زيد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ي-د46 sîga, 94 mücavir kök, 60 ayet, 32 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قرأغفرمرضازْدَادُوازيدحططنفرتَزِدِيَزِيدُوَيَزِيدَهُمْكفربسطوَيَزِيدُهُمْفَزَادَتْهُمْأمن

KökSîga 46Ayet 60Sure 32Mücavir 94

▶ Ağı aç (3B)

زيد

ز - ي - د

KÖK
  • 62 geçiş
  • 60 ayet
  • 46 sîga
  • 11 sözlük

Zade : Azık demektir. Vav ye’ye dönüşmüş, artmak anlamını kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zade : Azık demektir. Vav ye’ye dönüşmüş, artmak anlamını kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR991 harf
باب الزاي والدال ووايء معهما ز د و، ز و د، ز ي د، ز أ د، أ ز د مستعملات زدو: الزَّدْوُ: لغةٌ في السَّدْو، وهو منلعب الصّبيان بالجَوْز، والغالب عليه الزّاي. زود: الزّود: تأسيسُ الزّاد، وهو الطَّعام الذّي يُتَّخَذُ للسَّفَر والحَضَر. والمِزْوَد: وعاء الزّاد، وكلّ مُنْتَقلٍ بخيرٍ أو عَمَل فهو مُتَزَوِّد. وزُوَيدة: اسم امرأةٍ من المهالبة. زيد: زِدته زيداً وزيادة. وزاد الشّيءُ نفسُه زيادة. وإبل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR640 harf
الزِيادة: النموُّ. وكذلك الزُوادَةُ. تقول: زادَ الشيءُ يَزيدُ زَيْداً وزِيادَةً، أي ازداد. وزاده الله خيراً، وزاد فيما عنده. والمَزيدُ: الزيادة. ويقال: أفعلُ ذلك زيادةً. واستزادَه، أي استَقْصَرَهُ. وتَزَيَّدَ السِعْرُ: غَلاَ. والتَزَيُّدُ في السير: فوق العَنَقِ. والتزيُّدُ في الحديث: الكذب. وزائِدةُ الكَبِد: هُنَيَّةٌ منها صغيرة إلى جنبها مُتَنَحِيَّةٌ عنها؛ وجمعها زَوائد. والأَسدُ ذو زَوائدَ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.700 harf
ز د ( و ا ي ء ) زود ، زدو ، زيد ، زأد ، أزد : مستعملات . زود : قال الليث : الزَّوْدُ : تأسيسُ الزّاد ، وهو الطعام الّذي يُتّخذ للسّفر والحَضَر جميعاً . والمِزْوَدُ : وعاءٌ يُجعَل فيه الزّاد ، وكلُّ من انتقل مَعَه بخيرٍ أو شَرَ مِن عمَلٍ أو كسبٍ فقد تَزَوَّد . وزُوَيْدة : اسمُ امرأةٍ من المَهالِبة ، قال : والْمَزادَة بمنزلةِ رِاويَةٍ لا عَزْلاَءَ لها . قلتُ : المَزادُ بغير ها هي الفَرْدة الّتي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.932 harf
(باب الزاي والياء وما يثلثهما) (زيب) الزاي والياء والباء أصلٌ يدلُّ على خفّةٍ ونشاط وما يشبه ذلك. والأصلُ الخِفّة. يقولون: الأَزْيَبُ النشاط. ويقولون: مَرّ فلانٌ وله أزْيَبٌ إذا مَرَّ مَرّاً سريعاً. ومن ذلك قولهم للأمر المنكَر: أَزْيَبٌ. وهو القياس، وذلك أنّه يُستخفّ لمن رآه أو سمعه قال: تُكلّفُ الجارةَ ذَنْبَ الغُيّبِ *** وهي تُبيتُ زوجَها في أزيَبِ([1])ومن الباب قولهم للرجل الذّليل والدّعِيِّ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR952 harf
ز ي د زاد المـاء والمـال وازداد وازددت مالاً‏.‏ وازداد الأمر صعوبة‏.‏ وازدد من الخير ازدياداً وزاده الله مالاً وزاد في ماله وزاد على ما أراد وزاد على الشيء ضعفه‏.‏ وأخذته بدرهم فزائداً‏.‏ واستزاد‏:‏ طلب الزيادة‏.‏ ولا مستزاد على ما فعلت ولا مزيـد عليـه‏.‏ وتزايـد السعـر وتزيـد‏.‏ وتزايدوا في ثمن السلعة حتى بلغ منتهاه‏.‏ وزايد أحد المبتاعين الآخر مزايدة‏.‏ وهو يتزيد في حديثه‏.‏ وتزيدت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.060 harf
الزِّيادة النُّموّ وكذلك الزُّوادَةُ الزيادة خلاف النقصان زَاد الشيءُ يزيدُ زَيْداً زِيداً زيادة زياداً مَزيداً مَزاداً أَي ازدَاد الزَّيْدُ الزِّيدُ الزيادة وهم زِيدٌ على مائة زَيْدٌ قال ذو الأُصبع العدواني وأَنْتُمُ مَعْشَرٌ زَيْدٌ على مائة فأَجْمِعُوا أَمرَكم طُرًّا فكيدونِي يروى بالكسر والفتح زدته أَنا أَزيده زيادة جعلت فيه الزيادة واستزدته طلبت منه الزيادة واستزاده أَي استَقْصَرَه واستزاد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR408 harf
* ز ي د * * الزِّيَادَةُ * النمو وبابه باع و * زِيادَةً * أيضا و * زادَهُ * الله خيرا قلت يقال * زَادَ * الشيء وزاده غيره فهو لازم ومتعدٍ إلى مفعولين وقولك زاد المال درهما والبُرُّ مُدّا فدرهما ومُدَّا تمييز اه كلامي و * المَزِيدُ * بكسر الزاي الزيادة و * اسْتَزَادَهُ * استقصره و * تَزَيَّدَ * السعر أي غلا و * التَّزَيُّدُ * في الحديث الكذب و * المَزَادَةُ * بالفتح الرواية والجمع * مَزَادٌ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.233 harf
الزيد بالفتح والكسر والتحريك قال شيخنا: ولو قال الزيد، ويكسر ويحرك، كان أخصر، وأوفق بقواعده، والزيادة، بالكسر والمزيد، والمزاد، والزيدان، بفتح فسكون، كل ذلك بمعنى، أي بمعنى النمو والزكاء. الأخير شاذ كالشنآن، ولذلك قالوا: الشنآن والليان، لا ثالث لهما، وعلى ما للمصنف يزاد: زيدأن. ويقال هم زيد على المائة وزيد، بالكسر والفتح، وبهما، روي قول ذي الإصبع العدواني: وأنتم معشر زيد علـى مـائة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.059 harf
زَادَ 1 زَادَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. يَزِيدُ, (S, Mgh, Msb,) inf. n. زِيَادَةٌ (S, A, * Msb, K *) and زَيْدٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) with which are syn. زِيدٌ (S, K) and زَيَدٌ (K) and مَزِيدٌ (S, K) and زَيْدَانٌ, which last is anomalous, like شَنْآنٌ (K) and لَيَّانٌ, said to be the only instances of the kind, (TA,) all as inf. ns., (TK,) and so is مَزَادٌ, (TA,) and J adds that زُوَادَةٌ
Maddenin bağlantısı

