تبع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ب-ع88 sîga, 185 mücavir kök, 158 ayet, 52 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خطوتَتَّبِعْخرصاتَّبَعَتبعوَاتَّبَعَهويهديتَتَّبِعُواأمناتَّبِعُوامللظننشطن

KökSîga 88Ayet 158Sure 52Mücavir 185

▶ Ağı aç (3B)

تبع

ت - ب - ع

KÖK
  • 174 geçiş
  • 158 ayet
  • 88 sîga
  • 13 sözlük

İnek yavrusu, dana demektir. Dana annesinin yaptığnı yapar, peşnden dolaşır, buradan tabi olmak anlamına gelmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İnek yavrusu, dana demektir. Dana annesinin yaptığnı yapar, peşnden dolaşır, buradan tabi olmak anlamına gelmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.223 harf
وأَتْبَعَ فلانٌ فلاناً إذا تَبِعَه يُريد شرّا. قال الله عزّ ذِكْرُهُ: "فأَتْبَعَهُ الشيطانُ فكان من الغاوين". والتّتابُعُ ما بين الأشياء إذا فعل هذا على إثر هذا لا مهلة بينهما كتتابع الأمطارِ والأمورِ واحداً خلفَ الآخر، كما تقول: تابع بين الصلاة والقراءة، وكما تقول: رميته بسهمين تِباعاً وولاءً ونحوه. قال: متابعة تذبّ عن الجواري تتابع بينها عاماً فعامـا والتَّبيع: النَّصير. والتَّبِعَةُ هي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.560 harf
تَبِعْتُ القومَ تَبَعاً وتَباعَةً بالفتح، إذا مشَيت خلفهم، أو مَرُّوا بك فمضيتَ معهم؛ وكذلك اتَّبَعْتَهُم. وأَتْبَعْتُ القومَ، إذا كانوا قد سبقوك فلحِقتَهم. وأَتْبَعْتُ أيضاً غيري. يقال أَتْبَعْتُهُ الشيءَ فَتَبِعَهُ. قال الأخفش: تَبِعْتُهُ وأَتْبَعْتُهُ بمعنىً. ومنه قوله تعالى: "إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ" ومنه الإتْباعُ في الكلام، مثل حَسَنٍ بَسَنٍ، وقَبيح شَقيح. والتَبَعُ يكون
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.929 harf
باب العين والتاء مع الباء عتب ، تبع ، تعب ، بتع : مستعملة . عتب : قال الله عزّ وجلّ : ( لَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ) ( فُصْلَت : 24 ) . وقال أبو مُعَاذ النحويّ : قرىء : ( وإن يُسْتَعْتَبوا ) . قال : ومعناه : إنْ أقالهم الله وردّهم إلى الدنيا لم يُعتِبوا ، يقول : لم يعملوا بطاعة الله ؛ لِمَا سبق لهم في علم الله من الشقاء ، وهو قول الله جل وعزّ : ( وَلَوْ رُدُّواْ لَعَادُواْ
Maddenin bağlantısı

