بلو
ب - ل - و
KÖK- 59 geçiş
- 56 ayet
- 30 sîga
- 7 sözlük
Biley taşı. Sürterek keskinleştirmek için kullanılan taş, bilevi taşı. İnsanları olgunlaştırmak için sıkıntılara uğratmaya “bela” denir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بلو/ي
Notlarım
Sözlükler(7)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Biley taşı. Sürterek keskinleştirmek için kullanılan taş, bilevi taşı. İnsanları olgunlaştırmak için sıkıntılara uğratmaya “bela” denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.981 harfباب اللام والباء و و أ ي ء معهما
ل و ب، و ل ب، ب و ل، و ب ل، ب ل و، ب ل ي، ي ل ب، ل ب ي، ل ب أ، أ ل ب، ب أ ل مستعملات
لوب:
اللُّوبُ واللُّوابُ: العَطَش، وقد لابَ يَلُوبُ، والواحد: لائب، والجميع لوبٌ ولوائب. يقال: إبل لُوبٌ، ونخل نوائب، قال: حتّى إذا ما حان من لُوابها وقال: وحالَفَها في بَيْتِ لُوبٍ عوامل ويُروى: في بيت نوب أي: عظام سود طوال.
واللاّبة: الحَرَّة السّوداء، والعدد: لابات، والجميع:
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.894 harfMadde başı: بلو/ي(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي)
(بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ.
فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها.
قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.246 harfب ل و
بلوتـه فكـان خيـر مبلـو وتقـول: اللهـم لا تبلنـا إلا بالـذي هـو أحسـن.
وقـد بلـي بكـذا وابتلـي بـه.
وبلي بليت وفقدان الحبيب بلية وكم من كريـم يبتلـى ثـم يصبـر وأصابته بلوى.
ونزلت بلاء على الكفار.
وفـي الحديـث: " أعـوذ بالله من جهد البلاء إلا بلاء فيه علاء " أي علو منزلة عند الله.
وهما يتباريان ويتباليان أي يتخابران.
ومنه قولهم: لا أباليه: أي لا أخابره لقلة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.405 harfبَلَاهُ
1 بَلَاهُ بل بلا بلاه بلاة بلى لاهي , (T, S, Mgh, Msb,) aor. بَلُوَ , (T, Msb,) inf. n. بَلَآءٌ, (S,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَلْوٌ, (T, Msb,) He (God) tried, proved, or tested, him, (T, S, Msb,) بِخَيْرٍ [by, or with, good], or بِشَّرٍ [by, or with, evil]; (Msb;) for God tries his servant (يَبْلُوهُ) by, or with, a benefit, to test his thankfulness; and by, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR675 harfبَلَا
بَلَا U ( n. ac. بَلْو 1 , بَلَآء [ 22A ] ),
a. Tried, tested, essayed.
b. Grieved afflicted.
بَاْلَوَ
بَاْلَوَ III
a. [ acc. or Bi ], Cared for, heeded, paid attention to.
أَبْلَوَ
أَبْلَوَ IV ,
a. Inflicted upon.
b. Swore, put upon his oath ( another ).
اِبْتَلَوَ
اِبْتَلَوَ VIII ,
a. see I (b) .
b. Was tried, tested.
c. Enquired about.
بَلْوَى
بَلْوَى 1ya , بِلْو 2 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok51.666 harfبلو
بَلا - يَبْلُو - بَلاء - ابْتَلى - يَبْتَلِي - مُبْتَلِي - مُبْتَلِيْن
بَلا - يَبْلُوْ + كائن + شيئاً: جربه وامتحنه واختبره وفحصه بتعريضه لشدة وجهد: يضع منظومة عمل معينة في وضع تشغيل اختباري عادي، ليتأكد من أن نتائج العمل مطابقة للمتوقع من النظام الموضوع، وقد يكون الاختبار لوظيفة محددة في كل مرة، من وظائف النظام .
بَلا - يَبْلُوْ + كائن
بلو بَلا - يَبْلُو - بَلاء - ابْتَلى - يَبْتَلِي - مُبْتَلِي - مُبْتَلِيْن بَلا - يَبْلُوْ + كائن + شيئاً: جربه وامتحنه واختبره وفحصه بتعريضه لشدة وجهد: يضع منظومة عمل معينة في وضع تشغيل اختباري عادي، ليتأكد من أن نتائج العمل مطابقة للمتوقع من النظام الموضوع، وقد يكون الاختبار لوظيفة محددة في كل مرة، من وظائف النظام . بَلا - يَبْلُوْ + كائن + كائناً أو شيئاً + ما كان منه: يختبر ويتفحص ويمتحن نتائج عمل سابقة ﴿يوم تبلى السرائر﴾ ﴿هنالك تبلو كل نفس ما أسلفت﴾ بَلا - يَبْلُوْ + كائن + كائناً + في أمر أو شيء: يختبره في أمر أو شيء: يكون الأمر أو الشيء هو موضوع الاختبار ومجاله ﴿ولكن ليبلوكم في ما آتاكم﴾ ﴿لتبلون في أموالكم وأنفسكم﴾ بَلا - يَبْلُوْ + كائن + كائنين أو أكثر + حتى يعلم شيئاً ﴿ولنبلونكم حتى نعلم المجاهدين منكم والصابرين﴾ ﴿ياأيها الذين آمنوا ليبلونكم الله بشيء من الصيد تناله أيديكم ورماحكم ليعلم الله من يخافه بالغيب﴾ بَلا - يَبْلُوْ + كائن + كائنين أو أكثر + أيهم أحسن فعلاً ﴿ليبلوكم أيكم أحسن عملا﴾ بَلا - يَبْلُوْ + كائن + كائناً + بـِ أمر أو شيء: يختبره باستعمال واصطحاب الشيء: يكون الشيء وسيلة مساعدة لاختبار وظيفة معينة عند الكائن ﴿ولنبلونكم بشيء من الخوف والجوع ونقص من الأموال والأنفس والثمرات﴾ ﴿ولكن ليبلو بعضكم ببعض﴾ بَلا - يَبْلُوْ + كائن + كائنين أو أكثر + من شيء أو أمر: يختبرهم باستعمال بعض أو شيء من هذا الشيء ﴿وليبلي المؤمنين منه بلاء حسنا﴾ بَلاء: على وزن " فـَعال": أصلها " بلاا" اسم فعل مبالغة من " بَلا - يَبْلُوْ ": الاختبار الدقيق المتقن: عملية تشغيل منظومة العمل في وضع اختباري محكم ودقيق ابْتَلى - يَبْتَلِي: على وزن" افتعل" من " بَلا - يَبْلُوْ ": جهد أن " يَبْلُوْ " بإرادة ذاتية: طلب وجهد أن يضع منظومة عمل معينة في وضع تشغيل اختباري شاق ومبالغ به، ليتأكد من أن نتائج العمل مطابقة للتوقع من النظام الموضوع في كل الظروف، وقد يكون الاختبار لوظيفة محددة في كل مرة، من وظائف النظام. مُبْتَلِي: اسم فاعل من " ابْتَلَى - يَبْتَلِي " مُبْتَلِيْن: جمع " مُبْتَلِي" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تعريض كائن أو شيء لشدة وجهد لاختباره وفحصه واستخلاص الجيد وفرزه وتصنيفه "، وهي: فَتَنَ - يَفْتِنُ، بَلا - يَبْلوْ، مَحَصَ - يَمْحَصُ، مَحَنَ - يَمْحُنً، كَالَ - يَكِيْلُ، وَزَنَ - يَزِنُ تفرق لفظاً: بَلا - يَبْلُوْ + كائن + شيئاً: جربه وامتحنه واختبره وفحصه: يضع منظومة عمل معينة في وضع تشغيل اختباري عادي، ليتأكد من أن نتائج العمل مطابقة للمتوقع من النظام الموضوع بَالَ - يَبِيْلُ + شيء أوأمر + لـِ كائن: يستوعبه وينشغل به: ينتبه له ويخطر على باله: يدخل إلى ساحة وعيه وتفكيره وتركيز ذهنه واهتمامه بَليَ - يَبْلى + الكائن أو الشيء: يهترىء ويتهلهل ويضعف نفعه وفعله بلا - يبلو + كائن + كائناً أو شيئاً + ما كان منه السرائر ﴿يوم تبلى السرائر (9)﴾ الطارق ﴿هنالك تبلو كل نفس ما أسلفت وردوا إلى الله مولاهم الحق وضل عنهم ما كانوا يفترون(30)﴾ يونس بلا - يبلو + كائن + كائناً + في أمر أو شيء ليبلوكم في ما آتاكم﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكمفاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة ﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم(165)﴾ الأنعام ﴿لتبلون في أموالكم وأنفسكم ولتسمعن من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم ومن الذين أشركوا أذى كثيرا وإن تصبرواوتتقوا فإن ذلك من عزم الأمور(186)﴾ آل عمران بلا - يبلو + كائن + كائنين أو أكثر + حتى يعلم شيئاً ولنبلونكم حتى نعلم المجاهدين منكم والصابرين﴿ولنبلونكم حتى نعلم المجاهدين منكم والصابرين ونبلو أخباركم (31)﴾ محمد بلا - يبلو + كائن + كائنين أو أكثر + أيهم أحسن فعلاً ليبلوكم أيكم أحسن عملا﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام وكان عرشه على الماء ليبلوكم أيكم أحسن عملا ولئن قلت إنكم مبعوثون من بعد الموت ليقولن الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ هود ﴿الذي خلق الموت والحياة ليبلوكم أيكم أحسن عملا وهو العزيز الغفور(2)﴾ الملك ﴿إنا جعلنا ما على الأرض زينة لها لنبلوهم أيهم أحسن عملا (7)﴾ الكهف أأشكر أم أكفر ﴿قال الذي عنده علم من الكتاب أنا آتيك به قبل أن يرتد إليك طرفك فلما رآه مستقرا عنده قال هذا من فضل ربي ليبلوني أأشكر أم أكفر ومن شكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن ربي غني كريم(40)﴾ النمل ﴿إنا بلوناهم كما بلونا أصحاب الجنة إذ أقسموا ليصرمنها مصبحين (17)﴾ القلم بلا - يبلو + كائن + كائناً + بـِ أمر أو شيء ولنبلونكم بشيء من الخوف﴿ولنبلونكم بشيء من الخوف والجوع ونقص من الأموال والأنفس والثمرات وبشر الصابرين (155)﴾ البقرة ﴿فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق فإما منا بعد وإما فداء حتى تضع الحرب أوزارها ذلك ولو يشاء الله لانتصر منهم ولكن ليبلو بعضكم ببعض والذين قتلوا في سبيل الله فلن يضل أعمالهم(4)﴾ محمد ليعلم الله من يخافه بالغيب ﴿ياأيها الذين آمنوا ليبلونكم الله بشيء من الصيد تناله أيديكم ورماحكم ليعلم الله من يخافه بالغيب فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(94)﴾ المائدة ﴿واسألهم عن القرية التي كانت حاضرة البحر إذ يعدون في السبت إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا ويوم لا يسبتون لا تأتيهم كذلك نبلوهم بما كانوا يفسقون (163)﴾ الأعراف وبلوناهم بالحسنات والسيئات بالشر والخير ﴿وقطعناهم في الأرض أمما منهم الصالحون ومنهم دون ذلك وبلوناهم بالحسنات والسيئات لعلهم يرجعون( 168)﴾ الأعراف ﴿كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)﴾ الأنبياء ﴿ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا تتخذون أيمانكم دخلا بينكم أن تكون أمة هي أربى من أمة إنما يبلوكم الله به وليبينن لكم يوم القيامة ما كنتم فيه تختلفون(92)﴾ النحل بلا - يبلو + كائن + كائنين أو أكثر + من شيء أو أمر وليبلي المؤمنين﴿فلم تقتلوهم ولكن الله قتلهم وما رميت إذ رميت ولكن الله رمى وليبلي المؤمنين منه بلاء حسنا إن الله سميع عليم(17)﴾ الأنفال بلاء بلاء من ربكم عظيم﴿وإذ نجيناكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب يذبحون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم (49)﴾ البقرة ﴿وإذ أنجيناكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب يقتلون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم (141)﴾ الأعراف ﴿وإذ قال موسى لقومه اذكروا نعمة الله عليكم إذ أنجاكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب ويذبحون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم (6)﴾ إبراهيم البلاء المبين ﴿إن هذا لهو البلاء المبين (106)﴾ الصافات ﴿وآتيناهم من الآيات ما فيه بلاء مبين (33)﴾ الدخان بلاء حسنا { فلم تقتلوهم ولكن الله قتلهم
Sîgalar(30)
- بَلَىHayır(فَعَلَ)×22
- بَلَاءٌDenemek(فَعَالٌ)×4
- لِيَبْلُوَكُمْSizi denemesi için(لِيَفْعُلَكُمْ)×4
- ابْتَلَاهُOnu sınadı(افْتَعَلَهُ)×2
- وَلَنَبْلُوَنَّكُمْKesinlikle sizi deneyeceğiz+1 anlam(وَلَنَفْعُلَنَّكُمْ)×2
- ابْتَلَىSınadı(افْتَعَلَ)×1
- ابْتُلِيَSınandı(افْتُعِلَ)×1
- الْبَلَاءُDenemek(الْفَعَالُ)×1
- بَلَاءًDenemek(فَعَالًا)×1
- بَلَوْنَاDenedik(فَعَلْنَا)×1
Mücavir kökler102 mücavir (314 toplam)
- سوم
4 ortak ayet · Sima çehre demektir
- شرع
2 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
- ربب
18 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- نفس
9 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- ليس
5 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- صبر
5 ortak ayet · Granit taş demektir
- موت
6 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- ذبح
2 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir
- سوأ
6 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- نيل
2 ortak ayet · Erişirler
- ذرر
3 ortak ayet · Zerre toz demektir
- حيي
6 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
Geçtiği ayetler(56)
بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
HayırHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HayırHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.
… أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ …
HayırHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.
بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ
HayırHayır, kim ahdini yerine getirir ve sakınırsa; şüphe yok ki Allah, sakınanları sever.
بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ
HayırEvet. Sabreder, sakınırsanız ve onlar da üzerinize gelirlerse; Rabbınız, size nişanlı beşbin melekle yardım edecektir.
وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
HayırBir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.
… ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ …
HayırHani Rabbın; ademoğullarının sülbünden soyunu çıkarmış ve kendilerini nefislerine şahid tutmuş. Ben, sizin Rabbınız değil miyim? demişti. Onlar da demişlerdiki: Evet, biz buna şahidiz. Kıyamet günü: Bizim bundan haberimiz yoktu, demeyesiniz.
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
HayırMelekler; kendilerine zulmetmiş olanların canını alırken: Biz, hiç bir kötülük yapmıyorduk, diyerek teslim olurlar. Hayır, Allah sizin neler yaptığınızı bilir.
وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلَى وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
HayırOnlar: Ölen kimseyi Allah diriltmez, diye olanca güçleriyle yemin ettiler. Hayır öyle değil. Bu, O’nun dosdoğru bir vaadidir. Ancak insanların çoğu bilmezler.
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ …
HayırKüfredenler dediler ki: Kıyamet saatı bize gelmeyecektir. De ki: Hayır, gaybı Rabbıma andolsun ki; o saat muhakkak size gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar olanlar bile O’nun ilminin dışında değildir. Ondan daha küçüğü de, büyüğü de istisnasız, mutlaka apaçık kitabtadır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs vavî/yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فتن, محن, جرب |
| Zıt Kök | عفو |
| Çekirdek Özet 1 | Eskitme, yıpratarak iç yüzünü ve dayanıklılığını açığa çıkarma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı varlık veya yoklukla sınayarak hakiki durumunu ortaya koyma |
| Çekirdek Özet 3 | Yaratılışın gayesi olan ahlaki ve ontolojik tekamül mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Belayı yalnızca ceza ve felaket sanıp hayırla yapılan sınanmayı dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بل | Sürekli temas, aşınma, yayılma ve nem ile eskitme; بلد, بلس, بلع, بلغ köklerinde görüldüğü üzere bir sınıra ulaşma, yutulma veya donuklaşma | و | Çekirdekteki temas ve aşınma hareketine süreklilik, içsel işleyiş ve zamana yayılan sınama boyutu ekleyerek nesnenin veya nefsin dayanıklılığını açığa çıkaran eskitme ve deneme anlamına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | İçeride olma, mahremiyet, insanın iç dünyası ve bünyesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yönlendirme, harekete geçirme ve eğitme |
| و | Çengel, bağ | Bağlama, bitiştirme, sürecin kesintisiz devamı |
| بلو | Çadırın içini değnekle dürtüp bağlamak | İnsanın iç yapısına nüfuz eden, onu sürekli bir yönlendirme ve tesir altında tutarak gizli niteliklerini dışarı çıkaran zorlu süreç |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir giysinin çok giyilmekten ötürü eskimesi, yıpranması ve bir binek hayvanının uzun yolculuk şartları altında zayıflayıp gücünü yitirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye Araplarında ölen kişinin kabri başına hapsedilip aç susuz ölüme terk edilen deveye «beliyye» denilirdi. Züheyr b. Ebî Sülmâ veya kadim şairlerin beyitlerinde develerin yolculukta yıpranması şu ibareyle geçer: منازلُ ما تَرَى الأنصاب فيها / ولا حُفَرَ المُبَلِّي لِلْمَـنُـونِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin iç yüzünü, sadakatini veya dayanıklılığını anlamak üzere onu zahmete sokmak ve durumunu tecrübe etmek anlamında «tebeleytühu» veya «belevtühu» kullanımı yaygındır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça بلو (ve kökteş بلي) kökü, Proto-Sami dilinde aşınma, tükenme, eskime ve tecrübe etme anlam alanına dayanır. İbranicede aynı kök harflerine denk gelen biçim yıpranmak, eskiyip çürümek ve tüketmek anlamındadır. Süryanicede de eskitmek, tüketmek ve yıpranarak dayanıklılığını yitirmek anlamları korunmuştur. Kökün temel semantik matrisi, dış baskı veya zamansal sürtünme sonucu bir varlığın dış kabuğunun aşınarak özünün, mukavemetinin ve sınırlarının görünür hale gelmesidir. Arapçada bu ilksel somut aşınma anlamı, hem zihni/ahlaki deneme hem de insanın varlık ve yokluk halleriyle olgunlaştırılması yönünde genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīsü’l-Luğa.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eskime ve sürtünmeden sınamaya geçiş | Giysinin veya binek devesinin yıpranması anlamından, insanın denenerek cevherinin ortaya çıkarılmasına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | Aşınma, eskiyip tükenme ve zayıflama anlamları ortak Sami kökten devralınmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik aşınma/tüketme kökleri | Bazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde yıpranma ve tükenme bildiren ikili köklerle muhtemel akrabalık | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, HALOT, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بلو | Anlamlı | Eskitme ve sınama | Varlığı yıpratıp iç yüzünü ortaya çıkarma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بول | Anlamlı | Boşaltma ve akıtma | Sıvı atığı dışarı salma | Kur'an'da geçmez |
| لبو | Anlamlı | Süt veya dişi aslan | Dişi aslan (lebve) ve canavar anlamları | Kur'an'da geçmez |
| لوب | Anlamlı | Susuzluk ve sıcak taşlık | Şiddetli susuzluk çekme veya kara taşlık arazi (lâbe) | Kur'an'da geçmez |
| وبل | Anlamlı | Ağır yağmur ve şiddet | Şiddetli ve iri taneli yağmur, ağır vebal | Kur'an'da geçer |
| ولب | Anlamlı | İçeri süzülme ve girme | Bir yere ansızın veya peş peşe dahil olma | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بلو | Merkez | İmtihan ve sınama | Aşındırarak ve yük bindirerek dayanıklılığı ve hakikati ortaya çıkarma | Hem hayırla hem şerle yapılabilir |
| فتن | Komşu | İmtihan ve sarsıntı | Ateşe atıp cevheri cüruftan ayırma vurgusu ön plandadır | Daha çok sarsıcı ve kargaşa doğurucu sınama |
| محن | Komşu | İmtihan ve eziyet | Deriyi döverek veya zorlayarak saflaştırma | Meşakkat ve zorlama dozu yüksektir |
| جرب | Komşu | Tecrübe etme | Bir şeyin işe yararlığını pratik olarak test etme | Dış gözlem ve pratik sonuca odaklıdır |
| عفو | Zıt | Bağışlama ve silme | İmtihan yükünü kaldırma, izleri silme ve serbest bırakma | Yıpratmanın ve yüklemenin tam tersidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بلو | Sınamak, eskitmek | Yıpratarak cevheri ortaya çıkarma | Kesin |
| Latince | Probare, tentare | Denemek, tecrübe etmek | Probare kanıtlamayı, tentare ise yoklayıp kışkırtarak denemeyi karşılar; eskitme nüansı eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Test, affliction, probation | Sınama, dert, olgunlaşma süreci | Affliction sadece şer boyutunu verirken, test ve probation ahlaki arınma ve deneme sürecini karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Prüfen, Heimsuchung | Sınamak, musibet | Prüfen nesnel testi verir, Heimsuchung ise kaderî ve ağır imtihan boyutunu yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Épreuve, tester | İmtihan, sınama | Épreuve hem çekilen zorluğu hem de ruhsal olgunlaşmayı karşılamada köke oldukça yakındır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَلَى | İkrar ve tasdik edatı | Olumsuz soruya karşı «bilakis, evet» cevabı verme; A'râf 7:172, Bakara 2:81 |
| لِيَبْلُوَكُمْ / ابْتَلَى | Yaratılış ve varoluş gayesi | Hanginizin daha güzel davranacağını açığa çıkarma; Mülk 67:2, Hûd 11:7 |
| بَلَاءٌ مُبِينٌ | Nimete boğma veya ağır külfet | Açık bir nimetle veya zorlu bir mükellefiyetle sınanma; Bakara 2:49, Sâffât 37:106 |
| تُبْلَى | Gizliliklerin deşilip açığa çıkması | Kıyamet günü gizlenen sırların ortaya serilmesi; Târık 86:9 |
| وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ | Korku ve açlıkla mukavemet testi | Müminlerin sabır ve direncinin denenmesi; Bakara 2:155, Muhammed 47:31 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şer problemi ve ilahi adalet | Allah'ın insanları sınamasının hikmeti, önceden bilmesine rağmen kulun kendi eylemine şahit kılınması | İmtihanın bilgi edinmek için değil, hakikatin açığa çıkması için yapılması |
| Fıkıh | Rüşd ve ehliyet tespiti | Yetimlerin evlilik çağına geldiklerinde mallarını idare edip edemeyeceklerinin denenmesi | Pratik ehliyet testi ve gözetim |
| Tefsir | Hayır ve şerle sınanma dengesi | Bela kavramının sadece musibet değil, zenginlik ve sağlık gibi nimetleri de kapsadığı vurgusu | İki yönlü ontolojik yoklama |
| Hadis | Peygamberlerin ve salihlerin sınanması | En şiddetli belalara peygamberlerin uğraması ve derecelerin yükselmesi | Arınma, olgunlaşma ve tahammül |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Ontolojik arınma düzeneği | Salih ameli sahtesinden ayırma | Dünya hayatı bir sınama alanıdır; bela olmadan iman iddia düzeyinde kalır. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel doğrulama | Deney ve sınanabilirlik | Hipotezin sınırlarını zorlama | Bir bilginin doğruluğu, şartlar zorlanarak tabi tutulduğu testlerle anlaşılır. | Güçlü |
| Siyasi | Liderlik ve sadakat | Kriz ve baskı anları | Kadronun liyakatini belirleme | Toplumsal krizler ve düşman baskısı, idarecilerin ve halkın dirayetini sınar. | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve darlık döngüsü | Dalgalanma ve kriz yönetimi | Kaynak kullanım ahlakını test etme | Varlık şükrü, darlık ise sabrı test eden iktisadi birer bela aracıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme yorulması ve stres testi | Bir malzemenin kırılma noktasına kadar tekrarlanan yüklere maruz bırakılarak iç kusurlarının açığa çıkarılması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kriz karşısında psikososyal dayanıklılık | Bireyin veya toplumun şoklar altında içsel kaynaklarını harekete geçirerek olgunlaşması ve gerçek kapasitesini sergilemesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | «Bela» kelimesini yalnızca kaza, felaket, hastalık ve ceza gibi yıkıcı durumlarla sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem şerle hem de zenginlik, zafer ve sıhhat gibi hayır unsurlarıyla yapılan kapsamlı bir insanlık testini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nimet içinde yüzen insanın sınanmadığını, musibete uğrayanın ise mutlaka cezalandırıldığını varsayarak kader ve adalet dengesini bozmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve insanın dünyadaki mevcudiyet gerekçesini izah eden anahtar bir kavramdır; hayatın bütünü bir imtihan laboratuvarı olarak kurulmuştur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış gayesini bildiren ayetlerde, peygamberlerin mücadele kıssalarında ve sabır-şükür kutuplarını açıklayan uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyayı nihai ceza ve mükafat yeri gören seküler veya fatalist yaklaşımları düzeltir; sıkıntıların arındırıcı birer eğitim aracı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir giysinin sürtünmeyle eskimesi, binek hayvanının yolculukla yıpranarak dayanıklılık sınırlarının görünür hale gelmesi.
- Soyut anlamİnsanın ruhsal, ahlaki ve ontolojik kapasitesinin zorlayıcı şartlar ve nimetlerle tecrübe edilip kemale erdirilmesi.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal filtrasyon mekanizması; ham cevherin işlenip saflaştırılması ve iddiaların fiil ile doğrulanması süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde insanı veya imtihana tabi tutulan varlığı; zamana ve şartlara bağlı olarak uygulanan gerilim, nimet veya külfet fonksiyonunu; bu süreç sonunda ortaya çıkan hakiki cevheri ve iç durumu; kemale ermiş olgunluğu; ise çöküş ve dağılmayı simgeler. Kökün eskiterek hakikati ortaya çıkarma karakteri bu dönüşümle ifade edilir.