بلو
ب - ل - و
KÖK- 59 geçiş
- 56 ayet
- 30 sîga
- 7 sözlük
Biley taşı. Sürterek keskinleştirmek için kullanılan taş, bilevi taşı. İnsanları olgunlaştırmak için sıkıntılara uğratmaya “bela” denir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بلو/ي
Notlarım
Sözlükler(7)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Biley taşı. Sürterek keskinleştirmek için kullanılan taş, bilevi taşı. İnsanları olgunlaştırmak için sıkıntılara uğratmaya “bela” denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.981 harfباب اللام والباء و و أ ي ء معهما
ل و ب، و ل ب، ب و ل، و ب ل، ب ل و، ب ل ي، ي ل ب، ل ب ي، ل ب أ، أ ل ب، ب أ ل مستعملات
لوب:
اللُّوبُ واللُّوابُ: العَطَش، وقد لابَ يَلُوبُ، والواحد: لائب، والجميع لوبٌ ولوائب. يقال: إبل لُوبٌ، ونخل نوائب، قال: حتّى إذا ما حان من لُوابها وقال: وحالَفَها في بَيْتِ لُوبٍ عوامل ويُروى: في بيت نوب أي: عظام سود طوال.
واللاّبة: الحَرَّة السّوداء، والعدد: لابات، والجميع:
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.894 harfMadde başı: بلو/ي(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي)
(بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ.
فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها.
قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.246 harfب ل و
بلوتـه فكـان خيـر مبلـو وتقـول: اللهـم لا تبلنـا إلا بالـذي هـو أحسـن.
وقـد بلـي بكـذا وابتلـي بـه.
وبلي بليت وفقدان الحبيب بلية وكم من كريـم يبتلـى ثـم يصبـر وأصابته بلوى.
ونزلت بلاء على الكفار.
وفـي الحديـث: " أعـوذ بالله من جهد البلاء إلا بلاء فيه علاء " أي علو منزلة عند الله.
وهما يتباريان ويتباليان أي يتخابران.
ومنه قولهم: لا أباليه: أي لا أخابره لقلة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.405 harfبَلَاهُ
1 بَلَاهُ بل بلا بلاه بلاة بلى لاهي , (T, S, Mgh, Msb,) aor. بَلُوَ , (T, Msb,) inf. n. بَلَآءٌ, (S,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَلْوٌ, (T, Msb,) He (God) tried, proved, or tested, him, (T, S, Msb,) بِخَيْرٍ [by, or with, good], or بِشَّرٍ [by, or with, evil]; (Msb;) for God tries his servant (يَبْلُوهُ) by, or with, a benefit, to test his thankfulness; and by, or
بَلَاهُ 1 بَلَاهُ بل بلا بلاه بلاة بلى لاهي , (T, S, Mgh, Msb,) aor. بَلُوَ , (T, Msb,) inf. n. بَلَآءٌ, (S,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَلْوٌ, (T, Msb,) He (God) tried, proved, or tested, him, (T, S, Msb,) بِخَيْرٍ [by, or with, good], or بِشَّرٍ [by, or with, evil]; (Msb;) for God tries his servant (يَبْلُوهُ) by, or with, a benefit, to test his thankfulness; and by, or with, a calamity, to test his patience; (T;) [wherefore it often means He afflicted him;] as also ↓ ابلاهُ, (T, S, Msb,) inf. n. اـِبْلَآءٌ; (T, S; [in both restrieted to good; but in the Msb it seems to be common to good and evil;]) and ↓ ابتلاه: (T, S, M, Msb:) and بَلَوْتُهُ, inf. n. بَلْوٌ (S, M, K) and بَلَآءٌ, (M, K,) [but from what has been said above, it seems that the latter is used only when the agent is God, and that it is properly a simple subst.,] I tried, proved, or tested, him; (S, M, Mgh, * K;) as also ↓ اِبْتَلَيْتُهُ: (M, K:) each of these verbs implying two things; one of which is the learning the state, or condition, of the object, and becoming acquainted with what was unknown of the case thereof; and the other, the manifesting of the goodness or badness thereof; both of these things being sometimes meant, and sometimes only one of them, as when God is the agent, in which case only the latter is meant: (Er-Rلghib, TA:) and ↓ التَّبَالِى, also, signifies the act of trying, proving, or testing. (S.) It is said in the Kur [xxi. 36], وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِ وَالخَيْرِ فِتْنَةً [And we try you by, or with, evil and good, by way of probation]. (TA.) And in the same [ii. 118], ↓ وَاـِذَ ابْتَلَى اـِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلَمَاتٍ [And when his Lord tried Abraham by certain words, meaning commands and prohibitions]. (TA.) And you say, ↓ لَا تُبْلِنَا اـِلَّا بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ [Try Thou not us save by those things that are best]; (T;) from a trad. (TA.) [See also 4 and 8 below.] ― -b2- [Hence,] بَلَوْتُهُ also signifies (tropical:) I smelt it. (T in art. بول, and A and TA.) ― -b3- [And بَلَاهُ He knew it, or became acquainted with it. (See بَالٍ.)] ― -b4- See also 4, in the latter half of the paragraph. -A2- بَلِى, aor. بَلَوَ , inf. n. بِلًا, or بِلًى, [in the CK, erroneously, بَلًى,] and بَلَآءٌ, [in the CK, erroneously, بِلاء,] (T, S, M, Msb, K,) the former with kesr and the latter with fet-h, (T, S, Msb,) said of a garment, (T, S, M, &c.,) It was, or became, old, and worn out: (Msb:) belonging to the present art. and to art. بلى. (M.) [The inf. n., used as a subst., signifies Wear; attrition; wear and tear: see an ex. in a hemistich cited near the end of the first paragraph of art. الا, where a dwelling is likened to a garment.] ― -b2- Also said of a plant [as meaning It became old and withered, or wasted]. (K in art. عنث, &c.) ― -b3- And of a corpse, meaning It became consumed by the earth. (Msb.) ― -b4- And of a bone, meaning It became old, and decayed; syn. رَمَّ. (S and K &c. in art. رم.) ― -b5- And of a man's reputation, meaning (assumed tropical:) It became worn out of regard or notice. (TA in art. دثر.) ― -b6- And [hence,] بَلِيَتْ, (M,) or بُلِيَتْ, (K,) She (a camel, M, K, or a mare, or beast of the equine kind, M) was, or became, a بَلَيِّة; i. e., was tied at her dead master's grave (M, K) without food or water (M) until she died (M, K) and wasted away. (M in art. بلى.)
2 بَلَّوَ see 4, in six places, in the latter half of the paragraph.
لَا أَبَالِيهِ 3 لَا أَبَالِيهِ ذ is from البلآء, [inf. n. of بَلَاهُ,] so that it signifies [properly] I shall not, or I do not, care for him, mind him, heed him, or regard him, so as to share with him my trial and his trial: (Ham p. 94:) [and hence,] one says thus, (S, Mgh, Msb,) or مَا أَبَالِيهِ, (M, K,) and لَا أَبَالِىبِهِ, (Mgh, Msb,) or مَا أُبَالِى بِهِ, (MF, TA,) but the verb is more chastely made trans. without the preposition بِ, (A, TA,) inf. n. مُبَالَاةٌ (M, Mgh, Msb, K) and بِلَآءٌ (M, K, TA [in the CK, erroneously, بَلاء]) and بَالَةٌ (T, S, M, Mgh, Msb, K,) said by some to be a quasi-inf. n. and by others to be an inf. n., (MF, TA,) [in the T it is said to be a subst., from المُبَالَاةُ,] originally بَالِيَةٌ, like عَافِيَةٌ from عَافَاهُ, (T, S, Mgh, Msb,) and بَالٌ, [which is more strange,] (M, K,) meaning [merely] I shall not, or I do not, care for, mind, heed, or regard, him, or it; (S, Mgh, Msb, K;) I shall not be, or I am not, disquieted by him, or it: (Mgh, Msb:) or, as some say, لَا أُبَالِيهِ is formed by transposition from لَا أُبَاوِلُهُ, from البَالُ, i. e. I will not, or I do not, cause him, or it, to move, or occur to, my mind; nor give, or pay, any attention to him, or it: (Z, TA: [and the like is said in the T:]) or the proper [or literal] meaning is, I will not, or I do not, contend with him for superiority in goodness, or excellence, by reason of my little care, or regard, for him: (Mgh:) or it was employed to denote the contending with another for superiority in glory, or excellence, as will be shown by the citation of a verse in the latter portion of this paragraph; and then, in consequence of frequency of usage, came to denote contempt, or mean estimation: (Ham p. 31:) or its original meaning is, I will not, or I do not, strive with him to be first; neglecting him, or leaving him to himself; from تَبَالَى القَوْمُ as explained below; see 6. (Msb.) It is said in a trad., لَا يُبَالِيهِمُ اللّٰهُ بَالَةً, or, accord. to one reading, لَا يُبَالِى بِهِمْ بَالَةً, meaning God will not hold them to be of any value or weight. (TA.) And in another, هٰؤُلآءِ فِى الجَنَّةِ وَلَا أُبَالِى وَهٰؤُلَآءِ فِى النَّارِ وَلَا أُبَالِى, said to mean [These will be in Paradise, and] I shall not disapprove; [and these will be in the fire of Hell,] and I shall not disapprove. (Az, TA.) And one says, لَا أُبَالِى مَا صَنَعْتَ [I shall not, or I do not, care for what thou didst, or hast done]. (IDrd, TA.) And مَا أُبَالِى أَقُمْتَ أَمْ قَعَدْتَ [I care not whether thou stand or sit]: and مَا أُبَالِى بِقِيَامِكَ وَعَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR675 harfبَلَا
بَلَا U ( n. ac. بَلْو 1 , بَلَآء [ 22A ] ),
a. Tried, tested, essayed.
b. Grieved afflicted.
بَاْلَوَ
بَاْلَوَ III
a. [ acc. or Bi ], Cared for, heeded, paid attention to.
أَبْلَوَ
أَبْلَوَ IV ,
a. Inflicted upon.
b. Swore, put upon his oath ( another ).
اِبْتَلَوَ
اِبْتَلَوَ VIII ,
a. see I (b) .
b. Was tried, tested.
c. Enquired about.
بَلْوَى
بَلْوَى 1ya , بِلْو 2 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok51.666 harfبلو
بَلا - يَبْلُو - بَلاء - ابْتَلى - يَبْتَلِي - مُبْتَلِي - مُبْتَلِيْن
بَلا - يَبْلُوْ + كائن + شيئاً: جربه وامتحنه واختبره وفحصه بتعريضه لشدة وجهد: يضع منظومة عمل معينة في وضع تشغيل اختباري عادي، ليتأكد من أن نتائج العمل مطابقة للمتوقع من النظام الموضوع، وقد يكون الاختبار لوظيفة محددة في كل مرة، من وظائف النظام .
بَلا - يَبْلُوْ + كائن
Sîgalar(30)
- بَلَىHayır(فَعَلَ)×22
- بَلَاءٌDenemek(فَعَالٌ)×4
- لِيَبْلُوَكُمْSizi denemesi için(لِيَفْعُلَكُمْ)×4
- ابْتَلَاهُOnu sınadı(افْتَعَلَهُ)×2
- وَلَنَبْلُوَنَّكُمْKesinlikle sizi deneyeceğiz+1 anlam(وَلَنَفْعُلَنَّكُمْ)×2
- ابْتَلَىSınadı(افْتَعَلَ)×1
- ابْتُلِيَSınandı(افْتُعِلَ)×1
- الْبَلَاءُDenemek(الْفَعَالُ)×1
- بَلَاءًDenemek(فَعَالًا)×1
- بَلَوْنَاDenedik(فَعَلْنَا)×1
Mücavir kökler102 mücavir (314 toplam)
- سوم
4 ortak ayet · Sima çehre demektir
- شرع
2 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
- ربب
18 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- نفس
9 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- ليس
5 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- صبر
5 ortak ayet · Granit taş demektir
- موت
6 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- ذبح
2 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir
- سوأ
6 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- نيل
2 ortak ayet · Erişirler
- ذرر
3 ortak ayet · Zerre toz demektir
- حيي
6 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
Geçtiği ayetler(56)
بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
HayırHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HayırHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.
… أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ …
HayırHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.
بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ
HayırHayır, kim ahdini yerine getirir ve sakınırsa; şüphe yok ki Allah, sakınanları sever.
بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ
HayırEvet. Sabreder, sakınırsanız ve onlar da üzerinize gelirlerse; Rabbınız, size nişanlı beşbin melekle yardım edecektir.
وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
HayırBir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.
… ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ …
HayırHani Rabbın; ademoğullarının sülbünden soyunu çıkarmış ve kendilerini nefislerine şahid tutmuş. Ben, sizin Rabbınız değil miyim? demişti. Onlar da demişlerdiki: Evet, biz buna şahidiz. Kıyamet günü: Bizim bundan haberimiz yoktu, demeyesiniz.
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
HayırMelekler; kendilerine zulmetmiş olanların canını alırken: Biz, hiç bir kötülük yapmıyorduk, diyerek teslim olurlar. Hayır, Allah sizin neler yaptığınızı bilir.
وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلَى وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
HayırOnlar: Ölen kimseyi Allah diriltmez, diye olanca güçleriyle yemin ettiler. Hayır öyle değil. Bu, O’nun dosdoğru bir vaadidir. Ancak insanların çoğu bilmezler.
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ …
HayırKüfredenler dediler ki: Kıyamet saatı bize gelmeyecektir. De ki: Hayır, gaybı Rabbıma andolsun ki; o saat muhakkak size gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar olanlar bile O’nun ilminin dışında değildir. Ondan daha küçüğü de, büyüğü de istisnasız, mutlaka apaçık kitabtadır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs vavî/yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فتن, محن, جرب |
| Zıt Kök | عفو |
| Çekirdek Özet 1 | Eskitme, yıpratarak iç yüzünü ve dayanıklılığını açığa çıkarma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı varlık veya yoklukla sınayarak hakiki durumunu ortaya koyma |
| Çekirdek Özet 3 | Yaratılışın gayesi olan ahlaki ve ontolojik tekamül mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Belayı yalnızca ceza ve felaket sanıp hayırla yapılan sınanmayı dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بل | Sürekli temas, aşınma, yayılma ve nem ile eskitme; بلد, بلس, بلع, بلغ köklerinde görüldüğü üzere bir sınıra ulaşma, yutulma veya donuklaşma | و | Çekirdekteki temas ve aşınma hareketine süreklilik, içsel işleyiş ve zamana yayılan sınama boyutu ekleyerek nesnenin veya nefsin dayanıklılığını açığa çıkaran eskitme ve deneme anlamına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | İçeride olma, mahremiyet, insanın iç dünyası ve bünyesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yönlendirme, harekete geçirme ve eğitme |
| و | Çengel, bağ | Bağlama, bitiştirme, sürecin kesintisiz devamı |
| بلو | Çadırın içini değnekle dürtüp bağlamak | İnsanın iç yapısına nüfuz eden, onu sürekli bir yönlendirme ve tesir altında tutarak gizli niteliklerini dışarı çıkaran zorlu süreç |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir giysinin çok giyilmekten ötürü eskimesi, yıpranması ve bir binek hayvanının uzun yolculuk şartları altında zayıflayıp gücünü yitirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye Araplarında ölen kişinin kabri başına hapsedilip aç susuz ölüme terk edilen deveye «beliyye» denilirdi. Züheyr b. Ebî Sülmâ veya kadim şairlerin beyitlerinde develerin yolculukta yıpranması şu ibareyle geçer: منازلُ ما تَرَى الأنصاب فيها / ولا حُفَرَ المُبَلِّي لِلْمَـنُـونِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin iç yüzünü, sadakatini veya dayanıklılığını anlamak üzere onu zahmete sokmak ve durumunu tecrübe etmek anlamında «tebeleytühu» veya «belevtühu» kullanımı yaygındır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça بلو (ve kökteş بلي) kökü, Proto-Sami dilinde aşınma, tükenme, eskime ve tecrübe etme anlam alanına dayanır. İbranicede aynı kök harflerine denk gelen biçim yıpranmak, eskiyip çürümek ve tüketmek anlamındadır. Süryanicede de eskitmek, tüketmek ve yıpranarak dayanıklılığını yitirmek anlamları korunmuştur. Kökün temel semantik matrisi, dış baskı veya zamansal sürtünme sonucu bir varlığın dış kabuğunun aşınarak özünün, mukavemetinin ve sınırlarının görünür hale gelmesidir. Arapçada bu ilksel somut aşınma anlamı, hem zihni/ahlaki deneme hem de insanın varlık ve yokluk halleriyle olgunlaştırılması yönünde genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīsü’l-Luğa.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eskime ve sürtünmeden sınamaya geçiş | Giysinin veya binek devesinin yıpranması anlamından, insanın denenerek cevherinin ortaya çıkarılmasına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | Aşınma, eskiyip tükenme ve zayıflama anlamları ortak Sami kökten devralınmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik aşınma/tüketme kökleri | Bazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde yıpranma ve tükenme bildiren ikili köklerle muhtemel akrabalık | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, HALOT, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بلو | Anlamlı | Eskitme ve sınama | Varlığı yıpratıp iç yüzünü ortaya çıkarma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بول | Anlamlı | Boşaltma ve akıtma | Sıvı atığı dışarı salma | Kur'an'da geçmez |
| لبو | Anlamlı | Süt veya dişi aslan | Dişi aslan (lebve) ve canavar anlamları | Kur'an'da geçmez |
| لوب | Anlamlı | Susuzluk ve sıcak taşlık | Şiddetli susuzluk çekme veya kara taşlık arazi (lâbe) | Kur'an'da geçmez |
| وبل | Anlamlı | Ağır yağmur ve şiddet | Şiddetli ve iri taneli yağmur, ağır vebal | Kur'an'da geçer |
| ولب | Anlamlı | İçeri süzülme ve girme | Bir yere ansızın veya peş peşe dahil olma | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بلو | Merkez | İmtihan ve sınama | Aşındırarak ve yük bindirerek dayanıklılığı ve hakikati ortaya çıkarma | Hem hayırla hem şerle yapılabilir |
| فتن | Komşu | İmtihan ve sarsıntı | Ateşe atıp cevheri cüruftan ayırma vurgusu ön plandadır | Daha çok sarsıcı ve kargaşa doğurucu sınama |
| محن | Komşu | İmtihan ve eziyet | Deriyi döverek veya zorlayarak saflaştırma | Meşakkat ve zorlama dozu yüksektir |
| جرب | Komşu | Tecrübe etme | Bir şeyin işe yararlığını pratik olarak test etme | Dış gözlem ve pratik sonuca odaklıdır |
| عفو | Zıt | Bağışlama ve silme | İmtihan yükünü kaldırma, izleri silme ve serbest bırakma | Yıpratmanın ve yüklemenin tam tersidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بلو | Sınamak, eskitmek | Yıpratarak cevheri ortaya çıkarma | Kesin |
| Latince | Probare, tentare | Denemek, tecrübe etmek | Probare kanıtlamayı, tentare ise yoklayıp kışkırtarak denemeyi karşılar; eskitme nüansı eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Test, affliction, probation | Sınama, dert, olgunlaşma süreci | Affliction sadece şer boyutunu verirken, test ve probation ahlaki arınma ve deneme sürecini karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Prüfen, Heimsuchung | Sınamak, musibet | Prüfen nesnel testi verir, Heimsuchung ise kaderî ve ağır imtihan boyutunu yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Épreuve, tester | İmtihan, sınama | Épreuve hem çekilen zorluğu hem de ruhsal olgunlaşmayı karşılamada köke oldukça yakındır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَلَى | İkrar ve tasdik edatı | Olumsuz soruya karşı «bilakis, evet» cevabı verme; A'râf 7:172, Bakara 2:81 |
| لِيَبْلُوَكُمْ / ابْتَلَى | Yaratılış ve varoluş gayesi | Hanginizin daha güzel davranacağını açığa çıkarma; Mülk 67:2, Hûd 11:7 |
| بَلَاءٌ مُبِينٌ | Nimete boğma veya ağır külfet | Açık bir nimetle veya zorlu bir mükellefiyetle sınanma; Bakara 2:49, Sâffât 37:106 |
| تُبْلَى | Gizliliklerin deşilip açığa çıkması | Kıyamet günü gizlenen sırların ortaya serilmesi; Târık 86:9 |
| وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ | Korku ve açlıkla mukavemet testi | Müminlerin sabır ve direncinin denenmesi; Bakara 2:155, Muhammed 47:31 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şer problemi ve ilahi adalet | Allah'ın insanları sınamasının hikmeti, önceden bilmesine rağmen kulun kendi eylemine şahit kılınması | İmtihanın bilgi edinmek için değil, hakikatin açığa çıkması için yapılması |
| Fıkıh | Rüşd ve ehliyet tespiti | Yetimlerin evlilik çağına geldiklerinde mallarını idare edip edemeyeceklerinin denenmesi | Pratik ehliyet testi ve gözetim |
| Tefsir | Hayır ve şerle sınanma dengesi | Bela kavramının sadece musibet değil, zenginlik ve sağlık gibi nimetleri de kapsadığı vurgusu | İki yönlü ontolojik yoklama |
| Hadis | Peygamberlerin ve salihlerin sınanması | En şiddetli belalara peygamberlerin uğraması ve derecelerin yükselmesi | Arınma, olgunlaşma ve tahammül |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Ontolojik arınma düzeneği | Salih ameli sahtesinden ayırma | Dünya hayatı bir sınama alanıdır; bela olmadan iman iddia düzeyinde kalır. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel doğrulama | Deney ve sınanabilirlik | Hipotezin sınırlarını zorlama | Bir bilginin doğruluğu, şartlar zorlanarak tabi tutulduğu testlerle anlaşılır. | Güçlü |
| Siyasi | Liderlik ve sadakat | Kriz ve baskı anları | Kadronun liyakatini belirleme | Toplumsal krizler ve düşman baskısı, idarecilerin ve halkın dirayetini sınar. | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve darlık döngüsü | Dalgalanma ve kriz yönetimi | Kaynak kullanım ahlakını test etme | Varlık şükrü, darlık ise sabrı test eden iktisadi birer bela aracıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme yorulması ve stres testi | Bir malzemenin kırılma noktasına kadar tekrarlanan yüklere maruz bırakılarak iç kusurlarının açığa çıkarılması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kriz karşısında psikososyal dayanıklılık | Bireyin veya toplumun şoklar altında içsel kaynaklarını harekete geçirerek olgunlaşması ve gerçek kapasitesini sergilemesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | «Bela» kelimesini yalnızca kaza, felaket, hastalık ve ceza gibi yıkıcı durumlarla sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem şerle hem de zenginlik, zafer ve sıhhat gibi hayır unsurlarıyla yapılan kapsamlı bir insanlık testini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nimet içinde yüzen insanın sınanmadığını, musibete uğrayanın ise mutlaka cezalandırıldığını varsayarak kader ve adalet dengesini bozmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve insanın dünyadaki mevcudiyet gerekçesini izah eden anahtar bir kavramdır; hayatın bütünü bir imtihan laboratuvarı olarak kurulmuştur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış gayesini bildiren ayetlerde, peygamberlerin mücadele kıssalarında ve sabır-şükür kutuplarını açıklayan uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyayı nihai ceza ve mükafat yeri gören seküler veya fatalist yaklaşımları düzeltir; sıkıntıların arındırıcı birer eğitim aracı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir giysinin sürtünmeyle eskimesi, binek hayvanının yolculukla yıpranarak dayanıklılık sınırlarının görünür hale gelmesi.
- Soyut anlamİnsanın ruhsal, ahlaki ve ontolojik kapasitesinin zorlayıcı şartlar ve nimetlerle tecrübe edilip kemale erdirilmesi.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal filtrasyon mekanizması; ham cevherin işlenip saflaştırılması ve iddiaların fiil ile doğrulanması süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde insanı veya imtihana tabi tutulan varlığı; zamana ve şartlara bağlı olarak uygulanan gerilim, nimet veya külfet fonksiyonunu; bu süreç sonunda ortaya çıkan hakiki cevheri ve iç durumu; kemale ermiş olgunluğu; ise çöküş ve dağılmayı simgeler. Kökün eskiterek hakikati ortaya çıkarma karakteri bu dönüşümle ifade edilir.