باب العين والتاء مع الباء عتب ، تبع ، تعب ، بتع : مستعملة . عتب : قال الله عزّ وجلّ : ( لَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ) ( فُصْلَت : 24 ) . وقال أبو مُعَاذ النحويّ : قرىء : ( وإن يُسْتَعْتَبوا ) . قال : ومعناه : إنْ أقالهم الله وردّهم إلى الدنيا لم يُعتِبوا ، يقول : لم يعملوا بطاعة الله ؛ لِمَا سبق لهم في علم الله من الشقاء ، وهو قول الله جل وعزّ : ( وَلَوْ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ ) ( الأنعَام : 28 ) . قال : ومَن قرأ : ( :ُ :ِلَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ( فمعناه : إن يستقيلوا ربهم لم يُقِلْهُم ؛ تقول استعتبت فلانا فما أعتبني ؛ كقولك : استقلته فما أقالني . قلت : وهذا الذي قاله أبو معاذ في القراءتين حسن إن شاء الله . وقال ابن شُمَيل وابن المظفّر : العَتْب : المَوْجِدة ؛ تقول : عَتَب فلان على فلان عَتْباً ومَعْتِبة إذا وَجَد عليه . وقد أعتبني فلان أي ترك ما كنت أجِد عليه من أجله ، ورجع إلى ما أرضاني عنه بعد إسخاطه إيّاي عليه . وقال أبو عُبيد : رُوي عن أبي الدرداء أنه قال : معاتبة الأخ خير من فَقْده . قال فإن استُعتِب الأخ فلم يُعْتِب فإن مثلهم فيه قولهم : لك العُتْبى بأن لا رضِيت ، وهذا فعل محوّل عن موضعه ؛ لأن أصل العُتْبى رجوع المستعتَب إلى محبّة صاحبه ، وهذا على ضدّه . يقول : أُعتِبك بخلاف رضاك . وأنشد لبِشْر : غَضِبت تميم أن تَقَتّل عامر يوم النِسَار فأُعْتِبوا بالصَيْلم أُعتِبوا أي أُرضوا بالاصطلام . وقال آخر : فدع العتاب فربّ شرْ رٍ هاج أولَه العتابُ والعُتْبى : اسم على فُعْلى يوضع موضع لإعتاب ، وهو الرجوع عن الإساءة إلى ما يُرْضي العاتب . وقال الليث : استعتَب فلان إذا طلب أن يُعْتَب أي يُرضَى . قال : واستَعتَب أيضاً بمعنى أعتب . وأنشد : فألفيته غير مستعتِب ولا ذاكرِ الله إلا قليلا قال الأزهري : قوله : غير مستعتِب أي غير مستقيل أي طالب أن يقال وقوله : ولا ذاكر الله إلا قليلاً أي ولا ذاكرٍ الله ، فحذف التنوين . قال : والتعتب والمعاتبة والعِتاب كل ذلك مخاطبة المدلّين أخلاّءهم طالبين حُسْن مراجعتهم ومذاكرة بعضهم بعضاً ما كرهوه ممّا كَسَبهم الموجِدةَ . قال : ويقال : ما وجدت في قوله عُتْباناً وذلك إذا ذكر أنه أعتبك ولم تر لذلك بياناً . قال : وقال بعضهم : ما وجدت عنه عَتْباً ولا عِتَاباً بهذا المعنى . قلت : لم أسمع العتب والعتبان والعتاب بمعنى الإعتاب ، إنما العتب والعتبان : لومك الرجلَ على إساءة كانت له إليك فاستعتبته منها . وكلّ واحد من اللفظين يخلص للعتاب ، فإذا اشتركا في ذلك وذكَّر كلُّ واحد منهما صاحبَه ما فَرَطَ منه إليه من الإساءة فهو العِتاب والمعاتبة . وأمّا الإعتاب والعُتْبى فهو رجوع المعتوب عليه إلى ما يُرضِي العاتب . والاستعتاب : طلبك إلى المسيء أن يرجع عن إساءته . ويكون الاستعتاب الاستقالة . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : العَتَبة أُسْكُفّة الباب التي توطأ . وقال الليث : كل مَرْقاة من الدَرَج عَتَبة . وكذلك العَتَب في الثنايا الشاقَّة ، واحدتها عَتَبة . وقال ابن شُمَيل : العَتَبة في الباب هي الأعلى . قال : والخشبة التي فوق الأعلى : الحاجب قال : والأُسْكُفّة هي السفلى . والعارضتان : العِضَادتان . ويقال : ما في طاعة فلان عَتَبٌ أي الْتواء ولا نَبْوة ، ومافي مودّته عتَب إذا كانت خالصة لا يشوبها فساد . ويقال : حُمِل فلان على عَتَبة كريهة ، وعلى عَتَب كَريه من البلاء والشرّ . وقال الشاعر : يُعْلَى على العَتَب الكريه ويوبَس وقال ابن السكيت في قول علقمة : لا في شظاها ولا أرساغها عَتَب أي عيب . وهو من قولك : لا يُتَعتّب عليه في شيء . والفحل المعقول أو الظالع إذا مشى على ثلاث قوائم كأنه يَقْفِز يقال : يَعْتِب عَتَباناً . أبو عبيد عن الكسائيّ : عَتَب عليه من العِتابِ ، يَعتِب يعتُب ، وكذلك من المشي على ثلاث قوائم . وتقول : عتِّب لي عَتَبة في هذا الموضع إذا أردت أن تَرقى به إلى موضع تصعد فيه . وقال الليث : إذا أُعنت العظم المجبور قيل : قد أُعتِب وأُتعب . وقال أبو عبيد : يقال : اعتَتَب فلان عن الشيء إذا انصرف عنه . ومنه قول الكُمَيت : فاعتتب الشوقُ عن فؤادي والش عر إلى من إليه مُعْتَتَب وأنشد المازنيّ قول الحُطَيئة : إذا مخارم أَحناء عَرَضْن له لم يَنْبُ عنها وخاف الجور فاعتَتَبا يقول : لم ينبُ عنها ولم يخف الجَوْر . واعتتب أي رجع من قولهم : لك العُتْبى أي لك الرجوع ممّا تكره إلى ما تُحِبّ . وعَتَبة الوادي : جانبه الأقصى الذي يلي الجَبَل . ويقال للرجل إذا مَضَى ساعة ثم رجع : قد اعتَتَب في طريقه اعتِتاباً ، كأنه عَرَض عَتَبٌ فتراجع . وقال أبو سعيد في قول الأعشى : وثَنَى الكفّ على ذي عَتَب يصل الصوت بذي زِير أبَحَّ قال : العَتَب : الدَسْتَانات . وقيل : العَتَب : العيدان المعروضة على وجه العود ، منها تُمد الأوتار إلى طَرَف العُود . ومن أمثال العرب : أَوْدَى كما أَوْدَى عَتِيب . قال ابن الكلبيّ : هو عَتِيب بن أسلم بن مالك ، وهم حَيّ كانوا في دِين مَلِك أَسَرهم واستعبدهم ، وكانوا يقولون : إذا كبِر صبيانُنا افتكونا ، فلم يزالوا كذلك حتى هلكوا ، فصاروا مَثَلاً لمن هلك وهو مغلوب . ومنه قول عَدِيّ بن زيد : يُرَجِّيها وقد وقعت بقُرّ كما ترجو أصاغرَها عَتِيبُ وقال الليث : عَتِيب : قبيلة . قال : وعُتْبة وعَتَّاب وعِتْبان ومعتِّب من أسماء الرجال . وعَتَّابة من أسماء النساء . أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : العرب تكنِي عن المرأة بالعَتَبة والنَعْل والقارُورة . والبَيْت والدُمْية والغُلّ والقَيْد . قال : والعِتْب : الرجل الذي يعاتِب صاحبه أو صديقه في كل شيء إشفاقاً عليه ونصيحة له . والعَتوب : الذي لا يعمل فيه العتاب . ويقال : فلان يَستعتِب من نفسه ، ويستقبل من نفسه ، ويَستدرك من نفسه إذا أدرك بنفسه تغييراً عليها بحسن تقدير وتدبير . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الثُبْنَة : ما عتَّبته من قُدّام السراويل . وفي حديث سلمان أنه كان عَتَّب سراويله فتشمّر . تعب : قال الليث : التَعَب : شدّة العَنَاء ، وقد تعِب يَتْعَب تَعَباً . وأتعب الرجلُ رِكابَه إذا أعجلها في السَوْق أو السَيْر الحَثِيثِ . قال : وإذا أُعِنت العظم المجبور فقد أُتعِب . وقال ذو الرمة : إذا ما رآها رأية هِيض قلبُه بها كانتياض المتعَب المُتَتَمم ويقال : أتعب فلان نفسَه في عمل يمارسه إذا أنصبها فيما حمَّلها وأعملها فيه . أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء قال : أتعب فلان القَدَح إذا ملأه مَلأ يفيض ، فهو مُتْعَب . تبع : يقال : تبع فلان فلاناً واتَّبعه ؛ قال الله تعالى في قصّة ذي القَرْنين : ( ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ) ( الكهف : 89 ) ، وقرىء : ( اتَّبَعَ سبباً ) . قال أبو عُبَيد : وكان أبو عمرو بن العلاء يقرأ : ( اتَّبَعَ سبباً ) بتشديد التاء ، ومعناها : تَبِع . قال : وهي قراءة أهل المدينة ، وكان الكسائيّ يقرؤها : ( ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ( مقطوعة الألِف ، ومعناها : لحِق وأدرك . قال أبو عُبيد : ويقال : أتبعت القوم مثال أفعلت إذا كانوا قد سبقوك فلحِقتهم . قال : واتَّبعتهم مثل افتعلت إذا مرّوا بك فمضيت معهم ، وتبِعتهم تَبَعاً مثله . ويقال : ما زلت أتّبعهم حتى أَتْبعتهم ، أي حتى أدركتهم . قال أبو عُبيد : وقراءة أبي عمرو أحبّ إليّ من قراءة الكسائيّ . وقال الفرّاء : أتْبع أحسن من اتّبع ؛ لأن الاتّباع : أن يسير الرجل وأنت تسير وراءه ، فإذا قلت : أتْبعته فكأنك قَفَوته . وقال الليث : تبِعت فلاناً واتّبعته سواء . وأتبع فلان فلاناً إذا تبعه يريد به شرّاً ، كما أتبع الشيطانُ الذي انسلخ من آيات الله فكان من الغاوين ، وكما أتبع فرعون موسى . قال : وأما التَّتبُّع فأن يتتبَّع في مُهْلة شيئاً بعد شيء . وفلان يتتبَّع مساوىء فلان وأثَره ، ويتتبَّع مَدَاقّ الأمور ، ونحو ذلك . قال : والتَبَع : ما تبِع أثر شيء فهو تَبَعه . وأنشد قول أبي دُوَاد الإياديّ في صفة ظَبْية : وقوائم تَبَع لها من خَلْفها زَمَع معلَّقْ وقال غيره : يقال لجمع التابع : تَبَع ، كما يقال لجمع الحارس : حَرَس ولجمع الخادم : خَدَم . قال : والتابع : التالي . وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( فَيُغْرِقَكُم بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا ) ( الإسراء : 69 ) . قال : التبيع في موضع تابع أي تابع بالثأر لإغراقنا إيّاهم . وقيل : معنى قوله : ( تَبِيعًا ( أي مطالباً . ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ) ( البَقَرة : 178 ) يقول : على صاحب الدم اتّباع بالمعروف أي المطالبة بالدِية ، وعلى القاتل أداء إليه بإحسان . ورفع قوله : ( فاتباع ) على معنى : فعليه اتباع بالمعروف . والآية مستقصى تفسيرها في المعتلاّت من العين في باب عفا يعفو عند ذكر قوله : ( فَمَنْ عُفِىَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ ) ( البَقَرَة : 178 ) . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الظلم لَيُّ الواجِد ، وإذا أُتبِع أَحَدُكم على مَليء فليَتَّبِع ) معناه : وإذا أحيل أحدكم على مليء فليحتَلْ ، من الحوالة . وفي حديث مسروق عن مُعاذ بن جَبَل أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعثه إلى اليمن ، فأمره في صَدَقة البَقَر أن يأخذ من كل ثلاثين من البقر تَبِيعاً ، ومن كل أربعين مُسِنّة . أبو عُبيد عن أبي فَقْعَس الأسَديّ قال : ولد البقرة أوَّلَ سنة تَبِيع ثم جَذَع ثم ثنِيّ ثم رَباعٍ ثم سَدَس ثم صالغ . وقال الليث : التَبِيع : العِجْل المُدْرِك ، إلا أنه يتبع أُمَّه بَعْدُ . والعَدَد ثلاثة أَتبِعة ، والجميع الأتابيع جمع الجمع . وبقرة مُتْبِع : خَلْفها تَبِيع . وخادم مُتْبِع : يتبعها ولدها حيثما أقبلت وأدبرت . قلت : قول الليث : التبيع : المدرك وَهَم ، لأنه يدرك إذا أثْنى أي صار ثنِيّاً ، والتبيع من البقر يسمّى تَبِيعاً حين يستكمل الحول ، ولا يسمّى تَبِيعاً قبل ذلك ، فإذا استكمل عامين فهو جَذَع ، فإذا استوفى ثلاثة أعوام فهو ثَنِيّ ، وحينئذٍ يُسِنّ ، والأنثى مُسِنّة ، وهي التي تؤخذ في أربعين من البقر . ويقال للأنثى : تَبِيعة وللذكر تَبيع . وقال الليث : يقال للذي له عليك مال يتابعك به أي يطالبك به : تَبِيع . قال : وتابع فلان بين الصلاة وبين القراءة إذا وَالَى بينهما ، ففعل هذا على أثر هذا بلا مُهْلة بينهما . وكذلك رَمَيته فأصبتُه بثلاثة أسم تِباعاً أي وِلاءً . قال : والتَبِعة والتِبَاعة : اسم للشيء الذي لك فيه بغية شِبْهُ ظلامة ونحو ذلك . قلت : ويقال : فلان تِبْع نساء أي يتبعهنّ ، وحِدْث نساء يحادثهنّ ، وزير نساء : يزورهنّ ، وخِلْبُ نساء إذا كان يخالبهنّ . والخِلْب أيضاً : حِجاب القلب . وأمّا قول الجُهَنِيَّة : يرِد المياه حَضِيرة ونفيضَة وِرْد القَطَاة إذا اسمألّ التُبَّعُ فإن أبا عُبَيد وابن السكيت قالا : التُبَّع : الطلّ ، واسمئلاله : قُلُوصه نِصْفَ النهار وضمورُه . وقال أبو سعيد الضرير : التُبَّع : هو الدَبَران في هذا البيت ، سمّي تُبّعاً لاتّباعه الثريّا . قلت : وقد سمعت بعض العرب يسمّي الدَبَران التابع والتُوَيْبع . وما أشبه ما قال الضرير بالصواب ، لأن القَطَا تَرِد المياه ليلاً ، وقلَّما ترِدها نهاراً ، لذلك يقال : أدَلّ من قطاة ، وقول لَبيد يدلّ على ذلك : فوردنا قبل فُرّاط القَطا إن من وِرْدِيَ تغليسَ النَهَلْ وقال الليث : التُبَّع : ضرب من اليعاسيب من أعظمها وأحسنها ، وجمعه التبابع . قلت : وأمَّا تُبَّعٌ الملك الذي ذكره الله في كتابه فقال : ( الاَيْكَةِ وَقَوْمُ تُّبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ ) ( ق : 14 ) فقد روينا عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أدري أتبّع كان لعِيناً أم لا ) . وقال الليث : كان تُبَّع ملِكاً من الملوك وكان مؤمناً ، وكان فيهم تبابعة . قال : ويقال : إن ثبت اشْتُقّ لهم هذا الاسمُ من تُبَّع ولكن فيه عجمة ولُكْنة ، ويقال : هم اليوم من وضائع تُبَّع بتلك البلاد . وفي حديث أبي واقد الليثيّ : تابعْنا الأعمال فلم نجد شيئاً أبلغ في طلب الآخرة من الزهد في الدنيا . قال أبو عبيد قال أبو زيد وغيره : قوله : تابعنا الأعمال يقول : أحكمناها وعرفناها ويقال للرجل إذا أتقن الشيء وأحكمه : قد تابع عمله . وروى أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء أنه قال : يقال تابع فلان كلامه وهو تبيع الكلام إذا أحكمه . وَفرس متتابع الخَلْق أي مُسْتَوٍ . وقال حُمَيد بن ثور : ترى طَرَفيه يعسِلان كلاهما كما اهتزّ عُود الساسَم المتتابع قال النابغة الذبيانيّ : من لؤلؤ متتابع متَسَرّد وقال غيره : فلان متتابع العِلْم إذا كان علمه يشاكل بعضُه بعضاً لا تفاوت فيه . وغُصن متتابع إذا كان مستوِياً لا أُبَن فيه . ويقال : تابع المرتعُ المالَ فتتابعت أي سمَّن خَلْقها فسمِنت وحَسُنت . وقال أبو وَجْزة السعديّ : حرْفٌ مُليكية كالفحل تابعها في خِصْب عامين إفراق وتهميل وناقة مُفرِق أي تمكث سنتين أو ثلاثاً لا تَلْقَح . ويقال : هو يتابع الحديث إذا كان يَسْرده . وأمَّا قول سلامان الطائيّ : أخِفن اطّناني إن سَكتن وإنني لفي شغل عن ذَحلي اليُتَتَبَّعُ فإنه أراد : ذحليَ الذي يُتَتبَّع ، فطرح الذي وأقام الألف واللام مقامه ، وهي لغة لبعض العرب . وقال ابن الأنباريّ : إنما أقحم الألف واللام على الفعل المضارع لمضارعته الأسماء . وفي حديث زيد بن ثابت حين أمره أبو بكر الصدّيق بجمع القرآن قال : فعلِقت أتتبّعُه من اللخاف والعُسُب أراد أنه كان يتتبّع ما كُتب منه في اللخاف والعُسُب ، وذلك أنه استقصى جَمع جميع القرآن من المواضع التي كُتب فيها ، حتى ما كُتب في اللِخاف وهي الحجارة وفي العُسُب ، وهي جريد النخل ، وذلك أن الرَقّ أعوزهم حين نزل على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأمر كُتَّاب الوحي بإثباته فيما تيسَّر من كتِف ولَوْح وجِلْد وعَسِيب ولَخفَة . وإنما تتبَّع زيد بن ثابت القرآن وجمعه من المواضع التي كُتب فيها ولم يقتصِر على ما حفِظ هو وغيره وكان من أحفظ الناس للقرآن استظهاراً واحتياطاً ، لئلا يسقط منه حرف لسُوء حفظ حافظه ، أو يتبدّل حرف بغيره . وهذا يدلّك أن الكتابة أضبط من صدور الرجال وأحرى ألاّ يسقط معه شيء ، فكان زيد يتتبَّع في مُهْلة ما كتب منه في مواضعه ويضمّه إلى الصحف ، ولا يثبت في تلك الصحف إلا ما وجده مكتوباً كما أُنزِل على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأملاه على مَن كتبه ، والله أعلم . وفي حديث أبي موسى الأشعريّ أنه قال : اتّبعوا القرآن ولا يتبعنَّكم القرآن فإنه من يتبع القرآن يهبط به على رياض الجنَّة ومن يتّبعه القرآن يزُخّ في قفاه حتى يقذف به في نار جهنم . قال أبو عُبيد قوله : اتبعوا القرآن يقول : اجعلوه إمامكم ثم اتلوه ؛ كما قال الله عزّ وجلّ : ( الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ ) ( البَقَرَةَ : 121 ) أي يتّبعونه حق اتباعه . وأما قوله : ولا يتبعنَّكم القرآن فإن بعض الناس يحمله على معنى : لا يطلبنكم القرآن بتضييعكم إيّاه ، كما يطلب الرجل صاحبه بالتبعة . قال أبو عبيد : وهذا معنى حسن يصدّقه الحديث الآخر : ( إن هذا القرآن شافع مشفَّع ، وماحل مصدَّق ) ، فجعله يمحل بصاحبه إذا لم يتّبع ما فيه . قال أبو عبيد : وفيه قول آخر أحسن من هذا ، قوله : لا يتبعنكم القرآن : لا تَدَعوا العمل به فتكونوا قد جعلتموه وراء ظهوركم ؛ كما فعل اليهود حين نبذوا ما أُمِروا به وراء ظهورهم . وهذا قريب من المعنى الأول ؛ لأنه إذا اتّبعه كان بين يديه ، وإذا خالفه كان خَلْفه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : التُبَّع : سيد النحل ، والتُبَّع : الظِلّ . ومن أمثال العرب السائرة : أتْبِع الفرسَ لجامَها ، يضرب مَثَلاً للرجل يؤمر برَب الصَنيعة وإتمام الحاجة . بتع : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سئل عن البِتْع فقال : ( كلّ شراب مسكِر فهو حرام ) . قال أبو عُبيد : البِتْع : نَبِيذُ العَسَل ، وهو خَمْر أهل اليمن . وقال الليث : البِتَع : الشديد المفاصِل والمَوَاصِل من الجسد . قلت : وغيره يجعل البَتَع طول العُنُق ، يقال : عُنُق بَتِع وبَتِعه . وقال الراجز : كل علاة بِتع دليلها وقال الآخر : يرقى الدَسِيعُ إلى هادٍ له بَتِعٍ وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : البَتِع : الطويل العُنق ، والتلِع : الطويل الظهر . قال ابن شميل : من الأعناق البَتَع وهو الغليظ الكثير اللحم الشديد . قال : ومنها المرهَف وهو الدقيق ، ولا يكون إلاّ لعتيق . ويقال : البَتَع في العُنق : شدّته ، والتَلَع : طوله . ويقال : بَتِع فلان عليّ بأمر لم يؤامرني فيه إذا قطعه دونك . وقال أبو وَجْزَة السَعْديّ : بان الخليط وكان البينُ بائجةً ولم نخفْهم على الأمر الذي بَتِعوا بتعوا أي قطعوا دوننا . ويقال : عُنُق أبتع وبَتِع . وروى أبو تراب عن أبي مِحْجَن قال : الانبتاع والانبتال : الانقطاع . وقال أبو زيد : جاء القوم أجمعون أبصعون أبتعون بالتاء ، وهذا من باب التأكيد .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.061 harf
(باب التاء والباء وما يثلثهما) (تبر) التاء والباء والراء أصلان متباعدٌ ما بينهما: أحدهما الهلاك، والآخر [جوهر] من جواهر الأرض.‏ فالأوّل قولهم: تَبَّرَ اللهُ عَمَلَ الكافرِ، أي أهلكَه وأبطلَهَ. قال الله تعالى: ﴿إِنَّ هَؤُلاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ [الأعراف 139].‏ والأصل الآخر التِّبْر، وهو ما كان من الذَّهب والفِضَّة غيرَ مَصُوغٍ.‏ (تبع) التاء والباء والعين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.374 harf
- يقال: تبعه واتبعه: قفا أثره، وذلك تارة بالجسم، وتارة بالارتسام والائتمار، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿فمن تبع هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون﴾ [البقرة/38]، ﴿قال يا قوم اتبعوا المرسلين *** اتبعوا من لا يسألكم أجرا﴾ [يس/20 - 21]، ﴿فمن اتبع هداي﴾ [طه/123]، ﴿اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم﴾ [الأعراف/3]، ﴿واتبعك الأرذلون﴾ [الشعراء/111]، ﴿واتبعت ملة آبائي﴾ [يوسف/38]، {ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.089 harf
ت ب ع تبجه تبعاً‏.‏ قال مصرف بن الأعلم العقيلي‏:‏ فلعمر عاذلتي علـى تبـع الصبـا إني بحـب الغانيـات لمولـع وأتبـع أثـره وأتبعه زاده‏.‏ وأتبع القوم‏:‏ سبقوه فلحقهم‏.‏ يقال‏:‏ تبعتهم فأتبعتهم أي تلوتهم فلحقتهم‏.‏ وقيـل‏:‏ أتبعـه إذا تبعـه يريـد بـه شـراً كمـا أتبـع فرعـون موسـى‏.‏ وهـو تابعـه وتبيعـه وهـو لـه تبـع وهم له تبـع لأنـه مصـدر وهـم أتباعـه وتباعـه‏.‏ وهـذا أصـل وغيره توابع‏.‏ وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.477 harf
تَبِعَ الشيءَ تَبَعاً وتَباعاً في الأَفعال وتَبِعْتُ الشيءَتُبوعاً: سِرْت في إِثْرِه؛ واتَّبَعَه وأَتْبَعَه وتتَبَّعه قَفاه وتَطلَّبه مُتَّبعاً له وكذلك تتَبَّعه وتتَبَّعْته تتَبُّعاً؛ قال القُطامي: وخَيْرُ الأَمْرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منه، وليس بأَن تتَبَّعَه اتِّباعا وضَع الاتِّباعَ موضع التتبُّعِ مجازاً. قال سيبويه: تتَبَّعَه اتِّباعاً لأَن تتَبَّعْت في معنى اتَّبَعْت. وتَبِعْت القوم تَبَعاً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.048 harf
* ت ب ع * * تَبِعَةُ * من باب طرب وسلم إذا مشى خلفه أو مرّ به فمضى معه وكذا * اتَّبَعهُ * وهو افتعل و * أتْبَعَهُ * على أفعل إذا كان قد سبقه فلحقه وأتبع غيره يقال اتْبعتُه الشيء فتبعه وقال الأخفش * تَبِعهُ * و * أتْبعهُ * بمعنى مثل ردفه وأردفه ومنه قوله تعالى ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب﴾ و * التَّبَعُ * يكون واحدا وجمعا قال الله تعالى ﴿إ ا كنا لكم تبعا﴾ وجمعه * أتْباعٌ * و * تابَعَهُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.758 harf
تبعه، كفرح يتبعه تبعا، محركة، وتباعة، كسحابة: مشى خلفه أو مر به فمضى معه، يقال: تبع الشيء تباعا، في الأفعال. وتبع الشيء تبوعا: سار في إثره. والتبعة، كفرحة وكتابة: الشيء الذي لك فيه بغية، شبه ظلامة ونحوها، كما في العباب والتهذيب. وفي اللسان: ما اتبعت به صاحبك من ظلامة ونحوها. ويقال: ما عليه من الله في هذا تبعة ولا تباعة، ومنه الحديث: ما المال الذي ليس فيه تبعة من طالب ولا من ضيف يريد بالتبعة ما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok24.100 harf
تَبِعَهُ 1 تَبِعَهُ أباع باع تبع تبعه تبعة , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. تَبَعَ , inf. n. تَبَعٌ (S, Msb, K) and تَبَاعَةٌ, (S, K,) He followed; or went, or walked, behind, or after; (S, Mgh, Msb, K;) him, (Mgh, Msb, K,) or it; namely, a people, or company of men: (S:) or [in the CK “ and ”] he went with him, or it, when the latter had passed by him: (S, Mgh, Msb, K:) and ↓ اِتَّبَعَهُ signifies
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.477 harf
تَبِعَ تَبِعَ A ( n. ac. تَبَع 4 , تَبَاْعَة 22t , تِبَاْع 23 ), a. Followed, walked behind; was a follower, adherent of; succeeded, came next. تَبَّعَ تَبَّعَ II , a. Followed after, pursued. b. Caused to be followed. تَاْبَعَ تَاْبَعَ III , a. Followed. b. Executed, accomplished ( thing ). c. [ acc. & 'Ala ], Aided, assisted in. أَتْبَعَ أَتْبَعَ IV , a. Made to follow: sent
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR74.960 harf
تبع تَبِعَ - يَتْبَعُ - تَابِع - تَابِعِيْن - تَبيْع - تُبَّع - أَتـْبَعَ - يُتْبِعُ - اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ - مُتَّبَع - مُتَّبَعُوْن - تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ - مُتَتَابِع - مُتَتَابِعَيْن تَبِعَ - يَتْبَعُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يسير وفق مسار يحدده كائن أو أمر آخر أمامه يسبقه: يحدد مساراً أو قاعدة أو طريقة عمل، أو يحدد
Tamamını oku

Sîgalar(88)

Mücavir kökler185 mücavir (486 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هوي

    22 ortak ayet · Onların hevesleri

  2. هدي

    25 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. خطو

    4 ortak ayet · Hatt çizgi demektir

  4. ظنن

    9 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  5. قول

    59 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  6. سبل

    15 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  7. ملل

    5 ortak ayet · İnanç

  8. سبب

    4 ortak ayet · Araç

  9. أمن

    36 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  10. وحي

    9 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  11. خرص

    3 ortak ayet · Hars (hı, sad) : Meyvelerin devşirilmesinde veya balın…

  12. شطن

    9 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

Geçtiği ayetler(158)

Sîga sayfası: وَاتَّبَعُوا
  1. وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ …

    Kendiliğinden uydularVe onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

  2. فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ

    Ve kendiliğinden uydularSonra da kendilerine hiç bir kötülük dokunmadan Allah’tan bir nimet ve bollukla geri döndüler. Allah’ın rızasına uydular. Ve Allah, çok büyük lutuf sahibidir.

  3. … الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

    Ve kendiliğinden uydularOnlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

  4. وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ

    Ve kendiliğinden uydularAd da, Rabblarının ayetlerini bile bile inkar ettiler. Peygamberlerine isyan ettiler. Ve her inadçı zorbanın emrine uydular.

  5. فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

    Ve kendiliğinden uydularAma onların ardından namazı bırakan, şehvetlerine uyan bir nesil geldi. Onlar bu azgınlıklarının karşılığını göreceklerdir.

  6. … وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

    Ve kendiliğinden uydularArş’ı taşıyanlar ve çevresinde bulunanlar Rabblarını hamd ile tesbih ederler, O’na inanırlar ve mü’minlerin yarlığanmasını isterler: Rabbımız; ilim ve rahmetle her şeyi kuşattın. Tevbe edip Senin yoluna uyanları bağışla. Ve onları cehennem azabından koru.

  7. أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

    Ve kendiliğinden uydularRabbındab apaçık bir burhan üzerinde bulunan kimse; işlediği kötülükleri kendisine güzel gösterilen ve heveslerine uyanlar gibi midir?

  8. … قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

    Ve kendiliğinden uydularOnların arasında seni dinleyenler vardır. Nihayet senin yanından çıkınca, kendilerine ilim verilmiş olanlara: Az önce ne demişti? diye sorarlar. İşte bunlar, Allah’ın kalblerini mühürlemiş olduğu ve kendi heveslerine uyan kimselerdir.

  9. وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ وَكُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ

    Ve kendiliğinden uydularVe yalanlayıp kendi heveslerine uyarlar. Ve her iş kararlaşmıştır.

  10. قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا

    Ve kendiliğinden uydularNuh dedi ki: Rabbım doğrusu bunlar, bana isyan ettiler. Malı ve çocuğu kendisine sadece zarar getiren kimseye uydular.

Sîga sayfası: يَتَّبِعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتبع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقفو, تلو, لحق
Zıt Kökسبق
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ardı sıra yürümek, izin ve gölgenin aslı adım adım izlemesi
Çekirdek Özet 2Vahyin, elçinin veya bâtıl bir önderin peşinden bilinçli ve iradi yönelişle gitmek
Çekirdek Özet 3Öncü ile ardıl arasında nedensellik, bağlayıcılık ve hukuki-ahlaki sorumluluk doğuran süreklilik bağı
Kritik Hata Riskiİttibâ kavramını edilgen ve körü körüne bir taklit sanarak iradi ve bilinçli izleme boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تبKesilme, ardı arkası kesilme, helak ve sonlanma (تبب, تبر)عع (göz, kaynak, açıklık ve yayılma) harfinin eklenmesiyle tükenme ve kesilme anlamı; bir izin, kaynağın veya hareketin ardı sıra kesintisizce akma, bir kılavuzun peşine takılarak onun istikametinde süreklilik kazanma anlamına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonİzlenecek yolun sınırını, kılavuzun bıraktığı belirgin izi ve yönlendirici imi temsil eder.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaÇizilen sınırın veya belirlenen yörüngenin içine girmeyi, ona dahil olup içinde kalmayı ifade eder.
عgöz; görme, bilme, kaynakÖnündeki kılavuzu, kaynağı veya hedefi gözle takip ederek idrakle istikameti korumayı simgeler.
تبعBelirlenmiş bir işareti ve sınırı (ت) içselleştirip onun yörüngesine girerek (ب), gözün ve idrakin denetiminde kılavuzun izini adım adım sürme (ع) hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının başka bir canlının ardı sıra yürümesi; özellikle inek yavrusunun (et-tebî‘ / التَّبِيع) annesinin peşinden ayrılmayarak adımlarını birebir izlemesi ve gölgenin (et-tübbe‘ / التُّبَّع) gün boyu bedenin hareketini adım adım takip etmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde gün ortasında kısalıp bedene yapışan gölge için bu kök kullanılmıştır: يَرِدُ المياهَ حَضِيرَةً ونَفيضةً / وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمألَّ التُّبَُّعُ
Erken Arapça kullanımAlacaklının hakkını tahsil etmek üzere borçlunun peşini bırakmaması (التَّبِيع); Yemen krallarının her birinin selefinin yolunu ve saltanatını devralarak izlemesi sebebiyle unvan olarak «Tübba‘» (تُبَّع) diye adlandırılması.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde تبع kökü, öncelikli olarak ardıl olma, bir izi takip etme ve bir bağlamın devamı niteliğinde hareket etme semantik matrisine dayanır. Güney Sami grubunda (özellikle Eski Güney Arapçası ve Saba kitabelerinde) mülkiyet, tebaa, tâbi olma ve bir otoritenin ardınca gitme anlamlarında güçlü bir kurumsal zemin taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi daralsa da kavramsal olarak ardıllık ve izleme işlevi akraba köklerle paylaşılır. Arapçada kök, gölgenin bedeni izlemesi veya süt emen buzağının anasını takip etmesi gibi somut-biyolojik bir iz sürme eyleminden; hukuki takip, borç kovalama, siyasi bağlılık ve nihayet itikadi-ahlaki bir rehbere bütünüyle uyma yönünde semantik bir genişleme kaydetmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönFiziksel iz sürmeden soyut ve iradi itaate geçişYavru hayvanın anasını takip etmesi ve gölgenin nesneye yapışması somutundan; borçlunun ardına düşme (hukuk), bir melikin izinden gitme (siyaset) ve vahye ittibâ etme (din) alanına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap yarımadası epigrafisiEski Güney Arapçasında (Sabaice ve Himyerice) siyasi tâbiiyet, vergi ve peşi sıra gelen hükümdar silsilesi anlamlarında kurumsal kullanımı sabittir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ardıllık ve akış kökleriDoğu Afrika ve Afro-Asyatik dillerinde peşisıra gitme ve kuyruk/iz takibi bildiren iki sesli ilksel formlarla kavramsal paralellik taşır.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تبعAnlamlıİzlemek, ardınca gitmekBir şeyin peşi sıra adım adım yürümek, ona uymak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
تعبAnlamlıYorulmak, meşakkat çekmekBedeni veya zihni takatsiz bırakacak derecede zahmet çekmek.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya sonuç ilişkisi kurabilir.
بتعAnlamlıSertleşmek, uzamak, bal şarabıBoynun uzun ve mafsalların sağlam olması; baldan yapılan sert içki.Kur'an'da geçmez; bünyevi kuvvet ve irtibat bildirir.
بعتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon.
عتبAnlamlıEşik, kınamak, razı etmekBir basamaktan diğerine geçmek; sitem etmek, hoşnutluğunu aramak.Kur'an'da geçer; adım ve merhale bağı taşır.
عبتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تبعMerkezİzlemek ve ardınca gitmekÖndekinin izini, hareketini ve istikametini adım adım benimseyerek peşinden gitmek.Hem bedeni hem zihni-iradi olarak öndekinin rehberliğini kabullenmektir.
قفوKomşuİzin peşine düşmekDaha çok geride kalan ayak izini aramak, arkadan itham etmek veya gizlice takip etmek.Bilinmeyen veya örtük bir izin peşine düşüşü öne çıkarır; تبع ise aşikâr kılavuza yöneliktir.
تلوKomşuSırayla peş peşe gelmekBirbiri ardınca kesintisiz dizilmek, metni kelime kelime okumak.Zaman ve sıra düzeni ön plandadır; تبع kökündeki bilinçli rehberlik ve uyum şart değildir.
لحقKomşuYetişmek, kavuşmakGeriden gelip öndekine ulaşmak, onun seviyesine ve menziline varmak.Öndekini yakalama ve mesafeyi kapatma nihai gayedir; تبع ise yürüyüşün bizatihi kendisidir.
سبقZıtÖne geçmek, geride bırakmakHarekette önde olmak, başkasından önce hedefe varmak, arkada bırakmak.Tâbi olmanın aksine yönü ve tempoyu tayin eden öncü olmayı ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaتبعİzlemek, ardınca gitmekBir varlığın veya ilkenin ardı sıra iradi ya da tabii olarak yürümek.Kesin
Latincesequi, subsequiTakip etmek, izlemekBedenen ve mantıken bir öncülün peşinden gitmeyi karşılar; rehberlik boyutunu kısmen içerir.Güçlü