زَادَ 1 زَادَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. يَزِيدُ, (S, Mgh, Msb,) inf. n. زِيَادَةٌ (S, A, * Msb, K *) and زَيْدٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) with which are syn. زِيدٌ (S, K) and زَيَدٌ (K) and مَزِيدٌ (S, K) and زَيْدَانٌ, which last is anomalous, like شَنْآنٌ (K) and لَيَّانٌ, said to be the only instances of the kind, (TA,) all as inf. ns., (TK,) and so is مَزَادٌ, (TA,) and J adds that زُوَادَةٌ is mentioned by Yaakoob, from Ks, from El-Bekree, as syn. with زِيَادَةٌ, but this is a mistake, which is unfairly imputed to J by the author of the K, (MF,) [who says,] as to الزُّوَادَةُ, it is a mistranscription by J, for the words are الزُّوَارَةُ and الزِّيَارَةُ, [in the CK الرُّوادةُ and الرِّيادةُ,] with ر, and without the mention of [the signification of] النُّمُوُّ, (K, TA,) It (a thing, S, Mgh, Msb, [as, for ex.,] water, and property, A) increased, or augmented, or grew; (S, A, TA;) [and in like manner said of a man, and of any animal;] as also ↓ اِزْدَادَ: (S, A, Mgh, Msb, K:) or this latter has a more intensive signification than the former, like اِكْتَسَبَ in relation to كَسَبَ. (MF. [See also 5.]) In this sense it has a single objective complement; as in زَادَ كَذَا It, or he, increased, or augmented, or grew, in such a thing; as also ↓ اِزْدَادَ. (TA.) [The latter is more commonly used in this manner.] You say, ↓ اِزْدَدْتُ مَالًا (A, Mgh, Msb) [I increased in property: also] meaning I increased to myself, or for myself, property. (Mgh, * Msb.) And الأَمْرُ ↓ ازداد صُعُوبَةً [The affair increased in difficulty]. (A.) ― -b2- [Also It exceeded; it was, or became, redundant, or superfluous; it remained over and above. And زَادَ عَلَيْهِ It exceeded it; as also ↓ تزايد.] You say, زَادَ عَلَى الشَّىْءِ ضِعْفَهُ [It exceeded the thing by the like thereof, or more]. (A.) And زَادَ عَلَى مَا أَرَادَ [It exceeded what he desired]. (A.) ― -b3- Also He gave an addition: so in the saying, فَقَدْ أَرْبَى ↓ مَنْ زَادَ وَازْدَادَ He who gives an addition, and who takes it, [each of these] practises usury. (Msb.) ― -b4- [And He added, or exaggerated.] يَزِيدُ فِى حَدِيثِهِ [He adds, or exaggerates, in his narration, or talk, or discourse,] is said of a liar. (A and TA voce سَرَّاجٌ. [See also 5.]) -A2- It is also trans.: (Msb:) you say, زَادَهُ, aor. يَزِيدُهُ, inf. n. زِيَادَةٌ, He increased it, or augmented it. (L.) And in this sense it is doubly trans.: (MF:) you say, زَادَهُ اللّٰهُ خَيْرًا, (S, K,) or مَالًا, (A,) [God increased to him, or added to him, good fortune or prosperity or the like, or property; increased, or added to, his good fortune, &c.; or may God increase &c.;] as also ↓ زَيَّدَهُ: (K:) and زَادَ فِيمَا عِنْدَهُ, (S,) or فِى مَالِهِ, (A,) [He increased, or added to, what he possessed or his possessions, or his property; or may He (i. e. God) increase &c.] ― -b2- زَادَهُ also signifies He gave him an increase, or an addition, or more. (Msb.) See 10. ― -b3- You say also, مَا يَزِيدُكَ أَحَدٌ عَلَيْهِ [No one is more sufficient for thee than he]. (K in art. زند. [See 4 in that art.]) And لَا يَزِيدُكَ عَلَيْهِ جَمَلٌ No camel will be more sufficient for thee than he; i. q. لَا يَضُرُّكَ. (ISk, S in art. ضر [in which see other exs.].)

