عجز

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ج-زالصيغ: ١٣ · الجذور المجاورة: ٢٤ · الآيات: ٢٥ · السور: ٢١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».نصرأَعَجَزْتُنخلعَجُوزًامُعَاجِزِينَكفرعجزأرضحسبأَعْجَازُسعينُعْجِزَعذببِمُعْجِزِينَوليألهويلغير

الجذرالصيغ ١٣الآيات ٢٥السور ٢١المجاورة ٢٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عجز

ع - ج - ز

جذر
  • الورود: ٢٦
  • الآيات: ٢٥
  • الصيغ: ١٣
  • المعاجم: ١٣

Belin at tarafıdır. Duruşta en arka tarafta kalan yerdir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Belin at tarafıdır. Duruşta en arka tarafta kalan yerdir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٣٥
باب العين و الجيم والزاي معهما )ع ج ز، ز ع ج، ج ز ع مستعملات ع ز ج، ع ز ج، ج ع ز، ز ج ع مهملات( عجز: أعجزني فلان إذا عجزت عن طلبه وإدراكه. والعجزُ نقيض الحزم. وعَجَزَ يَعْجِزُ عَجْزا فهو عاجزٌ ضعيفٌ. قال الأعشي: فذاك ولم يُعْجِزْ من الموتِ ربَّه والعجوز: المرأة الشيخة. ويُجْمَعُ عجائز، والفعل: عجزت. وعجَزت تعجز عجْزاً، وعجّزت تعجيزاً، والتخفيف أحسن. ويقال للمرأة: اتقي الله في شيبتك، وعجزِكِ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٤٦
العَجُزُ: موخَّر الشيء، يؤنَّث ويذكَّر. وهو للرجل والمرأة جميعاً. والجمع الأعجازُ. والعَجيزَةُ، للمرأة خاصة. والعَجْزُ: الضعف. تقول: عَجَزْتُ عن كذا أعْجِزُ بالكسر عَجْزاً ومَعْجِزَةً ومَعْجَزَةً ومَعْجِزاً ومَعْجَزاً بالفتح أيضاً على القياس. وفي الحديث: "لا تَلِثُّوا بدارِ مَعْجَزَةٍ"، أي لا تقيموا ببلدة تَعجِزون فيها عن الاكتساب والتعيُّش. وعَجَزَت المرأة تَعْجُزُ بالضم عجوزاً، أي صرت عَجوزاً.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٤٩٧
باب العين والجيم مع الزاي عجز ، عزج ، جزع ، جعز ، زعج : مستعملات عجز : قال الله جلّ وعزّ : ( وَإِلَيْهِ تُقْلَبُونَ وَمَآ أَنتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِى الاَرْضِ وَلاَ فِى ) ( العَنكبوت : 22 ) قال الفراء : يقول القائل كيف وصَفَهم الله أنّهم لايُعجِزون في الأرض ولا في السماء وليسوا في أهل السماء ؟ فالمعنى ما أنتم بمعجزين في الأرض ولا من في السماء بمعجز . وقال أبو إسحاق : معناه ما أنتم بمعجزين في الأرض
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٢٢٢
(باب العين والجيم وما يثلثهما) (عجد) العين والجيم والدال ليس بشيء، على أنهم يقولون: العُجْد: الزبيب. ويقال هو العُنْجُد. (عجر) العين والجيم والراء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تعقد في الشيء ونُتوٍّ مع التواء. من ذلك العَجَر: مصدر قولك عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والأعجر النّعت. والعُجْرة: موضع العَجَر. ويقال: حافر عَجُِرٌ: صلب شديد. قال مَرَّار بن مُنْقِذ: سائلٍ شمراخُه ذي جُبَبٍ *** سَلِط السُّنبُك
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٧٦
- عجز الإنسان: مؤخره، وبه شبه مؤخر غيره. قال تعالى: ﴿كأنهم أعجاز نخل منقعر﴾ [القمر/20]، والعجز أصله التأخر عن الشيء، وحصوله عند عجز الأمر، أي: مؤخره، كما ذكر في الدبر، وصار في التعارف اسما للقصور عن فعل الشيء، وهو ضد القدرة. قال تعالى: ﴿أعجزت أن أكون﴾ [المائدة/31]، وأعجزت فلانا وعجزته وعاجزته: جعلته عاجزا. قال: ﴿واعلموا أنكم غير معجزي الله﴾ [التوبة/2]، ﴿وما أنتم بمعجزين في الأرض﴾ [الشورى/31]،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٧٦
ع ج ز لا تلثّوا بدار معجزة‏.‏ وطلبته فأعجز وعاجز إذا سبق فلم يدرك‏.‏ وإنه ليعاجز إلى ثقة‏.‏ وفلان يعاجز عن الحق إلى الباطل أي يميل إليه ويلتجيء‏.‏ وإنه لمعجوز‏:‏ مثمود وهو من عاجزته أي سابقته فجزته‏.‏ وولد فلان لعجزة‏:‏ بعدما كبر أبواه وهو العجزة ابن العجزة‏.‏ قال‏:‏ عجزة شيخين يسمّى معبداً ويقال‏:‏ هو عجزة أبيه وكبرة أبيه‏.‏ وبنو فلان يركبون أعجاز الإبل إذا كانوا أذلاء أتباعاً لغيرهم أو
رابط المدخل

ع ج ز لا تلثّوا بدار معجزة‏.‏ وطلبته فأعجز وعاجز إذا سبق فلم يدرك‏.‏ وإنه ليعاجز إلى ثقة‏.‏ وفلان يعاجز عن الحق إلى الباطل أي يميل إليه ويلتجيء‏.‏ وإنه لمعجوز‏:‏ مثمود وهو من عاجزته أي سابقته فجزته‏.‏ وولد فلان لعجزة‏:‏ بعدما كبر أبواه وهو العجزة ابن العجزة‏.‏ قال‏:‏ عجزة شيخين يسمّى معبداً ويقال‏:‏ هو عجزة أبيه وكبرة أبيه‏.‏ وبنو فلان يركبون أعجاز الإبل إذا كانوا أذلاء أتباعاً لغيرهم أو يلقون المشاقّ لأن عجز البعير مركب شاق وتعجزت البعير‏:‏ ركبت عجزه نحو‏:‏ تسنّمته وتذريّته‏.‏ ومن المستعار‏:‏ ثوب عاجز‏:‏ قصير‏.‏ ولا يسعني شيء ويعجز عنك‏.‏ وجاؤا بجيش تعجز الأرض عنه‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ فإن الأرض تعجز عن تميم وهم مثل المعبّدة الجراب وعجز فلان عن العمل إذا كبر‏.‏ وقال الأخطل‏:‏ وأطفأت عني نار نعمان بعدما أعد لأمر عاجز وتجرّدا أي لأمر شديد يعجز صاحبه أراد النعمان بن بشير الأنصاريّ‏.‏ ‏"‏ ولا تدبروا أعجاز الأمور ‏"‏‏.‏ وشرب فلان العجوز وهي الخمر المعتقة‏.‏

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٦٧٢
العَجْزُ: نقيض الحَزْم، عَجَز عن الأَمر يَعْجِزُ وعَجِزَ عَجْزاً فيهما؛ ورجل عَجِزٌ وعَجُزٌ: عاجِزٌ. ومَرَةٌ عاجِزٌ: عاجِزَةٌ عن الشيء؛ عن ابن الأَعرابي. وعَجَّز فلانٌ رَأْيَ فلان إِذا نسبه إِلى خلاف الحَزْم كأَنه نسبه إِلى العَجْز. ويقال: أَعْجَزْتُ فلاناً إِذا أَلفَيْتَه عاجِزاً. والمَعْجِزَةُ والمَعْجَزَة: العَجْزُ. قال سيبويه: هو المَعْجِزُ والمَعْجَزُ، بالكسر على النادر والفتح على القياس
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٢٤٤
* ع ج ز * * العَجُزُ * بضم الجيم مؤخر الشيء يذكر ويؤنث وهو للرجل والمرأة جميعا وجمعه * أعْجَازٌ * و * العَجِيزةُ * للمرأة خاصة و * العَجْزُ * الضعف وبابه ضرب و * مَعْجِزَاً * بفتح الجيم وكسرها و * مَعْجِزَةً * بفتح الجيم وكسرها وفي الحديث ﴿لا ثلثوا بدار معجزة﴾ أي لا تقيموا ببلدة تعجزون فيها عن الاكتساب والتعيش و * عَجَزَتِ * المرأة صارت * عَجُوزا * وبابه دخل وكذا * عَجَّزَتْ تَعْجيزا * و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٣٬٠٦٤
العجز، مثلثة، والعجز، كندس وكتف، خمس لغات، والضم لغتان في العجز، كندس، مثل عضد وعضد وعضد، بمعنى مؤخر الشيء أي آخره، يذكر ويؤنث، قال أبو خراش يصف عقابا: بهيما غير أن العجز منها تخال سراته لبنا حليبـا وقال الهيثمي: هي مؤنثة فقط. والعجز: ما بعد الظهر منه، وجميع تلك اللغات تذكر وتؤنث، ج أعجاز، لا يكسر على غير ذلك. وحكى اللحياني: إنها لعظيمة الأعجاز، كأنهم جعلوا
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٣٥٣
1 عَجڤزَ The primary signification of عَجْزٌ [an inf. n. of عَجَزَ] is The being, or becoming, behind, or behindhand, or backward, with respect to a thing; or holding back, hanging back, or abstaining, from it: and its happening at the latter, or last, part, or at the end, of an affair: and hence, in common conventional language, it has the signification shown by the explanation here next
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٠٥
عَجَزَ عَجَزَ U ( n. ac. عُجُوْز 27 ), a. Aged, grew old. b. I ( n. ac. عَجْز 1 , مَعْجَز 17 , مَعْجَزَة 17t , عُجُوْز 27 , عَجَزَاْن 36 ) [ 'An ], Was incapable of, unequal to, lacked strength for. عَجِزَ عَجِزَ A ( n. ac. عَجَز 4 ), a. see supra (b) . عَجَّزَ عَجَّزَ II , a. Aged, grew old. b. Considered, called weak. c. Weakened, enfeebled, rendered weak; incapacitated.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٦٬٢٨٩
عجز 2.BAB عَجَزَ - يَعْجِزُ - عَجُوْز - أَعْجَزَ - يًعْجِزُ - مُعْجِز - مُعْجِزِيْن - عَاجَزَ - يُعَاجِزُ - مُعَاجِز - مُعَاجِزِيْن عَجَزَ - يَعْجِزُ + الكائن + أن بفعل + شيئاً: يسعى للقيام بعمل، فلا يتمكن لنقص القدرات اللازمة لذلك لديه عَجُوْز: على وزن " فـَعول ": اسم فاعل مبالغة من " عَجَزَ - يَعْجِزُ ": من يحاول القيام بعمل ما فلا يتمكن من
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٤ (الإجمالي: ١٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أرض

    الآيات المشتركة: ٩ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  2. سعي

    الآيات المشتركة: ٣ · Sua’f el çatlamasıdır

  3. غبر

    الآيات المشتركة: ٢ · Ğubar, Toz demektir

  4. ولي

    الآيات المشتركة: ٥ · Veli arka demektir

  5. نخل

    الآيات المشتركة: ٢ · Hurma ağacıdır

  6. دون

    الآيات المشتركة: ٤ · Dane, inek yavrusuna denir

  7. ويل

    الآيات المشتركة: ٢ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  8. ألم

    الآيات المشتركة: ٢ · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  9. عذب

    الآيات المشتركة: ٤ · Su yosunudur

  10. حسب

    الآيات المشتركة: ٢ · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  11. نصر

    الآيات المشتركة: ٢ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  12. غير

    الآيات المشتركة: ٢ · Ğayr, Ğayr dışında demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٥)

  1. إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَآتٍ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ

    Aciz bırakanlar

  2. وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ

    Aciz bırakanlar

  3. قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ

    Aciz bırakanlar

  4. أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

    Aciz bırakanlar

  5. وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

    Aciz bırakanlar

  6. فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هَؤُلَاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

    Aciz bırakanlar

  7. وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

    Aciz bırakanlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعجز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerضعف, وهن, قصر, فوت
Zıt Kökقدر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin arka, dip veya kuyruk kısmı; geride kalıp yetişememek ve sona düşmek
Çekirdek Özet 2İlahi kudret ve iradenin karşısında insanın kaçamayışı, O'nu geçemeyişi ve hükümsüz kılamayışı
Çekirdek Özet 3Bir eylemi gerçekleştirecek güç ve imkânın tükenmesi, geri kalış ve yetersizlik durumu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel takatsizlik veya pasif güçsüzlük sanıp, iradi kaçış ve ilahi planı boşa çıkarma çabası boyutunu ıskalamak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عجHızlı ve gürültülü hareket, kabarma, toz kaldırma ve yönelme (عجب, عجف, عجل, عجم)زHareketi sınırlandırma, kesme ve arkada bırakma boyutu ekleyerek eylemin sonuna, arka tarafına veya yetişemeyip arkada kalışa odaklanmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılama, hedefe yönelme ve sınırları tecrübe etme
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükü yüklenme, mesafe katetme ve eylemde bulunma
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeHareketi durdurma, kesintiye uğratma ve sona erdirme
عجزGözün ve yük taşıma hareketinin kesilip geride kalmasıBir hedefe doğru ilerleyen gücün kesintiye uğrayarak arkada kalması, sona düşmesi ve taşınan yükün nihayete erdirilemeyişi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının veya nesnenin arka tarafı, kalça ve oturak kısmı; bir şeyin dip veya son bölümü. Buradan hareketle sürünün gerisinde kalmak, arkaya düşmek ve yürüyüşe güç yetirememek.
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ divanında ecelin kaçınılmazlığı ve ölümden kaçıp kurtulmanın imkânsızlığı bağlamında geçer: فذاك ولم يُعْجِزْ من الموتِ ربَّه
Erken Arapça kullanımİbnü'l-A‘râbî ve Zeccâc gibi erken dilcilerin aktardığı üzere, arkada kalmak, bir şeyi arkasından kovalayıp yetişememek ve yaşlı kadının doğurganlığının sona ermesi anlamlarında kullanılmıştır.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde عجز kökü, fiziksel olarak bir nesnenin arka, dip veya son kısmını ifade eden ilksel bir somut çekirdekten türemiştir. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle birebir aynı semantik alanı karşılayan yaygın bir fiil kökü bulunmamakla birlikte, kökün son harfinin sibilant karakteri ve boğaz harfiyle birleşimi, Batı Sami dillerinde geride kalma ve tutukluk bildiren ikincil formlarla fonetik paralellik gösterir. Arapçada kök çift yönlü bir gelişim izlemiştir: İlki bir canlının veya yapının arka ve alt bölümü (insan ve hayvanda kuyruk sokumu/kalça, hurma ağacında gövde/kök kısmı), ikincisi ise bu somut durumun eyleme aktarılmasıyla bir hedefin gerisinde kalmak, hızı veya gücü yetmeyip arkada kalmak ve dolayısıyla güç yetirememektir. Diğer Sami dillerinde acizlik ve zaaf kavramı daha çok zayıflık ve gevşeklik bildiren köklerle ifade edilirken, Arapça bu kökle geride kalış, öne geçemeyiş ve boşa çıkaramayış boyutunu merkeze almıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönArka taraf, kalça ve kütük dibi anlamından türemeSomut olarak cismin arka kısmı olan عَجُز sözcüğünden, zaman veya mesafece arkada kalmayı ifade eden fiil formu türetilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerinde geride kalma ve ağırlaşmaArapçadaki geniş semantik açılım diğer Sami kollarında sınırlı olup, kök en zengin kullanımını Arapçada korumuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda arka ve kuyruk tasvirleriÇeşitli Afro-Asyatik dillerde beden uzuvlarının arka kısımlarını niteleyen morfemlerle fonetik benzerlikler taşır.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عجزAnlamlıArkada kalmak, güç yetirememekBir işi yapmaktan geri kalmak, sonuna düşmek, yetersiz kalmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'da mühmel, Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez
جعزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'da mühmel; Kur'an'da geçmez
جزعAnlamlıKopmak, sabırsızlanmakBir şeyin ortadan ikiye kesilmesi, tahammülün tükenmesi ve feryat etmekOrtak sesler; sabrın tükenişi ve acziyetle tematik akraba; Kur'an'da geçer
زعجAnlamlıYerinden oynatmak, dürtmekBir şeyi yerinden sıçratmak, huzursuz edip hareket ettirmekKök olarak kullanımda; Kur'an'da geçmez
زجعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عجزMerkezGüç yetirememek, geride kalmakEylemin gerisinde kalıp hedefe ulaşamama ve başkasını geçememeYeteneğin veya hızın yetersizliği sebebiyle arkada kalmak
ضعفKomşuTakatsizlik, direnç azlığıYapısal veya bedensel kuvvetin eksikliği; cılızlıkİçsel güç ve metanetin azlığını ifade eder, geri kalma şartı taşımaz
وهنKomşuGevşeklik, çözülmeKemikte, iradede veya bağda meydana gelen kırılganlık ve gevşemeKuvvetin sarsılması ve dayanıklılığın kaybolması
قصرKomşuBoyutça yetmemek, kısa kalmakBir sınıra erişememek, eksik bırakmakİmkân varken yapmamayı veya mesafenin yetişmemesini kapsar
فوتKomşuKaçırmak, aranın açılmasıBir fırsatın veya hedefin elden çıkıp gitmesiHedefin öne geçip arayı açması sonucu ulaşılamaması
قدرZıtGüç yetirmek, ölçmekBir şeyi tam bir kudret, ölçü ve denetim altında tutabilmekVarlığa ve eyleme tam anlamıyla hükmetme yetkinliği

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعجزArkada kalmak, güç yetirememekBir işin gerisinde kalıp ona yetişememek ve onu engelleyememekKesin
LatinceImpotentia, defectusGüçsüzlük, eksiklikFiziksel iktidarsızlığı ve yetersizliği karşılar; arkada kalma ve kaçışı engelleme nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceInability, failure, baffleYetersizlik, geride kalış, boşa çıkarmaHem failin güçsüzlüğünü hem de mu'ciz formunda başkasının planını boşa çıkarmayı kısmen karşılar.Güçlü
AlmancaUnvermögen, OhnmachtGüç yetirememe, iktidarsızlıkGenel yetersizliği ifade eder; Kur'an'daki ilahi kudret karşısında kaçamama boyutunu tam vermez.Güçlü
FransızcaIncapacité, impuissanceYetersizlik, çaresizlikHukuki ve bedensel yetersizliği anlatır; yarışta geride kalıp alt edilme nüansı eksiktir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُعْجِزِينَ / مُعْجِزِيKaçıp kurtulamayanlar, ilahi hesabı boşa çıkaramayanlarİnkârcıların yeryüzünde Allah'ın azabından ve hükmünden kaçamayacaklarını bildiren bağlam (En'âm 6:134, Tevbe 9:2, Nûr 24:57)
مُعَاجِزِينَYarışarak boşa çıkarmaya çalışanlarAyetleri etkisiz kılmak ve hükümsüz bırakmak için yarışanların durumu (Hac 22:51, Sebe 34:5, Sebe 34:38)
أَعْجَازُKökünden sökülmüş gövdeler, dip kısımlarHelak edilen Âd kavminin devrilmiş hurma kütüklerine benzetildiği bağlam (Kamer 54:20, Hâkka 69:7)
عَجُوزٌ / عَجُوزًاDoğurganlığı ve gençliği geride kalmış yaşlı kadınHz. İbrâhim'in eşi veya Hz. Lût'un kavminde geride kalan eşi için kullanılan bağlam (Hûd 11:72, Sâffât 37:135, Zâriyât 51:29)
أَعَجَزْتُGüç yetiremedim mi, geride mi kaldım?Âdem'in oğlunun bir karga kadar bile olamadığını itiraf ettiği pişmanlık bağlamı (Mâide 5:31)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve kudret bahsiİnsanların benzerini getirmekten aciz kaldığı harikulade olay (mu'cize) ve kulun kudreti karşısında acziyetiBeşer gücünün sınırına ulaşıp ilahi kudret karşısında boyun eğişi
FıkıhEhliyet, borç ve mükellefiyetBorçlunun ödeme aczi, ibadeti yerine getirmede fiziksel acizlik ve hac/cihad mükellefiyetinin düşmesiHukuki edimi ifa etme imkânının fiilen veya maddeten ortadan kalkması
Tefsirİnkârcıların akıbeti ve yaratılış ayetleriİnkârcıların Allah'ı aciz bırakamayacağı ve ayetleri geçersiz kılma (muâcizîn) çabalarının niteliğiİlahi takdirin önünden kaçılamayacağı ve O'nun iradesinin önüne geçilemeyeceği
HadisAhlak, tevekkül ve kaderHz. Peygamber'in tembellik ve acizlikten Allah'a sığınması; kader karşısında azim ile acz karşıtlığıÇaba göstermeyi terk ederek gevşemek ve gerekli tedbiri almayıp geride kalmak

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukMutlak acziyet bilinciİnsana haddini bildirmeKulun yaratıcı karşısında bağımsız bir güç iddiasında bulunamayacağını kavratır.Kesin
İlmiBilgi ve epistemolojiKavrayış sınırıAraştırmayı diri tutmaAklın mutlak hakikati kuşatamayacağını fark ederek metodik tevazua ulaşmasıdır.Güçlü
SiyasiOtorite ve adaletKaçınılmaz hesapHukukun üstünlüğünü kurmaHiçbir zorbanın veya suçlunun adaletin takibinden kaçıp kurtulamayacağını gösterir.Kesin
İktisadiÜretim ve borçlanmaİflas ve ifa imkânsızlığıHukuki koruma sağlamaBorcunu ödemekten aciz kalan kimseye mühlet tanınması veya yardım edilmesi ilkesidir.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve asimptotik sınırBir sistemin iş yapabilme kapasitesinin tükenmesi veya bir eğrinin sınır değere asla erişemeyip geride kalması durumudur.Güçlü
Beşeri bilimlerYetersizlik ve yabancılaşmaBireyin veya toplumsal yapıların hedeflenen amaçları gerçekleştirecek kurumsal ve psikolojik kaynakları tükettiğinde yaşadığı gerileme durumudur.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca fiziksel yaşlılık veya bedensel takatsizlik gibi edilgen bir zaafa indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamBir amaca erişememek, bir hesabı bozmaya çalışıp geride kalmak, yarışta geçilmek ve ilahi takdirin denetiminden kaçamamak.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde geçen inkârcıların vasıflarının pasif bir çaresizlik sanılması; oysa onların ayetleri boşa çıkarmak için aktif bir mücadele (muâceze) içinde olduklarının ve sonuçta hezimete uğradıklarının gözden kaçırılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın ilahi kudret karşısındaki konumunu netleştirir; hiçbir varlığın Allah'ın iradesini atlatamayacağını ve O'nun tasarrufunun gerisine düşmeye mahkûm olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların meydan okumalarını ve cezadan kaçma teşebbüslerini reddeden tehdit ayetlerinde; helak tasvirlerinde ve peygamberlik delillerinin tartışıldığı bağlamlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahkârların veya zalimlerin ilahi adaletten kaçıp kurtulabileceği ya da ilahi sistemi etkisiz kılabileceği zannını kökten çürütür.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir şeyin arka, dip veya son kısmı; mesafece veya zaman bakımından geride kalmak.
  • Soyut anlamBir hedefe ulaşacak gücün tükenmesi, öndekini geçememek ve onun tasarrufunu hükümsüz kılamamak.
  • Sistematik karşılıkİlahi mutlak kudret karşısında beşeri iradenin kaçış veya engelleme imkânının kesin olarak sıfırlanması.
  • LaTeX modeliA(x)=lim⁡t→∞(vx(t)vG(t))=0  ⟺  ∀x,  PG>Px
  • LaTeX açıklaması

Modelde x yaratılmış bir varlığı veya beşeri iddiayı, G ise ilahi mutlak kudreti temsil eder. vx(t) insanın kaçma, engelleme veya boşa çıkarma hızını; vG(t) ise ilahi irade ve hükmün kuşatma hızını simgeler. Zaman parametresi t sonsuza giderken insanın hızının ilahi hıza oranı sıfıra yaklaşır; bu durum A(x) acziyet fonksiyonunun kesin sonucudur. Denklemin sağ tarafındaki PG>Px ifadesi, ilahi gücün her durumda beşeri güçten mutlak olarak üstün olduğunu ve bu nedenle insanın ilahi iradeyi asla aciz bırakamayacağını gösterir.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع