بلو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ل-و30 sîga, 102 mücavir kök, 56 ayet, 34 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ذبحذررالْبَلَاءُليسبلوسومابْتُلِيَشرعبَلَاءًنفسموتحيي

KökSîga 30Ayet 56Sure 34Mücavir 102

▶ Ağı aç (3B)

بلو

ب - ل - و

KÖK
  • 59 geçiş
  • 56 ayet
  • 30 sîga
  • 7 sözlük

Biley taşı. Sürterek keskinleştirmek için kullanılan taş, bilevi taşı. İnsanları olgunlaştırmak için sıkıntılara uğratmaya “bela” denir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بلو/ي

Notlarım

Sözlükler(7)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Biley taşı. Sürterek keskinleştirmek için kullanılan taş, bilevi taşı. İnsanları olgunlaştırmak için sıkıntılara uğratmaya “bela” denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.981 harf
باب اللام والباء و و أ ي ء معهما ل و ب، و ل ب، ب و ل، و ب ل، ب ل و، ب ل ي، ي ل ب، ل ب ي، ل ب أ، أ ل ب، ب أ ل مستعملات لوب: اللُّوبُ واللُّوابُ: العَطَش، وقد لابَ يَلُوبُ، والواحد: لائب، والجميع لوبٌ ولوائب. يقال: إبل لُوبٌ، ونخل نوائب، قال: حتّى إذا ما حان من لُوابها وقال: وحالَفَها في بَيْتِ لُوبٍ عوامل ويُروى: في بيت نوب أي: عظام سود طوال. واللاّبة: الحَرَّة السّوداء، والعدد: لابات، والجميع:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.894 harf
Madde başı: بلو/ي(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي) (بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ. فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها. قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي
Maddenin bağlantısı

(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي) (بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ. فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها. قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي مُبْلِمٌ، والاسم البَلَمَة. قال يعقوب: أَبْلَمَ الرّجُل إذا وَرِمَتْ شفتاه، ورأَيت شفَتَيْه مُبْلَمَتينِ([1]). والإبلام أيضاً: السُّكوت، يقال أَبْلَمَ إذا سَكَتَ. والأصل الثاني: الأبلم ضربٌ من الخُوصِ([2]). قال أبو عمرو: يقال إبلِم وأَبلَمٌ وأُبُلمٌ. ومنه المثَل: "المال بَيني وبينك شِقَّ الأُبْلُمَة" وقد تكسر وتفتح، أي نصفين؛ لأنّ الأبلمة إذا شقت طولاً انشقت نصفين من أولها إلى آخرها، ويرفع بعضهم فيقول: "المالُ بيني وبينك شِقُّ الأبلمة"، أي هو كذا. (بله) الباء واللام والهاء أصلٌ واحد، وهو شبه الغَرَارة والغَفْلة. قال الخليل وغيره([3]): البَلَه ضَعْف العقل. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أكثَرُ أهلِ الجنَّة البُلْه" يريد الأَكياسَ في أمر الآخرة البُلْهَ في أمر الدنيا. وقال الزّبرقانُ [بن] بَدْرٍ: "خيرُ أَولادِنا الأَبلَهُ العقُول" يُراد أنه لشدّة حيائهِ كالأَبله، وهو عَقُولٌ. ويقال شَبابٌ أبْلَهُ، لما فيه من الغَرَارة. وعَيْشُ الأبلهِ قليلُ الهُموم. قال رؤبة([4]): * بَعْدَ غُدانِيِّ الشّبَابِ الأَبْلَهِ * فأمّا قولهم: "بَلْهَ" فقد يجوز أن يكون شاذّاً، ومحتَمِلٌ على بُعْدٍ أنْ يردَّ إلى قياس الباب، بمعنى دَعْ. وهو الذي جاء في الحديث: "يقول الله تعالى: أَعدَدْتُ لعِبادِي الصّالحينَ مَا لا عَيْنٌ رَأَتْ ولا أُذُنٌ سَمِعَتْ، ولا خَطَرَ على قَلْبِ بَشَرٍ، بَلْهَ ما أَطْلَعْتُهُمْ عليه" ، أي دَعْ ما أطْلَعْتُهُم عليه، اُغفُلْ عنه. (بلو/ي) الباء واللام والواو والياء، أصلان: أحدهما إخلاق([5]) الشيء، *والثاني نوعٌ من الاختبار، ويحمل عليه الإخبار أيضاً. فأمّا الأوّل فقال الخليل: بَلِيَ يَبْلى فهو بالٍ. والبِلَى مَصْدَرُه. وإذا فتح فهو البَلاَء، وقال قوم هو لُغةٌ. وأنشد: وَالمرء يُبْليه بَلاَءَ السَّرْبالْ *** مَرُّ الليالي واختلافُ الأحوالْ([6])والبَلِيَّةُ: الدابّة التي كانت في الجاهلية تُشَدُّ عند قَبْرِ صاحبِها، وتشَدّ على رأسها وَلِيَّةٌ، فلا تُعْلَفُ ولا تُسْقى حتى تموت. قال أبو زُبيد: كالبَلاَيا رُؤوسُها في الوَلايَا *** مانِحاتِ السَّمومِ حُرَّ الخُدُودِ([7]) ومنها ما يُعقر عند القبر حتى تَمُوت. قال: تَكُوسُ به العَقْرَى على قِصَدِ القَنَا *** كَكَوْسِ البَلاَيَا عُقِّرَتْ عِنْدَ مَقْبَرِ ويقال منه بَلَّيْتُ البَلِيَّةُ. قال اليزيديّ: كانت العرب تَسْلَخُ راحلةَ الرّجُل بعد مَوته، ثم تحشوها ثُماماً ثم تتركُها على طَريقِه إلى النّادي. وكانوا يزعمون أنّها تُبْعَث معه، وأنَّ مَنْ لم يُفعل به ذلك حُشِر راجلاً. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال بَلَّى عليه السَّفَرُ وبَلاَّه. وأنشد: قَلُوصان عَوْجَاوَانِ بَلَّى عليهما *** دُؤُوبُ السُّرى ثمَّ اقتحامُ الهواجرِ([8])يريد بَلاَّهُما. قال الخليل: تقول ناقةٌ بِلْوُ سفرٍ، مثل نِضْو سفَر، أي قد أبْلاَها السَّفر. وبِلْيُ سَفَر، عن الكسائيّ. وأمّا الأصل الآخَر فقولهم بُلِيَ الإنسانُ وابْتُلِيَ، وهذا من الامتحان، وهو الاختبار. وقال: بُلِيتُ وفُِقدانُ الحبيبِ بَلِيَّةٌ *** وكم مِن كريمٍ يُبْتَلى ثم يَصبرُ ويكونُ البَلاءُ في الخير والشرّ. والله تعالى يُبْلِي العَبْدَ بلاءً حسناً وبلاءً سيئاً، وهو يرجع إلى هذا؛ لأن بذلكَ يُختبَر في صَبْرِه وشُكْرِه. وقال الجعديّ في البلاء أنّهُ الاختبار: كَفَاني البَلاَءُ وإِنّي امرُؤٌ *** إذا ما تَبَيَّنْتُ لمَ أَرْتَبِ قال ابنُ الأعرابيّ: هي البِلْوَة والبَلِيَّة والبَلْوَى. وقالوا في قول زهير: * فأبلاَهُما خَيْرَ البلاءِ الذي يَبلُو([9]) * معناه أعطاهُما خَيْرَ العطاءِ الذي يَبْلُو به عِبادَه. قال الأحمر: يقول العرب: نَزَلَتْ بَلاءِ، على وزن حَذَامِ. ومما يُحمَل على هذا الباب قولهم: أبليتُ فُلاناً عُذْراً، أي أعلمته وَبيَّنْتُه([10]) فيما بيني وبينه، فلا لَومَ عليَّ بَعْد. قال أبو عُبيد: أَبلَيْتُه يميناً أي طيَّبْت نفسَه بها. قال أوس: كأنَّ جديدَ الدار يُبْلِيكَ عنهُم *** نَقِيُّ اليَمِينِ بَعْدَ عَهدِكَ حَالفُ([11]) قال ابن الأعرابيّ: يُبْليك يُخْبِرك. يقول العرب: أَبْلِني كذا، أي أخبِرْني؛ فيقول الآخر: لا أُبْلِيْك. ومنه حديث أمِّ سَلَمة، حين ذَكَرَتْ قولَ النبي صلى الله عليه وآله وسلم: "إنَّ مِن أصحابي مَنْ لا يَرَاني بعد أَنْ أُفارِقَه" فسألها عُمَرُ: أَمِنْهُمْ أنا؟ فقالت: لا، ولن أُبْلِيَ أحداً بَعْدَك. أي لن أُخْبِرَ. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال ابتليْتُه فأبلاني، أي استَخْبَرْتُه فأخبَرَني. ذِكْر ما شذَّ عن هذين الأصلين: قال الخليل: تقول: الناس بذي بَلِيٍّ وذي بِلِيّ([12])، أي هم متفرّقون. قال أبو زيد: هم بذي بليانٍَ أيضاً([13])، وذلك إذا بَعُدَ بعضُهم [عن بعض] وكانوا طوائفَ مع غير إمامٍ يجمعُهم. ومنه حديث خالد لمّا عزَلَه عُمرُ عن الشام: "ذاك إذا كانَ النّاس بذي بَليّ، وذي بَلّى"([14]). وأنشد الكسائيّ في رجل يطيل النّوم: يَنامُ ويذهب [الأَقوامُ] حتّى *** يُقَالَ [أَتَوْا] عَلَى ذي بِلِّيَانِ([15])وأمّا بَلَى فليست من الباب بوجهٍ، والأصل فيها بَلْ. وَبَلِيّ ابنُ عمرو بن الحاف بن قُضاعة، والنّسبة إليه بَلَوِيٌّ. والأَبْلاء: اسمُ بئر. قال الحارث: فرياضُ القَطا فأودِيةُ الشُّر *** بُبِ فالشُّعبتانِ فالأَبْلاءُ([16])(بلت) الباء واللام والتاءُ أصلٌ واحد، وهو الانقطاع. وكأنّه من المقلوب عن بَتَل. يقول العرب: تكَلَّم حَتّى بَلِتَ([17]). قال الشّنفرَى: * عَلَى أُمِّها وَإنْ تُخاطِبْكَ تَبْلَِتِ([18]) * فأمّا قولهم: مَهْرٌ مَضمونٌ مبلَّت، فهو في هذا* أيضاً؛ لأنّه مقطوعٌ قد فُرِغ منه. على أنّ في الكلمة شكّاً([19]). وأنشَدُوا: * وما زُوِّجَتْ إلاّ بِمَهْرٍ مُبَلَّتِ([20]) * ويقال إنّ البَليتَ كَلأ عامَين، وهو في هذا؛ لأنه يتقطّع ويتكَسَّر. قال: رَعَيْنَ بَليتاً ساعةً ثم إنّنا *** قطَعْنا عليهنَّ الفِجاج الطوامِسَا([21])(بلج) الباء واللام والجيم أصلٌ واحدٌ منقاس، وهو وضوحُ الشّيء وإشراقُه. البَلَجُ الإشراق، ومنه انبلاج الصُّبح. قال: * حتّى بدَتْ أعناقُ صُبْحٍ أبْلَجا([22]) * ويقول العرب: "الحقُّ أُبْلَجُ والباطلُ لَجْلَجٌ". وقال: ألم تَرَ أنَّ الحقَّ تلقاهُ أَبْلَجاً *** وأنَّك تلقَى باطِلَ القومِ لجْلَجا([23])ويقال للذي ليس بمقْرُونِ الحاجبين أبلج، وذلك الإشراقُ الذي بينهما بُلْجة. قال: أبلَجُ بينَ حاجِبَيه نُورُه *** إذا تعدى رُفعَت مبتوره([24])(بلح) الباء واللام والحاء أصلٌ واحد، وهو فُتورٌ في الشيء وإعياءٌ وقِلَّةُ إحكام، وإليه ترجع فُروعُ الباب كلّه، فالبَلَح الخَلاَلُ، واحدته بَلَحة، وهو حَمْل النَّخل ما دام أخضَرَ صِغاراً كحِصْرِم العِنَب. قال أبو خيرة: ثَمَرَةُ السَّلَم تسمّى البَلَح ما دامت([25]) لم تَنْفتق، فإذا انفتَقَتْ فهي البَرَمَة. أبو عبيدة: أبْلَحَت النّخلة إذا أخرجَتْ بَلَحَها. قال أبو حاتم: يقال للثَّرى إذا يَبِس -وهو التّراب النّدِيّ- قد بَلَحَ بلُوحاً. وأنشد: حَتّى إذا العودُ اشتهى الصَّبُوحا *** وبَلَحَ التُّرْبُ لـه بُلُوحا ومن هذا البابِ بَلَحَ الرّجُلُ إذا انقَطَعَ من الإعياءِ فلم يَقْدِرْ على التحرُّك. قال الأعشى: وإذا حُمّل ثِقْلاً بعضُهُمْ *** واشتَكَى الأوْصَالَ مِنه وبَلَحْ([26])وقال آخر([27]): ألا بَلَحَتْ خَفَارَةُ آلِ لَأْيٍِ *** فلا شَاةً تَرُدُّ ولا بَعِيرا قال الشيباني: يقال بَلَحَ إذا جَحَدَ. قال قُطرب: بَلَحَ الماءُ قلّ، وبَلَحَت الركيّة. قال: مالَكَ لا تَجُمُّ يا مُضَبَّحُ *** قد كنتَ تَنْمِي والرَّكِيُّ بُلَّحُ ويقال بَلَحَ الزَّنْدُ إذا لم يُورِ. قال العامريّ: يقال بَلَحَتْ عَلَيَّ راحلتي، إذا كَلَّتْ ولم تشايِعْني. ويقال بَلَحَ البَعيرُ وبَلَحَ الرّجلُ إذا لم يكن عنده شيء. قال: مُعْترِفٌ للرُّزْءِ في مالِهِ *** إذا أكَبَّ البَرَمُ البالحُ ومما شَذَّ عن الباب البُلَح، طائر، والبَلَحْلحة: القصعة لا قعر لها([28]). (بلخ) الباء واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو التكبُّر، يقال رجل أبْلَخُ. وتبلّخ: تكَبَّر. (بلد) الباء واللام والدال أصلٌ واحد يتقارب فُروعُه عند([29]) النَّظر في قياسه، والأصل الصدْر. ويقال وضَعَت النّاقةُ بَلْدَتَها بالأرض، إذا بَرَكت. قال ذو الرُّمّة: أنيخت فألْقَتْ بَلْدَةً فوقَ بَلْدَةٍ *** قَليلٍ بها الأصواتُ إلاّ بُغامُها([30])ويقال تبلَّد الرّجلُ، إذا وضَعَ يَدَهُ على صَدْره عند تَحيُّرِه في الأمر. والأبْلد الذي ليس بمقْرُونِ الحاجبَيْن، يقال لما بين حاجبيه بَُلْدَة. وهو من هذا الأصل؛ لأنّ ذلك يشبه الأرض البلدة. والبلدة: النَّجم، يقولون هو بَلْدة الأسد، أي صدره([31]). والبلد صدْرُ القُرى. فأمّا قول ابن الرِّقاع: * مِنْ بَعْدِ ما شمِلَ البِلَى أبلادَها([32]) * فهو من هذا. وقالوا: بَلِ البلدُ الأَثَر، وجمعه أبلاد. والقولُ الأولُ أقيَس. ويقال بَلّد الرّجُل بالأرض، إذا لَزِق بها. قال: إذا لم يُنازِعْ جاهِل القومِ ذُو النُّهى *** وبَلّدَتِ الأعلامُ باللّيلِ كالأَكَمْ([33])يقول: كأنّها لزِقَتْ بالأرض. وقال رجلٌ من تميمٍ يصفُ حَوضاً: وَمُبْلِدٍ بَيْنَ مَوْماةٍ بَمَهْلَكَةٍ *** جاورْتُه بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([34])يذكر حوضاً لاصقاً بالأرض. ويقال أبْلَدَ الرَّجُلُ إبلاداً، مثل تبلّد سواء. والمبالدة بالسُّيوف مثل المُبَالطة. وقال بعضهم: اشتقّ من الأوّل، كأنهم لزِموا الأرضَ فقاتلوا عليها. والبالد قياساً للمقيم بالبَلَد. (بلز) الباء واللام والزّاء* ليس بأصل، وفيه كُلَيمات، فالبِلِزُ المرأة القصيرة. ويقولون البَلأَز: القصير من الرِّجال([35]) والبَلأَزَةُ: الأكْل. وفي جميعِ ذلك نظرٌ. (بلس) الباء واللام والسين أصلٌ واحد، وما بَعْدَه فلا معوَّلَ عليه. فالأصلُ اليَأْسُ، يقال أبْلَسَ إذا يَئِسَ. قال الله تعالى:إذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ([36])} [المؤمنون 77]، قالوا: ومن ذلك اشتُقّ اسم إبْليس، كأنَّهُ يَئِسَ مِنْ رحمة الله. ومن هذا الباب أبْلَسَ الرجُلُ سَكَت، ومنه أبْلَسَتِ النّاقة، وهي مِبْلاَسٌ، إذا لم تَرْغُ([37]) مِنْ شِدَّةِ الضَّبَعَة. فأما قولُ ابنِ أحمر: عُوجي ابنَةَ البَلَسِ الظَّنُونِ فقد *** يَرْبُو الصَّغِيرُ ويُجْبَرُ الكسْرُ فيقال إنَّ البَلَسَ الواجم. (بلص) الباء واللام والصاد، فيه كلماتٌ أكثرُ ظَنِّي أن لا مُعوَّلَ على مثلها، وهي مع ذلك تتقارب. يقولون بلَّصتِ الغنم إذا قلّت ألبانها، وتبلَّصت الغَنَمُ الأرضَ إذا لم تدَعْ فيها شيئاً إلاّ رَعَتْه. وتبلّصتُ الشيءَ، إذا طلبْتَه في خَفاءٍ([38]). وفي ذلك عندي نَظَر. (بلط) الباء واللام والطاء أصلٌ واحد، والأمر فيه قريبٌ من الذي قبلَه. قالوا: البَلاط كلُّ شيءٍ فرشْتَ به الدار مِن حَجَر وغيره. قال ابن مُقْبِل: في مُشرِفٍ لِيطَ لَيّاقُ البلاط به *** كانت لِسَاسَتِه تُهْدَى قَرَابِينا يقول: هي مَصْنَعَةٌ لنَصارَى يتعبَّدُون فيها، في مُشْرِفٍ ألْصِق. لَيَّاق أي لصَّاق يقال ما يَلِيق بك كذا، أي لا يَلْصَق. يذكر حُسْنَ المكانِ وأُنسَه بالقُرْبان والمصابيح. فإنْ كان هذا صحيحاً - على أنّ البلاط عندي دخيل - فمنه المُبالَطَة، وذلك أنْ يتضارب الرّجلانِ وهما بالبَلاط، ويكونا في تقارُبهما كالمتلاصِقَين. وأَبْلَطَ الرّجُل افتَقَرَ فهو مُبْلِطٌ، وذلك من الأوّل، كأنّه افتقرَ حتى لَصِقَ بالبَلاط، مثل تَرِبَ إذا افتقَرَ حتى لَصِقَ بالتراب. فأمّا قولُ امرئ القيس: * نزلتُ على عمرِو بن دَرْماءَ بُلْطَةً([39]) * فيقال هي هَضْبَةٌ معروفة، ويقال بُلْطةً مفاجأةً. والأوّل أصحُّ. (بلع) الباء واللام والعين أصلٌ واحد، وهو ازدراد الشيء. تقول: بلِعْتُ الشيءَ أبْلَعُه. والبالوع([40]) من هذا لأنه يَبْلَعُ الماء. وسَعْدُ بُلَعَ نجمٌ. والبُلَعُ السَّمّ في قامَة البَكْرَه([41]). والقياس واحدٌ، لأنّه يَبْلَعُ الخشبة التي تسلكه. فأمّا قولهم بَلَّعَ الشّيبُ في رأسه فقريبُ القياسِ من هذا؛ لأنّه إذا شَمِل رأسَه فكأنَّه قد بَلِعَه. (بلغ) الباء واللام والغين أصلٌ واحد وهو الوُصول إلى الشيء. تقول بَلَغْتُ المكانَ، إذا وَصَلْتَ إليه. وقد تُسَمّى المُشارَفَةُ بُلوغاً بحقّ المقاربة. قال الله تعالى: ﴿فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [الطلاق 2]. ومن هذا الباب قولهم هو أَحْمَقُ بِلْغٌ وبَلْغٌ، أي إنّه مع حماقته يبلغ ما يريده. والبُلْغَة ما يُتَبَلَّغُ به من عَيْشٍ، كأنّه يُرادُ أنّه يبلُغُ رُتْبَةَ المُكْثِرِ إذا رَضِيَ وقَنَع، وكذلك البَلاغَة التي يُمْدَحُ بها الفَصِيحُ اللّسان، لأنّه يبلُغُ بها ما يريده، ولي في هذا بلاغٌ أي كِفاية. وقولهم بلَّغَ الفارسُ، يُرَادُ به أنّه يمدّ يدَه بعِنانِ فرَسِهِ، لِيَزيد في عَدْوِهِ. وقولهم تبلَّغَتِ القِلَّة بفلانٍ، إذا اشتدَّتْ، فلأنه تناهِيها به، وبلوغها الغاية. (بلق) الباء واللام والقاف أصلٌ واحدٌ منقاسٌ مطّرد، وهو الفتح. يقال أبلَقَ البابَ وبلَقَهُ، إذا فتحه كلّه. قال: * والحِصْنُ مُنْثَلِمٌ وَالبابُ مُنْبَلقُ([42]) * والبَلَقُ الفُسْطاط، وهو من الباب. وقد يُسْتَبْعَدُ البَلَقُ في الألوان، وهو قريبٌ، وذلك أنّ البَهيم مشتَقٌّ من البابِ المُبْهَم، فإذا ابيضّ بعضُه فهو كالشيء يُفْتَحُ. ---------------------ـــ ([1]) في الأصل: "وأيت شفتيه مبلمتيه" صوابه من اللسان (14: 320). ([2]) هو خوص المقل. ([3]) في الأصل: "أو غيره". ([4]) ديوان رؤبة 165 والمجمل واللسان (بله). وقبله: إما تريني خلق المموه *** براق أصلاد الجبين الأجله ([5]) في الأصل:" إخلاف"، تحريف. ([6]) البيتان للعجاج في اللسان (18: 91). وقد نسبا إليه أيضاً في المجمل، وليسا في ديوانه. ([7]) البيت في اللسان (18: 92). ([8]) البيت لذي الرمة في ديوانه 298. وورد في اللسان (18: 92) بدون نسبة. وصواب روايته: "قلوصين عوجاوين" لأن قبله: ستستبدلين العام إن عشت سالما *** إلى ذاك من إلف المخاض البهازر ([9]) صدره كما في الديوان 109 واللسان (بلا): * جزى الله بالإحسان ما فعلا بكم * ([10]) أي بينت العذر. وفي اللسان: "أي بينت وجه العذر لأزيل عني اللوم". ([11]) كذا، وله وجه. وفي الديوان 14 واللسان (18: 93): "تقي اليمين" بالتاء. يقول: طمست معالم الدار واستوى وجه أرضها، فكأن ذلك الجديد يخبرك إخبار الحالف أنه ما حل بهذه الدار من قبل. ([12]) وفي لغتان أخريان، وهما: بلى، كحتى؛ وبلى، كإلا. ([13]) يقال بليان، بالتحريك، وبليان بكسرتين مع تشديد الياء. ويرى ابن جني أنه علم للبعد فهو غير مصروف. انظر اللسان (18: 94). ([14]) ليس يدرى التكرار، أهو من كلام خالد، أم من كلام الرواة لبيان اختلاف الرواية. والظاهر من مخالفة صاحب اللسان بين ضبط الكلمتين أنهما بيان للرواية. ([15]) ورد البيت في الأصل منقوصاً منه الكلمتان اللتان أثبتهما من اللسان (18: 94)، وروايته في اللسان: "تنام ويذهب" على الخطاب. ([16]) البيت من معلقته. انظر التبريزي 241. ([17]) يقال بلت من بابي نصر وتعب، وأبلت أيضاً. ([18]) صدره كما في المفضليات (1: 107) واللسان (2: 315): * كأن لها في الأرض نسياً تقصه * ([19]) ذكر في المجمل أنها لغة حمير، وكذا كتب ابن منظور. ([20])أنشد هذا العجز في اللسان (2: 316). ([21]) في الأصل: "عليها الفجاح الطوامسا"، صوابه من المجمل. ([22])البيت للعجاج في ديوانه 9 واللسان (بلج). ([23])أنشده في الجمهرة (1: 212). ([24]) كذا ورد هذا البيت. ([25]) في الأصل: "ما دام". ([26])البيت في ديوانه 160. وعجزه في اللسان (3: 228). ورواية الديوان: وإذا حمل عبئاً بعضهم *** فاشتكى الأوصال منه وأنح ([27]) هو بشر بن أبي خازم، كما في اللسان (3: 238). ([28]) ليست في اللسان ولا في المخصص في باب (القصاع). وفي القاموس: "والبلحلح القصعة لا قعر لها". وأورد اللسان في (زلح) والمخصص (5: 58): "الزلحلحة" بمعناها. وأنشد فيهما: ثمت جاؤوا بقصاع ملس *** زلحلحات ظاهرات اليبس ([29])في الأصل: "عن". ([30]) البيت في ديوان ذي الرمة 638 واللسان (4: 63). ([31]) في اللسان والأزمنة والأمكنة (1: 194، 313) أنها موضع لا نجوم فيه. وذكر الجوهري أنها ستة أنجم من القوس. ([32]) صدره كما في اللسان (4: 64) والأغاني (1: 115، 118/8: 176، 177): * عرف الديار توهماً فاعتادها * ([33]) البيت في اللسان (4: 65) بدون نسبة كما هنا. ([34]) وكذا جاءت روايته في اللسان (4: 63)، لكن في (19: 235): "ومتلف بين موماة" . ([35]) الذي في اللسان أن "البلز الرجل القصير". وأما "البلأز" فقد ذكره اسماً من أسماء الشيطان. ([36]) من الآية 77 في سورة المؤمنين. وفي الأصل: "فإذا" تحريف. أما التي فيها الفاء فهي الآية 44 من سورة الأنعام: {فإذا هم مبلسون بدون ذكر "فيه". وفي الآية 75 من الزخرف: {وهم فيه مبلسون. ([37]) لم ترغ، من الرغاء، وهو صوتها. وفي الأصل: "لم ترع" مع ضبط العين المهملة بالفتح، والصواب من المجمل واللسان والقاموس ، وهو ما يقتضيه الكلام. ([38]) لم يذكر اللسان في المادة شيئاً من هذه المعاني، وذكرت جميعها في القاموس. ([39]) ليس في ديوانه. وأنشده في اللسان (بلط) منسوباً إليه، وكذا في معجم البلدان (2: 271). وورد بدون نسبة في الجمهرة (1: 308). وفي "بلطة" تأويلات كثيرة ذكرها في اللسان. وعجز البيت كما في الجمهرة: * فيا كرم ما جار ويا حسن ما محل * وفي اللسان: "فيا كرم ويا كرم"، وفي البلدان: "فيا حسن ويا كرم". ([40]) المذكور في المعاجم "البالوعة" و"البلوعة" و"البلاعة". ([41]) وكذا عبارة المجمل. وفي اللسان: " والبلعة سم البكرة وثقبها الذي في قامتها وجمعها بلع". ([42]) في اللسان (بلق) والمجمل: "فالحصن منثلم". ـ

Bu madde şu köklerde de gösteriliyor: بلي

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.246 harf
ب ل و بلوتـه فكـان خيـر مبلـو وتقـول‏:‏ اللهـم لا تبلنـا إلا بالـذي هـو أحسـن‏.‏ وقـد بلـي بكـذا وابتلـي بـه‏.‏ وبلي بليت وفقدان الحبيب بلية وكم من كريـم يبتلـى ثـم يصبـر وأصابته بلوى‏.‏ ونزلت بلاء على الكفار‏.‏ وفـي الحديـث‏:‏ ‏"‏ أعـوذ بالله من جهد البلاء إلا بلاء فيه علاء ‏"‏ أي علو منزلة عند الله‏.‏ وهما يتباريان ويتباليان أي يتخابران‏.‏ ومنه قولهم‏:‏ لا أباليه‏:‏ أي لا أخابره لقلة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.405 harf
بَلَاهُ 1 بَلَاهُ بل بلا بلاه بلاة بلى لاهي , (T, S, Mgh, Msb,) aor. بَلُوَ , (T, Msb,) inf. n. بَلَآءٌ, (S,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَلْوٌ, (T, Msb,) He (God) tried, proved, or tested, him, (T, S, Msb,) بِخَيْرٍ [by, or with, good], or بِشَّرٍ [by, or with, evil]; (Msb;) for God tries his servant (يَبْلُوهُ) by, or with, a benefit, to test his thankfulness; and by, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR675 harf
بَلَا بَلَا U ( n. ac. بَلْو 1 , بَلَآء [ 22A ] ), a. Tried, tested, essayed. b. Grieved afflicted. بَاْلَوَ بَاْلَوَ III a. [ acc. or Bi ], Cared for, heeded, paid attention to. أَبْلَوَ أَبْلَوَ IV , a. Inflicted upon. b. Swore, put upon his oath ( another ). اِبْتَلَوَ اِبْتَلَوَ VIII , a. see I (b) . b. Was tried, tested. c. Enquired about. بَلْوَى بَلْوَى 1ya , بِلْو 2 , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok51.666 harf
بلو بَلا - يَبْلُو - بَلاء - ابْتَلى - يَبْتَلِي - مُبْتَلِي - مُبْتَلِيْن بَلا - يَبْلُوْ + كائن + شيئاً: جربه وامتحنه واختبره وفحصه بتعريضه لشدة وجهد: يضع منظومة عمل معينة في وضع تشغيل اختباري عادي، ليتأكد من أن نتائج العمل مطابقة للمتوقع من النظام الموضوع، وقد يكون الاختبار لوظيفة محددة في كل مرة، من وظائف النظام . بَلا - يَبْلُوْ + كائن
Tamamını oku

Sîgalar(30)

Mücavir kökler102 mücavir (314 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سوم

    4 ortak ayet · Sima çehre demektir

  2. شرع

    2 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir

  3. ربب

    18 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  4. نفس

    9 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  5. ليس

    5 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  6. صبر

    5 ortak ayet · Granit taş demektir

  7. موت

    6 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  8. ذبح

    2 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir

  9. سوأ

    6 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  10. نيل

    2 ortak ayet · Erişirler

  11. ذرر

    3 ortak ayet · Zerre toz demektir

  12. حيي

    6 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

Geçtiği ayetler(56)

  1. بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    HayırHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    HayırHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.

  3. … أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ …

    HayırHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  4. بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ

    HayırHayır, kim ahdini yerine getirir ve sakınırsa; şüphe yok ki Allah, sakınanları sever.

  5. بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ

    HayırEvet. Sabreder, sakınırsanız ve onlar da üzerinize gelirlerse; Rabbınız, size nişanlı beşbin melekle yardım edecektir.

  6. وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

    HayırBir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.

  7. … ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ …

    HayırHani Rabbın; ademoğullarının sülbünden soyunu çıkarmış ve kendilerini nefislerine şahid tutmuş. Ben, sizin Rabbınız değil miyim? demişti. Onlar da demişlerdiki: Evet, biz buna şahidiz. Kıyamet günü: Bizim bundan haberimiz yoktu, demeyesiniz.

  8. الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

    HayırMelekler; kendilerine zulmetmiş olanların canını alırken: Biz, hiç bir kötülük yapmıyorduk, diyerek teslim olurlar. Hayır, Allah sizin neler yaptığınızı bilir.

  9. وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلَى وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

    HayırOnlar: Ölen kimseyi Allah diriltmez, diye olanca güçleriyle yemin ettiler. Hayır öyle değil. Bu, O’nun dosdoğru bir vaadidir. Ancak insanların çoğu bilmezler.

  10. وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ …

    HayırKüfredenler dediler ki: Kıyamet saatı bize gelmeyecektir. De ki: Hayır, gaybı Rabbıma andolsun ki; o saat muhakkak size gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar olanlar bile O’nun ilminin dışında değildir. Ondan daha küçüğü de, büyüğü de istisnasız, mutlaka apaçık kitabtadır.

Sîga sayfası: لِيَبْلُوَكُمْ
Sîga sayfası: وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبلو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs vavî/yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerفتن, محن, جرب
Zıt Kökعفو
Çekirdek Özet 1Eskitme, yıpratarak iç yüzünü ve dayanıklılığını açığa çıkarma
Çekirdek Özet 2İnsanı varlık veya yoklukla sınayarak hakiki durumunu ortaya koyma
Çekirdek Özet 3Yaratılışın gayesi olan ahlaki ve ontolojik tekamül mekanizması
Kritik Hata RiskiBelayı yalnızca ceza ve felaket sanıp hayırla yapılan sınanmayı dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بلSürekli temas, aşınma, yayılma ve nem ile eskitme; بلد, بلس, بلع, بلغ köklerinde görüldüğü üzere bir sınıra ulaşma, yutulma veya donuklaşmaوÇekirdekteki temas ve aşınma hareketine süreklilik, içsel işleyiş ve zamana yayılan sınama boyutu ekleyerek nesnenin veya nefsin dayanıklılığını açığa çıkaran eskitme ve deneme anlamına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırİçeride olma, mahremiyet, insanın iç dünyası ve bünyesi
لÇoban değneği, üvendireSevk etme, yönlendirme, harekete geçirme ve eğitme
وÇengel, bağBağlama, bitiştirme, sürecin kesintisiz devamı
بلوÇadırın içini değnekle dürtüp bağlamakİnsanın iç yapısına nüfuz eden, onu sürekli bir yönlendirme ve tesir altında tutarak gizli niteliklerini dışarı çıkaran zorlu süreç

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir giysinin çok giyilmekten ötürü eskimesi, yıpranması ve bir binek hayvanının uzun yolculuk şartları altında zayıflayıp gücünü yitirmesi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye Araplarında ölen kişinin kabri başına hapsedilip aç susuz ölüme terk edilen deveye «beliyye» denilirdi. Züheyr b. Ebî Sülmâ veya kadim şairlerin beyitlerinde develerin yolculukta yıpranması şu ibareyle geçer: منازلُ ما تَرَى الأنصاب فيها / ولا حُفَرَ المُبَلِّي لِلْمَـنُـونِ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin iç yüzünü, sadakatini veya dayanıklılığını anlamak üzere onu zahmete sokmak ve durumunu tecrübe etmek anlamında «tebeleytühu» veya «belevtühu» kullanımı yaygındır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça بلو (ve kökteş بلي) kökü, Proto-Sami dilinde aşınma, tükenme, eskime ve tecrübe etme anlam alanına dayanır. İbranicede aynı kök harflerine denk gelen biçim yıpranmak, eskiyip çürümek ve tüketmek anlamındadır. Süryanicede de eskitmek, tüketmek ve yıpranarak dayanıklılığını yitirmek anlamları korunmuştur. Kökün temel semantik matrisi, dış baskı veya zamansal sürtünme sonucu bir varlığın dış kabuğunun aşınarak özünün, mukavemetinin ve sınırlarının görünür hale gelmesidir. Arapçada bu ilksel somut aşınma anlamı, hem zihni/ahlaki deneme hem de insanın varlık ve yokluk halleriyle olgunlaştırılması yönünde genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīsü’l-Luğa.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönEskime ve sürtünmeden sınamaya geçişGiysinin veya binek devesinin yıpranması anlamından, insanın denenerek cevherinin ortaya çıkarılmasına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice soydaşlarAşınma, eskiyip tükenme ve zayıflama anlamları ortak Sami kökten devralınmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik aşınma/tüketme kökleriBazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde yıpranma ve tükenme bildiren ikili köklerle muhtemel akrabalıkMuhtemel

Kaynak David Cohen, HALOT, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بلوAnlamlıEskitme ve sınamaVarlığı yıpratıp iç yüzünü ortaya çıkarmaHedef kök; Kur'an'da geçer
بولAnlamlıBoşaltma ve akıtmaSıvı atığı dışarı salmaKur'an'da geçmez
لبوAnlamlıSüt veya dişi aslanDişi aslan (lebve) ve canavar anlamlarıKur'an'da geçmez
لوبAnlamlıSusuzluk ve sıcak taşlıkŞiddetli susuzluk çekme veya kara taşlık arazi (lâbe)Kur'an'da geçmez
وبلAnlamlıAğır yağmur ve şiddetŞiddetli ve iri taneli yağmur, ağır vebalKur'an'da geçer
ولبAnlamlıİçeri süzülme ve girmeBir yere ansızın veya peş peşe dahil olmaKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بلوMerkezİmtihan ve sınamaAşındırarak ve yük bindirerek dayanıklılığı ve hakikati ortaya çıkarmaHem hayırla hem şerle yapılabilir
فتنKomşuİmtihan ve sarsıntıAteşe atıp cevheri cüruftan ayırma vurgusu ön plandadırDaha çok sarsıcı ve kargaşa doğurucu sınama
محنKomşuİmtihan ve eziyetDeriyi döverek veya zorlayarak saflaştırmaMeşakkat ve zorlama dozu yüksektir
جربKomşuTecrübe etmeBir şeyin işe yararlığını pratik olarak test etmeDış gözlem ve pratik sonuca odaklıdır
عفوZıtBağışlama ve silmeİmtihan yükünü kaldırma, izleri silme ve serbest bırakmaYıpratmanın ve yüklemenin tam tersidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبلوSınamak, eskitmekYıpratarak cevheri ortaya çıkarmaKesin
LatinceProbare, tentareDenemek, tecrübe etmekProbare kanıtlamayı, tentare ise yoklayıp kışkırtarak denemeyi karşılar; eskitme nüansı eksiktir.Güçlü
İngilizceTest, affliction, probationSınama, dert, olgunlaşma süreciAffliction sadece şer boyutunu verirken, test ve probation ahlaki arınma ve deneme sürecini karşılar.Güçlü
AlmancaPrüfen, HeimsuchungSınamak, musibetPrüfen nesnel testi verir, Heimsuchung ise kaderî ve ağır imtihan boyutunu yansıtır.Güçlü
FransızcaÉpreuve, testerİmtihan, sınamaÉpreuve hem çekilen zorluğu hem de ruhsal olgunlaşmayı karşılamada köke oldukça yakındır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَلَىİkrar ve tasdik edatıOlumsuz soruya karşı «bilakis, evet» cevabı verme; A'râf 7:172, Bakara 2:81
لِيَبْلُوَكُمْ / ابْتَلَىYaratılış ve varoluş gayesiHanginizin daha güzel davranacağını açığa çıkarma; Mülk 67:2, Hûd 11:7
بَلَاءٌ مُبِينٌNimete boğma veya ağır külfetAçık bir nimetle veya zorlu bir mükellefiyetle sınanma; Bakara 2:49, Sâffât 37:106
تُبْلَىGizliliklerin deşilip açığa çıkmasıKıyamet günü gizlenen sırların ortaya serilmesi; Târık 86:9
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْKorku ve açlıkla mukavemet testiMüminlerin sabır ve direncinin denenmesi; Bakara 2:155, Muhammed 47:31

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞer problemi ve ilahi adaletAllah'ın insanları sınamasının hikmeti, önceden bilmesine rağmen kulun kendi eylemine şahit kılınmasıİmtihanın bilgi edinmek için değil, hakikatin açığa çıkması için yapılması
FıkıhRüşd ve ehliyet tespitiYetimlerin evlilik çağına geldiklerinde mallarını idare edip edemeyeceklerinin denenmesiPratik ehliyet testi ve gözetim
TefsirHayır ve şerle sınanma dengesiBela kavramının sadece musibet değil, zenginlik ve sağlık gibi nimetleri de kapsadığı vurgusuİki yönlü ontolojik yoklama
HadisPeygamberlerin ve salihlerin sınanmasıEn şiddetli belalara peygamberlerin uğraması ve derecelerin yükselmesiArınma, olgunlaşma ve tahammül

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı ilişkisiOntolojik arınma düzeneğiSalih ameli sahtesinden ayırmaDünya hayatı bir sınama alanıdır; bela olmadan iman iddia düzeyinde kalır.Kesin
İlmiBilimsel doğrulamaDeney ve sınanabilirlikHipotezin sınırlarını zorlamaBir bilginin doğruluğu, şartlar zorlanarak tabi tutulduğu testlerle anlaşılır.Güçlü
SiyasiLiderlik ve sadakatKriz ve baskı anlarıKadronun liyakatini belirlemeToplumsal krizler ve düşman baskısı, idarecilerin ve halkın dirayetini sınar.Güçlü
İktisadiServet ve darlık döngüsüDalgalanma ve kriz yönetimiKaynak kullanım ahlakını test etmeVarlık şükrü, darlık ise sabrı test eden iktisadi birer bela aracıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme yorulması ve stres testiBir malzemenin kırılma noktasına kadar tekrarlanan yüklere maruz bırakılarak iç kusurlarının açığa çıkarılması süreciGüçlü
Beşeri bilimlerKriz karşısında psikososyal dayanıklılıkBireyin veya toplumun şoklar altında içsel kaynaklarını harekete geçirerek olgunlaşması ve gerçek kapasitesini sergilemesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riski«Bela» kelimesini yalnızca kaza, felaket, hastalık ve ceza gibi yıkıcı durumlarla sınırlandırmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem şerle hem de zenginlik, zafer ve sıhhat gibi hayır unsurlarıyla yapılan kapsamlı bir insanlık testini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNimet içinde yüzen insanın sınanmadığını, musibete uğrayanın ise mutlaka cezalandırıldığını varsayarak kader ve adalet dengesini bozmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık ve insanın dünyadaki mevcudiyet gerekçesini izah eden anahtar bir kavramdır; hayatın bütünü bir imtihan laboratuvarı olarak kurulmuştur.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış gayesini bildiren ayetlerde, peygamberlerin mücadele kıssalarında ve sabır-şükür kutuplarını açıklayan uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyayı nihai ceza ve mükafat yeri gören seküler veya fatalist yaklaşımları düzeltir; sıkıntıların arındırıcı birer eğitim aracı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir giysinin sürtünmeyle eskimesi, binek hayvanının yolculukla yıpranarak dayanıklılık sınırlarının görünür hale gelmesi.
  • Soyut anlamİnsanın ruhsal, ahlaki ve ontolojik kapasitesinin zorlayıcı şartlar ve nimetlerle tecrübe edilip kemale erdirilmesi.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal filtrasyon mekanizması; ham cevherin işlenip saflaştırılması ve iddiaların fiil ile doğrulanması süreci.
  • LaTeX modeliM→σ(t)R  ⟹  R∈{O,D}
  • LaTeX açıklamasıModelde M insanı veya imtihana tabi tutulan varlığı; σ(t) zamana ve şartlara bağlı olarak uygulanan gerilim, nimet veya külfet fonksiyonunu; R bu süreç sonunda ortaya çıkan hakiki cevheri ve iç durumu; O kemale ermiş olgunluğu; D ise çöküş ve dağılmayı simgeler. Kökün eskiterek hakikati ortaya çıkarma karakteri bu dönüşümle ifade edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب