عرف
ع - ر - ف
KÖK- 71 geçiş
- 63 ayet
- 32 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Tanınan ile
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.374 harfباب العين والرّاء والفاء معهما
ع ر ف، ع ف ر، رعف، ر ف ع، ف ر ع مستعملات
عَرَفَ:
عَرَفت الشىءَ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وأَمْرٌ عارفٌ، معروفٌ، عَرِيفٌ.
والعُرْفُ: المعروف. قال النّابغة:
أبَى الـلـهُ إلا عَـدْلَـهُ وقَـضـاءَهُ فلا النُّكْرُ مَعْروفٌ ولا العُرْفٌ ضائع
والعَريفُ: القيّم بأمرِ قومٍ عرّفَ عليهم، سُمّي به لأنّه عُرِفَ بذلك الاسم.
ويوم عَرَفَة: موقفُ النّاس بعَرَفات، وعَرَفات جبل،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.894 harfعَرَفْتُهُ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وقولهم: ما أعرِفُ لأحدٍ يصرعني، أي ما أعترفُ. وعَرَفْتُ الفرسَ: أي جَزَزْتُ عُرْفَهُ. والعَرْفُ: الريحُ طيّبةً كانت أو منتنةً. يقال: ما أطيب عَرْفَهُ. وفي المثل: لا يَعْجِزَ مَسْكُ السَوْءِ عن عَرْفِ السَوْءِ. والعَرْفَةُ: قرحةٌ تخرج في بياض الكفّ عن ابن السكيت. يقال: عُرِفَ الرجل فهو مَعْروفٌ، أي خرجت به تلك القَرحة. والمَعْروفُ: ضدّ المنكر. والعُرْفُ: ضد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok22.117 harfباب العين والراء مع الفاء
عرف ، عفر ، رفع ، رعف ، فرع ، فعر : مستعملات .
عرف : الليث : عَرَف يَعْرف عِرْفاناً ومَعْرِفة . وأمر عارف : معروف عَرِيف . قلت : لم أسمع أمر عارف أي معروف لغير الليث . والذي حصَّلناه للأئِمَّة : رجل عارف أي صَبُور . قال أبو عبيد وغيره : يقال : نزلت به مصيبة فوُجِد صَبُوراً عارفاً . قلت : ونفس عارفة بالهاء مثله . وقال غيره :
فصبرتُ عارفة لذلك حُرَّة
ترسو إذا نفسُ الجَبَان
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.115 harf(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرف) العين والراء والفاء أصلان صحيحان، يدلُّ أحدُهما على تتابُع الشيء متَّصلاً بعضُه ببعض، والآخر على السكون والطُّمَأنينة.
فالأوّل العُرْف: عُرْف الفَرَس. وسمِّي بذلك لتتابُع الشَّعر عليه. ويقال: جاءَت القَطا عُرْفاً عُرْفاً، أي بعضُها خَلْفَ بعض.
ومن الباب: العُرْفة وجمعها عُرَف، وهي أرضٌ منقادة مرتفِعة بين سَهْلتين تنبت، كأنّها عُرف فَرَس. ومن الشِّعر في
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.782 harf- المعرفة والعرفان: إدراك الشيء بتفكر وتدبر لأثره، وهو أخص من العلم، ويضاده الإنكار، ويقال: فلان يعرف الله ولا يقال: يعلم الله متعديا إلى مفعول واحد، لما كان معرفة البشر لله هي بتدبر آثاره دون إدراك ذاته، ويقال: الله يعلم كذا، ولا يقال: يعرف كذا، لما كانت المعرفة تستعمل في العلم القاصر المتوصل به بتفكر، وأصله من: عرفت. أي: أصبت عرفه. أي: رائحته، أو من أصبت عرفه. أي: خده، يقال عرفت كذا. قال تعالى:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.366 harfع ر ف
لأعرفنّ لك ما صنعت أي لأجازينك به وبه فسر قوله تعالى: " عرف بعضه وأعرض عن بعض " وأتيت فلاناً متنكراً ثم استعرفت أي عرّفت نفسي.