زيّد 2 زيّد ذ , [inf. n. تَزْيِيدٌ,] said of property, It increased, or augmented, much. (A.) -A2- See also 1, latter part.

زايد أَحَدُ المُتَبَايِعَيْنِ الآخَرَ 3 زايد أَحَدُ المُتَبَايِعَيْنِ الآخَرَ ذ , inf. n. مُزَايَدَةٌ, [One of the two persons buying together outbade the other: see also 6.] (A.)

تزيّد 5 تزيّد ذ It (a price, S, A) was, or became, excessive, or dear; (S, A, K;) as also ↓ تزايد. (A, TA.) ― -b2- He added, or exaggerated, (MA,) or lied, (S, MA, K,) in narration, or discourse. (S, MA. [See also 1, latter half.]) And He affected to exceed the due bounds in his narration, or discourse, and his speech; (TA;) he affected excess in speech, &c.; (K, TA;) i. e. in speech and in action; (TA;) as also ↓ تزايد: (K:) or التَّزَيُّدُ فِى الحَدِيثِ means the embellishing narration, or discourse, with lies, and adding in it what does not belong to it. (Har p. 195.) In the verse of 'Adee cited in art. زند, the last word is تَزَيَّدِ as some relate it, or تَزَنَّدِ as others relate it. (TA.) ― -b3- He went a pace exceeding that termed العَنَق. (S, K. [See also ذَمَلَ, and نَصَبَ السَّيْرَ, and وَسَجَ.]) And تزيّدت She (A camel) stretched forth her neck, and went a pace exceeding that termed العَنَق, as though she were swimming with her rider?? (A, TA:) and in like manner one says of a mare, or horse. (TA.) And تزيّدت الاـِبِلُ فِى سَيْرِهَا The camels tasked themselves in their pace beyond their ability. (TA.)

تزايد 6 تزايد ذ [It increased, augmented, or grew, gradually; contr. of تَنَاقَصَ]. See also 1. And see 5, in two places. تزايدوا عَلَى السِّلْعَةِ [They bade, one against another, for the commodity, or article of merchandise, successively raising the price]: said of the people of a market when a commodity is sold to him who bids more than others. (L.) And تزايدوا فِى الثَّمَنِ حَتَّى بَلَغَ مُنْتَهَاهُ [They augmented the price, one outbidding another, until it attained its utmost]. (A, TA.)

اِزْدَادَ 8 اِزْدَادَ ذ [originally اِزْتَادَ]: see 1, in four places. ― -b2- Also He took an addition. (Msb.) See, again, 1. ― -b3- Also He took in addition: so in the saying, اـِذَا ازْدَادَ الرَّاهِنُ دَرَاهِمَ مِنَ المُرْتَهِنِ [When the pledger takes money in addition from the receiver of the pledge]. (Mgh.) One says also, اِزْدَدْ مِنَ الخَيْرِ [Obtain thou, or gain thou, somewhat in addition of what is good: or it may mean seek thou, or desire thou, an increase, or addition, of what is good]. (A.) See what next follows, in two places. 10. استزاد He sought, or desired, or demanded, an increase, an addition, or more; (A, Mgh, Msb;) as also ↓ اِزْدَادَ; whence the saying, to a man to whom a thing has been given, ↓ هَلْ تَزْدَادُ Dost thou seek, or desire, or demand, more than what I have given thee? (L.) ― -b4- [Hence,] هُوَ يَسْتَزِيدُ فِى حَدِيثِهِ [He seeks, or desires, to add, or exaggerate, or to exceed the due bounds, or to embellish with lies and additions, in his narration, or discourse]. (A, TA. [See also 5.]) ― -b5- استزادهُ He sought, or desired, or demanded, of him an increase, an addition, or more. (Msb, K.) You say, ↓ لَوِ اسْتَزَدْتُهُ لَزَادَنِى If I had sought, or desired, or demanded, an increase, &c., he had given me an increase, &c. (Msb.) ― -b6- [And hence,] (tropical:) He reckoned him, or held him, to have fallen short of doing what he ought to have done, (S, A, K, TA,) and complained of him, (A, TA,) or reproved him, for a thing that he did not approve. (TA.) And كَتَبَ اـِلَيْهِ كِتَابَ اسْتِزَادَةٍ (tropical:) [He wrote to him a letter of complaint, or reproof, for his having fallen short, &c.; requiring him to do more]. (A.)

زَيْدٌ زَيْدٌ ذ an inf. n. of زَادَ. (S, Mgh, Msb.) ― -b2- [Hence,] هُمْ زَيْدٌ عَلَى مِائَةٍ (S, A, L) and ↓ زِيدٌ (S, L) and ↓ زِياَدَةٌ (A) (tropical:) [They are more than a hundred].

زِيدٌ زِيدٌ ذ an inf. n. of زَادَ. (S, * K, * TK.) ― -b2- See the next preceding paragraph.

