عرف
ع - ر - ف
KÖK- 71 geçiş
- 63 ayet
- 32 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Tanınan ile
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.374 harfباب العين والرّاء والفاء معهما
ع ر ف، ع ف ر، رعف، ر ف ع، ف ر ع مستعملات
عَرَفَ:
عَرَفت الشىءَ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وأَمْرٌ عارفٌ، معروفٌ، عَرِيفٌ.
والعُرْفُ: المعروف. قال النّابغة:
أبَى الـلـهُ إلا عَـدْلَـهُ وقَـضـاءَهُ فلا النُّكْرُ مَعْروفٌ ولا العُرْفٌ ضائع
والعَريفُ: القيّم بأمرِ قومٍ عرّفَ عليهم، سُمّي به لأنّه عُرِفَ بذلك الاسم.
ويوم عَرَفَة: موقفُ النّاس بعَرَفات، وعَرَفات جبل،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.894 harfعَرَفْتُهُ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وقولهم: ما أعرِفُ لأحدٍ يصرعني، أي ما أعترفُ. وعَرَفْتُ الفرسَ: أي جَزَزْتُ عُرْفَهُ. والعَرْفُ: الريحُ طيّبةً كانت أو منتنةً. يقال: ما أطيب عَرْفَهُ. وفي المثل: لا يَعْجِزَ مَسْكُ السَوْءِ عن عَرْفِ السَوْءِ. والعَرْفَةُ: قرحةٌ تخرج في بياض الكفّ عن ابن السكيت. يقال: عُرِفَ الرجل فهو مَعْروفٌ، أي خرجت به تلك القَرحة. والمَعْروفُ: ضدّ المنكر. والعُرْفُ: ضد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok22.117 harfباب العين والراء مع الفاء
عرف ، عفر ، رفع ، رعف ، فرع ، فعر : مستعملات .
عرف : الليث : عَرَف يَعْرف عِرْفاناً ومَعْرِفة . وأمر عارف : معروف عَرِيف . قلت : لم أسمع أمر عارف أي معروف لغير الليث . والذي حصَّلناه للأئِمَّة : رجل عارف أي صَبُور . قال أبو عبيد وغيره : يقال : نزلت به مصيبة فوُجِد صَبُوراً عارفاً . قلت : ونفس عارفة بالهاء مثله . وقال غيره :
فصبرتُ عارفة لذلك حُرَّة
ترسو إذا نفسُ الجَبَان
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.115 harf(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرف) العين والراء والفاء أصلان صحيحان، يدلُّ أحدُهما على تتابُع الشيء متَّصلاً بعضُه ببعض، والآخر على السكون والطُّمَأنينة.
فالأوّل العُرْف: عُرْف الفَرَس. وسمِّي بذلك لتتابُع الشَّعر عليه. ويقال: جاءَت القَطا عُرْفاً عُرْفاً، أي بعضُها خَلْفَ بعض.
ومن الباب: العُرْفة وجمعها عُرَف، وهي أرضٌ منقادة مرتفِعة بين سَهْلتين تنبت، كأنّها عُرف فَرَس. ومن الشِّعر في
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.782 harf- المعرفة والعرفان: إدراك الشيء بتفكر وتدبر لأثره، وهو أخص من العلم، ويضاده الإنكار، ويقال: فلان يعرف الله ولا يقال: يعلم الله متعديا إلى مفعول واحد، لما كان معرفة البشر لله هي بتدبر آثاره دون إدراك ذاته، ويقال: الله يعلم كذا، ولا يقال: يعرف كذا، لما كانت المعرفة تستعمل في العلم القاصر المتوصل به بتفكر، وأصله من: عرفت. أي: أصبت عرفه. أي: رائحته، أو من أصبت عرفه. أي: خده، يقال عرفت كذا. قال تعالى:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.366 harfع ر ف
لأعرفنّ لك ما صنعت أي لأجازينك به وبه فسر قوله تعالى: " عرف بعضه وأعرض عن بعض " وأتيت فلاناً متنكراً ثم استعرفت أي عرّفت نفسي.
قال مزاحم العقيلي: فاستعرفا ثم قولا إنّ ذا رحم هيمان كلفنا من شأنكم عسرا فإن بغت آية تستعرفان بها يوما فقولا لها العود الذي اختضرا وسمع أعرابيّ يقول: ما عرف عرفي إلا بأخرة بكسر العين.
واعترف القوم: استخبرهم يقال: اذهب إلى هؤلاء فاعترفهم.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR17.657 harfالعِرفانُ: العلم؛ قال ابن سيده: ويَنْفَصِلانِ بتَحْديد لا يَليق بهذا المكان، عَرَفه يَعْرِفُه عِرْفة وعِرْفاناً وعِرِفَّاناً ومَعْرِفةً واعْتَرَفَه؛ قال أَبو ذؤيب يصف سَحاباً:
مَرَتْه النُّعامَى، فلم يَعْتَرِفْ
خِلافَ النُّعامَى من الشامِ رِيحا
ورجل عَرُوفٌ وعَرُوفة: عارِفٌ يَعْرِفُ الأَُمور ولا يُنكِر أَحداً رآه مرة، والهاء في عَرُوفة للمبالغة. والعَريف والعارِفُ بمعنًى مثل عَلِيم وعالم؛ قال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.494 harf* ع ر ف * * عَرَفَهُ * يعرفه بالكسر * مَعْرِفةً * و * عِرْفاناً * بالكسر و * العَرْفُ * الريح طيبة كانت أو منتنة و * المَعْرُوفُ * ضد المنكر و * العُرْفُ * ضد النكر يقال أولاه عرفا أي معروفا والعُرْف أيضا الاسم من الإعتراف والعُرْفُ أيضا عُرْف الفرس وقوله تعالى ﴿والمرسلات عُرْفا﴾ قيل هو مستعار من عرف الفرس أي يتتابعون كعرف الفرس وقيل أُرسلْتُ بالعُرْف أي بالمعروف و * المَعْرَفَةُ * بفتح الراء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR21.974 harfعرفه يعرفه معرفة، وعرفانا وعرفة بالكسر فيهما وعرفانا، بكسرتين مشددة الفاء: علمه واقتصر الجوهري على الأولين، قال ابن سيده: وينفصلان بتحديد لا يليق بهذا المكان. وقال الراغب: المعرفة والعرفان: إدراك الشيء بتفكر وتدبر لأثره، فهي أخص من العلم، ويضاده الإنكار، ويقال: فلان يعرف الله ورسوله، ولا يقال: يعلم الله متعديا إلى مفعول واحد لما كان معرفة البشر لله تعالى هو تدبر آثاره دون إدراك ذاته، ويقال: الله
عرفه يعرفه معرفة، وعرفانا وعرفة بالكسر فيهما وعرفانا، بكسرتين مشددة الفاء: علمه واقتصر الجوهري على الأولين، قال ابن سيده: وينفصلان بتحديد لا يليق بهذا المكان. وقال الراغب: المعرفة والعرفان: إدراك الشيء بتفكر وتدبر لأثره، فهي أخص من العلم، ويضاده الإنكار، ويقال: فلان يعرف الله ورسوله، ولا يقال: يعلم الله متعديا إلى مفعول واحد لما كان معرفة البشر لله تعالى هو تدبر آثاره دون إدراك ذاته، ويقال: الله يعلم كذا، ولا يقال: يعرف كذا؛ لما كانت المعرفة تستعمل في العلم القاصر المتوصل إليه بتفكر، وأصله من عرفته، أي: أصبت عرفه: أي رائحته، أو من أصبت عرفه أي خده فهو عارف، وعريف، وعروفة يعرف الأمور.ولا ينكر أحدا رآه مرة، والهاء في عروفة للمبالغة، قال طريف ابن مالك: أو كلما وردت عكاظ قبيلة بعثوا إلي عريفهم يتوسم أي: عارفهم، قال سيبويه: هو فعيل بمعنى فاعل، كقولهم: ضريب قداح. وعرف الفرس عرفا، بالفتح وذكر الفتح مستدرك: جز عرفه يقال: هو يعرف الخيل: إذا كان يجز أعرافها، نقله الزمخشري، والجوهري وابن القطاع. وعرف بذنبه، وكذا عرف له: إذا أقر به، وأنشد ثعلب: عرف الحسان لها غلـيمة تسعى مع الأتراب في إتب
وقال أعرابي: ما أعرف لأحد يصرعني: أي لا أقر به. وعرف فلانا: جازاه، وقرأ الكسائي قوله عز وجل: وإذ أسر النبي إلى بعض أزواجه حديثا فلما نبأت به وأظهره الله عليه عرف بعضه وأعرض عن بعض أي جازى حفصة رضي الله تعالى عنها ببعض ما فعلت قال الفراء: من قرأ عرف بالتشديد، فمعناه أنه عرف حفصة بعض الحديث وترك بعضا، ومن قرأ بالتخفيف، أراد غضب من ذلك، وجازى عليه، قال: ولعمري جازى حفصة بطلاقها، قال: وهو وجه حسن، قرأ بذلك أبو عبد الرحمن السلمي. أو معناه: أقر ببعضه وأعرض عن بعض، ومنه قولهم: أنا أعرف للمحسن والمسيء: أي لا يخفى علي ذلك ولا مقابلته بما يوافقه وفي حديث عوف بن مالك: لتردنه أو لأعرفنكها عند رسول الله صلى الله عليه وسلم أي لأجازينك بها حتى تعرف سوء صنيعك، وهو كلمة تقال عند التهديد والوعيد، وقال الأزهري: قرأ الكسائي والأعمش عن أبي بكر عن عاصم عرف بعضه خفيفة، وقرأ حمزة ونافع وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر اليحصبي بالتشديد. والعرف الريح طيبة كانت أو منتنة يقال: ما أطيب عرفه كما في الصحاح، وأنشد ابن سيده: ثناء كعرف الطيب يهدى لأهله وليسى له إلا بني خالد أهـل وقال البريق الهذلي في النتن: فلعمر عرفك ذي الصماخ كما عصب السفاد بغضبة اللهـم وأكثر استعماله في الطيبة ومنه الحديث: من فعل كذا وكذا لم يجد عرف الجنة أي: ريحها الطيبة. وفي المثل: لا يعجز مسك السوء عهن عرف السوء كما في الصحاح، قال الصاغاني: يضرب للئيم الذي لا ينفك عن قبح فعله، شبه بجلد لم يصلح للدباغ فنبذ جانبا، فأنتن. والعرف: نبات، أو الثمام، أو نبت ليس بحمض ولا عضاه من الثمام كذا في المحيط واللسان. والعرفة بهاء: الريح. والعرفة: اسم من اعترفهم اعترافا: إذا سألهم عن خبر ليعرفه، ومنه قول بشر بن أبي خازم: أسائلة عميرة عـن أبـيهـا خلال الجيش تعترف الركابا ويكسر. والعرفة أيضا: قرحة تخرج في بياض الكف نقله الجوهري عن ابن السكيت. ويقال: عرف الرجل كعني عرفا، بالفتح وفي بعض النسخ عرفانا بالكسر، فهو معروف: خرجت به تلك القرحة، ما في الصحاح. والمعروف: ضد المنكر قال الله تعالى: وأمر بالمعروف وفي الحديث: صنائع المعروف تقي مصارع السوء . وقال الراغب: المعروف: اسم لكل فعل يعرف بالعقرل والشرع حسنه، والمنكر: ما ينكر بهما، قال تعالى: تأمرون بالمعروف وتنهون عن المنكر وقال تعالى: وقلن قولا معروفا ومن هذا قيل للاقتصاد في الجود: معروف، لما كان ذلك مستحسنا في العقول، وبالشرع نحو: ومن كان فقيرا فليأكل بالمعروف وقوله: وللمطلقات متاع بالمعروف أي بالاقتصاد، والإحسان، وقوله: قول معروف ومغفرة خير من صدقة يتبعها أذى أي: رد بالجميل ودعاء خير من صدقة هكذا. ومعروف: فرس سلمة بن هند الغاضري من بني أسد، وفيه يقول: أكفئ معروفا عليهـم كـأنـه إذا ازور من وقع الأسنة أحرد
ومعروف بن مسكان: باني المكعبة شرفها الله تعالى، أبو الوليد المكي، صدوق مقريء مشهور، مات سنة 165 ومسكان كعثمان، وقيل بالكسر، هكذا هو بالسين المهملة، والصواب بالمعجمة. ومعروف بن سويد الجذامي: أبو سلمة البصري، روى له أبو داود والنسائي. ومعروف بن خربوذ المكي: محدثان وقد تقدم ضبط خربوذ في موضعه، قال الحافظ بن حجر: تابعي صغير، وليس له في البخاري غير موضع واحد، وفي كتاب الثقات لابن حبان، يروى عن أبي الطفيل، قال: وكان ابن عيينة يقول: هو معروف ابن مشكان، روى عنه ابن المبارك، ومروان بن معاوية الفزاري. وأبو محفوظ معروف بن فيروزان الكرخي قدس الله روحه من أجلة الأولياء، وقبره الترياق المجرب ببغداد لقضاء الحاجات، قال الصاغاني: عرضت لي حاجة أعيتني وحيرتني في سنة خمس عشرة وستمائة، فأتيت قبره، وذكرت له حاجتي، كما تذكر للأحياء معتقدا أن أولياء الله لا يموتون، ولكن ينقلون من دار إلى دار، وانصرفت، فقضيت الحاجة قبل أن أصل إلى مسكني. قلت: وفاته ممن اسمه معروف جماعة من المحدثين منهم: معروف بن محمد أبو المشهور عن أبي سعيد بن الأعرابي، ومعروف بن أبي معروف البلخي، ومعروف بن هذيل الغساني، ومعروف بن سهيل: محدثون، وهؤلاء قد تكلم فيهم. ومعروف الأزدي الخياط، أبو الخطاب مولى بني أمية، ومعروف بن بشير أبو أسماء، وهؤلاء من ثقات التابعين. ومعروفة بهاء: فرس الزبير ابن العوام القرشي الأسدي، هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب أن اسم فرسه معروف بغير هاء، وهي التي شهد عليها حنينا، ومثله في اللسان والعباب، وأنشد الصاغاني ليحيى ابن عروة بن الزبير: أب لي آبي الخسف قد تعلمونه وصاحب معروف سمام الكتائب وقد تقدم ذلك في خ س ف. ويوم عرفة: التاسع من ذي الحجة. تقول: هذا يوم عرفة غير منون، ولا تدخله الألف واللام، كما في الصحاح. وعرفات: موقف الحاج ذلك اليوم، على اثنى عشر ميلا من مكة، على ما حققه المتكلمون على أسماء المواضع، وغلط الجوهري فقال: موضع بمنى وكذا قول غيره: موضع بمكة، وإن أريد بذلك قرب منى ومكة فلا غلط، قال ابن فارس: أما عرفات فقال قوم: سميت بذلك لأن آدم وحواء عليهما السلام تعارفا بها، بعد نزولهما من الجنة. أو لقول جبريل لإبراهيم عليهما السلام، لما علمه المناسك وأراه المشاهد: أعرفت? أعرفت? قال عرفت عرفت. أو لأنها مقدسة معظمة، كأنها عرفت؛ أي طيبت. وقيل: لأن الناس يتعارفون بها. زاد الراغب: وقيل: لتعرف العباد فيها إلى الله تعالى بالعبادات والأدعية.
قال الجوهري: وهو اسم في لفظ الجمع، فلا يجمع كأنهم جعلوا كل جزء منها عرفة، ونقل الجوهري عن الفراء أنه قال: لا واحد له بصحة وهي معرفة وإن كان جمعا، لأن الأماكن لا تزول، فصارت كالشيء الواحد وخالف الزيدين، تقول: هؤلاء عرفات حسنة، تنصب النعت لأنه نكرة، وهي مصروفة قال سيبويه: والدليل على ذلك قول العرب: هذه عرفات مباركا فيها، وهذه عرفات حسنة، قال: ويدلك على كونها معرفة أنك لا تدخل فيها أ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR37.650 harfعَرَفَهُ
1 عَرَفَهُ ذ , (S, O, Msb, K, &c.,) aor. عَرِفَ , (O, K,) inf. n. مَعْرِفَةٌ (S, O, K) and عِرْفَانٌ (S, O, Msb, K) and عِرِفَّانٌ (K) and عِرْفَةٌ, (Msb, K,) or مَعْرِفَةٌ is a simple subst., (Msb,) He knew it; he had cognition of it; or he was, or became, acquainted with it; syn. عَلِمَهُ: (K:) or he knew it (عَلِمَهُ) by means of any of the five senses; (Msb;) [and also, by mental
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.829 harfعَرَفَ
عَرَفَ I ( n. ac. عِرْفَة 2t , مَعْرِفَة 18t , عِرَاْف 23 ),
a. Knew, was acquainted with.
b. [ Bi & La ], Acknowledged, confessed, avowed ( a fault ) to.
c. [ La ], Bore patiently, supported, suffered, endured.
d. U ( n. ac. عِرَاْفَة 23t ) [ 'Ala ], Ruled, governed; managed, directed.
عَرِفَ
عَرِفَ A ( n. ac. عَرَف 4 ),
a. Was scented, perfumed.
عَرُفَ
عَرُفَ U ( n. ac.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR74.186 harfعرف
عَرَفَ- يَعْرِفُ- عُرْف- عُرْفاً- مَعْرُوْف- بالمَعْرُوْف- عَرَف- أَعْرَاف- الأعْرَاف- عَرَفَة- عَرَفَات - عَرَّفَ - يُعَرِّفُ - اعْتَرَفَ - يَعْتَرِفُ - عَارَف - يُعَارِفُ - تَعَارَفَ - يَتَعَارَفُ
عَرَفَ - يَعْرِفُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يتعرف عليه فيعلمه ويتبينه: يقرر أن هذا الأمر هو نفسه تماماً أو شبيه بـ أو مختلف عن شيء معلوم
Sîgalar(32)
- بِالْمَعْرُوفِTanınan ile+2 anlam(بِالْمَفْعُولِ)×20
- بِمَعْرُوفٍTanınan ile(بِمَفْعُولٍ)×6
- مَعْرُوفًاTanınan(مَفْعُولًا)×6
- يَعْرِفُونَTanırlar(يَفْعِلُونَ)×4
- مَعْرُوفٍTanınan(مَفْعُولٍ)×3
- الْأَعْرَافِTepeler(الْأَفْعَالِ)×2
- تَعْرِفُTanırsın(تَفْعِلُ)×2
- عَرَفُواTanıdılar(فَعَلُوا)×2
- مَعْرُوفٌTanınan(مَفْعُولٌ)×2
- يَعْرِفُونَهُOnu tanırlar(يَفْعِلُونَهُ)×2
Mücavir kökler147 mücavir (328 toplam)
- نكر
13 ortak ayet · Tanınmayan
- نهي
9 ortak ayet · Nihayet, son demektir
- جنح
7 ortak ayet · Kanat demektir
- طلق
6 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir
- أمر
14 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- سوم
5 ortak ayet · Sima çehre demektir
- نسو
7 ortak ayet · Kadınlar
- أله
37 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خير
10 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- عضل
2 ortak ayet · Onlara kuvvet kullanmayın
- نكح
4 ortak ayet · Nikah
- عزم
3 ortak ayet · Kesin karar
Geçtiği ayetler(63)
… بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ …
TanınanaEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
Tanınan ileSizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.
… ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Tanınan ileBoşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.
… فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ …
Tanınan ileKadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.
… أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ …
Tanınan ileAnneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.
… أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Tanınan ileAnneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.
… أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Tanınan ileİçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.
… وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
Tanınan ileTemas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.
وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
Tanınan ileBoşanan kadınlar için uygun şekilde geçimlerini sağlamak vardır. Bu, müttakiler için bir vazifedir.
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Tanınanıİçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun. İşte onlar, kurtuluşa erenlerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علم, فقه, شعر |
| Zıt Kök | نكر |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin birbiri ardınca bitişmesi, yükselti, koku alma ve kalbin yatışıp sükûnet bulması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın iz ve alametlerini idrak ederek ortak toplumsal sağduyuya, fıtrata ve hakikate intibak etme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyetini kamusal ve fıtri tanınırlıktan alan ahlaki, hukuki ve toplumsal normatif düzen |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca zihinsel bilgi veya pozitivist örf olarak daraltılıp fıtrat, vicdan ve sükûnet bağının koparılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, belirme, arız olma, kabarma veya yüzeye vurma; nitekim عرض, عرش, عرب köklerinde de ortaya çıkma, yükselme ve belirginleşme esastır | ف | Ağız, kenar ve dış sınır imgesini taşıyan harfin eklenmesiyle açığa çıkış; nesnenin sınırlarını, kokusunu ve dış ayırt edici alametlerini kavrayıp kabullenme yönünde özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz | Görme, derinden algılama, kaynağa ve öze vakıf olma |
| ر | İnsan başı | Baş, öncelik, üstte olma, doruk ve zihinsel kavrayış |
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurum, telaffuz, sınır ve nefesle koklama |
| عرف | Başın ve gözün yönelmesiyle dış alametlerin açığa çıkması | Dışa vuran ayırt edici işaretlerin dikkatle gözlenip baş ve zihin tarafından ayırt edilmesi, kokunun ve yüksekliğin algılanması gibi fıtri bir yatışma ve kabule ulaşılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Atın boynundaki kılların birbiri ardınca dizilmesi (at yelesi), arazideki diğer yerlerden yüksek ve belirgin sırt, koklanan hoş koku |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde adaletin zıddı olan münkerin asla maruf olamayacağını ve marufun zayi olmayacağını ifade eder: أبى الله إلا عدله وقضاءه / فلا النكر معروف ولا العرف ضائع |
| Erken Arapça kullanım | Kabile temsilcisi ve bilirkişi için kullanılan arîf nitelemesi ile Taif ve Ukaz panayırlarında kabilelerin alametlerini tanıyan kimseler hakkında kullanılır; Tarif b. Mâlik el-Anberî şiirinde bu makamı zikreder: أوكلما وردت عكاظ قبيلة / بعثوا إلي عريفهم يتوسم |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde عرف kökü, özellikle Güney ve Batı Sami dillerinde belirginleşen, dış işaretleri ayırt etme, koklama ve kabullenme eksenli bir semantik alana dayanır. İbranice ve Süryanicede doğrudan 'r-p ses dizilimi bu biçimiyle yaygın epistemolojik bir fiil olarak değil, daha çok ense, boyun arkası ve boyun bükme gibi anatomik ve fiziksel yükseklik-ardışıklık alanlarında (İbranice עֹרֶף / orep) temsil edilir; bu durum Arapçadaki at yelesi (عُرْف) ve boyun anlamıyla etimolojik bir bağ kurar. Arapçada kök, kokunun duyumsanması, alametlerin birbirini izlemesi ve zihnin bu alametler aracılığıyla bir nesneye güven duyup sükûnete kavuşması şeklinde özgün bir felsefi ve ahlaki sıçrama yaşamıştır. Dolayısıyla kökün epistemolojik ve ahlaki kullanımı, Arap yarımadasının kavramsal gelişiminde nesnenin ardışık alametlerini ayırt etme ve benimseme temelinden türetilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عرف | At yelesi, tepe/yükselti ve hoş koku somut anlamlarından hareketle; ardışık alametlerin zihinde sükûnet ve kesin teşhis oluşturması sürecidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עֹרֶף, Süryanice 'arpā | Boyun arkası, ense, eğilme ve fiziksel çıkıntı anlamları üzerinden at yelesi ve itiraf/kabullenme semantiğiyle kökdeştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada fonetik olarak güvenilir ve kanıtlanmış bir dış paralellik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرف | Anlamlı | Tanımak, yükselti, koku, iyilik | Dış alametlerden hareketle bilmek, fıtrata uygun düşen maruf amel | Hedef kök |
| عفر | Anlamlı | Toza toprağa bulamak, toprak rengi | Nesneyi toprağa sürtmek, tozu dumana katmak, cesur ve atılgan olmak | Yüzey ve temas bağı |
| رعف | Anlamlı | Burundan kan gelmesi, öne geçmek | Kanın veya bir şeyin öne fırlayıp çıkması, akması | Alametin öne fırlaması |
| رفع | Anlamlı | Yükseltmek, kaldırmak | Bir şeyi bulunduğu konumdan yukarı taşımak, görünür kılmak | عرف kökündeki yükselti ve tepe anlamıyla semantik ortaklık |
| فعر | Anlamlı | Ağzı açmak, feryat etmek | Ağzı alabildiğine açıp bağırmak veya yarılmak | Erken sözlüklerde müsta'mel kayıtlı |
| فرع | Anlamlı | Dal, tepe, yukarı tırmanmak | Ağacın üst dalları, bir şeyin en üst kısmı, soyluluk | Yükselti ve zirve yönüyle ortak çekirdek |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرف | Merkez | Alametle tanıma ve benimseme | Nesnenin alametlerinden ve etkisinden hareketle tanımak; nefsin o bilgiyle yatışması ve onu fıtraten kabul etmesi | Zihinsel idrak ile ahlaki onayın birleşimi |
| علم | Komşu | Mutlak ve künhüne vakıf bilgi | Nesnenin hakikatini ve mahiyetini kuşatıcı şekilde kavramak; cehaletin karşıtıdır ve doğrudan şüpheyi giderir | Allah için kullanılırken عرف fani idraki çağrıştırdığı için sınırlıdır |
| فقه | Komşu | Derin kavrayış ve gaye bilgisi | Sözün veya hükmün ardındaki ince maksatları, gerekçeleri sezerek kavrama | Yüzeyden derine ve gayeye nüfuz etme |
| شعر | Komşu | Sezgi ve duyusal farkındalık | Kıl inceliğindeki ayrıntıları duyular ve iç hislerle fark etme | Akli çıkarımdan ziyade sezgisel algı |
| نكر | Zıt | Yadırgama, reddetme, inkâr | Kalbin yatışmadığı, fıtratın yabancıladığı, tanımsız ve gayrimeşru bulduğu durum | Marufun tam karşıtı olarak bilinmeyen ve reddedilen kötülük |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرف | Tanımak, maruf, fıtri norm | Alametleri idrak edip benimsemeyi, yüksekliği, sükûneti ve toplumca onaylanan iyiliği kapsar | Kesin |
| Latince | Cognoscere, Notum, Mos | Tanımak, bilinen şey, gelenek/töre | Zihinsel teşhisi (cognoscere) ve toplumsal kabul görmüş normu (mos) karşılar; ancak hoş koku ve sükûnet çekirdeğini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Recognize, Acknowledge, Common good | Tanımak, itiraf etmek, ortak sağduyu | Daha önce bilineni yeniden teşhis etmeyi ve ahlaki kabulü içerir; Arapçadaki at yelesi ve yükseklik metaforu eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Erkennen, Anerkennen, Sitte | Tanımak, onaylamak, yerleşik ahlak | Nesneyi alametleriyle tespit etme ve ahlaken tanıyıp tasdik etme yönünü tam verir; ontolojik fıtrat boyutunu kısmen karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Reconnaître, Notoriété, Usage | Ayırt edip tanımak, bilinirlik, teamül | Hukuki ve kamusal meşruiyeti iyi yansıtır; kalbin içsel mutmainliği boyutunda dar kalır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالْمَعْرُوفِ / مَعْرُوفًا | Şeriatın ve aklıselimin güzel bulduğu normatif iyilik, hakkaniyet | Aile hukuku, nafaka, boşanma, yetim malı ve toplumsal muamele hükümleri (Bakara 2:178, 2:229, 2:236; Nisâ 4:19) |
| يَعْرِفُونَ / عَرَفُوا | Alamet ve delillerle kesin teşhis etme, tanıma | Ehl-i Kitab'ın peygamberi kendi evlatları gibi tanıması veya hakkı yüzünden sezmesi (Bakara 2:89, 2:146; Mâide 5:83) |
| الْأَعْرَافِ | Cennet ile cehennem arasındaki yüksek surlar, tepeler | Ahirette iki zümreyi de simalarından ayırt eden yüksek gözetleme mevkiindeki konum (A'râf 7:46, 7:48) |
| اعْتَرَفُوا | Suç ve günahı itiraf etme, boyun eğip kabullenme | Kusurlarını ve hatalarını açıkça ikrar edip tevbe eden kimselerin hali (Tevbe 9:102) |
| بِالْعُرْفِ | Kolay olanı, toplumun fıtraten benimsediği erdemli davranışı benimseme | Peygamberî ahlak ve insanlarla ilişkide müsamaha çağrısı (A'râf 7:199) |
| عَرَّفَهَا | Hoş kokulu ve çekici kılma, güzelleştirme | Cennetin nimetlerinin ve kokularının müminlere önceden tanıtılıp sevdirilmesi (Muhammed 47:6) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Marifetullah ve aklın iyiyi-kötüyü bilmesi (hüsün-kubuh) | Allah'ın varlığının bilinmesinde nakil gelmeden önce aklın marifet yükümlülüğü ve bilginin kalpteki sükûneti | Delilden hareketle ulaşılan zaruri veya kesbi idrak |
| Fıkıh | Hukukun ikincil kaynağı olarak örf ve maruf ölçüsü | Nassın belirlemediği miktarların, nafakanın ve muamelelerin toplumsal teamülle sınırlandırılması kaidesi | Şeriata aykırı olmayan kamu vicdanı ve cari teamül |
| Tefsir | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker kavramlaştırması | Marufun fıtrat, akıl ve vahiyle uzlaşan ortak iyilik, münkerin ise fıtrata yabancı kötülük olarak tahlili | Vicdanların ve aklın tanıdığı evrensel ve şer'i meşruiyet |
| Hadis | Marufun sadaka sayılması ve fitne zamanında marufa sarılma | Her meşru ve fıtri iyiliğin bir sadaka olduğu, kötülük yayıldığında marufun korunması buyrukları | İyiliğin somutlaşmış, tanınabilir ve uygulanabilir biçimleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy uyumu | Maruf | İlahi hitabın insan vicdanıyla uyuşmasını sağlama | Dinin emrettiği iyilik, fıtratın zaten yabancısı olmadığı, gördüğünde sükûnet bulduğu değerdir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Marifet | Dış delillerden ve eserlerden hareketle müessire ulaşma | Doğrudan kuşatılamayan hakikatin, işaretleri ve alametleri takip edilerek kesinlikle bilinmesi | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve meşruiyet | İcma ve kamu vicdanı | İdarenin kararlarında toplumca kabul görmüş meşruiyet sınırını koruma | Yöneticinin keyfi iradesini engelleyen, adalet ve hakkaniyetin somut teamüllerle denetlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Hakkaniyetli paylaşım ve nafaka | Maruf ölçüsü | Piyasa ve aile harcamalarında nesnel, dengeli taban ve tavan standardı | İsraf ve cimrilikten uzak, zamanın ve çevrenin ekonomik teamülüne uygun adil bedel tayini | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Örüntü tanıma ve sinyal işleme | Bir sistemin karmaşık veri dizilimleri arasından daha önceden tanımlanmış karakteristik izleri ve süreklilikleri ayrıştırıp eşleştirmesi; tıpkı at yelesindeki sıralı kıllar gibi verinin düzenli sürekliliğini teşhis etmesidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif teamül ve kamuoyu mutabakatı | Yazılı kuralların ötesinde, toplumun örtük vicdanında meşru kabul edilen, ihlal edildiğinde dışlama yaratan, fıtri ve rasyonel ortak davranış kodudur | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten türeyen maruf ve örf kavramlarının, herhangi bir toplumda salt tarihsel süreçte oluşmuş her türlü cari alışkanlığa, geleneğe veya pozitivist çoğunluk talebine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da maruf, aklıselimin, selim fıtratın ve ilahi vahyin ortaklaşa onayladığı; kalbin gördüğünde irkilmeyip yatıştığı mutlak hakkaniyet ve adalet standardıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal yozlaşmaların, ataerkil baskıların veya şirk temelli adetlerin örf ve maruf kılıfı altında meşrulaştırılması; dinin ahlaki ve fıtri süzgecinin devre dışı bırakılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve hukuk sisteminin havada kalan soyut teoriler olmadığını, insan fıtratı ve toplumsal sağduyu ile tam bir mutabakat içinde (maruf) işlediğini gösterdiği için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku (evlilik, boşanma, emzirme, nafaka), toplumsal ahlak nizamı (emr-i bi'l-ma'rûf) ve peygamberlik delillerinin kavranması bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeriatın insana tamamen yabancı ve dışsal kurallar yığını olduğu zannını yıkar; emredilen hükümlerin vicdanın zaten tanıdığı, nefsin huzur bulduğu meşru değerler olduğunu kanıtlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBirbirini izleyen kılların oluşturduğu at yelesi, arazide göze çarpan yüksek sırt ve nefse huzur veren hoş koku.
- Soyut anlamBelirgin işaretler ve deliller vasıtasıyla bir şeyi tereddütsüz teşhis etme; aklın, fıtratın ve vahyin ortaklaşa onayladığı iyiliği içselleştirip kabul etme.
- Sistematik karşılıkDikeyde hakikati izlerden tanıma yöntemi (marifet), yatayda ise toplumsal barış ve adalet zeminini kuran meşru fıtrat normu (maruf).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde evrendeki veya toplumdaki eylemler ve durumlar kümesini; belirli bir davranışı veya alameti temsil eder. fıtrat ve aklıselimin onay fonksiyonunu, ise vahyin meşruiyet dairesini simgeler. Bu iki kaynağın ortak kesişiminde yer alan eylemler (maruf) kümesini oluşturur. dönüştürücüsü, bu uyumun vicdanda yarattığı sükûnet ve kesin teşhis halini; ise kalbin mutmain olduğu istikrarlı kabul ve tanıma durumunu gösterir.