ترف
ت - ر - ف
جذر- الورود: ٨
- الآيات: ٨
- الصيغ: ٧
- المعاجم: ١٣
Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir. Lam re’ ye dönüşmesiyle fiil olarak terefe savurganlık demektir. “Serf” ipek böceği gibi yaprakları yiyip bitiren ve ağacı kurutan böcek demektir. “Terafe” de sin’nin ta”ya dönüşmesinden oluşmuştur. “İsraf”, bir şeyi bol kullanmak suretiyle yapılan harcamadır, “itlaf” ise bir şeyi bozarak zararlı harcamak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir. Lam re’ ye dönüşmesiyle fiil olarak terefe savurganlık demektir. “Serf” ipek böceği gibi yaprakları yiyip bitiren ve ağacı kurutan böcek demektir. “Terafe” de sin’nin ta”ya dönüşmesinden oluşmuştur. “İsraf”, bir şeyi bol kullanmak suretiyle yapılan harcamadır, “itlaf” ise bir şeyi bozarak zararlı harcamak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٣٨باب التاء والراء والفاء معهما
ت ر ف، ف ت ر، ف ر ت، ر ف ت مستعملات
ترف:
التَّرَف: تَنعيم الغذاء، وصَبِيٌّ مُتْرَفٌ، والمُتْرَفُ: المُوسَّعُ عليه عَيشُه، القليل فيه هِمّة، وأتْرَفَه اللهُ.
والتُّرْفةُ والطِرُّمْة في وَسَط الشَّفَةِ السُّفلَى، وهي هَنَةٌ ناتِئةٌ خِلْقةً، والنَّعْتُ أتْرَفُ.
والتُّرْفةُ كلُّ ما تَرَّفْتَ به نفسَكَ تَتريفاً إذا خَفَّفْتَ عنها.
فتر
فَتَرَ فُتُوراً: سَكَنَ عن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠١التُرْفَةُ بالضم: هَنَةٌ ناتئةٌ في وسط الشَفة العليا خِلْقَةً. وأَتْرَفَتْهُ النِعمةُ، أي أَطْغَتْهُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٥٨٦ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٧١٥(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣١٦- الترفه: التوسع في النعمة، يقال: أترف فلان فهو مترف. ﴿أترفناهم في الحياة الدنيا﴾ [المؤمنون/33]، ﴿واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴾ [هود/116]، وقال: ﴿ارجعوا إلى ما أترفتم فيه﴾ [الأنبياء/13]، و ﴿أخذنا مترفيهم بالعذاب﴾ [المؤمنون/64]، وهم الموصوفون بقوله سبحانه: ﴿فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه﴾ [الفجر/15].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٧٠ت ر ف
أترفتـه النعمـة: أبطرتـه.
وأتـرف فلـان وهـو متـرف.
وأعـوذ باللـه مـن الإتراف والإسراف.
واستترفوا: تعفرتوا وطغوا.
ولم أزل معهم في ترفة أي في نعمة.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٧٩الترَفُ: التَّنَعُّمُ، والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، والتَّتْريفُ حُسْنُ الغِذاء. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. وأَتْرَفَتْه النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.
وفي الحديث: أَوْهِ لفِراخِ محمدٍ من خليفة يُسْتَخْلَفُ عِتْريفٍ مُتْرَفٍ؛ الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها. وفي الحديث: أَنَّ إبراهيم،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٨* ت ر ف * * أتْرَفَتْهُ * النعمة أطغته
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٢٩٥الترفة، بالضم: النعمة، وسعة العيش.
وقال ابن دريد: الترفة: الطعام الطيب أو الشيء الظريف تخص به صاحبك، وكل طرفة ترفة.
قال الجوهري: الترفة: هنة ناتئة وسط الشفة العليا خلقة.
قال الليث: وهو أترف من الترفة، ترفة الشفة، وقال ابن فارس: هي النقرة.
وترف، محركة: جبل لبني أسد، أو: ع قال:
أراحني الرحمن من قبل ترف
أسفله جدب وأعلاه قرف وذو ترف: ع آخر.
وكفرح: تنعم، نقله الصاغاني. وأترفته
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٦٧٩تَرِفَ
1 تَرِفَ رف رفا ترف ورف , aor. تَرَفَ , (Sgh, K,) inf. n. تَرَفٌ, (M, TA,) He enjoyed, or led, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty; (M, Sgh, K;) as also ↓ تترّف. (K.) ― -b2- And the former verb, (assumed tropical:) It (a plant, or herbage,) was, or became, luxuriant, flourishing, succulent, or sappy; or bright and fresh, by
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٥٧تَرِفَ
تَرِفَ A ( n. ac. تَرَف 4 ),
a. Lived in luxury, inaffluence.
تَرَّفَ
تَرَّفَ II , أَتْرَفَ IV ,
a. Enervated, demoralized, corrupted.
تَتَرَّفَ
تَتَرَّفَ V ,
a. see I .
اِسْتَتْرَفَ
اِسْتَتْرَفَ X ,
a. Was haughty, insolent, overbearing.
تُرْفَة
تُرْفَة 3t ,
a. Luxury, affluence.
b. Delicacy, dainty.
c. Protuberance of the upper lip, pouting.
تِرْفَاس
تِرْفَاس
a. Truffles.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٤٢٤ترف
تَرِفَ - يَتْرَفُ - أَتْرَفَ - يُتْرِفُ، أُتْرِفَ - يُتْرَفُ - مُتْرَف - مُتْرَفُوْن
تَرِفَ - يَتْرَفُ + كائن: يبلغ غاية الشبع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور، فلا ينتبه ولا يلتفت لما سوى ذلك
أَتْرَفَ - يُتْرِفُ + كائن + كائناً + في مكان أو أمر: على وزن" أفعل " من " تَرِفَ - يَتْرَفُ ": جعله " يَتْرَفُ ": جعله ينغمسن باللذات
ترف تَرِفَ - يَتْرَفُ - أَتْرَفَ - يُتْرِفُ، أُتْرِفَ - يُتْرَفُ - مُتْرَف - مُتْرَفُوْن تَرِفَ - يَتْرَفُ + كائن: يبلغ غاية الشبع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور، فلا ينتبه ولا يلتفت لما سوى ذلك أَتْرَفَ - يُتْرِفُ + كائن + كائناً + في مكان أو أمر: على وزن" أفعل " من " تَرِفَ - يَتْرَفُ ": جعله " يَتْرَفُ ": جعله ينغمسن باللذات ولا ينتبه لما سوى ذلك، فتتحول شخصيته إلى شخصية ميالة للكبر والاستخفاف بالمثل والقيم والآخرين، وما يرافق ذلك من ظلم وفساد وفسق ﴿وأترفناهم في الحياة الدنيا﴾ أُتْرِفَ - يُتْرَفُ: مبني للمجهول من " أَتْرَفَ - يُتْرِفُ ": جُعِل " مُتْرَفاً " أُتْرِفَ - يُتْرَفُ + كائن + في مكان: التقدير: أَتْرَفَ + الكائن + نَفْسَه + في ذلك المكان: يبلغ غاية الشيع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور بالأنس والعيش في مكان ﴿وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم﴾ أُتْرِفَ - يُتْرَفُ + كائن + في أمر: التقدير: أَتْرَفَ + الكائن + نَفْسَه+ في ذلك الأمر: يبلغ غاية الشيع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور بملازمة أمر وسلوك وفعل معين ﴿واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴾: واتبع الذين ظلموا السلوك والأفعال التي فيها انهماك وانغماس في الترف مُتْرَف: اسم مفعول من " أَتْرَفَ - يُتْرِفُ ": الذي " أُتْرِف ": الذي أَتْرَفَ نفسه وأَتْرَفه الآخرون: صفة تطلق على الفرد أو الأفراد الذين ينغمسون في الملذات، ولا يحاولون الانتباه إلى سوى ذلك، فتتحول شخصيتهم النفسية إلى شخصية ميالة للكبر والاستخفاف بالآخرة، والظلم والفساد والفسق مُتْرَفُوْن: جمع" مُتْرَف" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البطر والرفاهية والتكبر"، وهي: فَرِهَ - يَفْرَهُ، تَرِفَ - يَتْرَفُ، مَرِحَ - يَمْرَحُ، بَطِرَ - يَبْطَرُ، مَنَّ - يَمُنُّ (المتعدي)، أَشِرَ - يَأْشَرُ أَتْرَفَ - أترفناهم ﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون (33)﴾ المؤمنون أُتْرِف - أترفتم - أترفوا ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ (13)قَالُوا يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ(14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15)﴾ الأنبياء ﴿فَلَوْلَا كَانَ مِنْ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُوْلُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنْ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ(116)﴾ هود مترفون الكبر﴿وما أرسلنا في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا بما أرسلتم به كافرون(34)﴾ سبأ ﴿وكذلك ما أرسلنا من قبلك في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون (23)﴾ الزخرف يصرون على الحنث ﴿وأصحاب الشمال ما أصحاب الشمال (41) في سموم وحميم (42) وظل من يحموم (43) لا بارد ولا كريم (44)إنهم كانوا قبل ذلك مترفين (45) وكانوا يصرون على الحنث العظيم (46) وكانوا يقولون أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون (47) أو آباؤنا الأولون (48)﴾ الواقعة لا ينهون عن الفساد الظلم ﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين (116)﴾ هود ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لا تركضوا وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم لعلكم تسألون (13) قالوا ياويلنا إنا كنا ظالمين (14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15)﴾ الأنبياء الفسق ﴿وإذا أردنا أن نهلك قرية أمرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمرناها تدميرا (16)﴾ الإسراء الاستخفاف بالآخرة ﴿حتى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجأرون (64) لا تجأروا اليوم إنكم منا لا تنصرون (65)﴾ المؤمنون مختار الصحاح ● [ترف] ت ر ف: أتْرَفَتْهُ النعمة أطغته الراغب ترف الترفه: التوسع في النعمة، يقال: أترف فلان فهو مترف. }أترفناهم في الحياة الدنيا﴿[المؤمنون/33]،﴾واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴿[هود/116]، وقال:﴾ارجعوا إلى ما أترفتم فيه﴿[الأنبياء/13]، و﴾أخذنا مترفيهم بالعذاب﴿[المؤمنون/64]، وهم الموصوفون بقوله سبحانه:﴾فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه{ [الفجر/15]. ملخص السان 1. وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى 2. والتَّتْريفُ حُسْنُ الغِذاء. 3. الترَفُ: التَّنَعُّمُ، 4. والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، 5. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً 6. والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. 7. وأَتْرَفَتْه النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه. 8. الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها. 9. ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه. 10. وتَرَّفَ الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه. 11. إلا قال مُتْرَفُوها؛ أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها. 12. والتُّرْفةُ: الطعامُ الطيب، 13. وأَتْرَفَ الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛ 14. والتُّرْفة: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها أَتْرَفُ. 15. والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها. لسان العرب ● - ترف: الترَفُ: التَّنَعُّمُ، والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، والتَّتْريفُ حُسْنُ الغِذاء. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. وأَتْرَفَتْه النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه. وفي الحديث: أَوْهِ لفِراخِ محمدٍ من خليفة يُسْتَخْلَفُ عِتْريفٍ مُتْرَفٍ؛ الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها. وفي الحديث: أَنَّ إبراهيم، عليه الصلاة والسلام، فُرَّ به من جَبَّارٍ مُتْرَفٍ. ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه. وتَرَّفَ الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه. وقوله تعالى: إلا قال مُتْرَفُوها؛ أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها. والتُّرْفةُ، بالضم: الطعامُ الطيب، وكل طُرْفة تُرْفةٌ، وأَتْرَفَ الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛ هذه عن اللحياني. وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى. والتُّرْفة، بالضم: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها أَتْرَفُ. والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها. مقاييس اللغة: ترف التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة: يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وَترَّفَهُ أهلُه إذا نعّموه بالطَّعام الطيِّب والشّيءِ يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرْفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا، وهذا غلطٌ، إنَّما هي التُّفْرَةُ، وقد ذُكِرَتْ. القاموس المحيط: التُّرْفَةُ، بالضم النَّعْمَةُ، والطعامُ الطَّيِّبُ، والشيءُ الظريفُ تَخُصُّ به صاحِبَكَ، وهَنَةٌ ناتِئَةٌ وَسْطَ الشَّفَةِ العُلْيا خِلْقَةً، وهو أتْرَفُ. وتَرَفٌ، محرَّكةً جبلٌ، أو ع. وذو تَرَفٍ ع. وكفرِحَ تَنَعَّمَ. وأتْرَفَتْهُ النِّعْمَةُ: أطغتْهُ، أو نَعَّمَتْهُ، كتَرَّفَتْهُ تَتْريفاً، و فلانٌ: أصَرَّ على البَغْي. والمُتْرَفُ، كمُكْرَم: المَتْروكُ يَصْنَعُ ما يَشاءُ لا يُمْنَعُ، والمُتَنَعِّمُ لا يُمْنَعُ من تَنَعُّمِه، والجَبَّارُ. وتَتَرَّفَ: تَنَعَّمَ. واسْتَتْرَفَ: تَغَتْرَفَ وطَغَى. تاج العروس: ت ر ف التُّرْفَةُ بِالضَّمِّ : النَّعْمَةُ وسَعَةُ العَيْشِ وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : التُّرْفَةُ : الطَّعَامُ الطَّيِّبُ أَو الشَّيْءُ الظَّرِيفُ تَخُصُّ به صَاحِبَكَ وكُلُّ طُرْفَةٍ تُرْفَةٌ قال الجَوْهَرِيُّ : التٌّرْفَةُ : هَنَةٌ نَاتِئَةٌ وَسْطَ الشَّفَةِ الْعُلْيَا خِلْقَةً قال اللَّيْثُ : وهو أَتْرَفُ مِن التُّرْفَةِ تُرْفَةِ الشَّفَةِ وقال ابنُ فارِسٍ : هي النُّقْرَةُ وتَرَفٌ مُحَرَّكَةً : جَبَل لبني أَسَدٍ أَو : ع قال : " أراحَنِي الرَّحْمنُ مِنْ قُبْلِ تَرَفْ " أَسْفَلُهُ جَدْبٌ وأَعْلاهُ قَرَفْ وذُوَ تَرَفٍ : ع آخَرُ وكَفَرِحَ : تَنَعَّمَ نَقَلَهُ الصَّاغَانيُّ . وأَتْرَفَتْهُ النَّعْمَةُ وسَعَةُ العَيْشِ : أَطْغَتْهُ كما في الصِّحاحِ قيل : أَتْرَفَتْهُ : نَعَّمَتْهُ ومنه قولُه تعالَى : ( ما أَتْرِفُوا ) أَي ما نُعِّمُوا كَتَرَّفَتْهُ تَتْرِيفاً أَي أَبْطَرَتْهُ أُتْرِفَ فلانٌ : أَصَرَّ عَلَى الْبَغْىِ نَقَلَهُ الْعُزَيزِيُّ وأَنْشَد لِسُوَيْدٍ اليَشْكُرِيّ : ثُمَّ وَلَّي وهْوَ لاَ يَحْمِي اسْتَهُ ... طَائِرُ الإِتْرَافِ عَنْهُ قد وَقَعْ قال ابنُ عَرَفَةَ : المُتْرَفُ كمُكْرَمٍ : المَتْرُوكُ يَصْنَعُ ما يَشَاءُ لا يُمْنَعُ منه قال : إِنَّمَا سُمِّيَ الْمُتَنَعِّمُ المُتَوَسِّع في مَلاَذِّ الدُّنْيَا وشَهَواتِهَا مُتْرَفاً لأنَّه مُطْلَقٌ له لا يُمْنَعُ مِن تَنَعُّمِهِ المُتْرَفُ : الجَبَّارُ وبه فَسَّرَ قَتَادَةُ قولَهُ تعالَى : ( أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا ) أَي : جَبَابِرتَهَا وقالَ غيرُه : أُولِي التُّرْفَةِ وأَرادَ رُؤَسَاءَها وقَادَةَ الشَّرِّ منها وتَتَرَّفَ : أَي تَنَعَّمَ . واسْتَتْرَفَ أَي : تَغَتْرَفَ وطَغَى نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ والصَّاغَانيُّ ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : التَّرَفُ مُحَرَّكَةً : التَّنَعُّمُ والتَّتْرِيفُ : حُسْنُ الغِذاءِ وصَبِىٌّ مٌتْرَفٌ كمُكْرَمٍ : إِذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً . ورجلٌ مُتَرَّفٌ كمُعَظَّمٍ مُوَسَّعٌ عليه وتَرَّفَ الرَّجُلَ وأَتْرَفَهُ : دَلَّلَهُ وأَتْرَفَ الرَّجُلَ : أَعْطَاهُ شَهْوَتَهُ وهذِه عن اللِّحيَانِيِّ وتَرِفَ النَّبَاتُ كفَرِح : تَرَوَّي والتُّرْفَةُ بِالضَّمِّ : مِسْقَاةٌ يُشْرَبُ بها
الصيغ(٧)
- مُتْرَفُوهَاOnun şımarıkları(مُفْعَلُوهَا)×٢
- أُتْرِفُواŞımartıldılar(أُفْعِلُوا)×١
- أُتْرِفْتُمْŞımartıldınız(أُفْعِلْتُمْ)×١
- مُتْرَفِينَŞımarıklar(مُفْعَلِينَ)×١
- مُتْرَفِيهَاOnun şımarıkları(مُفْعَلِيهَا)×١
- مُتْرَفِيهِمْOnların şımarıkları(مُفْعَلِيهِمْ)×١
- وَأَتْرَفْنَاهُمْVe onları şımarttık(وَأَفْعَلْنَاهُمْ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٧ (الإجمالي: ٦٥)
- قري
الآيات المشتركة: ٣ · Kasaba
- قدو
الآيات المشتركة: ١ · Örnek al
- جأر
الآيات المشتركة: ١ · Ceer kuruduktan sonra yeşerip bitki ile örtünen yer demektir
- ركض
الآيات المشتركة: ١ · Rekud (Dat) sert yay demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ٣ · Önce
- دمر
الآيات المشتركة: ١ · Dumur (dal) : “Deber” kökünden türemiştir
- نذر
الآيات المشتركة: ٢ · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
- بقي
الآيات المشتركة: ١ · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
- أثر
الآيات المشتركة: ١ · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
- شرب
الآيات المشتركة: ١ · İçecek
- قرن
الآيات المشتركة: ١ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- ملأ
الآيات المشتركة: ١ · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
الآيات التي ورد فيها(٨)
وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ
Onun şımarıkları
وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ
Onun şımarıkları
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ترف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سرف, بطر, طغى |
| Zıt Kök | بأس |
| Çekirdek Özet 1 | Nimet ve refah içinde serbest bırakılmak, iyi gıdayla bedenen narinleşip hazza gömülmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık ve konforun insanı sorumluluktan kopararak elçilere ve vahye karşı direnen statükocu bir şımarıklığa sürüklemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Nimetin amaçlaşması sonucu toplumsal çürüme, ahlaki duyarsızlaşma ve helaki hazırlayan kurumsal azgınlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel zenginlik veya meşru ekonomik refah olarak anlayıp sistemik direnç ve ahlaki yozlaşma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تر | Bir yerde kalma, yere yapışma, sınırda durup gevşeme veya durağanlaşma anlamı taşır; nitekim toprağa yapışmayı ve yerde kalmayı anlatan ترب ile bir şeyi arkada bırakıp terk etmeyi bildiren ترك köklerinde de bu durağanlık ve sınırda kalış esastır. | ف | Kenar, açıklık ve ağız imgesini temsil eden harfin eklenmesiyle genel durağanlık, bedensel hazza, yeme-içmeye, sınırları aşan konfora ve nefsin arzularına kontrolsüzce açılmasına evrilmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varlığın ulaştığı nihai sınırı, belirlenmiş haddi veya çizilen çerçeveyi simgeler. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Benliği, önderliği, insanın kendini merkeze koymasını ve üstünlük iddiasını temsil eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | İştahı, bedensel tüketimi, tatmin arayışını ve nefsin dışa açılan haz kanalını ifade eder. |
| ترف | Sınırına varmış benliğin hazza ve tüketime açılması | İnsanın benliğini sınır tanımaz bir tatmin ve tüketim sürecine bırakarak konfor ve haz içinde erimesini resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çocuğun iyi ve tatlı gıdalarla narin ve nazlı büyütülmesi; bitkinin suya kanıp yumuşak ve gür biçimde boy vermesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken rivayetlerde ve hadis metinlerinde sınır tanımaz tiranları ve nefsinin meşruiyet dışı arzularına kapılmış zalim yöneticileri nitelemek üzere جَبَّارٍ مُتْرَفٍ terkibinde geçmektedir. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ترف kökü, merkezi Sami dil gövdesinde fiziksel rahatlık, bedensel genişlik ve sınır tanımaz refah dairesinde anlam kazanan bir semantik hatta sahiptir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu üçlü kök yerine zenginlik ve taşkınlık anlamları için farklı kökler öne çıksa da, kökün fonetik unsurları Arapçada beslenmenin letafeti, nazlanma ve şımarma nüansını billurlaştırmıştır. Arap dilinde kök, ilksel düzeyde biyolojik bir doyum ve suyla beslenme halini bildirirken, yerleşik şehir hayatının ve toplumsal tabakalaşmanın gelişmesiyle birlikte refahın getirdiği ahlaki çürüme ve sorumluluktan kaçış biçiminde özgülleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تَنعيم الغذاء ve سعة العيش | İyi beslenmek, bedene narinlik verilmesi, nimetin genişletilmesi ve şımartılma anlamından ahlaki taşkınlığa geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami türevleri | Bedenin gevşemesi ve konfor odaklı yaşama meyli ile ortak kökensel zemin. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kanıtlanmış bir örtüşme tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ترف | Anlamlı | Nimet ve konfor içinde şımarmak | Aşırı refahın getirdiği narinlik, kayıtsızlık ve ahlaki çürüme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| تفر | Anlamlı | Dışkılamak, pisliğini atmak | Hayvanın tersini yapması veya üst dudaktaki yarık; fizyolojik atık. | Kur'an'da geçmez. |
| رتف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişe müstakil bir anlam yüklenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رفت | Anlamlı | Kırmak, ezmek, ufalayıp toz haline getirmek | Bir nesneyi parçalara ayırarak toz veya kırıntı haline getirme hali. | Kur'an'da geçer; zıt dinamik taşır. |
| فتر | Anlamlı | Sakinleşmek, gevşemek, kesintiye uğramak | Şiddet ve hareketlilikten sonra gelen rehavet ve dinginlik hali. | Kur'an'da geçer; gevşeme bağı vardır. |
| فرت | Anlamlı | Tatlı ve lezzetli su olmak | Susuzluğu kesen son derece tatlı ve hoş içimli su niteliği. | Kur'an'da geçer; tatlılık ve lezzet payı ortaktır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ترف | Merkez | Nimetle şımarma ve çürüme | Varlık ve konfor sebebiyle toplumsal sorumluluktan tamamen kopup şımarma. | Haz ve refahın körleştirdiği psikolojik ve siyasi direnç. |
| سرف | Komşu | Haddi aşma ve saçıp savurma | Harcamada ve fiillerde ölçüyü kaybetme, itidali çiğneme eylemi. | Davranışsal ölçüsüzlük; miktar ve sınır aşımı odaklıdır. |
| بطر | Komşu | Nimetle kibre kapılma | Verilen nimete nankörlük edip hakkı reddetme ve küstahlaşma hali. | Nimetin karşısında şükrü bırakıp hakka meydan okuma tutumu. |
| طغى | Komşu | Sınırı zorbalıkla aşma | Güç ve zenginlik sebebiyle haddini bilmeyip tahakküm kurma. | Otoriterleşme ve ilahi sınırları fiilen ezme boyutu. |
| بأس | Zıt | Zorluk, darlık ve şiddet | İnsanı terbiye eden veya çaresiz bırakan yokluk, acı ve savaş hali. | Refah ve konforun tam karşıtı olan çetin mahrumiyet durumu. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ترف | Refah içinde şımarıp yozlaşma | Nimetin bolluğu içinde gevşeyip ahlaki ve ilahi buyruklara başkaldırma. | Kesin |
| Latince | Luxuria, petulantia | Aşırı lüks, şımarıklık ve dizginsizlik | Maddi bolluğun karakteri bozmasını karşılar; ilahi uyarıya direnç nüansı zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | Opulence, hedonistic decadence | Zevk düşkünü çürüme, sefahat | Konfor ve tüketim köleliğini verir; Kur'an'daki statükocu yönetici kibri eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Wohlstandsverwahrlosung, Üppigkeit | Varlık şımarıklığı, sefahat | Zenginliğin getirdiği ahlaki çürümeyi iyi açıklar; teolojik hesabı dışarıda bırakır. | Muhtemel |
| Fransızca | Débauche, mollesse aristocratique | Lüks içinde yozlaşma, rehavet | Bedenin narinleşip hazza batmasını içerir; peygamberi inkar boyutunu taşımaz. | Muhtemel |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتْرَفُوهَا / مُتْرَفِيهَا | Toplumsal fesadı yöneten statükocu zengin seçkinler | Peygamberlerin tebliğine ilk ve en sert karşı çıkan iktidar ve servet sahipleri bağlamında; Sebe 34:34, Zuhruf 43:23, İsrâ 17:16. |
| أُتْرِفْتُمْ / أُتْرِفُوا | Hesaba çekilme anında yüzlerine vurulan hazperest geçmiş | Azap indiğinde veya kıyamet günü dünyadaki kaygısız konforun kınanması bağlamında; Enbiyâ 21:13, Hûd 11:116. |
| مُتْرَفِينَ | Ahirette sol ehlinin dünyadaki temel varoluş biçimi | Cehennem azabına müstahak olanların dünyada günah ve konfor içinde ısrar edişleri bağlamında; Vâkıa 56:45. |
| وَأَتْرَفْنَاهُمْ | İlahi imtihan olarak bahşedilen fakat azgınlığa araç kılınan refah | Peygamberleri yalanlayan inkârcı kavimlere dünyada verilen genişlik bağlamında; Mü'minûn 23:33. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrac ve ilahi adalet doktrini | Kulun isyanına rağmen nimetin artırılmasının bir tuzak ve helak sebebi olup olmadığı. | Nimetin hidayete değil azgınlığa vesile kılınmasıyla oluşan sorumluluk. |
| Fıkıh | Tüketim ahlakı ve meşru harcama sınırları | Lüks, israf ve sefahatin haram kılınması; servetin toplumsal dolaşımı. | Helal daireyi aşıp kibre ve rehavete sürükleyen harcama yasakları. |
| Tefsir | Toplumların helak yasaları (sünnetullah) | Helak edilen medeniyetlerde öncü rolü oynayan yönetici ve sermaye sınıfının analizi. | Vahye direnen kurumsal yapının sosyolojik odağı olarak mütrefûn. |
| Hadis | Dünyevileşme ve ümmetin fitnesi uyarısı | Ümmetin varlık ve zenginlikle imtihanı, konforun getirdiği manevi çöküş. | Rahata alışan nefsin cihad ve fedakarlıktan kaçınması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahye karşı direniş | Sorumsuz hazperestlik | İtikadi körleşme | Konfor bağımlılığı, ilahi hesap duygusunu ve ahiret inancını unutturur. | Kesin |
| İlmi | Hakikati anlama | Zihni tembellik ve bağnazlık | Hakikate direnç | Rahatını bozmak istemeyen zihin, eleştirel düşünceye ve hakka kendini kapatır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar | Oligarşik statüko eliti | İktidarı tekelleştirme | Sermaye ve gücü elinde tutan seçkinler, adalete dayalı her yeni düzene karşı durur. | Kesin |
| İktisadi | Servet dağılımı | Rant ve tekelci tüketim | Kaynakları sömürme | Üretime ve adalete dayanmayan servet birikimi toplumsal uçurumları derinleştirir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi artışı ve aşırı doygunluk hali | Bir sistemin dışarıdan sürekli enerji alıp iş üretmeksizin iç sürtünme ve düzensizliğini artırarak termal ölüme sürüklenmesi durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Elit yozlaşması ve rantiyer çürüme teorisi | Siyasi ve iktisadi seçkinlerin ayrıcalıklı konumlarını korumak uğruna toplumsal gelişimi tıkaması ve sistemi iflasa sürüklemesi olgusudur. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca bireysel zenginlik, para çokluğu veya modern refah seviyesi olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca maddi serveti değil; bu servetin doğurduğu sorumsuzluğu, peygamberlerin tebliğine karşı örgütlü siyasi ve ahlaki direnişi, adaleti engelleyen statükoculuğu kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zenginliğin doğrudan lanetlendiği zannına kapılmak, buna karşılık asıl tehlike olan sermaye ve refahın hakka karşı bir direniş kalkanı haline getirilmesi suçunu gözden kaçırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumların çöküş ve helak süreçlerini anlatırken kullandığı en temel sosyolojik faili tanımlar; tarihteki bütün inkârcı direnişlerin arkasındaki refah ve kibir mekanizmasını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle olan mücadelelerini anlatan kıssalarda, toplumsal helak sahnelerinde ve ahirette cehennem ehlinin pişmanlıklarını bildiren uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zulmün ve şirkin sadece soyut bir inanç sapması olmadığını, arkasında ekonomik ayrıcalıkları koruma ve konforu kaybetmeme güdüsü bulunduğunu göstererek dini alanı somut hayatla birleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının bol gıda, tatlı su ve narin bakım altında sınır tanımaz bir rahatlığa kavuşarak gevşemesi ve nazlanmasıdır.
- Soyut anlamMaddi imkan ve konforun benliği esir alarak insanı ahlaki, ilahi ve toplumsal sorumluluklara karşı körleştirmesi, statükocu bir küstahlığa dönüştürmesidir.
- Sistematik karşılıkBir toplumsal yapıda refah ve iktidar tekelleşmesinin kriz anlarında vahye ve ıslah çabalarına karşı geliştirdiği kurumsal direnç ve çürüme mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kontrolsüz artan refah ve konfor miktarını, ahlaki ve hukuki sorumluluk eşiğini simgeler. Refahın sorumluluk eşiğini fersah fersah aşması (), zaman içinde refaha bağlı sorumluluk bilincinin türevinin sıfıra yaklaşmasını yani duyarsızlaşmayı neticelendirir. Bu durum sistemik adaleti ve dengeli varoluşu temsil eden parametresini sıfıra düşürürken, toplumsal çöküş ve helak potansiyeli olan değerini kesin yıkıma () ulaştırır.