زِيَادَةٌ زِيَادَةٌ ذ an inf. n. of زَادَ. (S, Msb.) Using it as an inf. n., (Msb,) you say, اِفْعَلْ ذٰلِكَ زِيَادَةً [meaning Do thou that in addition]: (S, Msb:) the vulgar say ↓ زَائِدَةً, (S,) which one should not say. (Msb.) [Hence also,] حُرُوفُ الزِّيَادَةِ [The letters of augmentation; or the augmentative letters; i. e. the letters that are added to the radical letters in Arabic words]: they are ten, and are comprised in the saying, سَأَلْتُمُونِيهَا [“ Ye asked me for them ”], (TA,) and in أَلْيَوْمَ تَنْسَاهُ [“ Today thou wilt forget it ”]; (K, TA;) and more than a hundred and thirty other combinations comprising them have been mentioned: (MF:) [these letters are also called زَوَائِدُ, of which the sing. is ↓ زَائِدَةٌ.] See also زَيْدٌ. ― -b2- [As a simple subst., or a subst. properly so termed, it signifies An increase, or increment; and augmentation, or augment; an addition, additament, adjunct, or accessory: an accession: excess, redundance, or superfluity: and a redundant part or portion or appertenance; a surplus; a residue: an excrescence: pl. زِيَادَاتٌ and زَيائِدُ. ― -b3- Hence,] اـِبِلٌ كَثِيرَةُ الزَّيَائِدِ i.e. الزِّيَادَات [Camels having much increase; lit., much, or many, increases]. (K.) A poet says, بِهَجْمَةٍ تَمْلَأُ عَيْنَ الحَاسِدِ ذَاتِ سُرُوحٍ جَمَّةِ الزَّيَائِدِ [With a herd of forty or more camels, that fill, or glut, the eye of the envier, enjoying pasturing by themselves, having much increase]: some say, [in citing this verse,] الزَّوَائِدِ, which is pl. of ↓ زَائِدَةٌ; but الزوائد is said only in relation to the legs of a beast. (L.) ― -b4- [Hence also,] زِيَادَةُ الكَبِدِ, (so in a copy of the S, and in the A and L, and in several places in the K,) or الكَبِدِ ↓ زَائِدَةُ, (so termed by Zj, and so in the T, and in two copies of the S, and in the L,) both of which are correct, (TA,) [The redundant appertenance of the liver;] a certain small piece to which the liver is attached, or suspended: (Zj, in his “ Khalk el-Insلn: ”) or a certain small appertenance of the liver (هُنَيَّةٌ مِنْهَا صَغِيرَةٌ), at its side, going away from it (مُتَنَحِّيَةٌ عَنْهَا): (S, L:) or a certain piece appended, or attached, to the liver (مُعَلَّقَةٌ بِهَا): (A:) or a certain appendage of the liver; [so I render هَنَةٌ مُتَعَلِّقَةٌ مِنْهَا, agreeably with the next preceding explanation; though it may be rendered a thing suspended from it, i.e. from the liver; or the right reading may be هنة متعلّقة بِهَا, which is virtually the same as the explanation in the A, and agreeable with what here follows: so called] because it is a redundance (تَزِيدُ) upon its upper surface: (L:) [all of these explanations seem to denote the round ligament of the liver: the Hebrew יֹחֶרֶח הַכּבֵד, in Ex. xxix. 22, literally signifies the same; like the slightly-varying appellations in Ex. xxix. 13 and Lev. iii. 4, and Lev. ix. 10: but the real meaning thereof is much disputed: the rendering of the LXX. is λοβὸς του* η>́πατος; which is said to mean extrema pars hepatis: that of the Vulg., reticulum hepatis: that of our authorized Engl. Vers., the caul above the liver; (with this marginal note: “ it seemeth by anatomy, and the Hebrew Doctors, to be the midriff: ”) and it is remarkable that this is one of the meanings assigned to الخِلْبُ, which some hold to be syn. with زَيَادَةُ الكَبِدِ: (see خِلْبٌ:) Bochart (in his Hieroz. t. i., p. 498, seq.,) and Gesenius (in his Lex.) explain the Hebrew term as meaning the greater lobe of the liver: but this is hard to reconcile with the Hebrew or the Arabic; and utterly irreconcileable with the explanations given by the Arabs; among whom, it should be observed, were many of the Jewish religion, who cannot reasonably be supposed to have not known the correct meaning of a term relating to their sacrifices:] the pl. of زيادة is زَيَائِدُ, (L,) and that of ↓ زائدة is زَوَائِدُ. (S, L.) Hence the saying, الوَلَدُ كَبِدُ ذِى الوَلَدِ وَوَلَدُ الوَلَدِ زِيَادَةُ الكَبِدِ [The child is as the liver of the parent, and the grandchild is as the redundant appertenance of the liver]. (A, TA.)

زَائِدٌ زَائِدٌ ذ act. part. n. of زَادَ, (Msb,) [Increasing, augmenting, or growing. ― -b2- Exceeding; in excess; redundant; superfluous; remaining over and above: excrescent: additional; in addition; adscititious.] You say, أَخَذْتُهُ بِدِرْهَمٍ فَزَائِدًا [I took it, i. e. bought it, for a dirhem and more]. (A.) [See also the next paragraph.]

زَائِدَةٌ زَائِدَةٌ ذ [fem. of زَائِدٌ: and also a subst.; being transferred from the category of epithets to that of substs. by the affix ة: pl. زَوَائِدُ]: see زِيَادَةٌ, in five places. ― -b2- [Hence,] الزَّوَائِدُ [Certain excrescences, or pendent hairs, termed] زَمَعَات, in the hinder part of the kind leg or foot. (K. [In the explanations there given, I read الرِّجْل, as in one copy, instead of الرَّحْل. It has been stated above, voce زِيَادَةٌ, on the authority of the L, that الزَّوَائِد is said only in relation to the legs of a beast.]) ― -b3- [But] ذُو الزَّوَائِدِ means The lion: (S, K:) by the زوائد being mean this claws and his canine teeth and his roaring and his impetuosity. (S.) ― -b4- زَائِدَةُ السَّاقِ The shin-bone. (L.)

زَوَائِدِىٌّ [ زَوَائِدِىٌّ ذ a rel. n. from زَوَائِدُ pl. of زَائِدَةٌ; and used, app., as meaning Having something redundant; for] Sa'eed Ibn-'Othmلn was surnamed الزَّوَائِدِىُّ because he had three بَيْضَات: so they assert. (S.)

بُرُودٌ تَزِيدِيَّةٌ بُرُودٌ تَزِيدِيَّةٌ ذ , (S, K,) and تَزِيدِيَّاتٌ [alone], (S,) [Garments of the kind termed] بُرُود having in them red stripes, (S, K,) to which streaks of blood are likened: (S:) so called in relation to تَزِيد the son of حُلْوَان, the father of a tribe: (S, K:) or, as some say, تَزِيد the son of حَيْدَان: (MF:) or from تَزِيد, a city, or town, of ElYemen, in which such برود were woven: (TA:) or, accord. to some, J and F are in error; and the truth is, that there were some merchants in Mekkeh, called بَنُو يَزِيدٍ, thus with ى and in relation to them certain [camel-vehicles for women of the kind called] هَوَادِج were termed ↓ يَزِيدِيَّةٌ. (MF.)

مَزَادٌ مَزَادٌ ذ : see مَزَادَةٌ, in two places.

مَزِيدٌ مَزِيدٌ ذ an inf. n. of زَادَ. (S, K.) You say, لَا مَزِيدَ عَلَى مَا فَعَلْتَ and ↓ لَا مُسْتَزَادَ, (A, Msb,) both meaning the same [i.e. There is no exceeding what thou hast done: or rather the latter means there is no desire for more than thou hast done, or there is no one of whom is desired more than thou hast done; for ↓ مُسْتَزَاد may be here an inf. n., and it may be a pass. part. n.]. (Msb.) -A2- [It is also the pass. part. n. of زَادَ, signifying Increased, or augmented; as also مَزِيدٌ فِيهِ.]

مَزَادَةٌ مَزَادَةٌ ذ [A leathern water-bag, one of a pair which is borne by a camel or other beast;] the half (شَطْر) of a رَاوِيَة: (Msb in art. زود:) [a water-bag of this kind is represented in a sketch of “ Sakkàs ” in my work on the Modern Egyptians:] it has two loops, and two kidney-shaped pieces of leather (كُلْيَتَانِ), the former of which are sewed to the latter: (TA voce خُرْبَةٌ:) the رَاوِيَة consists of two mezلdehs (مَزَادَتَانِ), which are bound upon the two sides of the camel with the [cord called] رِوَآء: the pl. is مَزَايِدُ [often written مَزَائِدُ]; and sometimes the Arabs elided the ة, saying ↓ مَزَادٌ: (T, TA:) [both of these forms are mentioned in the S and K as pls.:] and ↓ مَزَادٌ without ة, is [also] applied to the single one (فَرْدَة [meaning the single water-skin]) which the rider attaches behind his camel's saddle, having no عَزْلَآء, [or spout (which is closed by means of a thong tied round it) at one of the lower extremities for pouring out the water; thus] differing from the مَزَادَة: (T, TA:) or the مزادة is a رَاوِيَة, [app. accord. to some who applied this latter term to a single water-bag,] (S, A, K,) or only (K) such as is composed of two skins with a third inserted between them to widen it: (A 'Obeyd, S, M, A, K:) and so are the سَطِيحَة and the شَعِيب: (A 'Obeyd, S:) or the سَطيحة is made of two skins put face to face; and the مزادة is of two skins and a half, or of three skins: (ISh, TA:) or it is [a water-bag] joined (مَشْعُربَة) at one side; if consisting of two faces (ان خرجت من وجهين [i. e. of two pieces of skin whereof each forms one face or side]) it is called a شَعِيب: or it is like a راوية having no عَزْلَآء [expl. above]: AM and the author of the Msb and some others assert that its medial radical letter is و, and that it is from الزَّوْدُ, (TA,) being so called because one furnishes himself with water in it for travellingprovision: (Msb in art. زود:) but this is a mistake: (TA:) it is thus called because it is enlarged by the addition of a third skin: (AO, El-Khafلjee, TA:) [Fei says that] accord. to analogy it should be مِزَادَةٌ. (Msb in art. زود.)

مُسْتَزَادٌ مُسْتَزَادٌ ذ : see مَزِيدٌ, in two places.

يَزِيدِيَّةٌ يَزِيدِيَّةٌ ذ , applied to هَوَادِج: see تَزِيدِيَّةٌ.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.409 harf
زَادَ زَادَ ( y ) I ( n. ac. زَيْد 1 , زَيَد 4 , مَزِيْد [ 18 ] , زِيَاْدَة 23t ), a. Grew; increased; throve, flourished, prospered. b. [ 'Ala ], Surpassed, exceeded. c. Prospered, blessed; increased, multiplied. زَيَّدَ زَيَّدَ II , a. see I (c) . b. Added to, augmented; raised ( price ). زَاْيَدَ زَاْيَدَ III , a. Outbid. تَزَيَّدَ تَزَيَّدَ V , a. Became dear, high, rose (
Tamamını oku

Sîgalar(46)

Mücavir kökler94 mücavir (297 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حطط

    2 ortak ayet · Hatit (Tı) cüce demektir

  2. نفر

    3 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  3. قرأ

    5 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  4. بسط

    3 ortak ayet · Bisat kilim demektir

  5. مرض

    3 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  6. مأه

    2 ortak ayet · Yüz

  7. كفر

    12 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  8. خسر

    4 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  9. رهق

    2 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir

  10. ربب

    17 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  11. غفر

    7 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  12. أمن

    15 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Geçtiği ayetler(60)

  1. وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا

    ArtırırKur’an’dan; müminler için rahmet ve şifa olanı indiririz. Zalimler için ise ancak hüsranı artırır.

  2. … جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ …

    ArtırırHamd; göklerin ve yerin yaratanı, melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı elçiler kılan Allah’a mahsustue. Yaratmada dilediği kadar fazlalaştırır. Muhakkak ki Allah; her şeye kadirdir.

  3. … خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا وَلَا يَزِيدُ …

    ArtırırO’dur; sizi, yeryüzünde halifeler kılmış olan. Kim, küfrederse; küfrü kendi aleyhinedir. Kafirlerin küfrü Rabbları katında ancak gazabı artırır. Kafirlerin küfrü onlara hüsrandan başka bir şeyi artırmaz.

  4. … يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا

    ArtırırO’dur; sizi, yeryüzünde halifeler kılmış olan. Kim, küfrederse; küfrü kendi aleyhinedir. Kafirlerin küfrü Rabbları katında ancak gazabı artırır. Kafirlerin küfrü onlara hüsrandan başka bir şeyi artırmaz.

Sîga sayfası: وَيَزِيدُهُمْ
Sîga sayfası: فَزَادَتْهُمْ
Sîga sayfası: لِيَزْدَادُوا
Sîga sayfası: وَلَيَزِيدَنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزيد
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-i yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerنمى, ربو, كثر
Zıt Kökنقص
Çekirdek Özet 1Bir şeyin mevcut hacim, miktar, sayı veya sınırının üzerine eklenerek çoğalması, taşması ve fazlalaşması
Çekirdek Özet 2İnsanın yönelimine göre imanın, hidayetin ve mükâfatın yahut küfrün, nifakın ve azabın katlanarak büyümesi
Çekirdek Özet 3Varlık ve amel süreçlerinin durağan kalmayıp girdilere bağlı olarak müspet veya menfi yönde kümülatif genişlemesi
Kritik Hata RiskiArtışı yalnızca niceliksel ve maddi bir büyüme sayıp Kur’an’daki ahlaki ve ontolojik nitelik katlanmasını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زيBir sınırdan dışa doğru açılma, yayılma, belirginleşme ve yön değiştirme hareketidir; bu hareket زيت kökünde sıvının sızıp yayılmasında, زيغ kökünde doğruluk ekseninden sapmada ve زين kökünde güzelliğin dışa vurup görünürleşmesinde izlenir.دKapı ve ileri itilme imgesini taşıyan د harfi, açılma hareketini mevcut sınırın ötesine doğru iterek hacimce, sayıca veya dereceğe eklemlenme ve taşma (artma, fazlalaşma) boyutuna ulaştırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeMevcut sınırın kesilip aşılması, durağan yapının bölünerek dışına çıkılması.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaDışa doğru uzanma, etkin müdahale ve ekleme eylemi.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir merhaleden diğerine geçiş, eşiğin aşılması ve yeni bir alana katılım.
زيدSınırı kesip aşarak ileriye doğru uzanmak ve yeni bir eşikten geçerek büyümekSabit olan haddin veya miktarın el/müdahale ile aşılarak bir kapıdan geçercesine mevcut olanın üzerine eklenmesi ve büyümesi hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir sıvının, suyun veya kabın içindekinin taşacak derecede çoğalması; devenin yürüyüşünde boynunu öne uzatarak adımlarını mutat sınırın üzerine çıkarması; ciğerin kenarındaki fazlalık et parçası (ziyâdetü’l-kebid).
Cahiliye şiiri kullanımıZü’l-İsba‘ el-Advânî bir beytinde kavmine meydan okurken topluluğun yüzden fazla olduğunu belirtmek üzere kökü şu şekilde kullanmıştır: وَأَنْتُمُ مَعْشَرٌ زَيْدٌ عَلَى مِائَةٍ / فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ كَيْداً فَكِيدُونِي
Erken Arapça kullanımErken dönem Arap şiirinde ve nesrinde devenin yürüyüş temposunu zorlaması veya konuşanın lafı gereğinden fazla uzatıp mübalağa yapması bağlamında Adî b. Zeyd’in şu beytinde yer almıştır: إِذَا أَنْتَ فَاكَهْتَ الرِّجَالَ فَلَا تَلَعْ / وَقُلْ مِثْلَ مَا قَالُوا وَلَا تَتَزَيَّدِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça زيد kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde ve genel Sami dil ailesinde kök morfolojisi ve ünlü dönüşümleri bakımından zengin bir yayılıma sahiptir. Kökün İbranice ve Aramicedeki birincil eşdeğeri, kaynama, taşma, taşkınlık yapma, haddi aşma veya kibrinden ötürü ileri gitme anlamlarını taşıyan zyd (İbranice zud / zid, Aramice ve Süryanice zyad) köküdür. İbranicede bu kökten türeyen isimler suyun kaynayıp taşmasını ve insanın haddini aşarak kibirlenmesini (kasti ve taşkınca günah işlemeyi) ifade eder. Arapçada ise kök hem nötr hem de bağlama göre müspet veya menfi olarak bir nesnenin, miktarın yahut hâlin kendi sınırını aşarak fazlalaşması ve üzerine eklenmesi anlamına odaklanmıştır. Fonetik ve semantik süreklilik, içsel kabarma ve sınırını aşarak büyüme çekirdeğinin Sami zeminindeki ortak kökene dayandığını göstermektedir.

Güven Kesin

Kaynak Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزيد ve زود ilişkisiKök, yol azığı anlamına gelen زود ile akraba olup bünyeye veya yola sonradan eklenen, taşınan ve fazladan güç katan ek unsuru imler; ecvef yâî yapıda fazlalaşma fiili haline gelmiştir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zud/zid, Süryanice zyadİbranice ve Aramicede kabarma, taşma, haddini aşma ve cüret etme anlamı Arapçadaki miktar ve derece artışıyla semantik ortaklık taşır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri ötesinde Afro-Asyatik katmanda doğrudan kanıtlanmış fonetik denkliği olan bir türev tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زيدAnlamlıArtmak, çoğalmak, eklenmekMevcut miktarın veya hâlin üzerine ilave olma, büyüme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
زديAnlamlıUzanmak, adım atmak, çözgü germekDevenin adımlarını uzatarak yürümesi veya dokumada ipliklerin boyuna gerilmesi.Hedef kökle doğrusal genişleme ve ileri uzanma paydasında birleşir; Kur'an'da geçmez.
يزدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
يدزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
دزيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
ديزAnlamlıEksik vermek, haksızlık etmekضيز kökünün fonetik varyantı olarak hakkı kısmak, adaletsiz paylaştırmak.Hedef kökün artırma anlamına zıt bir eksiltme hareketi barındırır; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زيدMerkezMiktar ve derecede artışMevcut olan bir yapının, sınırın veya niteliğin üzerine doğrudan eklemlenerek büyümesi.Hem niceliksel hem niteliksel, hem müspet hem menfi bağlamda kümülatif artışı karşılar.
نمىKomşuOrganik büyüme ve gelişmeCanlı organizmanın iç dinamikleriyle, tabii bir süreçle boy atıp serpilmesi.زيد dışarıdan eklenmeyle de olurken نمى içsel ve organik beslenmeyle gerçekleşir.
ربوKomşuŞişme, kabarma ve yükselmeBir şeyin hacminin köpürerek, kabararak veya fazlalık talep ederek yukarı doğru çıkması.ربو kabarma ve dikey yükselme veya haksız nema vurgusu taşır; زيد ise yalın ilavedir.
كثرKomşuÇokluk ve sayıca fazlalıkBireylerin veya parçaların sayısal olarak yoğunlaşması ve azlığın zıddı olması.كثر mevcut durumun çokluğunu belirtirken زيد bir önceki duruma göre artış sürecini vurgular.
نقصZıtEksilme ve azalmaMevcut olan hacim, sayı veya kaliteden bir kısmının eksilip eksik kalması.زيد fazlalaşmayı ve üzerine eklenmeyi sağlarken نقص bütünden kopmayı ve eksilmeyi kurar.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزيدArtmak, çoğalmak, fazlalaşmakBir şeyin mevcudunun üzerine eklenmesi; kümülatif büyüme.Kesin
LatinceAugere, incrementumArtırmak, büyütmek; büyümeMevcut olanı büyüterek yüceltme veya ekleme yapma boyutunu karşılar; ahlaki menfi kutbu zayıftır.Güçlü
İngilizceIncrease, augment, accrueArtmak, eklenmek, çoğalmakIncrease genel artışı, augment dışarıdan eklemeyi, accrue ise süreç içinde birikerek artmayı karşılar.Kesin
AlmancaZunehmen, vermehren, steigernArtmak, çoğalmak, yükselmekZunehmen durumun/hacmin büyümesini, steigern ise derece ve yoğunluğun artırılmasını çok iyi yansıtır.Kesin
FransızcaAugmenter, accroîtreArtmak, çoğaltmakBoyut, miktar ve derece bakımından var olanın üzerine eklenme eylemini taşır.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İman ve hidayetin artmasıKalbi ve ahlaki kesinliğin, teslimiyetin güçlenmesiMüminlerin ayetleri dinlediklerinde veya zorlukla karşılaştıklarında sebatlarının pekişmesi (Âl-i İmrân 3:173, Tevbe 9:124, Ahzâb 33:22).
Küfür, nifak ve sapkınlığın artmasıKalpteki manevi hastalığın ve azgınlığın katlanmasıİnkârcıların ve münafıkların uyarılara inatla direnerek batılda derinleşmesi (Bakara 2:10, Mâide 5:64, Tevbe 9:125).
Mükâfat, ihsan ve lütfun artırılmasıHak edilen karşılığın kat kat fazlasının bahşedilmesiSalih amel işleyenlere ilahi fazl u keremden fazlasının verilmesi (Nisâ 4:173, Fâtır 35:30, Şûrâ 42:26).
Azap ve cezanın artırılmasıCezanın şiddetinin ve katmanlarının çoğaltılmasıHaddi aşanlara ve sapanlara azabın katmerli hale getirilmesi (Nahl 16:88, İsrâ 17:97, Nebe 78:30).
Yaratılışta veya bedende fiziki fazlalıkCüsse, güç veya organ zenginliğiTalut'un ilim ve beden üstünlüğü yahut meleklerin kanat sayısındaki çokluk (Bakara 2:247, Fâtır 35:1).
Ahiretteki sınırsız lütuf (Mezîd)Cennet ehline tasavvurun ötesinde sunulan nihai tecelliHesapsız nimetlerin ötesinde Allah'ın cemali ve rızasıyla buluşma (Kāf 50:35).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİmanın mahiyetiİmanın artıp eksilmesi (ziyâdetü’l-îmân ve noksânuhâ) meselesinde amelin imana dahil olup olmadığı tartışması.İmanın yakîn, amel ve nur bakımından derecelenmesi.
FıkıhAkitler ve ceza hukukuSatışta artırma (müzâyede), faiz fazlalığı (ribâ ziyâdesi) ve akit konusu mala yapılan sonradan eklemeler.Hak edilmemiş karşılıksız fazlalık veya meşru bedel artışı.
Tefsirİlahi adalet ve fazl dengesiİyiliklere karşı ziyadenin Allah'ın lütfu (fazl), kötülüklere karşı ziyadenin ise amelin kendi cinsinden cezası olması.Fazl u keremin hak ediş sınırını aşan sınırsızlığı.
HadisŞefaat ve rü'yetullahAmellerin karşılığında on misli ve daha fazlası (ve ezîd) müjdesi ile Yunus 10:26'daki ziyadenin cemalullah olarak tefsiri.Kesintisiz ilahi ihsan ve müşahede.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı ilişkisiFazl ve istidraçYönelimin karşılığını büyütmeKişi hayra yönelirse hidayet ve ecir, şerre yönelirse batıl ve dalalet katlanarak geri döner.Kesin
İlmiBilgi birikimi ve epistemolojiKümülatif idrakBilginin amelle derinleşmesiDoğru bilgiye göre yaşamak feraseti ve yeni idrak kapılarını açarak ilmi artırır (Tâhâ 20:114).Kesin
SiyasiOtorite ve toplumsal güçLiyakat ve kapasiteİktidar meşruiyetini tahkim etmeYöneticiye verilen ilim ve beden üstünlüğü siyasal kabiliyeti artırır (Bakara 2:247).Güçlü
İktisadiServet ve sermaye akışıNema, artık değer ve infakSermaye dolaşımında bereketMeşru infak ve şükür reel bereketi artırırken (İbrâhîm 14:7), faizdeki suni artış yok oluşa mahkûmdur.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPozitif geri besleme (positive feedback) ve kümülatif büyümeSisteme giren çıktının bir sonraki adımda girdi olarak işlev görüp büyüklüğü üssel veya doğrusal artırması mantığı.Güçlü
Beşeri bilimlerPekiştirme (reinforcement) ve sermaye birikimiBireyin tutumlarının ödül veya sonuçlarla kemikleşerek çoğalması; sosyolojide avantajın avantajı doğurması etkisi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece niceliksel, parasal veya mekanik bir rakam büyümesine indirgeyerek kalbi, ahlaki ve ontolojik nitelik artışını göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamزيد, sadece dışsal bir fazlalık değil; imanın yakinleşmesi, kalpteki hastalığın kokuşması, ilahi cezanın veya mükâfatın varoluşsal olarak katmerlenmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİmanın artmasını imkânsız sayan donuk bir inanç anlayışına sapmak veya kötülüğün kendi kendini büyüterek sahibini yutacağını fark edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın dinamik ahlak ve varlık yasasını açıklar: İnsan hiçbir zaman sabit kalmaz; her tercih ya hayrı ya da şerri büyüten bir sürecin tohumudur.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin psikolojik olgunlaşmasını anlatan ayetlerde, münafıkların içsel çürüme süreçlerinde ve ahiret nimetlerinin sınırsızlığını bildiren tablolarda.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî hayatın statik bir kabulden ibaret olduğu vehmini yıkar; amelin inanca, nankörlüğün ise hüsrana doğrudan çarpan etkisi yaptığını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının taşması veya bir nesnenin mevcut sınırının üzerine dışarıdan bir parçanın ilave edilmesiyle hacmin büyümesi.
  • Soyut anlamBilinçli bir tercihin doğurduğu sonuçların kümülatif birikimle varoluşsal bir nitelik ve derece sıçramasına dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkSisteme yapılan her ahlaki veya ontolojik girdinin, kendi mahiyetine uygun biçimde katlanarak artmasını sağlayan dinamik geri besleme mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=St+f(St,ut)buradaf(St,ut)>0
  • LaTeX açıklamasıModel, sistemin bir sonraki andaki durumunu (St+1), mevcut durumu (St) ile dışsal girdi veya iradi tercihin (ut) mevcut durumla etkileşiminden doğan pozitif artış fonksiyonunun (f) toplamı olarak gösterir; bu fonksiyon sıfırdan büyük olduğu müddetçe sistemde kesintisiz bir büyüme ve fazlalaşma gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز