جنح
ج - ن - ح
جذر- الورود: ٣٤
- الآيات: ٣٢
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٣
Kanat demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kanat demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨٣٦باب الحاء والجيم والنون معهما
ح ج ن، ن ج ح، ج ح ن، ج ن ح مستعملات
حَجَنَ:
المِحْجَنة والمِحْجَن: عصا في طَرَفها عُقّاقة. واحتَجَنَ الرَجُل: إذا اختصَّ بشيءٍ لنفسه دونَ أصحابه. والاحتجان أيضاً بالمِحْجَن. حَجَنته عنه: أي صَدَدْتُه، قال:
ولا بُدَّ للمشَعُوف من تَبَع الـهَـوَى إذا لم يَزَعْه من هَوَى النفس حاجنُ
وغَزوةٌ حَجون: وهي التي تظهر غيرها ثمَّ تخالف إلى غير ذلك الموضع، ويُقْصَدُ إليها.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٢٣جَنَحَ، أي مالَ، يَجْنَحُ ويَجْنِحُ جُنوحاً. واجْتَنَحَ مِثْلُهُ. وأَجْنَحَهُ غَيرُه. وجُنوح الليل: إقْباله. والجَوانِحُ: الأضلاع التي تحت الترائب، وهي مما يلي الصَدْر كالضُّلوع مما يلي الظهر، الواحدة جانِحةٌ. وجُنِحَ البعير: انكسرت جَوانِحُهُ من الحِمْل الثقيل. وجَناح الطائر: يدُه. والجمع أَجْنِحَةٌ. وجَنَحْتُهُ: أَصَبْتُ جَناحَهُ. والجُناح بالضم: الإثم. وجُنْح الليل وجِنْحُهُ: طائفةٌ منه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٠٧١ح ج ن
حجن ، حنج ، جنح ، جحن ، نجح : مستعملات .
حجن : قال الليث : الحَجَن : اعْوِجَاج الشيء الأَحْجَن ، والصقر أحجن المنقار ، ومن الأنوف أَحْجَن وهو ما أقبلت رَوْثَتُه نحو الفم ، واستأْخَرَت ناشزتاه قُبْحاً ، والناشِزَة : حرف المَنْخَر .
والحُجْنة : مصدر كالْحَجَن وهو الشَّعَر الذي جُعودتُه في أطرافه ، والْحُجْنَةُ أيضاً : موضع أصابه اعْوِجاج من العصا .
والمِحْجَن : عصاً في طرفها عُقَّافة ، والفعل
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣٢٧(باب الجيم والنون وما يثلثهما)
(جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا:
في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٦٨الجناح: جناح الطائر، يقال: جنح (انظر الأفعال 2/288) الطائر، أي: كسر جناحه، قال تعالى: ﴿ولا طائر يطير بجناحيه﴾ [الأنعام/38]، وسمي جانبا الشيء جناحيه، فقيل: جناحا السفينة، وجناحا العسكر، وجناحا الوادين وجناحا الإنسان لجانبيه، قال عز وجل: ﴿واضمم يدك إلى جناحك﴾ [طه/22]، أي: جانبك: ﴿واضمم إليك جناحك﴾ [القصص/32]، عبارة عن اليد؛ لكون الجناح كاليد، ولذلك قيل لجناحي الطائر يداه، وقوله عز وجل: {واخفض لهما
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٠٤ج ن ح
(جَنَحُوا للسَّلْم) وجَنَحُوا إليه وجنحت الشمس للغروب وجنح الليل: مال للذهاب أو المجيء.
ويقال جنح الأصيل.
قال النمر: قطعت بسمحة كالفحل عجل مواشكة إذا جنح الأصيل وجنحت السفينة: بلغت ماء رقيقاً فلصقت بالأرض لا تمضي.
وجنح الطائر: كسر جناحيه للوقوع.
قال النابغة: إذا ما غزوا بالجيش أبصرت فوقهم عصائب طير تهتدي بعصائب جوانح قـد أيقـن أن قبيلـه إذا ما التقى الجمعان أول غالب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٥٢٠جَنَحَ إِليه
(* قوله «جنح إِليه إلخ» بابه منع وضرب ونصر كما في
القاموس.) يَجْنَحُ ويَجْنُحُ جُنُوحاً، واجْتَنحَ: مالَ، وأَجْنَحَه هو؛ وقول أَبي ذؤيب:
فَمَرَّ بالطيرِ منه فاحِمٌ كَدِرٌ،
فيه الظِّباءُ وفيه العُصْمُ أَجْناحُ
إِنما هو جمع جانح كشاهد وأَشهاد، وأَراد مَوائِلَ. وفي الحديث: مَرِضَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فوجد خِفَّةً فاجْتَنحَ على أُسامة حتى دخل المسجد أَي خرج مائلاً متكئاً عليه.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٩٠* ج ن ح * * جَنَحَ * مال وبابه خضع ودخل و * جُنُوحُ * الليل إقباله و * الجَوَانِحُ * الأضلاع التي تحت الترائب وهي مما يلي الصدر كالضلوع مما يلي الظهر الواحدة * جانِحَةٌ * و * جَنَاحُ * الطائر يده وجمعه * أجْنِحَةٌ * و * الجُنَاحُ * بالضم الإثم و * ِجُنِحَ * الليل بضم الجيم وكسرها طائفة منه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٨٤جنح إليه يجنح ، كيمنع، على القياس، لغة تميم، وهي الفصيحة ويجنح ، بالضم لغة قيس، ويجنح بالكسر، وقد قرئ بهما شاذا، كما في المحتسب وغيره، نقله شيخنا جنوحا بالضم : مال . قال الله عز وجل: وإن جنحوا للسلم فاجنح لها أي إن مالوا إليك فمل إليها، والسلم: المصالحة، ولذلك أنثت. كاجتنج . وفي الحديث: فاجتنح على أسامة حتى دخل المسجد : أي خرج مائلا متكئا عليه. ويقال: جنح الرجل واجتنح: مال على
جنح إليه يجنح ، كيمنع، على القياس، لغة تميم، وهي الفصيحة ويجنح ، بالضم لغة قيس، ويجنح بالكسر، وقد قرئ بهما شاذا، كما في المحتسب وغيره، نقله شيخنا جنوحا بالضم : مال . قال الله عز وجل: وإن جنحوا للسلم فاجنح لها أي إن مالوا إليك فمل إليها، والسلم: المصالحة، ولذلك أنثت. كاجتنج . وفي الحديث: فاجتنح على أسامة حتى دخل المسجد : أي خرج مائلا متكئا عليه. ويقال: جنح الرجل واجتنح: مال على أحد شقيه وانحنى في قوسه. وأجنح فلانا: أصاب جناحه ، هكذا رباعيا في سائر النسخ التي بأيدينا. والذي في الصحاح ولسان العرب والأساس وغيرها من الأمهات: جنحه جنحا: أصاب جناحه، هكذا ثلاثيا. قال شيخنا: وهو الصواب، لأن القاعدة فيما تقصد إصابته من الأعضاء أن يكون فعله ثلاثيا، كعانه: إذا أصاب عينه. وأذنه: إذا أصاب أذنه. وما عداهما. فالصواب ما في الصحاح والأفعال، وما في الأصل غفلة. وأجنحه: أماله . وجنوح الليل بالضم: إقباله . وجنح الظلام: أقبل الليل: وجنح الليل يجنح جنوحا: أقبل. والجوانح : أوائل الضلوع تحت الترائب مما يلي الظهر، سميت بذلك لجنوحها على القلب. وقيل: الجوانح: الضلوع القصار التي في مقدم الصدر. واحدته جانحة . وقيل: الجوانح من البعير والدابة: ما وقعت عليه الكتف، ومن الإنسان ما كان من قبل الظهر، وهن ست: ثلاث عن يمينك، وثلاث عن شمالك. وجنح البعير، كعني: انكسرت جوانحه لثقل حمله . وقيل: جنح البعير جنوحا: انكسر أول ضلوعه مما يلي الصدر. والجناح من الإنسان: اليد . ويدا الإنسان: جناحاه، وكذا من الطائر. وقد جنح يجنح جنوحا: إذا كسر من جناحيه ثم أقبل كالواقع اللاجئ إلى موضع. قال الشاعر: ترى الطير العتاق يظلن منه جنوحا إن سمعن له حسيسا
ج أجنحة وأجنح . حكى الأخيرة ابن جني، وقال: كسروا الجناح، وهو مذكر، على أفعل، وهو من تكسير المؤنث، لأنهم ذهبوا بالتأنيث إلى الريشة. وكله راجع إلى معنى الميل، لأن جناح الإنسان والطائر في أحد شقيه. في القرآن المجيد واضمم إليك جناحك من الرهب قال الزجاج: معنى جناحك العضد . ويقال: اليد كلها جناح الجناح: الإبط والجانب . قال الله تعالى: واخفض لهما جناح الذل من الرحمة أي ألن لهما جانبك. وخفض له جناحه، مجاز. الجناح: نفس الشيء . ومنه قول عدي بن زيد: وأحور العين مربوب له غسن مقلد من جناح الدر تقصارا يقال: الجناح من الدر: نظم منه يعرض، أو كل ما جعلته في نظام : فهو جناح. من المجاز: الجناح: الكنف والناحية . يقال: أنا في جناحه، أي داره وظله وكنفه. الجناح: الطائفة من الشيء، ويضم، والروشن كجوهر، والمنظر . الجناح: فرس للحوفزان ابن شريك التميمي، وآخر لبني سليم، وآخر لمحمد بن مسلمة الأنصاري، وآخر لعقبة بن أبي معيط . الجناح: اسم رجل، واسم ذئب. قال: ما راعني إلا جناح هابطا على الجدار، قوطها العلابطا وجناح، اسم خباء من أخبيتهم قال: عهدي بجناح إذا ما اهتزا وأذرت الريح تربا نزا أن سوف تمضيه وما ارمأزا وجناح جناح ، هكذا مبنيا على السكون: إشلاء العنز عند الحلب . والجناح هي السوداء . وذو الجناحين : لقب جعفر بن أبي طالب الهاشمي، ويقال له: الطيار، أيضا. وكان من قصته أنه قاتل يوم غزوة مؤتة حتى قطعت يداه فقتل ، وكان حامل رايتها. فقال النبي صلى الله عليه وسلم: إن الله قد أبدله بيديه، جناحين يطير بهما في الجنة حيث يشاء . وسيرته في الكتب مشهورة. قال الأزهري: للعرب أمثال في الجناح. يقال: ركبوا جناحي الطريق ، هكذا في سائر النسخ، والذي في اللسان: جناحي الطائر: إذا فارقوا أوطانهم . وأنشد الفراء.
كأنما بجناحي طائر طاروا ويقال: فلان في جناحي طائر، إذا كان قلقا دهشا، كما يقال: كأنه على قرن أعفر، هو مجاز. يقولون: ركب فلان جناحي النعامة ، إذا جد في الأمر واحتفل . قال الشماخ: فمن يسع أو يركب جناحي نعامة ليدرك ما قدمت بالأمس يسبـق وهو مجاز. يقولون: نحن على جناح السفر، أي نريده ، وهو أيضا مجاز. الجناح بالضم : الميل إلى الإثم . وقيل: هو الإثم عامة وما تحمل من الهم والأذى، أنشد ابن الأعرابي: ولاقيت من جمل وأسباب حبهـا جناح الذي لاقيت من تربها قبل وقال أبو الهيثم في قوله تعالى: ولا جناح عليكم الجناح: الجناية والجرم. وقال غيره: هو التضييق. وفي حديث ابن عباس في مال اليتيم: إني لأجنح أن آكل منه: أي أرى الأكل منه جناحا، وهو الإثم. قال ابن الأثير: وقد تكرر الجناح في الحديث، فأين ورد فمعناه الإثم والميل. والجنح، بالكسر: الجانب من الليل والطريق. قال الأخضر بن هبيرة الضبي: أناخ قليلا عند جنح سبيل الجنح: الكنف والناحية قال: فبات بجنح القوم حـتـى إذا بـدا له الصبح سام القوم إحدى المهالك
الجنح من الليل: الطائفة، ويضم ، لغتان. وقيل: جنح الليل: جانبه. وقيل: أوله. وقيل: قطعة منه نحو النصف. ويقال: كأنه جنح ليل: يشبه به العسكر الجرار. وقي الحديث: إذا استجنح الليل فاكفتوا الصبيان المراد به أول الليل. الجنح، بالكسر اسم و ذو الجناح ، لقب شمر -ككتف- ابن لهيعة الحميري . الجناح ككتان: بيت بناه أبو مهدية بالبصرة . والاجتناح في السجود: أن يعتمد الرجل على راحتيه مجافيا لذراعيه غير مفترشهما، كالتجنح ، قاله شمر. وقال ابن الأثير: هو أن يرفع ساعديه في السجود عن الأرض ولا يفترشهما، ويجافيهما عن جانبيه، ويعتمد على كفيه، فيصيران له مثل جناحي الطائر. واجتنح الرجل في مقعده على رحله: إذا انكب على يديه كالمتكئ على يد واحدة. وروى أبو صالح السمان عن أبي هريرة رضي الله عنه: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أمر بالتجنح في الصلاة. فشكا ناس إلى النبي صلى الله عليه وسلم الضعفة، فأمرهم أن يستعينوا بالركب ، وفي رواية: شكا أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم الاعتماد في السجود، فرخص لهم أن يستعينوا بمرافقهم على ركبهم كذا في اللسان. الاجتناح في الناقة: الإسراع قاله شمر. وأنشد : إذا تبادرن الطريق تجتنح أو الاجتناح فيها: أن يكون مؤخرها يسند إلى مقدمها لشدة اندفاعها بخفزها رجليها إلى صدرها؛ قاله ابن شميل. الاجتناح في الخيل: أن يكون حضره واحدا لأحد شقيه يجتنح عليه، أي يعتمده في حضره ، قاله أبو عبيدة. ومما يستدرك عليه: الأجناح: جمع جانح، بمعنى المائل، كشاهد وأشهاد. وقد جاء في شعر أبي ذؤيب. وجناحا العسكر: جانباه. وكذا جناحا الوادي: جانباه، وهما مجريان عن يمينه وعن شماله. وهو مقصوص الجناح، للعاجز. وكل ذلك مجاز. وجناح الرحى: ناعورها. وجناحا النصل: شفرتاه. وناقة مجتنحة الجنبين: واسعتهما وجنحت الإبل: خفضت سوالفها. في السير وقيل: أسرعت. قال أبو عبيدة: الناقة الباركة إذا مالت على أحد شقيها يقال: جنحت. وجنحت السفينة تجنح جنوحا: انتهت إلى الماء القليل فلزقت بالأرض فلم تمض؛ كذا في الأساس واللسان. وفي التهذيب: الرجل يجنح: إذا أقبل على الشيء يعمله بيديه وقد حنى عليه صدره. وقال ابن شميل: جنح الرجل على مرفقيه: إذا اعتمد عليهما وقد وضعهما بالأرض أو على الوسادة، يجنح جنوحا وجنحا. أي متشوق؛ كذا حكي بضم الجيم. وأنشد: يا لهف هند بعد أسرة واهب ذهبوا وكنت إليهم بجنـاح أي متشوقا. وجنح الرجل يجنح جنوحا: أعطى بيده. وعن ابن شميل: جنح الرجل إلى الحرورية، وجنح لهم: إذا تابعهم وخضع لهم. والجناحية: طائفة من غلاة الروافض؛ ذكره ابن حزم، وأبو إسحاق الشاطبي.ومن المجاز: قدم لنا ثريدة ولها جناحان من عراق، ومجنحة بالعراق؛ كذا في الأساس.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٢٣١جَنَحَ
1 جَنَحَ جنح جنحة , (S, A, K, &c.,) aor. جَنَحَ , (S, Msb, K,) agreeably with analogy, of the dial. of Temeem, and the most chaste form, (TA,) and جَنُحَ , (S, Msb, K,) of the dial. of Keys, (TA,) and جَنِحَ , (K,) inf. n. جُنُوحٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He, or it, inclined, leant, or propended, (S, A, Mgh, L, K) اـِلَيْهِ (L, Msb) and لَهُ (L) [to, or towards, it]; as also ↓ اجتنح, (S, Mgh,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٦٢جَنَحَ
جَنَحَ A , I , U ( n. ac. جُنُوْح 27 ),
a. Inclined, leant, stooped, bent over.
b. Was near ( night ).
c. Broke the wing of.
جَنَّحَ
جَنَّحَ II ,
a. Gave wings to, winged.
أَجْنَحَ
أَجْنَحَ IV
a. [ Ila ], Inclined, leant towards.
b. Made to lean, inclined, bent.
تَجَنَّحَ
تَجَنَّحَ V ,
a. Inclined, leant over.
اِجْتَنَحَ
اِجْتَنَحَ VIII ,
a. see I .
اِسْتَجْنَحَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٩٣٩جنح
جَنَحَ - يَجْنَحُ - جَنَاح - جَنَاحَيْن - أَجْنِحَة - جُنَاح
جَنَحَ - يَجْنَحُ + الكائن: ينحرف ويميل عن مسار وجهة حركته وفعله الأصلي، وخاصة من مستوى إلى مستوى آخر
جَنَحَ - يَجْنَحُ + كائن+ لـِ أمر أو لـِِ شيء: يغير اتجاه حركته وفعله لتصير تبعاً للأمر أو للشيء: يغير اتجاه حركته السابقة نحو هدف معين ويحرفها ويتجه نحوغاية أوهدف جديد يقرره
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٩ (الإجمالي: ٢٧٥)
- ليس
الآيات المشتركة: ٩ · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- عرف
الآيات المشتركة: ٧ · Tanınan ile
- أله
الآيات المشتركة: ٢٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خفض
الآيات المشتركة: ٣ · Hafide (ha, dat) : Durgun akan su demektir
- نسو
الآيات المشتركة: ٦ · Kadınlar
- متع
الآيات المشتركة: ٦ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- نكح
الآيات المشتركة: ٤ · Nikah
- حلل
الآيات المشتركة: ٥ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- ضمم
الآيات المشتركة: ٢ · Ve çek
- غير
الآيات المشتركة: ٧ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- علم
الآيات المشتركة: ١٣ · Dağın sivri noktası demektir
- عمم
الآيات المشتركة: ٢ · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
الآيات التي ورد فيها(٣٢)
إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ
Savsaklamak
… اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا …
Savsaklamak
… بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ …
Savsaklamak
… فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ …
Savsaklamak
… جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ …
Savsaklamak
… بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا …
Savsaklamak
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ …
Savsaklamak
لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ …
Savsaklamak
… مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ …
Savsaklamak
… دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا …
Savsaklamak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جنح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ميل, حنف, زيغ |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir tarafa eğilme, yana yatma, kuş kanadı ve bedenin yan tarafı |
| Çekirdek Özet 2 | Bir tarafa meyletme, kanat germe suretiyle tevazu ve haktan sapma neticesinde doğan sorumluluk yükü |
| Çekirdek Özet 3 | Denge merkezinden bir yöne yönelerek duruş alma, himaye sağlama veya normatif dengenin bozulması |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki cünâh lafzını kök anlamından koparıp soyut bir dinsel günah kavramına indirgemek ve barışa yönelme emrini teslimiyetçilikle karıştırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جن | Bir şeyi örtmek, gizlemek, merkezden kenara çekilmek ve sınır oluşturmak; nitekim جنب, جند, جنف, جنن, جني köklerinde de yan taraf, örtünme ve sınıra çekilme ortak temadır | ح | ح harfinin getirdiği fiziki kavis, sınırlama ve açılma etkisiyle gizlenme hali gövdenin iki yanındaki kanat veya kaburga gibi somut bir uzva ve o uzvun bir tarafa meyledip yaslanması hareketine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, yüklenme veya bükülme | Bir gövdeden dışa doğru uzanan, hareket kabiliyeti sağlayan ve yükü yönlendiren mekanik kuvveti temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketteki sürekliliği, esnekliği, yanlara doğru dalgalanmayı ve yönelim akışını gösterir |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınır çekmeyi, gövdeyi yanlardan sarıp himaye altına almayı ve kavisli bir set oluşturmayı simgeler |
| جنح | Gövdenin kenarından kavislenerek uzanan uzvun (kanat/yan) koruyucu, yönlendirici ve bir tarafa eğilici hareketi | Merkeze bağlı gövdenin iki yanından açılarak yükselme, bir tarafa meylederek alçalma veya yana yatarak sığınma dinamiğini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşun uçuş sırasında kanatlarını bir yana kırıp inişe geçmesi, geminin sığ suya girerek yan yatıp karaya oturması ve devenin ağır yük altında yan kaburgalarının eğilip kırılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden en-Nâbiğa ez-Zübyânî ordunun üzerindeki kuşları tasvir ederken kökü kanatlarını kırıp inişe hazırlanan yırtıcılar için kullanmıştır: إذا ما غزوا بالجيش أبصرت فوقهم / عصائب طير تهتدي بعصائب / جوانح قد أيقن أن قبيله |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in rahatsızlığı esnasında Üsâme b. Zeyd'in omzuna dayanıp bir yana eğilerek mescide çıkışını anlatan rivayette kök yaslanıp eğilmek manasında geçmektedir: مَرِضَ رسول الله صلى الله عليه وسلم فوجد خِفَّةً فاجْتَنحَ على أُسامة |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü'n-Nâbiğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde جنح kökü, temel morfo-semantik eksenini gövdenin iki yanı, yan taraflar, kaburgalar ve uçmayı sağlayan uzuvlar (kanatlar) ile bu uzuvların yaptığı açısal eğilme hareketi üzerinde kurar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kanat anlamı ağırlıklı olarak fonetik açıdan farklı bir kökle, /k-n-p̄/ (İbranice כָּנָף kānāp̄, Aramice כַּנְפָּא kenp̄ā) ile karşılanırken, Güney Sami ve Arapça dalında /g-n-h/ kökü korunmuş ve özelleşmiştir. Arapçada kök bir yandan somut olarak kanat (جَنَاح) ve göğüs kafesinin iki yanındaki kaburgalar (جَوَانِح) anlamına gelirken, diğer yandan bu anatomik duruştan doğan açısal yönelimi, yani bir yana yatmayı, bir tarafa meyletmeyi (جُنُوح) ve istikametten saparak sorumluluk yüklenmeyi (جُنَاح) bünyesinde toplamıştır. Kökün Süryanicede yan yatmak veya eğilmek fiilleriyle kavramsal paralellik taşıdığı, Arapçada ise hem fiziksel bir organı hem de soyut bir ahlaki/hukuki yönelimi aynı çekirdekte tutan zengin bir anlam çatallanması sergilediği görülmektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yan taraf, kaburga ve kanat organından bir tarafa yönelme, eğilme ve sığ suya oturma eylemine geçiş | Gövdenin iki yanındaki kanat ve kaburgaların kavisli yapısı, bir yana eğilme fiiline ad olmuş; oradan da haktan sapmaya ve vebale aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde kanat ve bükülme; Kuzeybatı Sami sahasındaki eğrilik ve yan duruş kavramlarıyla anlamsal örtüşme | İbranice ve Aramicede kanat için farklı kök öne çıksa da, yan yatma, eğilme ve sınıra çekilme semantik alanı ortak miras özelliklerini muhafaza eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dillerde kavis çizme, yan taraf oluşturma ve kanat benzeri uzuvlarla örtünme tabakası | Merkezin iki yanında koruyucu set kurma ve yana bükülme hareketine dayalı ilksel kök türevleriyle paralellik arz eder | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جنح | Anlamlı | Bir tarafa meyletmek, kanat, kaburga | Gövdenin yan uzvu, bir yana yönelme ve sığ suya oturup kalma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جحن | Anlamlı | Zayıf beslenmek, cılız ve kısa kalmak | Gelişimi tamamlanamayıp bir yana bükük ve eğri kalma hali | Hedef kökle bükülme ve eksilme yönünden ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| نجح | Anlamlı | Başarmak, hedefe ulaşmak, talebin gerçekleşmesi | Eğrilikten ve takılmaktan kurtularak amaca dosdoğru erişme | Kökün yönelim hareketinin olumlu sonuçlanması; Kur'an'da geçmez |
| نحج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlükbilimciler tarafından ihmal edilmiş veya terk edilmiştir | Mühmel kök; Kur'an'da geçmez |
| حجن | Anlamlı | Bir şeyi eğmek, çengel gibi kıvırmak | Çengelli değnek ve eğrilik anlamı doğrudan bükülme ile bağıntılıdır | Hedef kökle açısal eğrilik çekirdeğinde birleşir; Kur'an'da geçmez |
| حنج | Anlamlı | İpi sıkıca bükmek, kuvvetle sarmak | Lifleri birbirine dolayarak eksen etrafında eğip bükme hareketi | Bükülme ve kenetlenme ortak paydası; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جنح | Merkez | Kanat, bir tarafa meyil, koruma ve sapma vebali | Bedenin yan uzvuna dayanarak bilinçli veya fiziksel bir biçimde bir tarafa doğru açı yapıp eğilmektir | Merkez köktür; bünyesinde hem uzuv, hem meyil, hem de himaye manalarını taşır |
| ميل | Komşu | Bir yöne eğilme, sapma, yönelme | Uzuv bağı olmaksızın, bir doğrunun herhangi bir tarafa doğru genel olarak eğrilmesidir | جنح kökünde kanat, himaye ve ağırlıkla yaslanma unsuru varken ميل saf yönelimdir |
| حنف | Komşu | İstikamete veya sapmaya doğru tek taraflı eğilme | Doğuştan veya kalıcı olarak diğer tarafları dışlayıp tek bir hatta yönelmektir | حنف kökünde batıldan bütünüyle yüz çevirip tek yöne kilitlenme esastır |
| زيغ | Komşu | Doğrudan sapma, gözün veya kalbin kayması | Doğru istikametten olumsuz ve tehlikeli bir biçimde uzaklaşma ve haktan kaymadır | زيغ her zaman menfi bir sapmayı bildirir; جنح ise barış gibi meşru yönelişleri de kapsar |
| قوم | Zıt | Dik durmak, doğrulmak, dengede ve istikamette sabit kalmak | Herhangi bir tarafa eğilmeksizin merkezkaç kuvvetini sıfırlayarak dikey eksende sabit kalmaktır | جنح kökünün gerektirdiği açısal eğilme ve yan yatmanın tam zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جنح | Kanat, meyletmek, vebal | Kuş kanadı, beden yanı, bir tarafa yönelme ve haktan sapma sorumluluğu | Kesin |
| Latince | ala, inclinare, culpa | Kanat, eğilmek, vebal veya suç | Kanat ve eğilme fiziksel hareketini karşılar; dinsel vebal boyutu kökün türev anlamıyla örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | wing, incline, blame | Kanat, meyletmek, sorumluluk yükü | Maddi kanat ve soyut yönelim ayrışır; cünâh lafzının vebal boyutu tek sözcükte bütünleşemez | Güçlü |
| Almanca | Flügel, zuneigen, Fehl | Kanat, yönelmek, sakınca veya vebal | Kanat ve himaye bağlamını verir; bir yana eğilerek uzlaşma hareketi ayrı kelimelerle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | aile, incliner, grief | Kanat, eğilmek, yükümlülük veya kusur | Kanat açma ve barışa yanaşma nüansını aktarır; vebalin kalkması kalıbı hukuki terimle çözülür | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَنَاح / أَجْنِحَة (Maddi kanat) | Kuşların ve meleklerin uçma organı | Yaratılışın kudret ve işleyiş ayetleri; En'âm 6:38, Fâtır 35:1 |
| جَنَاح (Mecazi kanat / Himaye ve şefkat) | İnsanın kolu, bağrı, koruyucu kanadı ve tevazu göstermesi | Anne babaya ve müminlere karşı tevazu ve koruma emri; Hicr 15:88, İsrâ 17:24, Şuarâ 26:215 |
| جَنَاح (Beden yanı / Koltuk altı) | Hz. Mûsâ'nın mucizesinde elini soktuğu göğüs yanı veya koltuk altı | Peygamberlik mucizesi ve korkunun giderilmesi bağlamı; Tâhâ 20:22, Kasas 28:32 |
| جَنَحُوا / فَاجْنَحْ (Meyletmek) | Barışa ve uzlaşmaya fiilen yönelmek, yanaşmak | Savaş hukuku ve uluslararası ilişkiler bağlamı; Enfâl 8:61 |
| لَا جُنَاحَ (Vebal / Sorumluluk kalkması) | Haktan sapma neticesinde doğacak günahın, sakıncanın ve sorumluluğun bulunmaması | Hukuki, ibadi ve ailevi serbestiyet ve ruhsat hükümleri; Bakara 2:158, 2:230, Nisâ 4:23, Ahzâb 33:55, Mümtehine 60:10 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Meleklerin ontolojik yapısı ve günahın mahiyeti | Meleklerin ikişer, üçer, dörder kanatlı olmasının mahiyeti ve cünâh kavramının teklif, irade ve ceza ile irtibatı | Kanadın soyut kudret mi yoksa cismani bir kuvvet mi olduğu; günahın fıtri adaletten sapma niteliği |
| Fıkıh | Hükümlerin ibâha, ruhsat ve af dairesinde tespiti | «Lâ cünâha aleyküm» kalıbının doğrudan mendup veya vacip mi yoksa sadece haramlığı kaldıran ibâha mı ifade ettiği | Sorumluluk, günah ve tazminat bağının kalkması; mükellefiyetin hafifletilmesi |
| Tefsir | Mecaz, istiare ve uluslararası antlaşma hükümleri | «Cenâha'z-züll» terkibindeki tebeî ve mekniyye istiarenin inceliği ile düşmanın barışa meyletmesi halinde ahit şartları | Kanadın tevazu ve koruma simgesi oluşu; barışa meyil halinde tevekkülle adım atma gereği |
| Hadis | Şefkat gösterme, ibadet esnasında yaslanma ve geminin batışı | Hz. Peygamber'in müminlere kanat germesi, namazda veya yürüyüşte birine yaslanması ve günah yükü tasvirleri | Fiziksel bir desteğe eğilerek dayanma (ictinâh) ve merhametle kol kanat germe ahlakı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mükellefiyet ve ruhsat sistemi | Vebalin kalkması | Vicdani ve ahlaki rahatlama sağlama | Hukuki darlık anlarında sakıncanın bulunmadığını ilan ederek bireyin dinle kurduğu bağı dengeler | Kesin |
| İlmi | Fizik ve aerodinamik ilkeler | Taşıyıcı yüzey ve açısal sapma | Denge, taşıma ve yön değiştirme | İki kanadın basınç farkıyla gövdeyi kaldırması ve açısal eğimle yön tayin edilmesi ilkesini açıklar | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası ilişkiler ve diplomasi | Barışa yanaşma ve himaye | Çatışmayı durdurma ve müttefiklik kurma | Karşı tarafın uzlaşma eğilimine karşılık vererek güvenlik dengesini yeniden tesis eder | Kesin |
| İktisadi | Ticari akitler ve risk yönetimi | Sorumluluk muafiyeti | Zarar ve tazminat yükünü sınırlandırma | Tarafların beklenmedik hallerde veya karşılıklı rıza dairesinde kusursuzluğunu onaylar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel açı değişimi ve aerodinamik kaldırma kuvveti | Bir cismin simetri ekseninden belirli bir açısıyla saparak aerodinamik bir yüzey üzerinden yön değiştirmesi ve kaldırma kuvveti üretmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif sapma toleransı ve uzlaşma eğilimi | Sosyal ve hukuki düzende katı normun kırıldığı istisnai alanlarda sapmanın meşru görülmesi ve çatışan tarafların merkeze yaklaşması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca dinsel bir günah kavramı olarak algılamak veya barış ayetini her türlü askeri tedbiri terk ederek teslimiyet göstermek biçiminde yorumlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel bir organdan (kuş ve melek kanadı) beden uzvuna (kol, koltuk altı), oradan ahlaki tevazuya, diplomatik barışa ve hukuki vebal kalkışına kadar uzanan dinamik bir yönelim hareketidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki «lâ cünâha» ifadelerini kesin bir emir veya farziyet sanarak ruhsat sınırlarını ihlal etmek ve Enfâl 61. ayetteki meyli stratejik zafiyet olarak uygulamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel evreni (kuşlar, melekler, mucizeler) hem ahlaki-sosyal alanı (şefkat, tevazu, barış) hem de fıkhi ruhsat dilini tek bir organik kök üzerinden nasıl inşa ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ruhsat ve aile hukuku ayetlerinde (Bakara, Nisâ, Ahzâb), peygamber kıssalarındaki el-mucizelerinde (Tâhâ, Kasas) ve harp-sulh doktrininde (Enfâl) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Barış yapmanın bir acziyet veya yenilgi olduğu zannını ortadan kaldırır; aynı şekilde dini kuralların katı birer cendere olmayıp insan fıtratına uygun meyil alanlarına müsaade ettiğini gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKuşun uçmasını sağlayan kanadı, insanın gövdesinin iki yanı, kolu veya kaburgaları; bu uzuvların yaptığı açısal bükülme ve geminin sığ suda yan yatması.
- Soyut anlamBir duruştan veya tarafsızlıktan belirli bir tarafa doğru eğilim göstermek, haktan saparak sorumluluk yüklenmek yahut merhametle başkalarını koruma altına almak.
- Sistematik karşılıkDikey ve mutlak eksenden bir yöne doğru açı yaparak yeni bir denge durumu kurmak; hukuki sistemde sorumluluk vektörünü sıfırlamak.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde nihai yönelim durumunu, sistemin başlangıçtaki dikey merkez eksenini, gövdenin iki yanındaki kanat veya uzuv vektörünü, ise bu uzvun belirli bir açısıyla bir tarafa doğru eğilmesini veya meyletmesini sağlayan dönüşüm matrisini temsil eder. Açı sıfır olduğunda sistem istikamette kalır; açı büyüdükçe bir tarafa yönelme, himaye altına alma veya eksenden sapma meydana gelir.