سعر
س - ع - ر
جذر- الورود: ١٩
- الآيات: ١٩
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
“Sa’ire” ateşin alevidir. “Se’r” mastar olarak ısıtılmak ve kaynatılmak anlamlarına gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Sa’ire” ateşin alevidir. “Se’r” mastar olarak ısıtılmak ve kaynatılmak anlamlarına gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٨٠باب العين و السين والراء معهما
)ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ.
أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ.
وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال:
عليك بالميسور واترك ما عسر
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٤٨سَعَرْتُ النارَ والحربَ: هيَّجْتهما وألهبْتهما. وقرئ: "وإذا الجَحيمُ سُعِرَتْ" و"سُعِّرَتْ" أيضاً بالتشديد، للمبالغة. وسَعَرْناهُمْ بالنَبْلِ، أي أحرقناهم وأَمضَضْناهم. ويقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ، وطعنٌ نَتْرٌ ورَمْيٌ سَعْرٌ. والمِسْعَرُ والمِسْعارُ: الخشب الذي تُسْعَرُ به النار. ومنه قيل للرجل: إنَّه لمِسْعَرُ حربٍ، أي تُحْمَى به الحربُ. والمِسْعرُ أيضاً: الطويلُ. ومَساعِرُ الإبل: آباطُها وأرفاغُها.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٢٤٣باب العين والسين مع الراء
عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات .
عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٢٩(باب السين والعين وما يثلثهما)
(سعف) السين والعين والفاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على يُبْس شيء وتشعُّثه، والآخر على مواتاة الشيء.
فالأوَّل السّعف جمع سَعَفة، وهي أغصان النخلة إذا يبست. فأما الرَّطْب فالشَّطْب. وأما قول امرئ القيس في الفرس:
* كَسَا وجْهَهَا سَعَفٌ منتشر([1]) *
فإنّه إنّما شبّه ناصيتها به. ومن الباب: السَّعْفَة: قروح تخرج برأس الصبيّ. ومنه قول الكسائيّ: سَُعِفت يدُه، وذلك هو
(باب السين والعين وما يثلثهما) (سعف) السين والعين والفاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على يُبْس شيء وتشعُّثه، والآخر على مواتاة الشيء. فالأوَّل السّعف جمع سَعَفة، وهي أغصان النخلة إذا يبست. فأما الرَّطْب فالشَّطْب. وأما قول امرئ القيس في الفرس: * كَسَا وجْهَهَا سَعَفٌ منتشر([1]) * فإنّه إنّما شبّه ناصيتها به. ومن الباب: السَّعْفَة: قروح تخرج برأس الصبيّ. ومنه قول الكسائيّ: سَُعِفت يدُه، وذلك هو التشعّث حول الأظفار، والشُّقاق. *ويقال ناقةٌ سَعْفاء، وقدسُعِفَتْ سَعفا، وهو داءٌ يتمعّط منه خُرطومها. وذلك في النُّوق خاصّة. والأصل الثاني: أَسْعَفْت الرجل بحاجته، وذلك إذا قضيتَها لـه. ويقال أسعفته على أمره، إذا أعنْتَه. (سعل) السين والعين واللام أصل يدل على صخب وعلوِّ صوت. يقال للمرأة الصّخّابة قد استسعَلَتْ، وذلك مشبّه بالسِّعلاة. والسَّعالى: أخبثُ الغِيلان. والسُّعال، مشتقّ من ذلك أيضاً؛ لأنه شيءٌ عالٍ. فأما قول الهذليّ([2]) في وصف الحمار: * وأسعلته الأمرُعُ([3]) * فإنه يريد نَشّطته الأمرُعُ حتى صار كالسِّعلاة، في حركته ونشاطه. (سعم) السين والعين والميم كلمةٌ واحدة. فالسَّعْم: السَّير. يقال سَعَم البعيرُ، إذا سار.. وناقةٌ سَعُوم. (سعن) السين والعين والنون كلمة واحدة. يقولون ماله سَعْنة ولا مَعْنَة، أي ما له قليلٌ ولا كثير. ويقال إن كان صحيحاً إنَّ السُّعْن شيء كالدَّلو. (سعو) السين والعين والحرف المعتل وهو الواو، كلمتان إن صحّتا. فذكر عن الكسائي: مضى سَعْوٌ من الليل، أي قِطْع منه. وذكر ابن دريد([4]) أن السَّعْوَ الشَّمَع، وفيه نظر. [والمَسْعاة([5])] في الكرم والجُود. والسِّعاية في أخذ الصدقات. وسِعاية العَبد، إذا كُوتِبَ: أن يسعى فيما يفُكُّ رقبتَه. ومن الباب ساعَى الرّجلُ الأمَةَ، إذا فَجَرَ بها، كأنَّه سعى في ذلك وسَعَتْ فيه. قالوا: لا تكون المساعاة إلاّ في الإماء خاصّة. (سعد) السين والعين والدال أصلٌ يدل على خير وسرور، خلاف النَّحْس. فالسَّعْد: اليُمْن في الأمر. والسَّعْدان: نبات من أفضل المرعى. يقولون في أمثالهم: "مرعى ولا كالسَّعدان". وسعود النجم عشرة([6]): مثل سعد بُلَعَ، وسعد الذابح. وسمِّيت سُعوداً ليُمنها. هذا هو الأصل، ثم قالوا لساعد الإنسان ساعد، لأنَّه يتقوَّى به على أموره. ولهذا يقال ساعده على أمره، إذا عاونَه، كأنه ضم ساعده إلى ساعِده. وقال بعضهم: المساعدة المعاونة في كل شيء، والإسعاد لا يكون إلاَّ في البكاء. فأما السَّعْدانة، التي هي كِركِرة البعير، فإنما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها في انبساطها على الأرض بالسَّعْدان الذي ينبسط على الأرض في منبِتِه([7]). والسَّعْدانة عقدة الشِّسْع([8]) التي تلي الأرض. و السَّعْدانات: العقَد التي تكون في كِفَّة الميزان. وسُعْد: موضع. قال جرير: ألاَ حَيِّ الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])ويقال إنَّ السَّعدانة: الحمامة الأنْثى، وهو مشتقٌّ من السَّعْد. (سعر) السين والعين والراء أصل واحدٌ يدل على اشتعال [الشيء] واتّقاده وارتفاعه. من ذلك السعير سعير النار. واستعارها: توقُّدها. والمِسْعر: الخشب الذي يُسْعر به([10]). والسُّعار: حَرّ النار. ويقال سُعِر الرَّجُل، إذا ضربته السَّموم. ويقال إِنَّ السِّعْرارة هي التي تراها في الشّمس كالهباء. وسَعَرتُ النّارَ وأسْعَرْتُها، فهي مُسْعَرَة ومسعُورة. ويقال استَعَرَ اللُّصوص كأنهم اشتعلوا. واستعر الجَرَب في البعير. وسمِّي الأسعر الجُعفيّ([11]) لقوله: فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])قال ابن السِّكيت: ويقال سَعَرهم شَرَّا، ولا يقال أَسْعَرَهُم. ومن هذا الباب: السُّعْر([13])، وهو الجنون، وسمِّي بذلك لأنّه يَسْتَعِر في الإنسان. ويقولون نَاقة مسعورة. وذلك لِحِدّتها كأنّها مجنونة. فأمّا سِعْر الطعام فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّه يرتفع ويعلو. فأمَّا مساعِر البعير فإنَّها مشاعِرُهُ([14]). ويقال
هي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبِهِ حيث رَقَّ وَبَرُهُ، وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّ الجرب يستَعِر فيها أولاً ويستعر فيها أشدّ. وأما قول عروة بن *الورد: * فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) * فقالوا: أراد السعير. ويقال إنه مكان، ويقال إنَّه شجرٌ يقال له اليستعور يُستاك [به]. (سعط) السين والعين والطاء أصل، وهو أن يُوجَر الإنسانُ الدواء، ثم يحمل عليه. فمن ذلك أسعطته الدواءَ فاسْتَعطَه([16]). والمُسْعُط([17]): الذي يجعل فيه السَّعوط. والسَّعوط هو الدواء، وأصل بنائه سَعَطَ. ومما يحمل عليه قولهم طعنته فأسعَطْتُه([18]) الرُّمح، والله أعلم. --------------ـــــ ([1]) صدره كما في اللسان (سعف) والديوان 12: * وأركب في الروع خيفانة * ([2]) هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوانه ص 4 والمفضليات (2: 223)، واللسان (سعل، مرع). ([3]) البيت بتمامه: أكل الجحيم وطاوعته سمحج *** مثل القناة وأسعلته الأمرع ([4]) الجمهرة (3: 34). ([5]) التكملة من المجمل. ([6]) في اللسان: "وهي عشرة أنجم، كل واحد منها سعد. أربعة منها منازل ينْزل بها القمر، وهي سعد الذابح، وسعد بلع، وسعد السعود، وسعد الأخبية، وهي في برجي الجدي والدلو. وستة لا ينْزل بها القمر وهي سعد ناشرة، وسعد الملك، وسعد البهام، وسعد الهمام، وسعد البارع، وسعد مطر. وكل سعد منها كوكبان، بين كل كوكبين في رأي العين قدر ذراع". ([7]) في الأصل: "الذي يبسط على الأرض في تنبته"، تحريف. ([8]) الشسع، بالكسر: قبال النعل الذي يشد إلى زمامها. وفي الأصل: "السبع"، صوابه في المجمل واللسان. ([9]) ديوان جرير 280 ومعجم البلدان (سعد) وهو بضم السين. ([10]) في اللسان : "ويقال لما تحرك به النار من حديد أو خشب مسعر ومسعار". ([11]) اسمه مرثد بن أبي حمران بن معاوية. المؤتلف 47. ([12]) البيت في المجمل واللسان (سعر) والمؤتلف 47. ([13]) السعر، بضم وبضمتين. وفي الكتاب: ﴿إنا إذاً لفي ضلال وسعر﴾ [القمر 24]. ([14]) في الأصل: "مشافره" تحريف. وفي المجمل: "ومساعر البعير مشاعره، وهي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبه حيث رق وبره، ويقال بل تلك المشاعر لأن عليها شعراً وسائر جسده وبر". ([15]) البيت من أبيات تروى أيضاً للنمر بن تولب، كما في ديوان عروة 89، وصدره: * أطعت الآمرين بصرم سلمى * ورواية الديوان: "في عضاه اليستعور". ([16]) في الأصل: "فأسعطه". ([17]) كمنبر، وبضم الميم والعين. ([18]) في الأصل: "فأسعته"، صوابه في المجمل.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٣٦- السعر: التهاب النار، وقد سعرتها، وسعرتها، وأسعرتها، والمسعر: الخشب الذي يشعر به، واستعر الحرب، واللصوص، نحو: اشتعل، وناقة مسعورة، نحو: موقدة، ومهيجة. والسعار: حر النار، وسعر الرجل: أصابه حر، قال تعالى: ﴿وسيصلون سعيرا﴾ [النساء/10]، وقال تعالى: ﴿وإذا الجحيم سعرت﴾ [التكوير/12]، وقرئ بالتخفيف (قرأ بالتخفيف ابن كثير وهشام وأبو عمرو وحمزة والكسائي وروح عن يعقوب وخلف وشعبة عن عاصم)، وقوله: {عذاب
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٢١س ع ر
سعر النار وأسعرها وسعرها فاستعرت وتسعرت وخبـا سعيرهـا وبيـده مسعـر يسعـر بـه.
وقلص السعر والأسعار.
وأسعر الأمير للناس وسعر لهم.
ومـن المجـاز: ضربـه السعـار وهـو حـر الليـل وبه سعار وهو توهج العطش.
وسعر الرجل: ضربته السموم فهو مسعور.
وسعروا نار الحرب.
وسعر على قومه وسعرهم شراً.
قال الأسعـر الجعفي: فلا يدعني الأقوام من آل مالك لئن أنا لم أسعـر عليهـم وأثقـب وهخـو
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٢٤٠السِّعْرُ: الذي يَقُومُ عليه الثَّمَنُ، وجمعه أَسْعَارٌ وقد أَسْعَرُوا وسَعَّرُوا بمعنى واحد: اتفقوا على سِعْرٍ. وفي الحديث: أَنه قيل للنبي، صلى الله عليه وسلم: سَعِّرْ لنا، فقال: إِن الله هو المُسَعِّرُ؛ أَي أَنه هو الذي يُرْخِصُ الأَشياءَ ويُغْلِيها فلا اعتراض لأَحد عليه، ولذلك لا يجوز التسعير. والتَّسْعِيرُ: تقدير السِّعْرِ.
وسَعَرَ النار والحرب يَسْعَرُهما سَعْراً وأَسْعَرَهُما وسَعَّرَهُما:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٧٤* س ع ر * * سَعَر * النار والحرب هيّجها وألهبها وبابه قطع وقُرئ ﴿وإذا الجحيم سُعرت﴾ و * سُعِّرَت * مخففا ومشددا والتشديد للمبالغة و * اسْتَعَرَتِ * النار و * تَسَعَّرَتْ * توقدت و * السَّعِيرُ * النار وقوله تعالى ﴿إن المجرمين في ضلال وسُعُر﴾ قال الفراء في عناء وعذاب و * السُّعْرُ * أيضا الجنون وقوله تعالى ﴿وكفى بجهنم سعيرا﴾ قال الأخفش هو مثل دهين وصريع لأنك تقول * سُعِرَتْ * فهي *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٩٩٦السعر، بالكسر: الذي يقوم عليه الثمن، ج أسعار. قد أسعروا، وسعروا تسعيرا بمعنى واحد: اتفقوا على سعر. وقال الصاغاني: أسعره وسعره: بينه، وفي الحديث: أنه قيل للنبي صلى الله عليه وسلم: سعر لنا، فقال: إن الله هو المسعر أي أنه هو الذي يرخص الأشياء ويغليها، فلا اعتراض لأحد عليه، ولذلك لا يجوز التسعير، والتسعير: تقدير السعر، قاله ابن الأثير.
وسعر النار والحرب، كمنع، يسعرها سعرا: أوقدها وهيجها، كسعر ها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٠٢٦سَعَرَ النَّارَ
1 سَعَرَ النَّارَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَعَرَ , (Msb, K,) inf. n. سَعْرٌ; (Msb;) and ↓ اسعرها, (A, Msb, K,) inf. n. اـِسْعَارٌ; (Msb;) and ↓ سعّرها, (A, K,) inf. n. تَسْعِيرٌ; (TA;) or the last has an intensive signification; (S;) He lighted, or kindled, the fire; or made it to burn, to burn up, to burn brightly or fiercely, to blaze, or to flame; syn. أَوْقَدَهَا, (Msb, K,)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٨١سَعَرَ
سَعَرَ A ( n. ac. سَعْر 1 ),
a. Lighted, kindled; stirred up ( fire ); caused intense pain to.
b. [ pass. ], Became insane, mad.
c. ( n. ac. سَعْرَة 1t ) [ Fī ], Went about ( an affair ).
سَعِرَ
سَعِرَ A ( n. ac. سَعَرَاْن 36 ),
a. Ran swiftly ( camel ).
سَعَّرَ
سَعَّرَ II ,
a. Lighted &c.
b. Fixed the price of ( provisions ).
سَاْعَرَ
سَاْعَرَ III ,
a. Bargained with.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬٥٦٨سعر
سَعَرَ - يَسْعَرُ - سَعِيْر - سُعُر - سَعَّرَ - يُسَعِّرُ، سُعِّرَ - يُسَعَّرُ
سَعَرَ - يَسْعَرُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يهيجه ويثيره بقوة وشدة نشاط، حتى يطوف ويعم وينتشر فيما حوله: ومنه المسعور: الذي تهيج وأثير بشدة فانطلق بين الجموع
سَعَرَ - يَسْعَرُ + كائن + ناراً: يهيجها ويثيرها بقوة فتتوهج باللهب الشديد، الذي يتحرك منها
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٢ (الإجمالي: ١١٣)
- عتد
الآيات المشتركة: ٤ · Hazırladık
- خبو
الآيات المشتركة: ١ · Söndü
- شطن
الآيات المشتركة: ٣ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
- ضلل
الآيات المشتركة: ٤ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- صلي
الآيات المشتركة: ٢ · Ona yaslanırlar
- صحب
الآيات المشتركة: ٣ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- سلسل
الآيات المشتركة: ١ · Zincirdir
- سيل
الآيات المشتركة: ١ · Sel demektir
- قطر
الآيات المشتركة: ١ · Maden eriyiğidir
- بكم
الآيات المشتركة: ١ · Dilsiz
- زيغ
الآيات المشتركة: ١ · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
- عذب
الآيات المشتركة: ٤ · Su yosunudur
الآيات التي ورد فيها(١٩)
كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ
Yakıcı
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ
Yakıcı
… وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ
Yakıcı
إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ
Yakıcı
وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ
Yakıcı
وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ
Yakıcı
وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ
Yakıcı
فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ
Yakıcı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سعر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لهب, حرق, وقد, جحم |
| Zıt Kök | خبو |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin harlanması, alevlerin tutuşup yukarı doğru şiddetle yükselmesi ve yayılması |
| Çekirdek Özet 2 | Ahirette azabın sönmeyen, sürekli alevlenen ve içine atılanı kuşatan yakıcı boyutu |
| Çekirdek Özet 3 | İçten içe yanan ihtiras ve taşkınlığın dışa vurumu ile piyasada değerin yükselip alevlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yanma veya durağan ateş kabul edip harlanma, kışkırtma ve yayılma dinamizmini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سع | Bir yöne doğru gayretle atılma, yayılma, hareketlenme ve enerjinin dışa vurumu; سعي (hızlı yürüme, çaba gösterme) ve سعد (akışın ve talihin açılması) köklerinde de görülen kesintisiz yönelim | ر | Çekirdekteki yayılma ve hareket potansiyelini ateşe, alevin yukarı doğru harlanmasına, tepe noktasına ulaşmasına ve kışkırtıcı bir tutuşmaya dönüştürür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Enerjinin bir noktadan tutunarak ve batıcı, tahrik edici bir temasla uyanması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İçteki kaynağın, derin odak noktasının dışarıya açılması ve görünür hale gelmesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin en üst noktaya, tepeye tırmanması ve yukarı doğru yükselişi |
| سعر | Tutunup uyarılan iç kaynağın yukarıya doğru şiddetle yükselmesi | İçten tutuşan bir enerjinin kaynaktan fışkırarak tepe noktasına doğru alevlenmesi, harlanması ve parlayarak yayılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin odun veya körükle harlanması, alevin yukarıya doğru canlandırılması; devenin uyuz illetine tutularak içinin yanması ve çöl rüzgarının (semûm) insanın içine işlemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Es‘ar el-Cû‘fî kendi kavmini savunurken düşmanlarına karşı savaşı körükleyeceğini şu beyitle ifade etmiştir: فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ / لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Savaşın ve şerrin kışkırtılması anlamında رجل مسعر حرب ifadesiyle kavga ateşini tutuşturan kimseler için; piyasada eşyanın değerinin tırmanması anlamında سعر السوق ibaresiyle fiyat takdiri için kullanılmıştır. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سعر kökü, Sami dillerinde ateşin alevlenmesi, tutuşturulması, bir duygunun ya da arzunun şiddetle tutuşması ve fırın/ocak kavramlarıyla morfolojik ve semantik temas halindedir. İbranicede yer alan ve fırtına, şiddetli esinti, çalkantı bildiren köklerle kavramsal olarak tutuşmanın getirdiği çalkantı düzeyinde bağ kurulabilse de doğrudan ateş yakma ve alevlendirme manası Güney Sami ve Arapça sahasında en berrak ve zengin gelişimini tamamlamıştır. Süryanice ve diğer Doğu Sami dillerinde ocağın alev alması ve harlanması anlamındaki kimi türevlerle fonetik benzerlikler taşır. Arapçada kök yalnızca somut ateşi değil; piyasada fiyatın tırmanıp kızışmasını, içteki açlık veya susuzluk hararetini ve aklın dengesini sarsan delilik düzeyindeki coşkuyu ifade eden çok yönlü bir semantik genişlemeye uğramıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateşi harlamak, tutuşturmak ve fiyatın tırmanması | Ateşin yükselmesiyle piyasa rayicinin yukarı doğru oynaması arasındaki izomorfik bağ doğrudan dilde kurulmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çalkantı, şiddetli hareket ve tutuşma bağlamı | Kuzeybatı Sami dillerindeki çalkantı ve fırtına anlamı ile Arapçadaki alevin kıvılcımlanıp yükselmesi ortak bir dinamik köke işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu köke ilişkin doğrudan ve güvenilir bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سعر | Anlamlı | Ateşin harlanması ve parlaması | Alevin tutuşması, fiyatın yükselmesi, savaşın körüklenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سرع | Anlamlı | Çabukluk ve hız | Bir işe veya hedefe ivmeyle yönelme, acele etme | Ortak enerji ve atılım unsuru taşır; Kur'an'da geçer. |
| عسر | Anlamlı | Zorluk ve darlık | İşlerin sarpa sarması, kolaylığın zıddı | Enerjinin sıkışması ve tıkanması boyutu; Kur'an'da geçer. |
| عرس | Anlamlı | Düğün, toplanma ve bağlanma | Gece konaklamak, evlilik bağı kurmak | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
| رسع | Anlamlı | Göz kapağının seğirmesi veya gevşeklik | Eklem bağlarının gevşemesi veya göz pınarının bozulması | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
| رعس | Anlamlı | Titreme ve ürperme | Korkudan veya zayıflıktan bedenin sarsılması | Kur'an'da geçmez; lügatlerde sınırlı kullanımdır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سعر | Merkez | Tutuşma ve alevlenme | Ateşin harlanması, kışkırtılması ve alevin yükselerek yayılması | Hem yakıcılığı hem de alevin canlı, dinamik ve yukarı yönlü taşkınlığını ifade eder. |
| لهب | Komşu | Alev ve yalım | Alevin kızıl ve dumansız dili, yalımı | سعر kökündeki kışkırtma ve yayılma eyleminden ziyade alevin görünen dili ve parlaklığıdır. |
| حرق | Komşu | Yakma ve tahrip etme | Ateşin maddeyi tüketmesi, yakıp kül etmesi ve tesiri | سعر alevin uyanması ve harlanması iken, حرق ateşin nesneyi imha edici neticesidir. |
| وقد | Komşu | Tutuşma ve yakıt | Ateşin maddeden beslenerek yanmaya başlaması | وقد çıra veya yakıt ile ateşin tutunmasını, سعر ise ateşin alevlenip canlanmasını anlatır. |
| جحم | Komşu | Şiddetli ateş ve kor | Isının ve ateşin dar bir alanda derinleşip kor haline gelmesi | سعر yayılma ve harlanma iken, جحم için için kaynayan yoğun sıcaklıktır. |
| خبو | Zıt | Sönme ve yatışma | Alevin dinmesi, ateşin şevkinin kırılıp sönmeye yüz tutması | سعر kökünün tam zıddı olarak alevin gücünü kaybedip sönmesidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سعر | Alevlendirmek, harlamak, tırmandırmak | Ateşin ve tutkunun yükselmesi ile piyasa değerinin tırmanması bütünlüğünü taşır. | Kesin |
| Latince | inflammo, accendo | Tutuşturmak, alevlendirmek | Maddi ateşin yanı sıra öfke ve heyecanı körüklemeyi karşılar; piyasa fiyatı yönünü dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | blaze, kindle, flare up | Şiddetle alevlenmek, tutuşturmak | Alevin aniden parlayıp büyümesini çok iyi verir; mecazen savaşın veya piyasanın alevlenmesini kısmen karşılar. | Güçlü |
| Almanca | entfachen, auflodern | Alevlenmek, tutuşturmak, körüklemek | Ateşin canlandırılmasını ve fitillenmesini içerir; kökteki açlık harareti ve delilik tonlarını doğrudan kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | embraser, attiser | Ateşe vermek, harlamak, körüklemek | Alevlerin yayılmasını ve bir duygunun ya da çatışmanın kışkırtılmasını ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السَّعِيرُ / سَعِيرًا | Cehennem azabının alevli ve harlı hali | Cehennemin bizzat kendisi veya oradaki tırmandırılmış yakıcı alev; Nisâ 4:10, Furkân 25:11, Mülk 67:5. |
| سُعُرٍ | Delilik, çılgınlık, haddi aşan taşkınlık ve iç yanması | İnkarcıların peygamberi itham ederken veya kendi azaplarındaki zihni ve ruhi savrulmayı anlatırken; Kamer 54:24, Kamer 54:47. |
| سُعِّرَتْ | Tutuşturulma, alev alev parlatılma fiili | Kıyamet sahnesinde cehennem ateşinin harlanıp kışkırtılması bağlamında; Tekvîr 81:12. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennemin mahiyeti | Cehennem azabının ebediyeti, ateşin yaratılmışlığı ve sönmeyen bir tutuşma halinde oluşu | Azabın maddeten ve ruhen tükenmeyen bir harlanma ve alev oluşu |
| Fıkıh | İktisadi ahkam ve narh (fiyat tespiti) | Piyasaya kamu otoritesinin müdahale edip fiyat koyması (tes'îr) caiz midir meselesi | Fiyatın arz ve talep dengesiyle kendiliğinden serbestçe yükselip dengelenmesi |
| Tefsir | Kıyamet ve azap tasvirleri | سُعُرٍ lafzının delilik mi, cehennem alevleri mi yoksa helak edici zorluk mu olduğu | Ruhsal hezeyan ile fiziksel yakıcılık arasındaki semantik geçişkenlik |
| Hadis | Piyasa ahlakı ve savaş olgusu | إن الله هو المسعر hadisi bağlamında piyasa serbestisi ve رجل مسعر حرب ibaresi | Fiyatları koyanın ve dalgalandıranın ilahi nizam oluşu; savaş körükleyiciliği |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ceza ve adalet dengesi | Yakıcı ve sönmeyen arınma/azap ilkesi | Kötülüğün kendi enerjisiyle kendisini tüketmesi | Günahın içsel hararetinin ahirette nesnel bir alev denizine dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kimyasal reaksiyon | Yanma tepkimesinin hızlanması ve alevlenme | Maddenin hızla oksitlenerek enerji açığa çıkarması | Yanma sürecindeki aktivasyon enerjisinin yükselip tutuşmanın yayılması | Güçlü |
| Siyasi | Çatışma ve kriz yönetimi | Çatışmanın körüklenmesi (fitne ateşi) | Sosyal gerilimi ve kutuplaşmayı tırmandırma | Bireylerin veya hiziplerin toplumsal çatışmayı kışkırtarak savaşı harlaması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa mekanizması ve fiyatlama | Piyasa fiyatı ve narh (tes'îr) | Değerin arz-talep şartlarında tırmanması | Fiyatın darlık veya talep sebebiyle piyasada yukarı yönlü alevlenip parlaması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal kaçak ve eksotermik zincirleme tepkime | Bir sistemde sıcaklığın artışının tepkime hızını artırması ve açığa çıkan ısının alevlenmeyi kontrolsüzce tırmandırması mantığıyla tam örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif histeri ve piyasa spekülasyonu | Bireysel öfke veya panik dalgasının kitle içinde aniden tutuşarak irrasyonel bir deliliğe (sueur) ve spekülatif fiyat patlamasına dönüşmesi durumudur. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سعر kökünü yalnızca mitolojik veya soyut bir cehennem çukuru adı sayarak kökün dinamik alevlenme, kışkırtma ve piyasa fiyatlanması manalarını koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca ateşin bir ismi değil; alevin canlanması, cehennemin harlanması ve aynı zamanda zihinsel bir sayıklama, çılgınlık ve taşkınlık halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kamer suresindeki سُعُرٍ lafzını sadece fiziksel ateş kabul edip inkarcı kavimlerin peygambere yönelttiği psikolojik ve zihinsel taşkınlık ithamını kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cehennem azabının pasif bir cezaevi değil; kışkırtılmış, dinamik, durmaksızın harlanan ve suçlunun kendi iç taşkınlığıyla rezonansa giren yakıcı bir alev olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret azabının dehşetini anlatan Mekkî surelerde ve inkarcıların peygamberlere karşı gösterdiği küstahça taşkınlıkları aktaran kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın mekanik bir durağanlık taşıdığı zannını yıkar; azabın kökündeki içsel hararet, çılgınlık ve tutuşma mantığını sergileyerek cezanın suçla mahiyet benzerliğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAteşin kuru yakıt veya körük darbesiyle birdenbire tutuşup parlaması, alevin yukarı doğru harlanarak yükselmesi ve yayılmasıdır.
- Soyut anlamİçte biriken hırs, öfke, cinnet veya piyasa talebinin kontrol sınırını aşarak dışarıya şiddetli bir taşkınlık ve artış şeklinde patlamasıdır.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki gizil enerjinin kışkırtıcı bir etkiyle kinetik ve tahripkar bir parlama eşiğine ulaşması, değer ve hararetin tırmanışıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki toplam alevlenme ve hararet seviyesini, başlangıçtaki gizil tutuşma potansiyelini temsil eder. kışkırtma ve körükleme katsayısını, sisteme dışarıdan veya içeriden dahil olan harlayıcı etkiyi gösterir. Türevin sıfırdan büyük olması (), alevin, fiyatın veya ruhsal taşkınlığın kesintisiz bir tırmanış ve yükselme dinamiğinde olduğunu matematiksel olarak modeller.