قال مزاحم العقيلي: فاستعرفا ثم قولا إنّ ذا رحم هيمان كلفنا من شأنكم عسرا فإن بغت آية تستعرفان بها يوما فقولا لها العود الذي اختضرا وسمع أعرابيّ يقول: ما عرف عرفي إلا بأخرة بكسر العين.
واعترف القوم: استخبرهم يقال: اذهب إلى هؤلاء فاعترفهم.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR17.657 harfالعِرفانُ: العلم؛ قال ابن سيده: ويَنْفَصِلانِ بتَحْديد لا يَليق بهذا المكان، عَرَفه يَعْرِفُه عِرْفة وعِرْفاناً وعِرِفَّاناً ومَعْرِفةً واعْتَرَفَه؛ قال أَبو ذؤيب يصف سَحاباً:
مَرَتْه النُّعامَى، فلم يَعْتَرِفْ
خِلافَ النُّعامَى من الشامِ رِيحا
ورجل عَرُوفٌ وعَرُوفة: عارِفٌ يَعْرِفُ الأَُمور ولا يُنكِر أَحداً رآه مرة، والهاء في عَرُوفة للمبالغة. والعَريف والعارِفُ بمعنًى مثل عَلِيم وعالم؛ قال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.494 harf* ع ر ف * * عَرَفَهُ * يعرفه بالكسر * مَعْرِفةً * و * عِرْفاناً * بالكسر و * العَرْفُ * الريح طيبة كانت أو منتنة و * المَعْرُوفُ * ضد المنكر و * العُرْفُ * ضد النكر يقال أولاه عرفا أي معروفا والعُرْف أيضا الاسم من الإعتراف والعُرْفُ أيضا عُرْف الفرس وقوله تعالى ﴿والمرسلات عُرْفا﴾ قيل هو مستعار من عرف الفرس أي يتتابعون كعرف الفرس وقيل أُرسلْتُ بالعُرْف أي بالمعروف و * المَعْرَفَةُ * بفتح الراء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR21.974 harfعرفه يعرفه معرفة، وعرفانا وعرفة بالكسر فيهما وعرفانا، بكسرتين مشددة الفاء: علمه واقتصر الجوهري على الأولين، قال ابن سيده: وينفصلان بتحديد لا يليق بهذا المكان. وقال الراغب: المعرفة والعرفان: إدراك الشيء بتفكر وتدبر لأثره، فهي أخص من العلم، ويضاده الإنكار، ويقال: فلان يعرف الله ورسوله، ولا يقال: يعلم الله متعديا إلى مفعول واحد لما كان معرفة البشر لله تعالى هو تدبر آثاره دون إدراك ذاته، ويقال: الله
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR37.650 harfعَرَفَهُ
1 عَرَفَهُ ذ , (S, O, Msb, K, &c.,) aor. عَرِفَ , (O, K,) inf. n. مَعْرِفَةٌ (S, O, K) and عِرْفَانٌ (S, O, Msb, K) and عِرِفَّانٌ (K) and عِرْفَةٌ, (Msb, K,) or مَعْرِفَةٌ is a simple subst., (Msb,) He knew it; he had cognition of it; or he was, or became, acquainted with it; syn. عَلِمَهُ: (K:) or he knew it (عَلِمَهُ) by means of any of the five senses; (Msb;) [and also, by mental
عَرَفَهُ 1 عَرَفَهُ ذ , (S, O, Msb, K, &c.,) aor. عَرِفَ , (O, K,) inf. n. مَعْرِفَةٌ (S, O, K) and عِرْفَانٌ (S, O, Msb, K) and عِرِفَّانٌ (K) and عِرْفَةٌ, (Msb, K,) or مَعْرِفَةٌ is a simple subst., (Msb,) He knew it; he had cognition of it; or he was, or became, acquainted with it; syn. عَلِمَهُ: (K:) or he knew it (عَلِمَهُ) by means of any of the five senses; (Msb;) [and also, by mental perception:] Er-Rلghib says, المَعْرِفَةُ is the perceiving a thing by reflection, and by consideration of the effect thereof [upon the mind or sense], so that it has a more special meaning than العِلْمُ, and its contr. is الاـِنْكَارُ; and one says, فُلَانٌ يَعْرِفُ اللّٰهَ وَرَسُولَهُ [Such a one knows God and his apostle], but one does not say يَعْلَمُ اللّٰهَ, making the verb [thus] to have a single objective complement, since man's مَعْرِفَة [or knowledge] of God is [the result of] the consideration of his effects, without the perception of his essence; and one says, اَللّٰهُ يَعْلَمُ كَذَا, but not يَعْرِفُ كذا, since المَعْرِفَةُ is used in relation to عِلْم [or knowledge] which is defective, to which one attains by reflection: it is from عَرَفْتُهُ meaning I found, or experienced, its عَرْف i. e. odour; or as meaning I attained its عُرْف i. e. limit: (TA:) it is said in the B that المَعْرِفَةُ differs from العِلْمُ, in meaning, in several ways: the former concerns the thing itself [which is its object;] whereas the latter concerns the states, or conditions, or qualities, thereof: also the former generally denotes the perceiving a thing as a thing that has been absent from the mind, thus differing from the latter; therefore the contr. of the former is الاـِنْكَارُ, and the contr. of the latter is الجَهْلُ; and the former is the knowing a thing itself as distinguished from other things; whereas the latter concerns a thing collectively with other things: (TA in art. علم:) and sometimes they put ↓ اعترف in the place of عَرَفَ; (S, O;) [i. e.] اعترف الشَّىْءَ signifies عَرَفَهُ: (Mgh, K:) and so, sometimes, does ↓ استعرفُه. (Har p. 486.) ― -b2- And عَرَفَ is also used in the place of اعترف [in the first of the senses assigned to the latter below]. (S, O.) See the latter verb, in four places. ― -b3- عَرَفَهُ also signifies He requited him. (O, K.) Ks read, (O, K,) and so five others, (Az, TA,) in the Kur [lxvi. 3], (O,) عَرَفَ بَعْضَهُ, meaning He requited her, namely, Hafsah, for part [thereof, i. e.] of what she had done: (Fr, O, K:) and he did so indeed by divorcing her: (Fr, TA:) or it means he acknowledged part thereof: (K:) but others read بَعْضَهُ ↓ عَرَّفَ, which, likewise, has the former of the two meanings expl. above: (Bd:) or this means he told Hafsah part thereof. (Fr, O, Bd, * TA. [See also 2.]) As first expl. above, this phrase is like the saying to him who does good or who does evil, أَنَا أَعْرِفُ لأَهْلِ الاـِحْسَانِ وَأَعْرِفُ لِأَهْلِ الاـِسَآءَةِ, (O,) or لِلْمُحْسِنِ وَالمُسِىْءِ, (K,) [I know how to requite the doer of good and the doer of evil,] i. e. the case of the doer of good and that of the doer of evil are not hidden from me nor is the suitable requital of him. (O, K.) لَأَعْرِفَنَّكَهَا عَنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ occurs in a trad., meaning I will assuredly requite thee for it in the presence of the Apostle of God so that he shall know thy evil-doing: and is used in threatening. (TA.) -A2- عَرَفَ الفَرَسَ, (S, O, K,) aor. عَرِفَ , (O,) inf. n. عَرْفٌ, (O, K,) He clipped the عُرْف [i. e. mane] of the horse. (S, O, K.) -A3- عَرَفْتُ عَلَى القَوْمِ, aor. عَرُفَ , inf. n. عِرَافَةٌ, I was, or became, عَرِيف over the people, or party; i. e., manager, or orderer, of their affairs; as also عَرُفْتُ عَلَيْهِمْ: (Msb:) or عَرُفَ, inf. n. عَرَاعَةٌ, signifies he was, or became, an عَرِيف; (S, O, K;) as also عَرَفَ, aor. عَرِفَ ; (K;) i. e., a نَقِيب: (S, O:) and when you mean that he acted as an عَرِيف, you say, عَرَفَ عَلَيْنَا سِنِينَ, aor. عَرُفَ , inf. n. عِرَافَةٌ, [he acted over us as an عريف during some years,] like كَتَبَ, aor. يَكْتُبُ, inf. n. كِتَابَةٌ. (S, O, K. *) -A4- عَرَفَ لِلْأَمْرِ, aor. عَرِفَ , He was patient in relation to the affair, or event; (K;) as also ↓ اعترف, (O, K,) as some say. (O.) And عُرِفَ عِنْدَ المُصِيبَةِ He was patient on the occasion of the affliction, or misfortune. (TA.) ― -b2- And عَرَفَ He was, or became, submissive, or tractable; (Ibn-'Abbلd, O, TA;) and so ↓ اعترف, (IAar, O, K,) said of a man, (IAar, O,) and of a beast that one rides. (O.) -A5- عَرُفَ, inf. n. عَرَافَةٌ, He (a man) was, or became, pleasant, or sweet, in his odour. (TA.) And ↓ اعرف, said of food, It was sweet in its عَرْف, i. e. odour. (TA.) ― -b2- عَرِفَ He (a man, TA) made much use of perfume. (IAar, O, K.) ― -b3- And He relinquished, or abstained from, perfume. (IAar, O.) -A6- عُرِفَ, (S, O, K,) inf. n. عَرْفٌ, (K, TA,) accord. to one or more of the copies of the K عِرْفَانٌ, (TA,) He (a man, S, O) had a purulent pustule, termed عَرْفَة, come forth in the whiteness [or palm] of his hand. (S, O, K.)
تَعْرِيفٌ 2 تَعْرِيفٌ ذ signifies The making to know; syn. اـِعْلَامٌ: (S, O, K, TA:) [or rather it has a more restricted signification than the latter word, as is indicated in the preceding paragraph:] and in this sense its verb may have two objective complements: one says, عرّفهُ الأَمْرَ He made him to know the affair, or case; syn. أَعْلَمَهُ اـِيَّاهُ: [or he acquainted him with it; or told him of it:] and عرّفهُ بَيْتَهُ He made him to know, or acquainted him with, the place of his house, or tent; syn. أَعْلَمَهُ بِمَكَانِهِ: (TA:) [and] one says عَرَّفْتُهُ بِهِ, meaning I made him to know it by means of any of the five senses [or by mental perception; as also عَرَّفْتُهُ اـِيَّاهُ]. (Msb.) See also 1, former half. And see 4. ― -b2- Also The making known; contr. of تَنْكِيرٌ. (O, K.) عَرَّفَ بَعْضَهُ, in the Kur [lxvi. 3], has been expl. as meaning He made known part thereof. (TA. [For other explanations, see 1.]) And عَرَّفْتُهُ بِزَيْدٍ means I made him known by t
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.829 harfعَرَفَ
عَرَفَ I ( n. ac. عِرْفَة 2t , مَعْرِفَة 18t , عِرَاْف 23 ),
a. Knew, was acquainted with.
b. [ Bi & La ], Acknowledged, confessed, avowed ( a fault ) to.
c. [ La ], Bore patiently, supported, suffered, endured.
d. U ( n. ac. عِرَاْفَة 23t ) [ 'Ala ], Ruled, governed; managed, directed.
عَرِفَ
عَرِفَ A ( n. ac. عَرَف 4 ),
a. Was scented, perfumed.
عَرُفَ
عَرُفَ U ( n. ac.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR74.186 harfعرف
عَرَفَ- يَعْرِفُ- عُرْف- عُرْفاً- مَعْرُوْف- بالمَعْرُوْف- عَرَف- أَعْرَاف- الأعْرَاف- عَرَفَة- عَرَفَات - عَرَّفَ - يُعَرِّفُ - اعْتَرَفَ - يَعْتَرِفُ - عَارَف - يُعَارِفُ - تَعَارَفَ - يَتَعَارَفُ
عَرَفَ - يَعْرِفُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يتعرف عليه فيعلمه ويتبينه: يقرر أن هذا الأمر هو نفسه تماماً أو شبيه بـ أو مختلف عن شيء معلوم
Sîgalar(32)
- بِالْمَعْرُوفِTanınan ile+2 anlam(بِالْمَفْعُولِ)×20
- بِمَعْرُوفٍTanınan ile(بِمَفْعُولٍ)×6
- مَعْرُوفًاTanınan(مَفْعُولًا)×6
- يَعْرِفُونَTanırlar(يَفْعِلُونَ)×4
- مَعْرُوفٍTanınan(مَفْعُولٍ)×3
- الْأَعْرَافِTepeler(الْأَفْعَالِ)×2
- تَعْرِفُTanırsın(تَفْعِلُ)×2
- عَرَفُواTanıdılar(فَعَلُوا)×2
- مَعْرُوفٌTanınan(مَفْعُولٌ)×2
- يَعْرِفُونَهُOnu tanırlar(يَفْعِلُونَهُ)×2
Mücavir kökler147 mücavir (328 toplam)
- نكر
13 ortak ayet · Tanınmayan
- نهي
9 ortak ayet · Nihayet, son demektir
- جنح
7 ortak ayet · Kanat demektir
- طلق
6 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir
- أمر
14 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- سوم
5 ortak ayet · Sima çehre demektir
- نسو
7 ortak ayet · Kadınlar
- أله
37 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خير
10 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- عضل
2 ortak ayet · Onlara kuvvet kullanmayın
- نكح
4 ortak ayet · Nikah
- عزم
3 ortak ayet · Kesin karar
Geçtiği ayetler(63)
… بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ …
TanınanaEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
Tanınan ileSizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.
… ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Tanınan ileBoşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.
… فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ …
Tanınan ileKadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.
… أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ …
Tanınan ileAnneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.
… أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Tanınan ileAnneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.
… أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Tanınan ileİçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.
… وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
Tanınan ileTemas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.
وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
Tanınan ileBoşanan kadınlar için uygun şekilde geçimlerini sağlamak vardır. Bu, müttakiler için bir vazifedir.
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Tanınanıİçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun. İşte onlar, kurtuluşa erenlerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علم, فقه, شعر |
| Zıt Kök | نكر |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin birbiri ardınca bitişmesi, yükselti, koku alma ve kalbin yatışıp sükûnet bulması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın iz ve alametlerini idrak ederek ortak toplumsal sağduyuya, fıtrata ve hakikate intibak etme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyetini kamusal ve fıtri tanınırlıktan alan ahlaki, hukuki ve toplumsal normatif düzen |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca zihinsel bilgi veya pozitivist örf olarak daraltılıp fıtrat, vicdan ve sükûnet bağının koparılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, belirme, arız olma, kabarma veya yüzeye vurma; nitekim عرض, عرش, عرب köklerinde de ortaya çıkma, yükselme ve belirginleşme esastır | ف | Ağız, kenar ve dış sınır imgesini taşıyan harfin eklenmesiyle açığa çıkış; nesnenin sınırlarını, kokusunu ve dış ayırt edici alametlerini kavrayıp kabullenme yönünde özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz | Görme, derinden algılama, kaynağa ve öze vakıf olma |
| ر | İnsan başı | Baş, öncelik, üstte olma, doruk ve zihinsel kavrayış |
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurum, telaffuz, sınır ve nefesle koklama |
| عرف | Başın ve gözün yönelmesiyle dış alametlerin açığa çıkması | Dışa vuran ayırt edici işaretlerin dikkatle gözlenip baş ve zihin tarafından ayırt edilmesi, kokunun ve yüksekliğin algılanması gibi fıtri bir yatışma ve kabule ulaşılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Atın boynundaki kılların birbiri ardınca dizilmesi (at yelesi), arazideki diğer yerlerden yüksek ve belirgin sırt, koklanan hoş koku |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde adaletin zıddı olan münkerin asla maruf olamayacağını ve marufun zayi olmayacağını ifade eder: أبى الله إلا عدله وقضاءه / فلا النكر معروف ولا العرف ضائع |
| Erken Arapça kullanım | Kabile temsilcisi ve bilirkişi için kullanılan arîf nitelemesi ile Taif ve Ukaz panayırlarında kabilelerin alametlerini tanıyan kimseler hakkında kullanılır; Tarif b. Mâlik el-Anberî şiirinde bu makamı zikreder: أوكلما وردت عكاظ قبيلة / بعثوا إلي عريفهم يتوسم |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde عرف kökü, özellikle Güney ve Batı Sami dillerinde belirginleşen, dış işaretleri ayırt etme, koklama ve kabullenme eksenli bir semantik alana dayanır. İbranice ve Süryanicede doğrudan 'r-p ses dizilimi bu biçimiyle yaygın epistemolojik bir fiil olarak değil, daha çok ense, boyun arkası ve boyun bükme gibi anatomik ve fiziksel yükseklik-ardışıklık alanlarında (İbranice עֹרֶף / orep) temsil edilir; bu durum Arapçadaki at yelesi (عُرْف) ve boyun anlamıyla etimolojik bir bağ kurar. Arapçada kök, kokunun duyumsanması, alametlerin birbirini izlemesi ve zihnin bu alametler aracılığıyla bir nesneye güven duyup sükûnete kavuşması şeklinde özgün bir felsefi ve ahlaki sıçrama yaşamıştır. Dolayısıyla kökün epistemolojik ve ahlaki kullanımı, Arap yarımadasının kavramsal gelişiminde nesnenin ardışık alametlerini ayırt etme ve benimseme temelinden türetilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عرف | At yelesi, tepe/yükselti ve hoş koku somut anlamlarından hareketle; ardışık alametlerin zihinde sükûnet ve kesin teşhis oluşturması sürecidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עֹרֶף, Süryanice 'arpā | Boyun arkası, ense, eğilme ve fiziksel çıkıntı anlamları üzerinden at yelesi ve itiraf/kabullenme semantiğiyle kökdeştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada fonetik olarak güvenilir ve kanıtlanmış bir dış paralellik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرف | Anlamlı | Tanımak, yükselti, koku, iyilik | Dış alametlerden hareketle bilmek, fıtrata uygun düşen maruf amel | Hedef kök |
| عفر | Anlamlı | Toza toprağa bulamak, toprak rengi | Nesneyi toprağa sürtmek, tozu dumana katmak, cesur ve atılgan olmak | Yüzey ve temas bağı |
| رعف | Anlamlı | Burundan kan gelmesi, öne geçmek | Kanın veya bir şeyin öne fırlayıp çıkması, akması | Alametin öne fırlaması |
| رفع | Anlamlı | Yükseltmek, kaldırmak | Bir şeyi bulunduğu konumdan yukarı taşımak, görünür kılmak | عرف kökündeki yükselti ve tepe anlamıyla semantik ortaklık |
| فعر | Anlamlı | Ağzı açmak, feryat etmek | Ağzı alabildiğine açıp bağırmak veya yarılmak | Erken sözlüklerde müsta'mel kayıtlı |
| فرع | Anlamlı | Dal, tepe, yukarı tırmanmak | Ağacın üst dalları, bir şeyin en üst kısmı, soyluluk | Yükselti ve zirve yönüyle ortak çekirdek |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرف | Merkez | Alametle tanıma ve benimseme | Nesnenin alametlerinden ve etkisinden hareketle tanımak; nefsin o bilgiyle yatışması ve onu fıtraten kabul etmesi | Zihinsel idrak ile ahlaki onayın birleşimi |
| علم | Komşu | Mutlak ve künhüne vakıf bilgi | Nesnenin hakikatini ve mahiyetini kuşatıcı şekilde kavramak; cehaletin karşıtıdır ve doğrudan şüpheyi giderir | Allah için kullanılırken عرف fani idraki çağrıştırdığı için sınırlıdır |
| فقه | Komşu | Derin kavrayış ve gaye bilgisi | Sözün veya hükmün ardındaki ince maksatları, gerekçeleri sezerek kavrama | Yüzeyden derine ve gayeye nüfuz etme |
| شعر | Komşu | Sezgi ve duyusal farkındalık | Kıl inceliğindeki ayrıntıları duyular ve iç hislerle fark etme | Akli çıkarımdan ziyade sezgisel algı |
| نكر | Zıt | Yadırgama, reddetme, inkâr | Kalbin yatışmadığı, fıtratın yabancıladığı, tanımsız ve gayrimeşru bulduğu durum | Marufun tam karşıtı olarak bilinmeyen ve reddedilen kötülük |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرف | Tanımak, maruf, fıtri norm | Alametleri idrak edip benimsemeyi, yüksekliği, sükûneti ve toplumca onaylanan iyiliği kapsar | Kesin |
| Latince | Cognoscere, Notum, Mos | Tanımak, bilinen şey, gelenek/töre | Zihinsel teşhisi (cognoscere) ve toplumsal kabul görmüş normu (mos) karşılar; ancak hoş koku ve sükûnet çekirdeğini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Recognize, Acknowledge, Common good | Tanımak, itiraf etmek, ortak sağduyu | Daha önce bilineni yeniden teşhis etmeyi ve ahlaki kabulü içerir; Arapçadaki at yelesi ve yükseklik metaforu eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Erkennen, Anerkennen, Sitte | Tanımak, onaylamak, yerleşik ahlak | Nesneyi alametleriyle tespit etme ve ahlaken tanıyıp tasdik etme yönünü tam verir; ontolojik fıtrat boyutunu kısmen karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Reconnaître, Notoriété, Usage | Ayırt edip tanımak, bilinirlik, teamül | Hukuki ve kamusal meşruiyeti iyi yansıtır; kalbin içsel mutmainliği boyutunda dar kalır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالْمَعْرُوفِ / مَعْرُوفًا | Şeriatın ve aklıselimin güzel bulduğu normatif iyilik, hakkaniyet | Aile hukuku, nafaka, boşanma, yetim malı ve toplumsal muamele hükümleri (Bakara 2:178, 2:229, 2:236; Nisâ 4:19) |
| يَعْرِفُونَ / عَرَفُوا | Alamet ve delillerle kesin teşhis etme, tanıma | Ehl-i Kitab'ın peygamberi kendi evlatları gibi tanıması veya hakkı yüzünden sezmesi (Bakara 2:89, 2:146; Mâide 5:83) |
| الْأَعْرَافِ | Cennet ile cehennem arasındaki yüksek surlar, tepeler | Ahirette iki zümreyi de simalarından ayırt eden yüksek gözetleme mevkiindeki konum (A'râf 7:46, 7:48) |
| اعْتَرَفُوا | Suç ve günahı itiraf etme, boyun eğip kabullenme | Kusurlarını ve hatalarını açıkça ikrar edip tevbe eden kimselerin hali (Tevbe 9:102) |
| بِالْعُرْفِ | Kolay olanı, toplumun fıtraten benimsediği erdemli davranışı benimseme | Peygamberî ahlak ve insanlarla ilişkide müsamaha çağrısı (A'râf 7:199) |
| عَرَّفَهَا | Hoş kokulu ve çekici kılma, güzelleştirme | Cennetin nimetlerinin ve kokularının müminlere önceden tanıtılıp sevdirilmesi (Muhammed 47:6) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Marifetullah ve aklın iyiyi-kötüyü bilmesi (hüsün-kubuh) | Allah'ın varlığının bilinmesinde nakil gelmeden önce aklın marifet yükümlülüğü ve bilginin kalpteki sükûneti | Delilden hareketle ulaşılan zaruri veya kesbi idrak |
| Fıkıh | Hukukun ikincil kaynağı olarak örf ve maruf ölçüsü | Nassın belirlemediği miktarların, nafakanın ve muamelelerin toplumsal teamülle sınırlandırılması kaidesi | Şeriata aykırı olmayan kamu vicdanı ve cari teamül |
| Tefsir | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker kavramlaştırması | Marufun fıtrat, akıl ve vahiyle uzlaşan ortak iyilik, münkerin ise fıtrata yabancı kötülük olarak tahlili | Vicdanların ve aklın tanıdığı evrensel ve şer'i meşruiyet |
| Hadis | Marufun sadaka sayılması ve fitne zamanında marufa sarılma | Her meşru ve fıtri iyiliğin bir sadaka olduğu, kötülük yayıldığında marufun korunması buyrukları | İyiliğin somutlaşmış, tanınabilir ve uygulanabilir biçimleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy uyumu | Maruf | İlahi hitabın insan vicdanıyla uyuşmasını sağlama | Dinin emrettiği iyilik, fıtratın zaten yabancısı olmadığı, gördüğünde sükûnet bulduğu değerdir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Marifet | Dış delillerden ve eserlerden hareketle müessire ulaşma | Doğrudan kuşatılamayan hakikatin, işaretleri ve alametleri takip edilerek kesinlikle bilinmesi | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve meşruiyet | İcma ve kamu vicdanı | İdarenin kararlarında toplumca kabul görmüş meşruiyet sınırını koruma | Yöneticinin keyfi iradesini engelleyen, adalet ve hakkaniyetin somut teamüllerle denetlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Hakkaniyetli paylaşım ve nafaka | Maruf ölçüsü | Piyasa ve aile harcamalarında nesnel, dengeli taban ve tavan standardı | İsraf ve cimrilikten uzak, zamanın ve çevrenin ekonomik teamülüne uygun adil bedel tayini | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Örüntü tanıma ve sinyal işleme | Bir sistemin karmaşık veri dizilimleri arasından daha önceden tanımlanmış karakteristik izleri ve süreklilikleri ayrıştırıp eşleştirmesi; tıpkı at yelesindeki sıralı kıllar gibi verinin düzenli sürekliliğini teşhis etmesidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif teamül ve kamuoyu mutabakatı | Yazılı kuralların ötesinde, toplumun örtük vicdanında meşru kabul edilen, ihlal edildiğinde dışlama yaratan, fıtri ve rasyonel ortak davranış kodudur | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten türeyen maruf ve örf kavramlarının, herhangi bir toplumda salt tarihsel süreçte oluşmuş her türlü cari alışkanlığa, geleneğe veya pozitivist çoğunluk talebine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da maruf, aklıselimin, selim fıtratın ve ilahi vahyin ortaklaşa onayladığı; kalbin gördüğünde irkilmeyip yatıştığı mutlak hakkaniyet ve adalet standardıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal yozlaşmaların, ataerkil baskıların veya şirk temelli adetlerin örf ve maruf kılıfı altında meşrulaştırılması; dinin ahlaki ve fıtri süzgecinin devre dışı bırakılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve hukuk sisteminin havada kalan soyut teoriler olmadığını, insan fıtratı ve toplumsal sağduyu ile tam bir mutabakat içinde (maruf) işlediğini gösterdiği için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku (evlilik, boşanma, emzirme, nafaka), toplumsal ahlak nizamı (emr-i bi'l-ma'rûf) ve peygamberlik delillerinin kavranması bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeriatın insana tamamen yabancı ve dışsal kurallar yığını olduğu zannını yıkar; emredilen hükümlerin vicdanın zaten tanıdığı, nefsin huzur bulduğu meşru değerler olduğunu kanıtlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBirbirini izleyen kılların oluşturduğu at yelesi, arazide göze çarpan yüksek sırt ve nefse huzur veren hoş koku.
- Soyut anlamBelirgin işaretler ve deliller vasıtasıyla bir şeyi tereddütsüz teşhis etme; aklın, fıtratın ve vahyin ortaklaşa onayladığı iyiliği içselleştirip kabul etme.
- Sistematik karşılıkDikeyde hakikati izlerden tanıma yöntemi (marifet), yatayda ise toplumsal barış ve adalet zeminini kuran meşru fıtrat normu (maruf).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde evrendeki veya toplumdaki eylemler ve durumlar kümesini; belirli bir davranışı veya alameti temsil eder. fıtrat ve aklıselimin onay fonksiyonunu, ise vahyin meşruiyet dairesini simgeler. Bu iki kaynağın ortak kesişiminde yer alan eylemler (maruf) kümesini oluşturur. dönüştürücüsü, bu uyumun vicdanda yarattığı sükûnet ve kesin teşhis halini; ise kalbin mutmain olduğu istikrarlı kabul ve tanıma durumunu gösterir.