, bir şeyi bir yere yerleştirmek veya yerleşmek anlamına gelir. İnsanların yararlanabilmeleri haline getirilmesine de inzal denmektedir. “Demiri inzal ettik” deniyor. Yani “demiri yeryüzünde insanların yararlanmaları için var ettik”, demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Nezle” konaklama yeri demektir. Yolculuk yapılırken her bir günlük mesafe için bir veya iki konaklama yeri yapılır ve oraya yerleşilirdi. Bu yerler genellikle suların bulunduğu daha çok düz yerler olurdu. Nezle “konmak” anlamında olduğu gibi inmek anlamında da kullanılmıştır. İnzal if’al babıdır. İndirmek veya kondurmak yani bir yere koymak anlamındadır. Türkçe’de indirmek, yukarıdan aşağı anlamı taşısa da Arapça’da daha çok, bir şeyi bir yere yerleştirmek veya yerleşmek anlamına gelir. İnsanların yararlanabilmeleri haline getirilmesine de inzal denmektedir. “Demiri inzal ettik” deniyor. Yani “demiri yeryüzünde insanların yararlanmaları için var ettik”, demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR652 harfباب الزاي واللام والنون معهما
ل ز ن، ن ز ل مستعملان
لزن:
اللَّزَنُ: اجتماعُ القَوْمِ على البِئر لِلاِسْتِقاء حتّى ضافتْ بهم وعَجَزَتْ عنهم، وكذلك في كلّ أمرٍ وشدّة وازدحام والماء ملزونٌ، ولَزِنَ القومُ يَلزُنُونَ ويَلْزَنون لَزَناً ولَزْناً.
نزل:
النّازلةُ: الشّديدةُ من شدائد الدَّهْر تَنْزِلُ بالقَوْم وجمعُها: النَّوازِل.
ونزل فلانٌ عن الدّابّة، أو من عُلْوٍ إلى سُفْلٍ، والنَّزْلَة: المرّة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.678 harfالنُزْلُ: ما يُهيَّأُ للنزيلِ، والجمع الأنْزالُ. والنُزْلُ أيضاً: الريْع. يقال: طَعامٌ كثير النُزْلِ والنَزَلِ بالتحريك. وأرضٌ نزِلةٌ ومكانٌ نزِلٌ، بيِّن النزالةِ، إذا كانت تسيلُ من أدنى مطرِ لصلابتها. وقد نزِلَ بالكسر. وحظٌّ نزِلٌ، أي مُجتمِع. ابن الأعرابي: وَجَدْتُ القومَ على نَزِلاتِهم، أي منازِلِهم. وقال الفراء: الناسُ على نزلاتهم، أي على استقامتهم. والمنزِلُ: المَنْهلُ والدارُ. والمنْزِلةُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.624 harfباب الزاي واللام
لزن ، نزل
استعمل من وجوهه : لزن نزل .
لزن : أبو عُبَيد : اللّزن : الشِّدّة .
قال الأعشَى :
في ليلةٍ هيَ إحْدَى اللَّزَنْ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : اللَّزْنُ : جمعُ لَزْنة ، وهي السَّنة الشديدة .
قال : وليلةٌ لَزْنةٌ ، أي : ضيّقة ، من جُوع كان أو من خوفٍ أو بَرْد .
وقال الليث : اللِّزَنُ : اجتماع القومِ على البئرِ للاستسقاء حتّى ضاقت بهم وعَجَزتْ عنهم . ويقال : ماءٌ مَلْزُون ؛
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.168 harf(باب النون والزاء وما يثلثهما)
(نزع) النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.995 harf- النزول في الأصل هو انحطاط من علو. يقال: نزل عن دابته، ونزل في مكان كذا: حط رحله فيه، وأنزله غيره. قال تعالى: ﴿أنزلني منزلا مباركا وأنت خير المنزلين﴾ [المؤمنون/29] ونزل بكذا، وأنزله بمعنى، وإنزال الله تعالى نعمه ونقمه على الخلق، وإعطاؤهم إياها، وذلك إما بإنزال الشيء نفسه كإنزال القرآن، إما بإنزال أسبابه والهداية إليه، كإنزال الحديد واللباس، ونحو ذلك، قال تعالى: {الحمد لله الذي أنزل على عبده
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.255 harfن ز ل
نزل بالمكان ونزل في المكان نزلةً واحدةً ونزل من علوٍ إلى سفلٍ ونزل في البئر ونزل عن الدابة وهذا منزل القوم واستنزلوهم من صياصيهم وأنزل الله الغيث وأنزل الكتاب ونزّله وتنزّلت الملائكة " وما نتنزّل إلا بأمر ربك " وقال: تنزّل من جو السماء يصوب ونازله في الحرب وتنازلوا وتداعوا نزال ودعيت نزال.
ونزل به ضيف ونزل عليه وهو نزيله وهم نزلاؤه أي ضيفه.
قال: نزيل القوم أعظمهم حقوقاً وحقّ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.320 harfالنُّزُول: الحلول، وقد نَزَلَهم ونَزَل عليهم ونَزَل بهم يَنْزل نُزُولاً ومَنْزَلاً ومَنْزِلاً، بالكسر شاذ؛ أَنشد ثعلب: أَإِنْ ذَكَّرَتْك الدارَ مَنْزِلُها جُمْلُ
أَراد: أَإِن ذكَّرتكُ نُزولُ جُمْلٍ إِياها، الرفع في قوله منزلُها صحيح، وأَنَّث النزولَ حين أَضافه إِلى مؤنَّث؛ قال ابن بري: تقديره أَإِن ذكَّرتك الدار نُزولَها جُمْلُ، فَجُمْلُ فاعل بالنُّزول، والنُّزولُ مفعول ثانٍ بذكَّرتك.
وتَنَزَّله
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR930 harf* ن ز ل * * النُّزْلُ * بوزن القُّفل ما يُهيأ للنزيل والجمع * الأَنْزالُ * و * النُّزْلُ * أيضا الربع يقال طعام كثير النُّزل و * النَّزَلِ * بفتحتين و * المَنْزِلُ * المَنْهل والدار و * المَنْزِلَةُ * مثله والمَنْزِلة أيضا المرتبة لا تُجمع و * اسْتَنْزَل * فلان أي حُطَّ عن مرتبته و * المُنْزَلُ * بضم الميم وفتح الزاي * الإنزالُ * تقول * أَنْزِلْني * مُنْزلا مُباركا و * المَنَزِلُ * بفتح الميم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.327 harfالنزول، بالضم: الحلول وهو في الأصل انحطاط من علو، وقد نزلهم، ونزل بهم، ونزل عليهم، ينزل، كيضرب، نزولا، بالضم، ومنزلا، كمقعد ومجلس، وهذه شاذة، أنشد ثعلب:
أإن ذكرتك الدار منزلها جمـل بكيت فدمع العين منحدر سجل
أراد أإن ذكرتك نزول جمل إياها، الرفع في قوله منزلها صحيح، وأنث النزول حين أضافه إلى مؤنث، قال ابن بري: تقديره أإن ذكرتك الدار نزولها جمل، فجمل: فاعل
النزول، بالضم: الحلول وهو في الأصل انحطاط من علو، وقد نزلهم، ونزل بهم، ونزل عليهم، ينزل، كيضرب، نزولا، بالضم، ومنزلا، كمقعد ومجلس، وهذه شاذة، أنشد ثعلب: أإن ذكرتك الدار منزلها جمـل بكيت فدمع العين منحدر سجل
أراد أإن ذكرتك نزول جمل إياها، الرفع في قوله منزلها صحيح، وأنث النزول حين أضافه إلى مؤنث، قال ابن بري: تقديره أإن ذكرتك الدار نزولها جمل، فجمل: فاعل بالنزول، والنزول: مفعول ثان بذكرتك. وأنشد الجوهري هذا البيت وقال: نصب المنزل لأنه مصدر: حل، قال شيخنا: أطلق المصنف في هذه المادة وفيها فروق، منها: أن الراغب قال: ما وصل من الملأ الأعلى بلا واسطة تعديته بعلى المختص بالعلو أولى، وما لم يكن كذلك تعديته بإلى المختص بالاتصال أولى، ونقله الشهاب في العناية، وبسطه في أثناء آل عمران. ونزله تنزيلا، وأنزله إنزالا، ومنزلا كمجمل، واستنزله بمعنى واحد، قال سيبويه: وكان أبو عمرو يفرق بين نزلت وأنزلت، ولم يذكر وجه الفرق، قال أبو الحسن: لا فرق عندي بينهما إلا صيغة التكثير في نزلت في قراءة ابن مسعود: وأنزل الملائكة تنزيلا أنزل كنزل، قال شيخنا: وفرق جماعة من أرباب التحقيق، فقالوا: التنزيل: تدريجي، والإنزال دفعي، كما في أكثر الحواشي الكشافية والبيضاوية، ولما ورد استعمال التنزيل في الدفعي زعم أقوام أن التفرقة أكثرية، وأن التنزيل يكون في الدفعي أيضا، وهو مبسوط في مواضع من عناية القاضي، انتهى. وقال المصنف في البصائر: تبعا للراغب وغيره: الفرق بين الإنزال والتنزيل في وصف القرآن والملائكة أن التنزيل يختص بالموضع الذي يشير إلى إنزاله متفرقا منجما، ومرة بعد أخرى، والإنزال عام، وقوله تعالى: لولا نزلت سورة وقوله تعالى: فإذا أنزلت سورة محكمة فإنما ذكر في الأول نزل، وفي الثاني أنزل تنبيها أن المنافقين يقترحون أن ينزل شيء، فشيء من الحث على القتال ليتولوه، وإذا أمروا بذلك دفعة واحدة تحاشوا عنه فلم يفعلوه، فهم يقترحون الكثير، ولا يفون منه بالقليل، وقوله تعالى: إنا أنزلناه في ليلة القدر إنما خص لفظ الإنزال دون التنزيل لما روي أن القرآن أنزل دفعة واحدة، إلى السماء الدنيا، ثم نزل منجما بحسب المصالح. ثم إن إنزال الشيء قد يكون بنفسه، كقوله تعالى: وأنزلنا من السماء ماء وقد يكون بإنزال أسبابه والهداية إليه، ومنه قوله تعالى: وأنزلنا الحديد فيه بأس شديد وقوله تعالى: يا بني آدم قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم ، وشاهد الاستنزال قوله: واستنزلوهم من صياصيهم ، ثم الذي في المحكم أن نزله وأنزله وتنزله بمعنى واحد، والمصنف لم يذكر تنزله، وذكر عوضه استنزله، فتأمل. وتنزل: نزل في مهلة وكأنه رام به الفرق بينه وبين أنزل، فهو مثل نزل، ومنه قوله تعالى: تنزل الملائكة والروح ، وقوله تعالى: وما نتنزل إلا بأمر ربك ، وقال الشاعر: تنزل من جو السماء يصوب
والنزل، بضمتين: المنزل، عن الزجاج، وبذلك فسر قوله تعالى: أعتدنا جهنم للكافرين نزلا . النزل أيضا: ما هيئ للضيف وفي الصحاح للنزيل أن ينزل عليه، وفي المحكم: إذا نزل عليه كالنزل، بالضم، ج: أنزال، وقال الزجاج: معنى قولهم: أقمت لهم نزلهم: أي أقمت لهم غذاءهم وما يصلح معه أن ينزلوا عليه، وفي الحديث: اللهم إني أسألك نزل الشهداء ، قال ابن الأثير: النزل في الأصل: قرى الضيف، وتضم زايه، يريد ما للشهداء عند الله من الأجر والثواب، ومنه حديث الدعاء للميت: وأكرم نزله . النزل أيضا: الطعام والرزق، وبه فسر قوله تعالى: هذا نزلهم يوم الدين . والنزل: البركة، يقال: طعام ذو النزل: أي ذو البركة، كالنزيل كأمير، وهذه عن ابن الأعرابي، يقال: طعام ذو نزل ونزيل: أي مبارك. من المجاز: النزل: الفضل والعطاء والبركة، يقال: رجل ذو نزل: أي كثير النفل والعطاء والبركة. قال الأخفش: النزل: القوم النازلون بعضهم على بعض، يقال: ما وجدنا عندكم نزلا. النزل أيضا: ريع ما يزرع وزكاؤه ونماؤه وبركته كالنزل، بالضم وبالتحريك، والجمع أنزال، كما في المحكم، واقتصر ثعلب على التحريك في الفصيح، وقال لبيد: ولن تعدموا في الحرب ليثا مجربا وذا نزل عنـد الـرزية بـاذلا أي ذا فضل وعطاء، وقد نزل، كفرح نزلا، ومكان نزل، ككتف: ينزل فيه كثيرا، نقله الصاغاني عن بعضهم، قلت: ذكره اللحياني في نوادره. والنزال، بالكسر في الحرب أن ينزل الفريقان عن إبلهما إلى خيلهما، فيتضاربوا، وقد تنازلوا، كما في المحكم: أي تداعوا: نزال، كما في الأساس. نزال نزال، كقطام: أي انزل، للواحد والجمع والمؤنث، قال الجوهري: وهو معدول من المنازلة، ولهذا أنثه الشاعر بقوله: ولنعم حشو الدرع أنت إذا دعيت نزال، ولج في الذعر قال ابن بري: وهذا يدل على أن نزال بمعنى المنازلة لا بمعنى النزول إلى الأرض، قال: ويقوي ذلك قول الشاعر أيضا: ولقد شهدت الخيل يوم طرادها بسليم أوظفة القوائم هـيكـل فدعوا: نزال فكنت أول نازل وعلام أركبه إذا لم أنـزل? وصف فرسه بحسن الطراد، فقال: وعلام أركبه إذا لم أنازل الأبطال عليه. والمنزلة: موضع النزول، وكذلك المنزل، وأنشد الجوهري لذي الرمة: أمنزلتي مـي سـلام عـلـيكـمـا هل الأزمن اللائي مضين رواجع? من المجاز: المنزلة: الدرجة والرتبة، وهي في الأمور المعنوية كالمكانة، ولا تجمع؛ أي جمع مؤنث بالألف والتاء، وأما جمع التكسير فوارد، قاله شيخنا، وفي الأساس: له منزلة عند الأمير، وهو رفيع المنزل والمنازل، قال سيبويه: وقالوا: هو مني منزلة الشغاف، أي هو بتلك المنزلة، ولكنه حذف، كما قالوا: دخلت البيت، وذهبت الشام؛ لأنه بمنزلة المكان وإن لم يكن مكانا، يعني بمنزلة الشغاف، وهذا من الظروف المختصة التي أجريت مجرى غير المختصة. النزالة، كثمامة: ما ينزل الفحل من الماء، وخص الجوهري فقال: النزالة، بالضم: ماء الرجل، وقد أنزل، وأنشد الصاغاني للبعيث: لقى حملته أمه وهي ضـيفة فجاءت بيتن من نزالة أرشما
النزالة، ككتابة: السفر، وما زلت أنزل: أي أسافر، كما في العباب. من المجاز: النازلة: الشديدة من نوازل الدهر، أي شدائدها، وفي المحكم: النازلة: الشدة من شدائد الدهر تنزل بالناس، نسأل الله العافية، وقد نزل به مكروه. وأرض نزلة، بالفتح: أي زاكية الزرع والكلأ. ومضارب بن نزيل بن مسعود الكلبي، كزبير: محدث يروي عن سليمان ابن بنت شرحبيل، ووالده يأتي ذكره قريبا. النزل، ككتف: المكان الصلب السريع السيل، وأرض نزلة: تسيل من أدنى مطر، وقال أبو حنيفة: واد نزل: يسيله القليل الهين من الماء، وقال ابن الأعرابي: مكان نزل: إذا كان مجالا مرتا، وقيل: النزل من الأودية: الضيقة منها، وقال الجوهري: مكان نزل بين النزالة: إذا كانت تسيل من أدنى مطر، لصلابتها، وقد نزل، بالكسر. النزل، بالتحريك: المطر. يقال: تركت القوم على نزلاتهم، بكسر الزاي وفتحها: أي على استقامة أحوالهم، ونقل الجوهري عن ابن الأعرابي: وجدت القوم على نزلاتهم: أي منازلهم، وقال الفراء: على استقامتهم، مثل سكناتهم، زاد ابن سيده: لا يكون إلا في حسن الحال. ومنازل بن فرعان: شاعر، هو بفتح الميم، كما يقتضيه إطلاقه، ومنهم من ضبطه بضمها، وكان منازل قد عق أباه فقال فيه: جزت رحم بيني وبـين مـنـازل جزاء كما يستخبر الكلب طالبـه فعق منازلا ابنه خليج، فقال فيه: تظلمني مالي خليج وعقني على حين كانت كالحني عظامي من المجاز: نزل القوم: أتوا منى، كما يقال: وافى، إذا حج، وهو مجاز، وأنشد الجوهري لعامر بن الطفيل: أنازلة أسماء أم غـير نـازلـه أبيني لنا يا أسم ما أنت فاعلـه فإن تنزلي أنزل، ولا آت موسما ولو رحلت للبيع جسر وباهله وثوب نزيل، كأمير: كامل. والنزلة مثل الزكام تعرض عن برد، يقال: به نزلة وقد نزل الرجل، كعلم، هكذا في النسخ والصواب كعني، كما هو مضبوط في الصحاح والعباب. النزلة: المرة من النزول، ومنه قوله تعالى: ولقد رآه نزلة أخرى قالوا: مرة أخرى. والنزيل: الضيف، قال الشاعر: نزيل القوم أعظمهم حقوقا وحق الله في حق النزيل وكزبير نزيل بن مسعود الكلبي المحدث. قلت: وهو والد مضارب السابق ذكره، روى عن بقية وابن سابور، وعنه ابنه مضارب، قاله الحافظ. والنزل، بالكسر: المجتمع، يقال: خط نزل، وضبطه الجوهري ككتف، وفي الأساس: خط نزل: إذا وقع في قرطاس يسير شيء كثير، وهو مجاز. النزل، بالضم: المني كالنزالة. قال ابن الأعرابي: المنزل، كمجلس: بنات نعش وأنشد لورد العنبري: إني على أوني وانـجـراري وأخذي المجهول في الصحاري أؤم بالـمـنـزل والـدراري
وقيل: أراد الثريا. قال الجوهري: المنزل: المنهل والدار، كالمنزلة. قد سموا منازل، كمساجد، منهم عبد الله بن محمد بن منازل الضبي النيسابوري، سمع السري بن خزيمة، مات سنة 331. وأبو غالب محمد بن عبد الواحد بن الحسن بن منازل القزاز، سمع أبا إسحاق البرمكي، وأخواه عبد الملك وعلي حدث عنهما ابن طبرزذ، وعمه محمد بن الحسن، روى عنه قاضي المارستان، وابنه أبو منصور عبد الرحمن بن أبي غالب راوي تاريخ بغداد عن الخطيب، وولده أبو السعادات نصر الله حدث، وحفيده عثمان بن المبارك بن أبي السعادات عن أبيه، وابنه عبد الرحمن عن جده أبي السعادات. وأبو المكارم أحمد بن عبد الباقي بن الحسن بن منازل القزاز، عن أبي الحسين بن النقور، وابنه رضوان حدث، وكذا إسماعيل بن أبي غالب القزاز حدث، ومحمد بن الحسن بن منازل الموصلي الحداد عن أبي القاسم بن بشران، والحسين بن محمد بن أحمد بن محمد بن إسحاق بن محمد بن منازل القايني من شيوخ عبد الرحمن بن منده. منازل مثل مساعد، منهم جواس بن عبد الله بن حبان بن منازل: شاعر. ونزال مثل شداد، منهم النزال بن سبرة الهلالي، قيل: له رؤية، روى عن أبي بكر وابن مسعود، وعنه الشعبي وعبد الملك بن ميسرة، ثقة. والنزال بن عمار، عن أبي عثمان النهدي، وعنه قرة بن خالد، وثق. نزيل مثل زبير، وقد تقدم. وقرن المنازل: ة في جبل قرب الطائف، وهو ميقات أهل نجد. ومما يستدرك عليه: التنزيل: الترتيب، كما في الصحاح، وقال الحرالي: هو التقريب للفهم بنحو تفصيل وترجمة. ونزل عن الأمر: إذا تركه كأنه كان مستوليا عليه مستعليا، وهو مجاز، ومنه النزول عن الوظائف عند أرباب الصكوك، وكذا نزل له عن امرأته، ويقال: انزل لي عن هذه الأبيات. والنزال، كشداد: الكثير النزول، أو المنازلة. وفي الحديث: نازلت ربي في كذا وكذا : أي راجعته وسألته مرة بعد مرة، وهو مفاعلة من النزول عن الأمر، أو من النزال في الحرب. ورجل نزيل: نازل، عن سيبويه، وأنشد ثعلب: أعزز علي بأن تكون عليلا أو أن يكون بك السقام نزيلا أي نازلا. والمنازل: من أسماء منى، ذكره ابن هشام اللخمي في شرح مقصورة ابن دريد، وهو عندي، وأنشد الجوهري لابن أحمر: وافيت لما أتاني أنها نزلـت إن المنازل مما تجمع العجبا وقال الصاغاني في تفسيره: أي أتت منى إن منازل منى تجمع كل ضرب من الناس، وكل عجب. وقال أبو عمرو: مكان نزل، بالفتح: واسع بعيد، وأنشد: وإن هدى منها انتقال النقل في متن ضحاك الثنايا نزل
ونزلت عليهم الرحمة، ونزل عليهم العذاب، وكلاهما على المثل. وأنزل الرجل ماءه: إذا جامع، والمرأة تستنزل ذلك. واستنزله: طلب النزول إليه. واستنزل فلان: حط عن مرتبته، وهو مجاز. ومنزل نجاد، ومنزل حاتم، ومنزل ميمون، ومنزل نعمة، ومنزل نعيم، ومنزل ياسين، ومنزل حسان: كلهن قرى بشرقية مصر. والمنزلة: قريتان بمصر: إحداهما تعرف بمنزلة القعقاع، منها أصيل الدين أبو السعود بن إمام الدين أبي الحسن علي بن عبد الكريم بن أحمد بن عبد الظاهر المنزلي الشافعي قاضي المنزلة وابن قضاتها، ولد سنة 858 وقرأ على أبيه، وسمع على الحافظ السخاوي وغيره. وبنو نزيل، كزبير: قبيلة من اليمن، منهم: الحسين بن أبي بكر بن إبراهيم بن داود النزيلي الشافعي، له أولاد خمسة علماء صلحاء، منهم: الفقيه المحدث أبو عبد الله عبد الرحمن بن الحسين شيخ اليمن، وإخوته عبد الملك صاحب الكرامات، وعبد الباقي كان مجاب الدعوة، وعبد القديم درس العباب في الفقه ثمانمائة مرة، وعبد الحفيظ بن عبد الباقي رئيس آل نزيل في وقته مات سنة 1019، وعبد الواحد بن عبد المنعم بن عبد الرحمن إمام الشافعية بالديار الكوكبانية، أخذ عن والده، وعن علي بن محمد بن مطير، وفي مكة عن الصفي القشاشي، ومحمد بن علي بن علان، توفي بهجرة القيري سنة 1060، والقاضي عبد الوهاب بن أحمد بن عبد الرحيم بن عبد الباقي شيخ مشايخ مشايخنا، ولد سنة 1031، وأخذ عن العلامة أحمد بن علي بن مطير، وابن عمه عبد الواحد بن عبد المنعم، توفي ببلده بني الغديفي سنة 1114. وبالضم: أبو المنازل خالد الحذاء أحد الأئمة. وأبو منازل عثمان بن عبيد الله، عن شريح القاضي. وأبو المنازل البلخي القاضي، اسمه محمد بن أحمد، سمع جامع البخاري من بكر بن محمد بن جعفر. ومسلم بن أبي المنازل، عن معاوية الضال، وعنه البغوي. وأبو منازل مثنى بن ماوي العبدي، أحد بني غنم، عن الأشج العصري، وعنه الحجاج بن حسان. ونزلة أبي بقرة: من أعمال البهنسا بمصر. وقوم نزول جمع نازل، كشاهد وشهود، ونزال، ككاتب وكتاب. وكنا في نزالة فلان، بالكسر: أي ضيافته، وبه فسر ابن السكيت قوله: فجاءت بيتن للنزالة أرشما قال: أراد لضيافة الناس، يقول: هو يخف لذلك، وقد تقدم ما يخالف ذلك في الرواية والمعنى. واستنزله عن رأيه. وأنزل حاجته على كريم. وهو من نزالة سوء: أي لئيم. والقمر يسبح في منازله. وسحاب نزل، وذو نزل: كثير المطر، وكل ذلك مجاز.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.021 harfنَزَلَ بِالمَكَانِ
1 نَزَلَ بِالمَكَانِ ذ (Kull) and نَزَلَ المَكَانَ (Msb in art. حل, &c.) He alighted, descended and stopped or sojourned or abode or lodged or settled, in the place; syn. حَلَّ فِيهِ. (Kull.) See حَلَّ. ― -b2- نَزَلَ لَبَنُ الشَّاةِ [The milk of the ewe descended into her udder; i. e. she secreted milk]. (S, K, voce أَضْرَعَتْ.) ― -b3- نَزَلَ مَنْزِلَ كَذَا It took, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.747 harfنَزَلَ
نَزَلَ I ( n. ac. مَنْزَل 17 , نُزُوْل 27 ),
a. Descended, went down; fell ( price ).
b. [ acc. or Bi or 'Ala ], Stopped, halted, alighted at.
c. see V (b) .
d. [ Bi ], Befell.
e. ( n. ac. نُزُوْل 27 ) [ 'An ], Left.
نَزِلَ
نَزِلَ A ( n. ac. نَزْلَة 1t ) [& pass. ],
a. Had a cold.
b. ( n. ac. نَزَل 4 ), Grew, throve.
نَزَّلَ
نَزَّلَ II ,
a. Invited to alight; welcomed,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR114.075 harfنزل
نَزَلَ - يَنْزِلُ - نَزْلَة - مَنْزِل - مَنَازِل - نُزُل - أَنْزَلََ - يُنْزِلُ - مُنْزِل - مُْنزِلُوْن - مُنْزَل - نَزَّل - يُنَزِّلُ - تَنْزِيْل - تَنَزَّل - يَتَنَزُّلُ
نَزَلَ - يَنْزِلُ + الشيء أو الكائن + من موقع إلى آخر + على كائن أو مكان: يتجه ثم يقع ويحط ويستقر عليه: يتحرك نحو مركز (شطر) الشيء ثم يقع ويستقر عنده: يتغير موقعه من
Sîgalar(68)
- أَنْزَلَİndirdi(أَفْعَلَ)×47
- أُنْزِلَİndirildi(أُفْعِلَ)×47
- أَنْزَلْنَاİndirdik(أَفْعَلْنَا)×25
- أَنْزَلْنَاهُOnu indirdik(أَفْعَلْنَاهُ)×14
- نَزَّلَİndirdi(فَعَّلَ)×12
- وَأَنْزَلْنَاVe indirdik+1 anlam(وَأَفْعَلْنَا)×12
- وَأَنْزَلَVe indirdi+1 anlam(وَأَفْعَلَ)×11
- نَزَّلْنَاİndirdik(فَعَّلْنَا)×6
- نُزُلًاKonukluk(فُعُلًا)×6
- نُزِّلَİndirildi(فُعِّلَ)×6
Mücavir kökler247 mücavir (606 toplam)
- كتب
63 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- موه
27 ortak ayet · Su
- سمو
43 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أله
126 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بين
42 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- سور
7 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
- حقق
29 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- أيي
49 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- نبت
8 ortak ayet · Bitki
- نجل
6 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- تور
7 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- أمن
54 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
Geçtiği ayetler(257)
بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى …
İndirdiNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا …
İndirdiBir de onlara Allah’ın indirdiğine inanın, denilince; biz, bize indirilene inanırız derler. Ondan başkasını inkar ederler. Halbuki o beraberlerindekini tasdik eden bir kitabdır. De ki: İnanmış kimseler idiyseniz neden daha önce, Allah’ın peygamberlerini öldürüyordunuz?
… الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ …
İndirdiŞüphesiz ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde akan gemilerde, Allah’ın gökten indirip, yeryüzünü ölümünden sonra dirilttiği suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgarların değiştirilmesinde, gökle yer arasında emre hazır bekleyen bulutta elbette akleden bir kavim için ayetler vardır.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ
İndirdiOnlara; Allah’ın indirdiğine uyun, denildiği zaman, onlar hayır, biz atalarımızın üzerinde bulunduğumuz şeye uyarız, dediler. Peki, ya ataları bir şey akledemeyen, doğruyu bulamayan kimseler olsa da mı?
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ …
İndirdiAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
… آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ …
İndirdiVe kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ …
İndirdiSana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً …
İndirdiSonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنَافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُودًا
İndirdiOnlara; Allah’ın indirdiğine ve peygambere gelin, denilince; münafıkların senden büsbütün uzaklaştıklarını görürsün.
… وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ …
İndirdiEy iman edenler; Allah’a, peygamberine, peygamberine indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba inanın. Kim, Allah’ı, meleklerini, kitablarını, peygamberlerini, ve ahiret gününü inkar ederse; şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نزل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هبط, سقط, حلل |
| Zıt Kök | عرج |
| Çekirdek Özet 1 | Yüksekten aşağıya yönelerek inme, binek sırtından yere basma ve bir mekâna konaklayıp yerleşme |
| Çekirdek Özet 2 | Yüce kaynaktan gelen vahyin, rahmetin, meleklerin ve rızıkların insan idrakine ve yeryüzüne intikali |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi otorite ve potansiyel varlıkların insanın istifadesine hazır, somut ve erişilebilir kılınması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca uzamsal-fiziksel inişe indirgenerek varoluşsal lütuf ve yerleşme boyutunun yitirilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نز | Hızlı ve dinamik bir hareketle çıkma, sıçrama, ayrışma veya yerinden fışkırma hareketini ifade eder; نزع kökünde çekip çıkarma, نزغ kökünde tahrikle dürtme, نزف kökünde ise kan veya suyun çekilip boşalması anlamlarında görülür. | ل | Temel harekete bir hedefe yönelme, durma, tutunma ve mekânda karar kılma niteliği kazandırarak fışkırma hareketini yukarıdan aşağıya intikal edip bir yerde konaklamaya dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin sürekliliğini, akışkanlığını ve hayat taşıyan bir kaynaktan doğuşunu simgeler. |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Bulunulan ilk konumdan kopmayı, ayrılmayı ve sınır geçişini simgeler. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketin belirli bir gayeye, hedefe doğru yönelmesini ve orada bağlanıp karar kılmasını simgeler. |
| نزل | Harf imgelerinin birleşimi, canlı ve etkin bir kaynaktan koparak belirli bir istikamete yönelen ve nihayetinde bir zemine ulaşıp bağlanan hareketi gösterir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kişinin binek sırtından veya yüksek bir tepeden aşağıya inip ayaklarını yere basması; yolcunun konak yerinde devesinden inip yükünü indirmesi ve oraya çadır kurup yerleşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden aktarılan şahitlerde kök, yolculuğun nihayete ermesi ve konak yerine iniş bağlamında kullanılmıştır: أنازلةٌ أسماءُ أم غير نازلَهْ / أبِينِي لنا يا أسْمَ ما أنتِ فاعلَهْ |
| Erken Arapça kullanım | İki süvarinin atlarından inerek teke tek vuruşması için nidalarda bulunması (نَزَالِ), konuklara sunulan ağırlama ikramı (نُزُل) ve hacıların Mina vadisine inip konaklamaları anlamında yaygın biçimde kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab sözlüklerinin ilgili maddeleri.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında bu kök belirgin biçimde sıvıların akması, damlaması ve yukarıdan dökülmesi ile fiziksel iniş semantiği arasında bir süreklilik arz eder. İbranicede yer alan נָזַل biçimi suyun akması, damlaması, sellerin yukarılardan çağıldayarak dökülmesi anlamını taşır. Benzer şekilde Aramicede נְזַل ve Süryanicede kök, akış, dökülme ve süzülme hattını korur. Arapça نزل kökünde ise anlam, salt sıvı akışının ötesine geçerek genel bir cismin, şahsın veya ilahi lütfun yukarıdan aşağıya intikali ve ardından bir yerde karar kılıp konaklaması (hulûl) biçiminde semantik genişlemeye uğramıştır. Böylece kök, gökten inen yağmurun toprağa hayat vermesi ile yolcunun konağa yerleşmesi ve göksel bildirimin yeryüzüne intikali arasında derin bir anlamsal bağ kurmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, HALOT ve Payne Smith Syriac Dictionary.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نز ikili kökünden türeyiş | Dinamik çıkış ve ayrılma hareketinin yönelme harfiyle birleşerek yüksekten iniş ve mekâna yerleşmeye dönüşmesi. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice akma, damlama, süzülme kökleri | Suyun ve yağmurun gökten akması anlamından genel intikal ve konaklama manasına doğru semantik genişleme. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan denk bir soydaş kelime tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نزل | Anlamlı | Yüksekten inmek, konaklamak | Bir yerden aşağıya intikal etmek, misafir olmak ve yerleşmek. | Hedef kök; Kur'an'da çok sık geçer. |
| نلز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| زنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı kullanımı yoktur. |
| زلن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı kullanımı yoktur. |
| لنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı kullanımı yoktur. |
| لزن | Anlamlı | Sıkışmak, daralmak, kıtlık çekmek | Geçimin daralması, suyun veya erzağın yetersiz olup paylaştırılması; kıtlık yılı. | Müsta'mel kök; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نزل | Merkez | İniş ve yerleşme | Yüksekten planlı iniş, bir gayeye ulaşma ve zeminde konaklama | İradeli veya lütufkar bir inişle birlikte konukluk ve istifade imkânı sunar. |
| هبط | Komşu | Düşüş ve alçalma | Mertebe kaybı veya zorunlu olarak alt seviyeye geçiş | Bir makamdan, üstün durumdan daha alt bir zemine zorunlu veya cezai iniş. |
| سقط | Komşu | Düşme ve devrilme | İradesiz, ani ve kontrolsüz yere yuvarlanma | Tutunduğu yerden koparak yerçekimiyle başıboş aşağı savrulma. |
| حلل | Komşu | Konaklama ve çözülme | Yükü çözüp bir yere yerleşme, serbest kalma | İniş hareketinden ziyade varış noktasındaki yerleşiklik ve çözülme anı. |
| عرج | Zıt | Yukarı yükselme | Aşağıdan yukarıya doğru basamak basamak çıkış | Dereceli ve kavisli biçimde alt düzlemden üst makama yükselme hareketi. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نزل | İnmek, konaklamak, ikram etmek | Yüksekten inişin yanı sıra konaklama, ağırlama ve varlık sahasına aktarmayı tam içerir. | Kesin |
| Latince | descendere, residere | Aşağı inmek, ikamet etmek | Fiziksel inişi ve yerleşmeyi karşılar; vahiy ve ilahi lütuf boyutunu doğrudan içermez. | Güçlü |
| İngilizce | descend, settle, bestow | İnmek, yerleşmek, bahşetmek | Tek bir sözcük iniş ve ağırlama anlamını birlikte karşılayamaz; parçalı olarak verir. | Güçlü |
| Almanca | herabsteigen, sich niederlassen | Aşağı inmek, yerleşmek | Mekânsal yer değiştirmeyi ve yerleşmeyi karşılar; kavramın manevi boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | descendre, s'installer | İnmek, yerleşmek | Hareketi ve mekânda karar kılmayı ifade eder; bereket ve nüzul ikramı anlamını dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Collins Comparative Dictionaries.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنْزَلَ / أَنْزَلْنَا | Vahyin toptan veya ilahi kaynaktan peygambere intikali | Kitabın, Tevrat'ın, İncil'in ve Kur'an'ın indirilişi (Bakara 2:4, Bakara 2:99, Kadir 97:1). |
| نَزَّلَ / يُنَزِّلُ | Vahyin hadiselere göre peyderpey ve aşamalı bildirilişi | Kur'an'ın parça parça indirilmesi ve kalbe yerleştirilmesi (Bakara 2:23, İsrâ 17:106, İnsan 76:23). |
| أَنْزَلَ / أَنْزَلْنَا | Tabiat olayları ve somut rahmet | Gökten suyun, yağmurun indirilerek ölü toprağın diriltilmesi (Bakara 2:22, Furkân 25:48, Nebe 78:14). |
| أَنْزَلَ | İmkânların ve potansiyellerin yaratılıp kullanıma sunulması | Demirin, hayvanların ve elbisenin insanlar için var kılınması (A'râf 7:26, Zümer 39:6, Hadîd 57:25). |
| نُزُلًا | Konukluk, ziyafet ve nihai ikram | Cennetliklere sunulan ağırlama ve nimetler ile cehennemliklerin zakkum azabı (Âl-i İmrân 3:198, Kehf 18:107, Vâkıa 56:93). |
| تَنَزَّلُ / تَنَزَّلَتْ | Meleklerin veya şeytanların inişi | Meleklerin ve Ruh'un emirle inişi veya şeytanların yalancılara sokulması (Şuarâ 26:221, Kadr 97:4). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelam sıfatı ve ilahi fiiller | Allah'ın kelamının mahluk olup olmadığı ve nüzulün mekânsal bir intikal mi yoksa tecelli mi olduğu tartışması. | İlahî iradenin tecellisi ve zamana/mekâna aşkınlığın korunması. |
| Fıkıh | Hükümlerin teşrii ve nesh | Ayetlerin belirli olaylar üzerine iniş sırası (esbâb-ı nüzûl) ve hükümlerin yürürlüğe giriş süreçleri. | Hükmün pratik hayata tatbiki ve tedricilik ilkesi. |
| Tefsir | Vahiy metodolojisi | İnzâl (def'aten iniş) ile tenzîl (kısım kısım iniş) sîgaları arasındaki semantik ve vakıaya dair farklar. | Metnin tarihsel bağlamla buluşma biçimi ve hikmetli dağılımı. |
| Hadis | Nüzul rivayetleri | Allah'ın dünya semasına inmesi ve ahir zamanda Hz. İsa'nın inişi ile ilgili haberlerin sıhhati ve tevili. | Teşbihten kaçınarak gaybi hakikatin anlaşılması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve Hidayet | İlahi Tenzil | Hidayetin tebliği | Aşkın hakikatin insan idrakine ve diline uyarlanarak hayat kılavuzu yapılması. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Nazariyatın tatbiki | Bilginin somutlaşması | Soyut teorik ilkelerin olgusal gerçeklik düzeyine indirilerek pratik bilgiye dönüşmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve Meşruiyet | Normatif teşri | Adaletin tesisi | Yüksek meşruiyet ilkelerinin kanun ve nizam formunda toplumsal tabana yayılması. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak Dağılımı | Rızık ve imkân | Üretim potansiyeli | Tabiatta saklı madenlerin ve kaynakların insan emeğiyle işlenebilir hale gelmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gradyan akışı ve potansiyel düşüşü | Yüksek potansiyel enerjili bir alandan düşük seviyeye doğru iş üreten, dengelenmeyi sağlayan termodinamik ve fiziksel akış. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal difüzyon ve yerelleşme | Üst düzey normatif kararların ve evrensel değerlerin yerel pratiklere nüfuz ederek toplumsal dokuya yerleşmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel-mekânsal bir irtifa kaybına veya gökten paraşüt gibi inmeye indirgeyerek lafzî cismanileştirmeye sapmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca uzamsal inişi değil; ilahi ikramı, varlıkların insan emrine amade kılınmasını, konaklamayı ve nihai ziyafeti (nüzul) kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | "Demiri indirdik" veya "hayvanları indirdik" gibi ifadelerin mecaz veya biyolojik kökenini kavramayıp Kur'an'ın kozmolojik dilini yanlış yorumlamak; aşkın Allah tasavvuruna mekân izafe etmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem kendi varoluşunu (vahiy hadisesini) hem de insanın yeryüzündeki geçimini ve imkânlarını açıklayan anahtar terim olması sebebiyle temel ontolojik bağdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini anlatan surelerde (Kadir, Duhan, İsra), nimetlerin insana bağışlanışını bildiren ayetlerde (Hadid, Zümer) ve ahiretteki ağırlamayı tasvir eden nüzul ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyi beşeri bir üretim veya tarihsel bir kurgu sayan indirgemeci yaklaşımları dışlar; ilahi iradenin insana doğru lütufkâr ve merhametli yönelişini teyit eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüksek bir mevkiden veya binek üzerinden aşağıya basarak inmek, konak yerine varıp çadır kurarak yerleşmek ve konuk ağırlamak.
- Soyut anlamAşkın ve yüce bir makamdan kaynaklanan ilahi bilgi, kudret, rızık ve rahmetin insanın algılayabileceği ve yararlanabileceği pratik düzleme aktarılması.
- Sistematik karşılıkYüksek potansiyelin alt düzlemdeki alıcıya yönelmesiyle oluşan değer, norm ve kaynak intikali; bu intikalin varış noktasında berekete ve nizamlı yerleşikliğe dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde yüksek ve aşkın kaynak uzayını, ise alıcı zemin veya insan idraki uzayını temsil eder. intikal fonksiyonudur. potansiyelin yüksekten alçağa doğru yönelimini ve gayeli iniş gradyanını simgeler. ifadesi ise kaynaktan çıkan unsurun hedef zemindeki kararlı duruma ve yerleşikliğe () dahil olduğunu modeller.