İngilizcefollow, adhere to, pursueUymak, takip etmek, izinden gitmekHem fiziksel takibi hem de bir ilkeye, dine veya lidere sadakatle bağlanmayı verir.Güçlü
Almancafolgen, nachfolgenİzlemek, ardından gitmekBir yolu izleme, riayet etme ve bir şahsın öğretisini takip etme anlamlarını karşılar.Güçlü
Fransızcasuivre, s'ensuivreTakip etmek, uymak, neticesi olmakHem bir hareketin peşinden gitmeyi hem de mantıksal bir sonucun doğmasını kapsar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اتَّبَعَ / اتَّبِعُواVahye, hakka ve peygambere uymaİlahi mesaja ve elçinin tebliğine bilinçli, iradi ve kurtarıcı teslimiyet (Âl-i İmrân 3:162, el-A'râf 7:3, Yâsîn 36:20).
اتَّبَعَ الْهَوَى / اتَّبَعُوا الشَّيْطَانَHevâya, zanna ve bâtıla uymaNefsin arzularını, zannı ve şeytani dürtüleri rehber edinip sapma (el-Bakara 2:102, el-Câsiye 45:18, el-Necm 53:28).
أَتْبَعَ / فَأَتْبَعَهُمْFiziksel olarak arkadan yetişme, kovalamaBir ordunun veya takipçinin öndekine yetişmek üzere peşine düşmesi (Şuarâ 26:60, Yûnus 10:90).
أَتْبَعَ سَبَبًاBir imkânı, vasıtayı ardı ardına işletmeZülkarneyn kıssasında hedefe ulaşmak için sebepleri adım adım takip edip birbirine bağlama (el-Kehf 18:85, 18:89).
أُتْبِعُوا لَعْنَةًBir hükmün veya sonucun peşini bırakmamasıDünyada işlenen cürümlerin ardından ilahi lanetin veya cezanın kişiye yapışıp ayrılmaması (Hûd 11:60, el-Kasas 28:42).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİttibâ ve taklit ayrımıDelile dayanarak peygamberin izinden gitmek (ittibâ) ile delilsiz olarak ataları veya ricali izlemek (taklit) arasındaki epistemolojik fark.İttibâın bilinçli ve delile dayalı iradi tercih olarak temellendirilmesi.
FıkıhHükümde tebaiyyet ve borç takibiBir hükmün asıl olana bağlı olarak fer'e de sirayet etmesi (et-tâbi‘ tâbi‘un kuralı) ve alacaklının borçluyu takip hakkı (tebi‘a/et-tebî‘).Hukuki bağımlılık, tabi olanın bağımsız hüküm taşımaması ve borcun sorumluluk doğurması.
Tefsirİttibâ-ı heva ve ittibâ-ı vahiyİnsanın varoluşsal rotasını vahiy rehberliği ile nefsi dürtüler arasındaki zıtlaşmada tayin etmesi.Rehber seçimi; Kur'an'ın insanı mutlak olarak bir izleyici olarak konumlandırması.
HadisSünnete ittibâHz. Peygamber'in fiillerini, tavırlarını ve ahlakını ashabın adım adım hayatına nakşetmesi.Mekanik şekilcilikten öte maksat ve amel birliğiyle örneği yeniden üretme.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet mihveriİttibâBireyin iradesini ilahi iradenin çizdiği istikamete bağlamasıDin, insanın kendi başına rota çizmesi değil, gönderilen hakikat kılavuzunu izlemesidir.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıta ve mantıki öncüle tâbi oluşZannın terk edilip açık delilin ve bilginin ardınca gidilmesiİlim, nesnel hakikatin ve ispatlanmış metodun izini sürmekle vücut bulur.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetİtaat, velayet ve tebaa ilişkisiToplumun ortak hukuka ve adil öndere bağlılığıSiyasi meşruiyet, yönetenin hakka tâbi olması ve tebaanın da bu çerçevede bağlılığı ile kurulur.Güçlü
İktisadiHak takibi ve akit bağımlılığıHukuki zimmet ve tebaiyyetAlacağın peşine düşülmesi; fer'i hakların asıl akde tâbi olmasıBorç ilişkisinde sorumluluğun takibi ve akdin gereklerinin birbirini izlemesi güvencedir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel bağımlılık ve ardışıklıkMatematikte bir y değişkeninin x bağımsız değişkenini birebir takip etmesi (y=f(x)); fizikte bir parçacığın alan çizgilerini izleyerek yörünge oluşturması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik taklit ve rol modellemeToplumsal aktörlerin değer, norm ve davranış kalıplarını referans aldıkları önder figürlerden veya kurumlardan devralarak süreklilik üretmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca zihinsiz, sorgulamasız bir sürü psikolojisi veya kör taklit düzeyine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ittibâ, zannın ve hevanın reddedilip apaçık delilin (bürhan) ve ilahi rehberliğin bilinçli bir akıl yürütmeyle tercih edilmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİttibâ kör taklit sayıldığında, Kur'an'ın taklidi yeren ve aklı kullanmayı emreden ayetleriyle peygambere ittibâı emreden ayetleri arasında sahte bir çelişki üretilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an ontolojisinde insan hiçbir zaman başıboş ve mutlak anlamda yönsüz değildir; ya vahye ve elçiye tâbi olur ya da hevâsına ve şeytana uyar. İnsanın ahlaki ve ebedi akıbetini, neyi/kimi izlediği belirler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlere uymayı emreden ayetlerde, ataların dinini körü körüne izleyen müşriklerin eleştirildiği pasajlarda ve Zülkarneyn kıssası gibi sebep-sonuç zincirini takip etmeyi anlatan anlatılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Özgürlüğü 'her türlü rehberlikten bağımsızlık' zanneden modern yanılgıyı düzeltir; insanın fıtraten bir izleyici olduğunu, asıl meselenin izi sürmek değil, peşinden gidilen kılavuzun hakkaniyeti olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir canlının, özellikle süt emen yavrunun annesinin ardından adım adım yürümesi; gölgenin nesnenin hareketine birebir uyması.
  • Soyut anlamBir kılavuzun, ilahi buyruğun veya süfli bir arzunun belirlediği istikameti irade, bilinç ve amelle benimseyip o yörüngede sebat etmek.
  • Sistematik karşılıkÖncül ile ardıl arasında kurulan, öncünün yönünü ardılın eylemine dönüştüren ve hukuki, ahlaki netice doğuran doğrusal bağımlılık bağı.
  • LaTeX modeliF:X→Y  ⟹  yt=f(xt),burada yt⊆Γ(x)
  • LaTeX açıklamasıModelde X öncü kılavuzu veya ilkeyi (vahiy, rehber veya heva), Y ise tâbi olan failin ameller uzayını temsil eder. Zamanın her t anında failin konumu ve eylemi (yt), kılavuzun çizdiği istikametin ve izin (Γ(x)) bir fonksiyonu olarak belirlenir; böylece ardılın yönü bütünüyle öncünün tayin ettiği yörüngeye bağımlı kılınır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت