عن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-نالصيغ: ١٦ · الجذور المجاورة: ٣٦٧ · الآيات: ٤٢٢ · السور: ٧٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».غفلعَنْهَاعَنْهُمْعَنَّاغنيعنصددنهيعَنْعفوعرضكشف

الجذرالصيغ ١٦الآيات ٤٢٢السور ٧٨المجاورة ٣٦٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عن

ع - ن

جذر
  • الورود: ٤٦٥
  • الآيات: ٤٢٢
  • الصيغ: ١٦
  • المعاجم: ٤

معناه في القرآن: -den

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٤)

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٨٩٦
باب العين والنون عن ، نع : مستعملان عن : أخبرني المنذري عن أبي العباس عن سلمة عن الفراء أنه قال : العَنّة والعُنّة : الاعتراض بالفضول . قال : وشاركه شِركة عنان ، أي في شيءٍ عنّ لهما ، أي عرض . الحرانيّ عن ابن السكيت : يقال شاركه شِركة عنان ، وذلك إذا اشتركا في مالٍ معلوم وبانَ كلُّ واحدٍ منهما بسائر ماله دونَ صاحبه ، وكأنّ أصله أنَّه عنّ لهما شيءٌ فاشتركا فيه ، أي عَرَض . قال : وشاركه شِركة
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٬٢٣٩
(باب العين وما بعدها في المضاعف والمطابق والأصم) (عن) العين والنون أصلان، أحدهما يدلُّ على ظهورِ الشيء وإعراضه، والآخر يدلُّ على الحَبْس. فالأوّل قول العرب: عَنَّ لنا كذا يَعِنّ عُنُونا، إذا ظهر أمامك. قال: فَعَنَّ لنا سِربٌ كأنّ نعاجَه*** عذارى دَُوَارٍ في مُلاءٍ مُذَيَّلِ([1]) قال ابن الأعرابيّ: العَنان: ما عَنَّ لك من شيء. قال الخليل: عَنان السَّماء: ما عَنَّ لك منها إذا نظرتَ إليها. فأمّا
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٤١٬١٨٩
عَنَّ 1 عَنَّ ذ , aor. عَنِ٣َ (S, Mgh, Msb, K) and عَنُ٣َ , (S, Msb, K,) the former accord. to some relaters, and the latter accord. to others, occurring in a verse of a Hudhalee, (TA,) inf. n. عَنَنٌ (S, Msb, K) and عَنٌّ (Msb, K) and عُنُونٌ, the first of which is also [or is properly] a simple subst., (K, [and such, in one sense, it is said to be in the Msb, as will be shown in what follows,])
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٩٩
عَنْ عَنْ a. From. b. For. c. After. d. About, of. e. Of, to. f. On. g. With; at, to, unto. ذَهَبَ عَنَّا ذَهَبَ عَنَّا a. He went away from us, he left us. سَافَر عَن البَلَد سَافَر عَن البَلَد a. He journeyed from the country. دَافَعَ عَنْهُ دَافَعَ عَنْهُ a. He repelled from him: he defended him. حَدَّثَ عَن فَلَان حَدَّثَ عَن فَلَان a. He related what he had heard
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٦٧ (الإجمالي: ٧٥٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. صدد

    الآيات المشتركة: ٣٦ · Alıkoyarlar

  2. نهي

    الآيات المشتركة: ٣٣ · Nihayet, son demektir

  3. غفل

    الآيات المشتركة: ٢٤ · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

  4. عرض

    الآيات المشتركة: ٣٣ · Ön dişler demektir

  5. غني

    الآيات المشتركة: ٣٢ · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  6. سبل

    الآيات المشتركة: ٤٨ · Biribirini kesen yoldur

  7. عفو

    الآيات المشتركة: ٢١ · Affetti

  8. سأل

    الآيات المشتركة: ٣٣ · “Sehl” ova demektir

  9. أله

    الآيات المشتركة: ١٩١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. ضلل

    الآيات المشتركة: ٣٧ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  11. كون

    الآيات المشتركة: ١٣٠ · Kevn, tepe demektir

  12. كشف

    الآيات المشتركة: ١١ · Açık baş demektir

الآيات التي ورد فيها(٤٢٢)

عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٤٢٢؛ ضيّق النطاق من شريط السور.

  1. وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    -den

  2. إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ

    -den

  3. وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    -den

  4. وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

    -den

  5. سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    -den

  6. … الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ …

    -den

  7. … أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ …

    -den

  8. … يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي …

    -den

  9. … بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ …

    -den

  10. قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    -den

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعن
YapıEdat / İşlev sözü (iki harfli cer harfi)
Özel Durumİki harfli asli edat, sülâsî fiil kökü türetimi yoktur
Bağlamsal Yakın Köklerمن, على, إلى
Zıt Kökإلى
Çekirdek Özet 1Bir şeyden uzaklaşma, ayrılma, bir sınırı aşma ve ötesine geçme (mücâvezet)
Çekirdek Özet 2Sorumluluğun, yükümlülüğün, sapmanın veya ilahi lütfun bir özneden diğerine aktarılması ve uzaklaştırılması
Çekirdek Özet 3Bir durumun, hükmün ya da nesnenin mevcut mahallini terk ederek bağımsızlaşması veya yerini başka bir duruma bırakması
Kritik Hata RiskiEdatın ayrılma ve aşma (mücâvezet) işlevinin mekanik bir çıkış bildiren من edatıyla ya da bulunma bildiren في ile karıştırılarak aktarım ve aşım nüansının kaybolması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عنKarşıya çıkma, belirme, bir sınır oluşturma ve bu sınırdan öteye geçip uzaklaşmaVeri bulunamadıİki harfli asli bir cer harfi olduğundan üçüncü harf eklenmesi söz konusu değildir; bünyesindeki iki harf doğrudan mücâvezet (aşma ve uzaklaşma) işlevini kurar

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, odak noktası, bilme, ortaya çıkmaBir odağın, kaynağın veya görünür bir merkezin belirlenmesi
نBalık, tohum; süreklilik, hareket, akış, ayrılmaOdaktan dışarıya doğru sürekli bir yöneliş, akış ve ayrılma hareketi
عنOdaktan dışarıya doğru akış ve ayrılmaKaynak teşkil eden merkezden hareketle bir mesafenin katedilmesi, engelin veya sınırın aşılarak öteye geçilmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir sınırın veya nesnenin aşılıp geride bırakılması; bir hedeften sapma, atılan okun hedefin uzağına düşmesi veya bir bineğin rotasından yana meyletmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays b. Hucr bir beyitte kökün beliriş ve önleme çıkış anlamını şu şekilde kullanır: فَعَنَّ لنا سِربٌ كأنّ نعاجَه / عذارى دَُوَارٍ في مُلاءٍ مُذَيَّلِ
Erken Arapça kullanımOkun hedeften sapıp öteye geçmesini anlatan رميتُ عن القوس deyimi ve kişinin bir şeyden yüz çevirip başka bir yöne kaymasını bildiren رغبتُ عنه ifadesi

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça عن edatı, Sami diller ailesinde yönelme, ayrılma ve konumsal ilişki bildiren edat katmanıyla yakından irtibatlıdır. İbranice ve Aramice/Süryanicede doğrudan ayn-nun dizilişiyle müstakil bir edat formu yaygın olmamakla birlikte, kök arkaik düzeyde Arapçadaki عنن (belirme, karşıya çıkma, sınır oluşturma) matrisiyle semantik temas halindedir. Erken Semitik morfolojide edatların bir kısmı bedensel ve mekânsal isimlerden gramatikleşerek edatlaşmıştır. عن edatının ilksel semantiği, bir nesnenin veya varlığın ön düzlemde belirip ardından o düzlemi aşması, arkada bırakılması ve o noktadan öteye geçilmesidir. Arapçada bu yapı, başlangıç noktası bildiren من edatından ayrılarak, odaklanan merkezden uzağa gitme ve sınırı aşma (mücâvezet) işlevine özelleşmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Brockelmann, Lipiński.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعن harf-i cerri ve ilişkili عنن köküBir şeyin öne çıkması, belirmesi ve oradan hareketle ötesine geçilip uzaklaşılması işlevinden gramatikleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Güney Sami edat sistemleriMekânsal sınırlardan uzaklaşma ve konumsal aşım bildiren edatlaşma süreçleriyle yapısal paralellik taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelme-uzaklaşma morfemleriVeri bulunamadıVeri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Semitic Comparative Grammar (Brockelmann).

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عنAnlamlıMücâvezet ve aşmaBir şeyden uzaklaşma, ötesine geçme, yüz çevirme veya bedel olmaHedef kök; Kur'an'da 465 kez geçer
نعAnlamlıYumuşaklık ve iniltiKlasik sözlüklerde zayıf ve gevşek olma, inleme veya ses çıkarma anlamında kullanılmıştırKur'an'da geçmez; ters permütasyon (müstamel)

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عنMerkezUzaklaşma ve aşmaBir nesneden, durumdan veya özneden öteye geçerek ayrılmayı ve bağı koparmayı bildirirBaşlangıç noktasına değil, aradaki mesafenin açılmasına ve aşılmasına odaklanır
منKomşuBaşlangıç ve çıkışBir hareketin ilk başladığı sınırı ve mekânı gösterirOdağı ayrılmanın ötesine değil, çıkışın gerçekleştiği ilk noktaya (ibtidâ-i gâye) yöneliktir
علىKomşuÜstünlük ve istilâBir şeyin üzerinde bulunmayı, hâkimiyeti ve baskıyı bildirirBazen عن edatının yerine mecazen geçse de aslen yükseklik ve kapsama eksenindedir
إلىKomşuVarış ve yönelişBir sürecin veya yönelişin nihai bitiş sınırını gösterirYönelme ve yaklaşma hareketinin hedefini tayin eder
إلىZıtBitiş ve ulaşmaBir sınıra yaklaşmayı ve oraya varmayı ifade ederعن edatının uzaklaşma ve aşma yönünün tam tersi olarak hedefe kavuşmayı bildirir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعنAyrılma, ötesine geçmeBir sınırdan veya durumdan uzaklaşarak başka bir konuma geçişKesin
Latincede, ab, ex-den, hakkında, uzağındaBir kaynaktan uzaklaşmayı ve ayrılmayı karşılar; mücâvezet nüansını kısmen taşırGüçlü
İngilizcefrom, away from, off, about-den, uzağa, hakkındaAyrılma ve konu edinme anlamlarını verir; soyut aşım dinamizmini tam yansıtmazKesin
Almancavon, ab, weg von, über-den, uzağında, üzerineÇıkış noktasını ve uzaklaşmayı ifade eder; bedel ve aktarım anlamlarını bağlama göre üstlenirGüçlü
Fransızcade, loin de, au sujet de-den, uzağında, dairÇıkış ve mesafe koyma anlamlarını karşılar; ontolojik kopuş tonu eksik kalabilirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mücâvezet (Aşma ve uzaklaşma)Bir durumun, eylemin veya yükün özneden uzaklaşmasıSorumluluğun veya azabın bir kimseden kaldırılmasını anlatan ayetler; Bakara 2:48, Duhân 44:12
İ’râz ve gaflet (Yüz çevirme)Bir hakikatten, delilden veya ibadetten kopuş ve ilgisizlikKalbin veya amelin haktan yüz çevirmesini belirten bağlamlar; Enbiyâ 21:1, Mâûn 107:5
İsti’lâ (على anlamında)Cimrilik veya haksızlığın kişinin kendi aleyhine dönmesiKişinin işlediği olumsuz fiilin bumerang etkisiyle kendisine yönelmesi; Muhammed 47:38
Bedel ve ivaz (Yerine geçme)Bir canın diğer bir can yerine kefil olamaması veya karşılık verememesiAhiret hesaplaşmasında bir kimsenin diğeri namına ödeme yapamayacağını bildiren ayetler; Bakara 2:48, Bakara 2:123
Sebep ve ta’lîl (Gerekçe olma)Bir eylemin arkasındaki itici saik veya dayanakHevadan konuşmama veya delilsiz karar vermeme bağlamları; Necm 53:3, Hûd 11:53
Tenzih ve tecrid (Yüceltme)Allah Teâlâ'nın müşriklerin isnatlarından berî ve yüce tutulmasıTevhid bağlamında noksan sıfatların ve ortakların nefyedildiği ayetler; Yûnus 10:18, Haşr 59:23

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzih, tebrie ve ilahi sıfatlarYüce Allah'ın yaratılmışların nitelemelerinden münezzeh kılınması bağlamındaki cümlenin tahliliMutlak arınma, ayrışma ve eksikliklerden beri kılınma
Fıkıhİbâha, ıskat ve vekâletBir kimseden yükümlülüğün düşmesi veya bir fiilin başkası adına (ivaz/bedel olarak) icra edilmesiSorumluluğun zimmetten ayrılması ve başkasına intikali
TefsirHarf-i cerlerin te’vîli ve tazminBir fiilin عن ile kullanılarak gizli bir yüz çevirme veya uzaklaşma manası kazanması prensibiAyetlerdeki kelimelerin mücâvezet boyutuyla anlam genişlemesi
HadisRivayet tariklerinin nakliRaviler arasındaki isnad zincirinde bilginin aktarımının lafzı ile kurulmasıBilginin kaynaktan kopmadan nakledilerek sonraki kuşağa taşınması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTenzih ve kulluk sorumluluğuBeraat ve arınmaİnsanın günahtan, ilahi zatın ise şirkten berî tutulmasıKötülüğün ve bâtılın bünyeden uzaklaştırılıp safiyetin korunmasını sağlarKesin
İlmiMetodoloji ve rivayet zinciriİsnad ve kaynak bağıBilginin ilk muhataptan kesintisiz ve güvenli biçimde intikaliBir önermenin hangi yetkin kaynaktan tevarüs edildiğini belirlerGüçlü
SiyasiMesuliyet ve temsilAyrışma ve yetki devriYöneticinin keyfi iradeden veya haksız fiilden el çekmesiOtoritenin şahsi hevalardan sıyrılarak meşru ilkelere bağlanmasını temin ederMuhtemel
İktisadiTazminat ve borçtan kurtulmaİbra ve bedelMali yükümlülüğün bir şahsın üzerinden kalkarak ifa edilmesiZimmetin borçtan arındırılması ve tarafların haklarının tefrik edilmesi sürecini kurarGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSapma açısı ve vektörel ıraksama (divergence)Bir hareketlinin belirlenmiş bir eksenden veya referans noktasından mesafe katederek uzaklaşması ve ayrılması dinamiğiGüçlü
Beşeri bilimlerYabancılaşma ve rasyonel ayrışmaBireyin veya grubun yerleşik normlardan, görevlerden ya da kurumsal merkezden zihnen ve amelen koparak bağımsızlaşmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatın yalnızca Türkçedeki standart «-den/-dan» çıkış eki gibi algılanarak pasif bir mekân ayrılığına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamBir sınırı aşma, yüz çevirme, bir şeyin yerini tutma (ivaz), tenzih etme ve sorumluluk aktarma gibi çok katmanlı ontolojik ve ahlaki ilişkileri kapsaması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖrneğin ayetlerdeki hakikatten yüz çevirme veya azabın kaldırılması ifadelerinin sadece zamansal ya da mekânsal bir kalkış zannedilmesi ve aradaki iradi kopuşun gözden kaçırılması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem teolojik tenzih dilini hem de ahlaki tutumları (yüz çevirme, arınma, mesuliyetten kurtulma) inşa eden temel işlev sözlerinden biri olmasıdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şirkten tenzih ayetlerinde, ahiretteki şefaat ve bedel kabul edilmeyeceğini bildiren uyarılarda ve münafıkların hakikatten sapmasını niteleyen bağlamlarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Amellerin veya cezaların şahsilik ilkesini netleştirerek kimsenin başkası yerine ceza çekemeyeceğini ve lafzi tercümelerin getirdiği mekanik ayrılma yanılgısını düzeltir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir sınırdan veya nesneden uzağa yönelerek engeli aşmak, mesafeyi açmak ve hedefin ötesine geçmek.
  • Soyut anlamBir öznenin mevcudiyetinden yükün, bağın veya ilginin kesilerek başka bir alana intikal etmesi; yüz çevirme, tenzih ve bedel oluşturma.
  • Sistematik karşılıkDin, bilgi ve ahlak düzeninde bir odağın sınırlarını koruyarak yabancı unsurları sistem dışına iten koruyucu ve ayrıştırıcı operatör.
  • LaTeX modelif(x,y)=x→Δyo¨yle kid(x,y)>0∧x∩y=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde x kaynak durumu veya özneyi, y uzaklaşılan hedefi veya durumu, Δ mücâvezet (aşma ve öteye geçme) operatörünü temsil eder; d(x,y)>0 aradaki mesafenin ve kopuşun pozitif varlığını, x∩y=∅ ise ayrışmanın tam olduğunu ve iki durumun birbirinin sınırını ihlal etmediğini simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع