جبر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-ب-رالصيغ: ٨ · الجذور المجاورة: ٦١ · الآيات: ١٣ · السور: ١١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».مسيالْجَبَّارُجبروَجِبْرِيلَجَبَّارًابطشوَجِبْرِيلُعدوملكجَبَّارِينَعصيقلبمقت

الجذرالصيغ ٨الآيات ١٣السور ١١المجاورة ٦١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جبر

ج - ب - ر

جذر
  • الورود: ١٣
  • الآيات: ١٣
  • الصيغ: ٨
  • المعاجم: ١٣

Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir. “Cebire” kırıkları tutturmak için kullanılan tahtalar. Hareket hale getirmek için yapılan zorlama. “Cibril” kelimesi yaraları saran veya görevini zorla yaptıran anlamında Kuran’ı getiren meleğe verilen addır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir. “Cebire” kırıkları tutturmak için kullanılan tahtalar. Hareket hale getirmek için yapılan zorlama. “Cibril” kelimesi yaraları saran veya görevini zorla yaptıran anlamında Kuran’ı getiren meleğe verilen addır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٢٧٩
باب الجيم والراء والباء معهما ج ب ر، ج ر ب، ر ج ب، ب ر ج، ب ج ر مستعملات جرب: الجَرَبُ معروف. والجَرباء من السماء: الناحية التي لا يدور فيها فلك الشَّمسِ والقمرِ. وأرضٌ جَرباْ: مَقحُوطةٌ لا شيء فيها. وجَرِبَ البعيرُ يَجرَبُ جَرَباً، فهو جَرِبٌ وأجرَبُ. والجربياءُ: شمالٌ باردةٌ. قال أبو الدُّقيش: إنما جِربِياؤها بردها، فهمز. والجَريبُ من الأرض نصفُ الفَجّان والجمع أجرِبَةٌ. والجَريبُ: الوادي،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢١٥
أبو عَمرو: الجَبْرُ: أن تُغْني الرجل من فقر، أو تُصلح عَظمهُ مِنْ كَسْر. يقال: جَبَرْتُ العظم جَبْراً. وَجَبَرَ العظمُ بنفسه جُبوراً، أي انْجَبَرَ. واجْتَبَرَ العظْمُ مثل انْجَبَرَ. يقال: جَبَرَ الله فلاناً فاجْتَبَرَ، أي سدّ مفاقِرَهُ. والعرب تسمي الخُبْزَ جابِراً. ويقولون: هو جابرٌ بن حَبَّة. وكنيته أيضاً: أبو جابر. وأَجْبَرْتُهُ على الأمر: أكرهته عليه. وأجبرته أيضاً: نَسَبْته إلى الجَبْر، كما
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٧٬٨٢١
ج ر ب جرب ، جبر ، رجب ، ربج ، برج ، بجر : مستعملات . جرب : قال اللَّيث : الجَربُ مَعْروف . والجَرْباءُ من السَّماء : النّاحِيَة التي لا يَدور فيها فَلَكُ الشَّمس والقمر . وأَخْبَرني المُنْذِرِيّ ، عن أَبي الهَيْثِمِ أَنه قال : الْجَرْبَاءُ : السَّماءُ الدُّنيا ، وهي الملْسَاء . وقال اللَّيْث : أَرْضٌ جَرْباءُ : إذا كانَت مُمْحِلَةً لا شيءَ فيها . وقيل سُمِّيت السَّماء الدُّنيا جَرْباء ، لما فيها
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢١٢
(باب الجيم والباء وما يثلهما) (جبت) الجيم والباء والتاء كلمةٌ واحدة. الجِبْت: السّاحر، ويقال الكاهن. (جبذ) الجيم والباء والذال ليس أصلاً؛ لأنه كلمةٌ واحدةٌ مقلوبة، يقال جَبَذْت الشّيء بمعنى جَذَبْتُه. (جبر) الجيم والباء والراء أصلٌ واحد، وهو جِنْسٌ من العظَمة والعُلوّ والاستقامة. فالجَبَّار: الذي طَال وفاتَ اليد، يقال فرسٌ جَبَّارٌ، ونخلة جَبَّارَةٌ. وذو الجَُبُّورة وذو الجُبَُرُوت: الله جلّ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٤٨
- أصل الجبر: إصلاح الشيء بضرب من القهر، يقال: جبرته فانجبر واجتبر، وقد قيل: جبرته فجبر (انظر: الأفعال للسرقسطي 2/260)، كقول الشاعر: *قد جبر الدين اإله فجبر * * (الشطر للعجاج وبعده: وعور الرحمن من ولى العور وهو في ديوانه ص 4؛ وتهذيب اللغة 11/60؛ والأفعال 2/260؛ واللسان (جبر) ؛ والبصائر 1/360) هذا قول أكثر أهل اللغة، وقال بعضهم: ليس قوله (فجبر) مذكورا على سبيل الانفعال، بل ذلك على سبيل الفعل،
رابط المدخل

- أصل الجبر: إصلاح الشيء بضرب من القهر، يقال: جبرته فانجبر واجتبر، وقد قيل: جبرته فجبر (انظر: الأفعال للسرقسطي 2/260)، كقول الشاعر: *قد جبر الدين اإله فجبر * * (الشطر للعجاج وبعده: وعور الرحمن من ولى العور وهو في ديوانه ص 4؛ وتهذيب اللغة 11/60؛ والأفعال 2/260؛ واللسان (جبر) ؛ والبصائر 1/360) هذا قول أكثر أهل اللغة، وقال بعضهم: ليس قوله (فجبر) مذكورا على سبيل الانفعال، بل ذلك على سبيل الفعل، وكرره، ونبه بالأول على الابتداء بإصلاحه، وبالثاني على تتميمه، فكأنه قال: قصد جبر الدين وابتدأ به فتمم جبره، وذلك أن (فعل) تارة يقال لمن ابتدأ بفعل، وتارة لمن فرغ منه. وتجبر بعد الأكل يقال إما لتصور معنى الاجتهاد والمبالغة، أو لمعنى التكلف، كقول الشاعر: *تجبر بعد الأكل لهو نميص * *** (هذا عجز بيت لامرئ القيس، وشطره: *ويأكلن من قو لعاعا وربة* وهو في ديوانه ص 93؛ واللسان (جبر) ) وقد يقال الجبر تارة في الإصلاح المجرد، نحو قول علي رضي الله عنه: (يا جابر كل كسير، ويا مسهل كل عسير) ومنه قولهم للخبز: جابر بن حبة (انظر: اللسان (جبر)، والبصائر 1/361)، وتارة في القهر المجرد نحو قوله عليه السلام: (لاجبر ولا تفويض) (ليس هذا بحديث بل من قول المتكلمين في مذهب أهل السنة؛ وهو قول جعفر الصادق. انظر نثر الدر 1/363) والجبر في الحساب: إلحاق شيء به إصلاحا لما يريد إصلاحه، وسمي السلطان جبرا كقول الشاعر: *وانعم صباحا أيها الجبر* *** (هذا عجز بيت، وشطره: *واسلم براووق حبيت به* وهو لابن أحمر في ديوانه ص 94؛ والبصائر 1/361؛ واللسان (جبر) ) لقهره الناس على ما يريده، أو لإصلاح أمورهم. والإجبار في الأصل: حمل الغير على أن يجبر الآخر لكن تعورف في الإكراه المجرد، فقيل: أجبرته على كذا، كقولك: أكرهته. وسمي الذين يدعون أن الله تعالى يكره العباد على المعاصي في تعارف المتكلمين مجبرة، وفي قول المتقدمين جبرية وجبرية. والجبار في صفة الإنسان يقال لمن يجبر نقيصته بادعاء منزلة من التعالي لا يستحقها، وهذا لا يقال إلا على طريق الذم، كقوله عز وجل: ﴿وخاب كل جبار عنيد﴾ [إبراهيم/15]، وقوله تعالى: ﴿ولم يجعلني جبارا شقيا﴾ [مريم/32]، وقوله عز وجل: ﴿إن فيها قوما جبارين﴾ [المائدة/22]، وقوله عز وجل: ﴿كذلك يطبع الله على قلب متكبر جبار﴾ [غافر/35]، أي: متعال عن قبول الحق: والإيمان له. يقال للقاهر غيره: جبار، نحو: ﴿وما أنت عليهم بجبار﴾ [ق/45]، ولتصور القهر بالعلو على الأقران قيل: نخلة جبارة وناقة جبار (غريب الحديث لابن قتيبة 1/615). وما روي في الخبر: (ضرس الكافر في النار مثل أحد، وكثافة جلده أربعون ذراعا بذراع الجبار) (قوله عليه السلام: (ضرس الكافر في النار مثل أحد) هذا الشطر صحيح متفق على صحته. وأخرجه البخاري في صحيحه. انظر: فتح الباري 11/415؛ وأخرجه أحمد 2/328؛ وابن حبان (انظر: الإحسان 9/284) ؛ ومسلم (2851) ؛ وعارضة الأحوذي 10/47. وقوله: (وكثافة جلده... ) قال ابن حجر: وأخرجه البزار عن أبي هريرة بسند صحيح بلفظ: (غلظ جلد الكافر وكثافة جلده اثنان وأربعون ذراعا بذراع الجبار) وأخرجه البيهقي، وعند ابن المبارك في الزهد بسند صحيح: (وكثافة جلده سبعون ذراعا). انظر: فتح الباري 11/423؛ والزهد لابن المبارك ص 87؛ وشرح السنة 15/250) فقد قال ابن قتيبة: هو الذراع المنسوب إلى الملك الذي يقال له: ذراع الشاة (قال ابن حجر: وجزم ابن حبان لما أخرجه في صحيحه بأن الجبار ملك كان باليمن. انظر: فتح الباري 15/423). فأما في وصفه تعالى نحو: ﴿العزيز الجبار المتكبر﴾ [الحشر/23]، فقد قيل: سمى بذلك من قولهم: جبرت الفقير؛ لأنه هو الذي يجبر الناس بفائض نعمه، وقيل: لأنه يجبر الناسن أي: يقهرهم على ما يريده (انظر: الأسماء والصفات للبيهقي ص 48). ودفع بعض أهل اللغة (وهو ابن قتيبة في غريب الحديث 2/145) ذلك من حيث اللفظ، فقال: لا يقال من (أفعلت) فعال، فجبار لا يبنى من: أجبرت، فأجيب عنه بأن ذلك من لفظ الجبر المروي في قوله: (لا جبر ولا تفويض) لا من لفظ الإجبار (قال ابن الأثير: يكون من اللغة الأخرى، يقال: جبرت وأجبرت بمعنى قهرت. وانظر: النهاية 1/236؛ ومعاني الفراء 3/81؛ والغريبين 1/312)، وأنكر جماعة من المعتزلة ذلك من حيث المعنى فقالوا: يتعالى الله عن ذلك، وليس ذلك بمنكر فإن الله تعالى قد أجبر الناس على أشياء لا انفكاك لهم منها حسبما تقتضيه الحكمة الإلهية، لا على ما تتوهمه الغواة والجهلة، وذلك كإكراههم على المرض والموت والبعث وسخر كلا منهم لصناعة يتعاطاها، وطريقة من الأخلاق والأعمال يتحراها، وجعله مجبرا في صورة مخير، فإما راض بصنعته لا يريد عنها حولا؛ وإما كاره لها يكابدها مع كراهيته لها، كأنه لا يجد عنها بدلا ولذلك قال تعالى: ﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا كل حزب بما لديهم فرحون﴾ [المؤمنون/53]، وقال عز وجل: ﴿نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا﴾ [الزخرف/32]، وعلى هذا الحد وصف بالقاهر، وهو لا يقهر إلا على ما تقتضي الحكمة أن يقهر عليه، وقد روي عن أمير المؤمنين رضي الله عنه: (يا بارئ المسموكات وجبار القلوب على فطرتها شقيها وسعيدها). وقل ابن قتيبة (غريب الحديث 2/145) : هو من: جبرت العظم، فإنه جبر القلوب على فطرتها من المعرفة، فذكر لبعض ما دخل في عموم ما تقدم. وجبروت: فعلوت من التجبر، واستجبرت حالة: تعاهدت أن أجبرها، وأصابته مصيبة لا يجتبرها أي: لا يتحرى لجبرها من عظمها، واشتق من لفظ جبر العظم الجبيرة: للخرقة التي تشد على المجبور، والجبارة للخشبة التي تشد عليه، وجمعها جبائر، وسمي الدملوج (هو الحجر الأملس) جبارة تشبيها بها في الهيئة، والجبار: لما يسقط من الأرش. *** جبل - الجبل جمعه: أجبال وجبال، وقال عز وجل: ﴿ألم نجعل الأرض مهادا *** والجبال أوتادا﴾ [النبأ/6 - 7]، وقال تعالى: ﴿والجبال أرساها﴾ [النازعات/32]، وقال تعالى: ﴿وينزل من السماء فيها من برد﴾ [النور/43]، وقال تعالى: ﴿ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها﴾ [فاطر/27]، ﴿ويسألونك عن الجبال فقل: ينسفها ربي نسفا﴾ [طه/105]، ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين﴾ [الشعراء/149]، واعتبر معانيه، فاستعير منه واشتق منه بحسبه، فقيل: فلان جبل لا يتزحزح تصورا لمعنى الثبات فيه.

وجبله الله على كذا، إشارة إلى ما ركب فيه من الطبع الذي يأبى على الناقل نقله، وفلان ذو جبلة، أي: غليظ الجسم، وثوب جيد الجبلة، وتصور منه معنى العظم، فقيل للجماعة العظيمة: جبل. قال الله تعالى: ﴿ولقد أضل منكم جبلا كثيرا﴾ [يس/62]، أي: جماعة تشبيها بالجبل في العظم وقرئ: ﴿جبلا﴾ (وهي قراءة ابن كثير وحمزة والكسائي ورويس وخلف، بضمتين وتخفيف اللام) مثقلا. قال التوزي (اسمه عبد الله بن محمد، توفي 230 ه. راجع أخباره في إنباه الرواة 2/126) : جبلا (وبها قرأ أبو عمرو وابن عامر) وجبلا وجبلا (وبها قرأ روح عن يعقوب) وجبلا. وقال غيره: جبلا جمع جبلة، ومنه قوله عز وجل: ﴿واتقوا الذي خلقكم والجبلة الأولين﴾ [الشعراء/184]، أي: المجبولين على أحوالهم التي بنوا عليها، وسلبهم التي قيضوا لسلوكها المشار إليها بقوله تعالى: ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ [الإسراء/84]، وجبل: صار كالجبل في الغلظ.

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٨٢
ج ب ر جبر المجبر يده فجبرت‏.‏ قال العجاج‏:‏ قـد جبر الدين إلا له فجبر ومسـح علـى الجبائـر وليس الجبائر وهي الأسورة وقيل الدماليج والواحدة فيهما جبارة وجبيـرة‏.‏ وذهـب دمه جبارا و ‏"‏ جرح العجماء جبار ‏"‏ وهو جبار من الجبابرة وقد تجبر وويل لجبار الأرض من جبار السماء‏.‏ وفيه جبرية وقوم جبريـة وفيهـم جبريـة‏.‏ وهـو كـذا ذراعـاً بذراع الجبّار أي بذراع الملك‏.‏ وفـي الحديـث‏:‏ ‏"‏ دعوها فإنها
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٦٢٣
الجَبَّارُ: الله عز اسمه القاهر خلقه على ما أَراد من أَمر ونهي. ابن الأَنباري: الجبار في صفة الله عز وجل الذي لا يُنالُ، ومنه جَبَّارُ النخل. الفرّاء: لم أَسمع فَعَّالاً من أَفعل إِلا في حرفين وهو جَبَّار من أَجْبَرْتُ، ودَرَّاك من أَدركْتُ، قال الأَزهري: جعل جَبَّاراً في صفة الله تعالى أَو في صفة العباد من الإِجْبار وهو القهر والإِكراه لا من جَبَرَ. ابن الأَثير: ويقال جَبَرَ الخلقَ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٨٧
* ج ب ر * * الجَبْرُ * أن تغني الرجل من فقر أو تصلح عظمه من كسر وبابه نصر و * جَبَرَ * العظم بنفسه أي * انْجَبَرَ * وبابه دخل و * اجْتَبَرَ * العظم مثل انجبر و * جَبَرَ * الله فلانا * فاجتبر * أي سد مفاقره و * أجْبَرَهُ * على الأمر أكرهه عليه و * الجُبَارُ * بوزن الغبار الهدر يقال ذهب دمه جبارا وفي الحديث ﴿المعدن جبار﴾ أي إذا انهار على من يعمل فيه فهلك لم يؤخذ به مستأجره و * الجَبَّارُ * بالفتح
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٧٬٤٣٦
الجبر: خلاف الكسر، والمادة موضوعة لإصلاح الشيء بضرب من القهر. في المحكم لابن سيده: الجبر: الملك، قال: ولا أعرف مم اشتق، إلا أن ابن جني قال: سمي بذلك لأنه يجبر بجوده. وليس بقوي، قال ابن أحمر: واسلم براووق حييت به وانعم صباحا أيها الجبر. قال: ولم يسمع بالجبر الملك إلا في شعر ابن أحمر، قال: حكى ذلك ابن جني، قال: وله في شعر ابن أحمر نظائر كلها مذكور في مواضعه. وفي
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٠٠٥
جَبَرَ 1 جَبَرَ جبر , (S, Msb, K, &c.,) aor. جَبُرَ , (Msb,) inf. n. جَبْرٌ (S, A, Msb, K, &c.) and جُبُورٌ, (M, K,) which latter, accord. to MF, is an inf. n. of the intrans. verb only, but it has been heard as an inf. n. of the trans. verb also, (TA,) and جِبَارَةٌ, (Lh, K,) He set a bone; reduced it from a fractured state; (S, A, Msb, K, &c.;) as also ↓ جبّر, (A, IAmb, K,) inf. n. تَجْبِيرٌ;
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٨٥
جَبَرَ جَبَرَ U ( n. ac. جَبْر 1 , جِبَاْرَة 23t , جُبُوْر 27 ), a. Set ( a bone ). b. Restored; made, set right; set at ease. c. [ acc. & 'Ala ], Compelled, constrained to. d. ( n. acc. جَبْر 1 , جُبُوْر 27 ), Was restored; was set, put right. جَبَّرَ جَبَّرَ II , a. see I (a) , ( b ). جَاْبَرَ جَاْبَرَ III , a. Pleased. أَجْبَرَ أَجْبَرَ IV , a. see I (c) . تَجَبَّرَ تَجَبَّرَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٥٬٣١٢
جبر جَبَرَ - يَجْبُرُ - جَبَّار - جَبَّارِيْن - جِبْرِيل جَبَرَ - يَجْبُرُ + كائن + على كائن: يعلو في المنزلة والسلطلة والقوة على آخر: يعلو فوق آخر بقوة بطشه فيُكْرِهُه على الخضوع لإرادته وسلطته ﴿وما أنت عليهم بجبار﴾ جَبَّار: على وزن " فـَعـَّال " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَبَرَ - يَجْبُرُ ": صفة للكائن الذي يقوم بإخضاع الآخر
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦١ (الإجمالي: ٨٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بطش

    الآيات المشتركة: ٢ · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  2. عدو

    الآيات المشتركة: ٣ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  3. برر

    الآيات المشتركة: ٢ · Berr kara, burr buğday demektir

  4. عصي

    الآيات المشتركة: ٢ · İsyan eder

  5. صغو

    الآيات المشتركة: ١ · “Sıgv” kepçe demektir

  6. هيمن

    الآيات المشتركة: ١ · Egemen

  7. قلب

    الآيات المشتركة: ٣ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  8. عند

    الآيات المشتركة: ٣ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  9. ملك

    الآيات المشتركة: ٣ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  10. خيب

    الآيات المشتركة: ١ · Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan…

  11. مسي

    الآيات المشتركة: ١ · Dün

  12. مقت

    الآيات المشتركة: ١ · Mikat (tı) ile sicim demektir

الآيات التي ورد فيها(١٣)

  1. وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا

    Zorlayan

  2. وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا

    Zorlayan

  3. … قَتَلْتَ نَفْسًا بِالْأَمْسِ إِنْ تُرِيدُ إِلَّا أَنْ تَكُونَ جَبَّارًا فِي الْأَرْضِ وَمَا تُرِيدُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ

    Zorlayan

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجبر
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكره, قهر, عتا, صلح
Zıt Kökكسر
Çekirdek Özet 1Kırık veya bozulmuş bir yapıyı dışarıdan destekleyip zorlayarak birleştirme, düzeltme ve eski haline getirme
Çekirdek Özet 2Kendi sınırını aşarak başkası üzerinde tahakküm kuran zorbalık ile ilahi iradenin eksikliği tamamlayan mutlak kudreti
Çekirdek Özet 3Varlıktaki kırıklıkları onaran ve düzeni kuran meşru güç ile haddini aşarak haksız baskı üreten beşeri tahakküm arasındaki ontolojik ayrım
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca baskı, zorbalık ve kör zorlama olarak daraltılıp asıl anlam olan kırığı sarma, onarma ve tamamlama boyutunun göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جبBir şeyi kesip ayırma, çukurlaştırma, bir bütünden pay çıkarma ve katı bir kütle oluşturma; nitekim جبب kökünde kökten kesip ayırma, جبت kökünde kesintiye uğramış batıl nesne, جبل kökünde sert ve yüksek kütle oluşturma, جبه kökünde dik ve sert bir yüzle karşılaşma ve جبي kökünde havuzda toplama anlamı belirgindirرÇekirdekteki sertleşme ve kütle oluşturma hareketine insan başı ve tepe noktasını simgeleyen harfin eklenmesiyle anlam, ayrılan veya kırılan parçaları üste çıkarıp toparlayarak, bir destek vasıtasıyla yeniden ayağa kaldırma ve dik duruma getirme yönünde özelleşmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükü yüklenme, dağılanı bir araya getirme ve dayanma gücü sağlama hareketini başlatır
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaToplanan gücün bir sınır, çerçeve veya gövde içine alınarak muhafaza edilmesini sağlar
رİnsan başı; baş, ilk, üstToplanan ve içeriye alınan yapının başa, üst seviyeye, dik konuma ve yetkinliğe ulaştırılmasını ifade eder
جبرDağılmış veya kırılmış bir unsuru taşıyıcı bir destekle toplayıp içsel bütünlüğe kavuşturarak yeniden dik ve etkin bir konuma yükseltme hareketiKök, kırılmış bir kemiğin tahta destekle sarılıp doğrultulmasında olduğu gibi, zaaf taşıyan bir yapıyı kuşatıcı bir müdahaleyle sağlam ve dik bir yapıya dönüştürür

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKırılan veya çatlayan bir kemiği, düz tahta parçaları (جبيرة veya جبارة) bağlayarak bir araya getirme, hizalama ve kaynaşmaya zorlayarak iyileştirme; aynı zamanda boyu uzayıp elin erişemeyeceği yüksekliğe ulaşan hurma ağacı
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde otlakta beslenip zayıflıktan kurtulan, eti ve kemiği toparlanıp güç kazanan hayvanları betimlerken kökü bu onarım ve toparlanma anlamında kullanmıştır: ويأكلن من قو لعاعا وربة / تجبر بعد الأكل لهو نميص
Erken Arapça kullanımRecez şairi el-Accâc bir beytinde dinin zaafa uğradıktan sonra Allah tarafından onarılıp güçlendirildiğini belirtir: قد جبر الدين الإله فجبر; ayrıca erken dönem hukuki hadis rivayetinde tazminatı gerektirmeyen telef olma durumları için kök heder anlamında yer alır: البئر جبار والمعدن جبار

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve Dīvānü İmriilqays.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde جبر kökü, fiziksel güç, muktedir olma, sağlamlaşma, onarılma ve üstün gelme ana semantik ekseninde yer alır. İbranicede kök aynı ses denkliğiyle גבר (gabar) biçiminde bulunur ve güçlü olma, üstün gelme, galip olma, cesur ve kuvvetli davranma anlamlarına gelir; buradan türeyen גבור (gibbor) yiğit, kahraman ve savaşçı demektir. Süryanicede ܓܒܪ (gbar) kökü yine güç yetirme, kuvvet bulma ve erkekleşme anlamlarını korur; ܓܒܪܐ (gabra) kelimesi doğrudan güçlü adam veya kişi anlamına gelir. Akadcada gabāru fiili karşı koymak, eşit güçte olmak ve üstün gelmek manaları taşırken, gabrû suret, eş ve kopya anlamına evrilmiştir. Kökün Sami ortak mirasındaki en belirgin yönü bükülmez fiziksel kudret ve mukavemet iken, Arapçada bu fiziksel kuvvet hem kırık bir yapıyı dışarıdan zorla düzeltip kaynaştıran somut tıp eylemine (جبيرة) hem de başkaları üzerinde baskı ve zorbalık kuran sınırsız beşeri tahakküm tutumuna derinleşmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKırık kemiği sarıp doğrultma, fakirin ihtiyacını giderip durumunu düzeltme ve başkasını istemediği bir şeye zorlamaSomut düzlemde kırığı birleştirip dikleştiren kuvvet, soyut düzlemde hem ıslah edici müdahaleye hem de baskıcı bir üstünlük taslamaya kaynaklık etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice גבר, Süryanice ܓܒܪ ve Akadca gabāruSami dillerinin genelinde kahramanlık, fiziksel üstünlük ve muktedir olma anlamı baskındır; Arapça bu kudreti onarma ve zorlama kutuplarıyla işlemiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeş dillerinde güç ve erkek adam anlamıAfro-Asyatik çerçevenin Sami kolu dışında doğrudan doğrulanabilir bir kökteş formu tespit edilmemiştirMuhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جبرAnlamlıOnarmak, zorlamakKırılan bir şeyi güç kullanarak düzeltmek, eksiği tamamlamak veya baskı kurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
جربAnlamlıDenemek, sınamak, uyuz olmakBir nesneyi veya insanı tecrübeden geçirip dayanıklılığını ölçmek; derinin soyulmasıKur'an'da geçmez; sert dış yüzey ilişkisi
بجرAnlamlıŞişmek, dolmak, büyük dertGöbeğin veya damarın aşırı şişmesi; içte biriken büyük sıkıntı ve musibetKur'an'da geçmez; kütlesel birikim ilişkisi
برجAnlamlıBelirmek, yükselmek, açık olmakYüksek yapı veya kale; gözün akının belirginleşmesi; güzelliğin ortaya çıkmasıKur'an'da geçer; yükseklik ve dikilme yönünden ilişkili
رجبAnlamlıSaygı duymak, yüceltmek, korkmakBir kimseyi tazim etmek; hurma ağacını kırılmasın diye destekle beslemekKur'an'da geçmez; ağaca destek koyma anlamı hedef kökle örtüşür
ربجAnlamlıZayıflamak, şaşırmak, aciz kalmakGücünü yitirip işinde bocalama; hantal ve yeteneksiz kimseKur'an'da geçmez; hedef kökteki kudretin zıddı bir durum

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جبرMerkezOnarma, güç uygulama, zorlamaKırılmış veya zaafa uğramış bir yapıyı dış bir güç ve destekle hizaya sokarak tamamlamaHem eksikliği giderme hem de boyun eğdirici iradeyi uygulatma
كرهKomşuHoşnutsuzlukla yaptırmaBir işi kişinin tabiatına veya isteğine aykırı düşecek şekilde mecbur kılmaجبر kökünde yapısal düzeltme veya kudret varken, كره içinde nefret ve içsel isteksizlik ön plandadır
قهرKomşuEzici üstünlük ve alt etmeBir gücü tamamen etkisiz hale getirip zillet içinde boyun eğdirmeقهر bütünüyle üstten bastırma ve yok etme tehdidi taşır; جبر ise bünyeyi birleştiren veya ayağa kaldıran bir zorlamadır
عتاKomşuHaddini aşma, azgınlaşmaSınırları ve kuralları hiçe sayarak kaba bir kibirle isyan etmeعتا kuralsız ve ölçüsüz taşkınlıktır; جبر kökünün olumsuz biçimi olan جبار ise bir güç odağı oluşturarak başkasını ezmektir
صلحKomşuDüzeltme, barıştırma, iyileştirmeBozulmuş veya fesada uğramış durumu tabii dengesine ve yararlı haline kavuşturmaصلح rıza ve tabii uyum zemininde iyileştirir; جبر ise kırığı kuvvetle bir araya getirip çatıyı zorla ayakta tutar
كسرZıtKırma, parçalama, dağıtmaBir bütünün sertliğini bozarak parçalara ayırma, işlevsiz kılma ve yere düşürmeجبر kırılan parçaları destekle kavuşturup eski sağlamlığına kavuştururken, كسر o bütünlüğü yok eder

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجبرOnarma, zorlama, tahakkümKırığı sabitleyip kaynaştırma ile iradeyi baskı altına alma anlamını birlikte taşırKesin
LatinceCogere, redintegrare, tyrannusZorlamak, eski haline getirmek, zorbaCogere eylemi dıştan bir araya toplayıp mecbur etmeyi, redintegrare eksileni tamamlamayı karşılar; kökün iki kutbunu tek kelime vermezGüçlü
İngilizceCoerce, consolidate, tyrant, restoreZorlamak, pekiştirmek, zorba, onarmakCebir teriminin matematiksel karşılığı olan algebra doğrudan Arapçadan geçmiştir; modern İngilizce zorbalık ile onarımı ayrı köklerle karşılarGüçlü
AlmancaZwingen, wiederherstellen, GewaltherrscherZorlamak, onarmak, müstebitZwingen fiili boyun eğdirme iradesini, wiederherstellen ise hasarlı bir yapıyı eski sağlamlığına kavuşturmayı ifade ederGüçlü
FransızcaContraindre, réparer, despoteMecbur etmek, tamir etmek, despotContraindre hukuki veya fiili zorlamayı, réparer ise kırığı sarmayı karşılar; kökün hem ilahi sıfat hem beşeri sapma boyutunu ayrı kelimeler verirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Le Grand Robert.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جبارİnsanlar üzerinde baskı kuran, hak tanımayan zorba ve mütekebbirGeçmiş inkarcı kavimlerin, peygamberleri tehdit eden hükümdarların ve zalimlerin karakteri; Hûd 11:59, İbrâhîm 14:15, Mü’min 40:35
جبارKaba kuvvetine ve fiziksel gücüne güvenerek başkalarını sindiren kavim veya şahısKenan diyarındaki iri cüsseli ve savaşçı kavim ile Medyen'de Musa'nın uyarılması bağlamı; Mâide 5:22, Kasas 28:19, Şuarâ 26:130
جبارAnne babasına karşı itaatsiz, merhametsiz ve kibirli olmayanPeygamberlerin ahlaki yetkinliği, nezaketi ve şefkati; Meryem 19:14, Meryem 19:32
جبارBaşkalarını imana zorlama yetkisi ve gücü bulunmayanHz. Peygamber’in tebliğ sınırının çizilmesi ve kalplere baskı kuramayacağı uyarısı; Kâf 50:45
الجبارKırıkları onaran, eksikleri gideren, mülkünde dilediğini mutlak kudretiyle uygulayan AllahEsma-i Hüsna bağlamında ilahi azamet ve hükümranlık; Haşr 59:23
جبريلVahyi taşıyan, ilahi emri uygulayan güçlü melekVahyin güvenilirliği ve inkarcıların düşmanlığı bağlamında özel melek ismi; Bakara 2:97, Tahrîm 66:4

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKulun fiilleri ve kader meselesiİnsanın fiillerinde hür olmayıp ilahi irade tarafından rüzgarın önündeki yaprak gibi mecbur bırakıldığını savunan Cebriyye fırkası ve bu görüşün reddiKök, insanın iradesini tamamen yok sayan ontolojik bir mecburiyet ve kader baskısı anlamında daralmıştır
Fıkıhİkrah ve cebir altındaki hukuki tasarruflar ile cebire üzerine meshZorlama altında yapılan nikah, talak, satış akitlerinin geçerliliği; kırık kemik üzerine sarılan tahtaya (جبيرة) abdestte yapılan meshBir yanda iradeyi sakatlayan dış fiili baskı, diğer yanda yaralı ve kırık organı koruyan tıbbi sargı
Tefsirİnkarcıların tavırları ve ilahi isimlerin açıklanmasıKur'an'da yer alan جبار nitelemelerinin insanda kibri, zorbalığı ve hakkı kabul etmemeyi; Allah hakkında ise mahlukatı ıslah edip boyun eğdiren mutlak gücü ifade etmesiBeşerde kınanan bir haddi aşma sıfatı iken, yaratıcıda eksikliği ikmal eden kemal sıfatı olarak tevil edilmiştir
HadisEsmâ-i Hüsnâ rivayetleri ve tazminat hükümleriDua metinlerinde Allah'ın kırılan gönülleri onarması (يا جابر كل كسير) ve sahipsiz kuyuların zararı için kullanılan جبار ifadesiHem manevi ve ruhi kırgınlıkları tedavi eden ilahi lütuf hem de hukuken tazmini gerekmeyen heder durum

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-kul ilişkisi ve nizamİlahi ıslah ve tekvinEksiklikleri tamamlama, nizamı korumaAllah'ın evrendeki düzensizlikleri gidermesi ve insanı aşan kozmik yasaları zorunlu kılmasıdırKesin
İlmiMatematiksel ve mantıksal denklemlerCebir ilmi ve restorasyonEşitliği sağlama, bilinenle bilinmeyeni tamamlamaDenklemin bir tarafındaki eksik veya kırık parçayı diğer tarafa aktararak eşitliği yeniden kurma yöntemidirKesin
SiyasiYönetim ve iktidar kullanımıZorbalık veya meşru icraHukukun sınırlarını zorla koruma veya tiranlıkHukuk dışı cebir müstebitlik üretirken, hukuki cebir nizamı korumak için kamu gücünün kırılan adaleti onarmasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa dengesiİflasın telafisi ve tekel baskısıÇöken mali bünyeyi sübvanse etme veya piyasayı tekelleşmeyle ezmeİflas eden tacirin borcunun kapatılıp piyasaya kazandırılması bir onarımdır; tekel kurup fiyat dayatmak ise iktisadi zorbalıktırGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerCebirsel restorasyon ve tensör dengesiMatematikte bir denklemdeki negatif veya eksik terimin karşı tarafa pozitif olarak eklenmesiyle (x−a=b⇒x=a+b) kırılan dengenin onarılması; fizikte gerinim altında çatlayan malzemenin dış kuvvetle kaynaştırılmasıKesin
Beşeri bilimlerToplumsal onarım ve meşru zor kullanma tekeliHukuk sosyolojisinde suç veya kriz sebebiyle ihlal edilen toplumsal düzenin devletin müeyyidesiyle rehabilite edilmesi; psikanalizde travma ile kırılan benliğin yeniden inşasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kaba kuvvet, şiddet, kör bir zorbalık ve insan haklarını ezen tiranlık kavramına hapsedilerek tıbbi ve ontolojik onarım boyutunun unutulması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, beşeri planda azgınlaşan ve kendini vazgeçilmez kılan zalimlerin tavrını mahkum ederken; ilahi planda bütün varlığın zaafını gideren, kainatı dengede tutan ve vahiyle zihinleri onaran kuşatıcı kudreti ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataالجبار ismini sadece kahredici ve cezalandırıcı bir güç gibi kavrayıp O'nun kırılan kalpleri saran, fakiri zenginleştiren, dağınık işleri toparlayan şefkatli onarıcılık vasfını gözden kaçırmak; ayrıca dinde zorlama tartışmalarını kökün öz anlamından koparmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisinde gücün meşruiyet sınırını çizer. İnsanın güç kazandığında başkalarına tahakküm kurarak جبار olmaya kalkışmasının ontolojik bir hadsizlik olduğunu, hakiki ve mutlak onarıcı gücün sadece Allah'a ait bulunduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin ahlaki portresini çizen ayetlerde (İsa ve Yahya bağlamında), geçmiş azgın kavimlerin helak gerekçelerini anlatan kıssalarda, Hz. Peygamber’in tebliğ metodunun sınırlarını belirleyen ve Esma-i Hüsna'yı özetleyen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç kullanımının bizatihi gaye olmadığını, gücün yalnızca dağılanı toplamak ve kırılan adaleti yerine koymak için kullanılabileceğini ortaya koyar. İnsanın iradesini yok sayan kaderci yaklaşımlar ile beşeri iktidarları kutsayan tiranlık biçimlerini geçersiz kılar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKırılmış kemik veya parçalanmış bir nesneyi dışarıdan tahta kalıplarla sarıp kaynaşmaya mecbur ederek eski sağlam ve dik formuna kavuşturmak.
  • Soyut anlamDağılmış, zayıf düşmüş veya ifsat olmuş bir bünyeyi üstün bir irade ve kuvvet desteğiyle toparlayıp düzene sokmak; haddi aşıldığında ise başkalarını kendi iradesine boyun eğdiren bir tahakküm üretmek.
  • Sistematik karşılıkBozulan bir sistemin iç dengesini sağlamak üzere dışarıdan uygulanan düzeltici ve sınırlandırıcı regülasyon gücü.
  • LaTeX modeliS(t+)=S(t−)+ΔSs¸artıylaΔS=J(K)

Burada saf matematiksel form şu şekilde gösterilir:

R=f(B,F)  ⟹  lim⁡F→F0(B∪F)=O

  • LaTeX açıklamasıFormülde B kırılmış veya dağılmış sistemi, F dışarıdan uygulanan hizalayıcı ve toparlayıcı kuvveti, R müdahale sürecini temsil eder. Kuvvetin sisteme sınır değerinde uygulanmasıyla ortaya çıkan durum (O), kırığın birleştiği ve sistemin yeniden işler hale geldiği onarılmış bütünlüğü gösterir. Eğer kuvvet sınır değeri aşarsa (F≫F0), onarım eylemi tiranlığa ve tahakküme dönüşür.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج