علم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ل-م148 sîga, 411 mücavir kök, 728 ayet, 85 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.علنغيبليسيَعْلَمُونَعلمألهعَلِيمًاحكمعَلِيمٌأَعْلَمُقولصدركتبيَعْلَمُ

KökSîga 148Ayet 728Sure 85Mücavir 411

▶ Ağı aç (3B)

علم

ع - ل - م

KÖK
  • 854 geçiş
  • 728 ayet
  • 148 sîga
  • 13 sözlük

Dağın sivri noktası demektir. İnsanlar o tepeye bakarak bulundukları yerleri belirlerler. Sonraları yeryüzü beyler arasında bölüşülünce, her bey hakim olduğu çevrenin tepesine o çevrenin kendisine ait olduğunu belirleyen işaret koymuştur. Buna alem denir. Bugünkü bayrak o dönemin geleneği olarak devam etmektedir. Arefe, üstü düzlük dağ veya yayla demektir. İnsanlar ilk zamanlarda burada yıllık veya daha kıza zamana ait toplantılar yaparlardı ve birbirleri ile tanışırlardı. Arafat’taki arefe kelimesi buradan gelmektedir. Hala orada toplanılmaktadır. İlim, varlıkları sınırlamak suretiyle tanımlamak ve aralarındaki ilişkileri riyazi bir şekilde belirlemektir. Marifet ise, varlıkları diğerlerinden ayıracak özellikleri ile belirlemektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dağın sivri noktası demektir. İnsanlar o tepeye bakarak bulundukları yerleri belirlerler. Sonraları yeryüzü beyler arasında bölüşülünce, her bey hakim olduğu çevrenin tepesine o çevrenin kendisine ait olduğunu belirleyen işaret koymuştur. Buna alem denir. Bugünkü bayrak o dönemin geleneği olarak devam etmektedir. Arefe, üstü düzlük dağ veya yayla demektir. İnsanlar ilk zamanlarda burada yıllık veya daha kıza zamana ait toplantılar yaparlardı ve birbirleri ile tanışırlardı. Arafat’taki arefe kelimesi buradan gelmektedir. Hala orada toplanılmaktadır. İlim, varlıkları sınırlamak suretiyle tanımlamak ve aralarındaki ilişkileri riyazi bir şekilde belirlemektir. Marifet ise, varlıkları diğerlerinden ayıracak özellikleri ile belirlemektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.338 harf
باب العين واللاّم والميم معهما ع ل م، ع م ل، م ع ل، ل م ع مستعملات علم: عَلِمَ يَعْلَمُ عِلْماً، نقيض جَهِلَ. ورجل علاّمة، وعلاّم، وعليم، فإن أنكروا العليم فإنّ الله يحكي عن يوسف "إني حفيظ عليم" وأدخلت الهاء في علامة للتّوكيد. وما عَلِمْتُ بخبرك، أي: ما شعرت به. وأعلمته بكذا، أي: أَشْعَرْتُه وعلّمته تعليماً. والله العالِمُ العَليمُ العلاّمُ. والأَعْلَمُ الذي انشقّتْ شَفَتُه العُليا. وقوم عُلْمٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.183 harf
العَلامَةُ والعَلَمُ: الجبلُ. والعَلَمُ: عَلَمُ الثوب، والعَلَمُ: الراية. وعَلمَ الرجل يَعْلَمُ عَلَماً، إذا صار أعْلَمَ، وهو المشقوق الشفة العليا. والمرأةُ عَلْماء. وعَلِمْتُ الشيءَ أعلَمُهُ عِلْماً: عرفته. وعالَمْتُ الرجل فعَلَمْتُهُ أعْلُمُهُ بالضم: غلبته بالعِلمِ. وعَلَمْتُ شفتَه أعْلِمُهُ عَلْماً، إذا شققتها. ورحلٌ علاَّمَةٌ، أي عالِمٌ جدًّا، والهاء للمبالغة، كأنهم يريدون به داهيةً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR15.394 harf
باب العين واللام مع الميم علم ، عمل ، لمع ، لعم ، ملع ، معل : مستعملات . علم : حدّثنا محمد بن إسحاق السعديّ حدثنا سعد بن مَزْيد حدثنا أبو عبد الرحمن المُقْرِى في قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنَاهُ ) ( يُوسُف : 68 ) . فقلت : يا أبا عبد الرحمن ممن سمعت هذا ؟ قال : من ابن عُيَينة ، قلت : حَسْبي . وروي عن ابن مسعود أنه قال : ليس العلم بكثرة الحديث ولكن العِلم الخَشْية .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR29.856 harf
(باب العين واللام وما يثلثهما) (علم) العين واللام والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على أثَرٍ بالشيء يتميَّزُ به عن غيره. من ذلك العَلامة، وهي معروفة. يقال: عَلَّمت على الشيء علامة. ويقال: أعلم الفارس، إذا كانت له علامةٌ في الحرب. وخرج فلانٌ مُعْلِماً بكذا. والعَلَم: الراية، والجمع أعلام. والعلم: الجَبَل، وكلُّ شيءٍ يكون مَعْلَماً: خلاف المَجْهَل. وجمع العلَم أعلامٌ أيضاً. قالت الخنساء: وإنَّ صخراً
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.553 harf
- العلم: إدراك الشيء بحقيقته؛ وذلك ضربان: أحدهما: إدراك ذات الشيء. والثاني: الحكم على الشيء بوجود شيء هو موجود له، أو نفي شيء هو منفي عنه. فالأول: هو المتعدي إلى مفعول واحد نحو: ﴿لا تعلمونهم الله يعلمهم﴾ [الأنفال/ 60]. والثاني: المتعدي إلى مفعولين، نحو قوله: ﴿فإن علمتموهن مؤمنات﴾ [الممتحنة /10]، وقوله: ﴿يوم يجمع الله الرسل﴾ إلى قوله: ﴿لا علم لنا﴾ (الآية: {يوم يجمع الله الرسل فيقول ماذا أجبتم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR326 harf
ع ل م ما علمت بخبرك‏:‏ ما شعرت به‏.‏ وكان الخليل علاّمة البصرة‏.‏ وتقول‏:‏ هو من أعلام العلم الخافقه ومن أعلام الدّين الشاهقه‏.‏ وهو معلم الخير ومن معالمه أي من مظانّه‏.‏ وخفيت معالم الطريق أي آثارها المستدلّ بها عليها‏.‏ وفارس معلم‏.‏ وتعلّم أن الأمر كذا أي اعلم‏.‏ قال‏:‏ تعلّم أنه لا طير إلاّ على متطيّر وهو الثّبور
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.299 harf
من صفات الله عز وجل العَلِيم والعالِمُ والعَلاَّمُ؛ قال الله عز وجل: وهو الخَلاَّقُ العَلِيمُ، وقال: عالِمُ الغَيْبِ والشَّهادةِ، وقال: عَلاَّم الغُيوب، فهو اللهُ العالمُ بما كان وما يكونُ قَبْلَ كَوْنِه، وبِمَا يكونُ ولَمَّا يكُنْ بعْدُ قَبْل أن يكون، لم يَزَل عالِماً ولا يَزالُ عالماً بما كان وما يكون، ولا يخفى عليه خافيةٌ في الأرض ولا في السماء سبحانه وتعالى، أحاطَ عِلْمُه بجميع الأشياء
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

من صفات الله عز وجل العَلِيم والعالِمُ والعَلاَّمُ؛ قال الله عز وجل: وهو الخَلاَّقُ العَلِيمُ، وقال: عالِمُ الغَيْبِ والشَّهادةِ، وقال: عَلاَّم الغُيوب، فهو اللهُ العالمُ بما كان وما يكونُ قَبْلَ كَوْنِه، وبِمَا يكونُ ولَمَّا يكُنْ بعْدُ قَبْل أن يكون، لم يَزَل عالِماً ولا يَزالُ عالماً بما كان وما يكون، ولا يخفى عليه خافيةٌ في الأرض ولا في السماء سبحانه وتعالى، أحاطَ عِلْمُه بجميع الأشياء باطِنِها وظاهرِها دقيقِها وجليلِها على أتمّ الإمْكان. وعَليمٌ، فَعِيلٌ: من أبنية المبالغة. ويجوز أن يقال للإنسان الذي عَلَّمه اللهُ عِلْماً من العُلوم عَلِيم، كما قال يوسف للمَلِك: إني حفيظٌ عَلِيم. وقال الله عز وجل: إنَّما يَخْشَى اللهَ من عبادِه العُلَماءُ: فأَخبر عز وجل أن مِنْ عبادِه مَنْ يخشاه، وأنهمَ هم العُلمَاء، وكذلك صفة يوسف، عليه السلام: كان عليماً بأَمْرِ رَبِّهِ وأَنه واحد ليس كمثله شيء إلى ما عَلَّمه الله من تأْويل الأَحاديث الذي كان يَقْضِي به على الغيب، فكان عليماً بما عَلَّمه اللهُ. وروى الأزهري عن سعد بن زيد عن أبي عبد الرحمن المُقْري في قوله تعالى: وإنه لذُو عِلْمٍ لما عَلَّمْناه، قال: لَذُو عَمَلٍ بما عَلَّمْناه، فقلت: يا أبا عبد الرحمن مِمَّن سمعت هذا؟ قال: من ابن عُيَيْنةَ، قلتُ: حَسْبي. وروي عن ابن مسعود أنه قال: ليس العلم بكثرة الحديث ولكن العِلْم بالخَشْية؛ قال الأزهري: ويؤيد ما قاله قولُ الله عز وجل: إنما يخشى اللهَ من عباده العُلَماءُ. وقال بعضهم: العالمُ الذي يَعْملُ بما يَعْلَم، قال: وهذا يؤيد قول ابن عيينة. والعِلْمُ: نقيضُ الجهل، عَلِم عِلْماً وعَلُمَ هو نَفْسُه، ورجل عالمٌ وعَلِيمٌ من قومٍ عُلماءَ فيهما جميعاً. قال سيبويه: يقول عُلَماء من لا يقول إلاّ عالِماً. قال ابن جني: لمَّا كان العِلْم قد يكون الوصف به بعدَ المُزاوَلة له وطُولِ المُلابسةِ صار كأنه غريزةٌ، ولم يكن على أول دخوله فيه، ولو كان كذلك لكان مُتعلِّماً لا عالِماً، فلما خرج بالغريزة إلى باب فَعُل صار عالمٌ في المعنى كعَليمٍ، فكُسِّرَ تَكْسيرَه، ثم حملُوا عليه ضدَّه فقالوا جُهَلاء كعُلَماء، وصار عُلَماء كَحُلَماء لأن العِلمَ محْلَمةٌ لصاحبه، وعلى ذلك جاء عنهم فاحشٌ وفُحشاء لَمَّا كان الفُحْشُ من ضروب الجهل ونقيضاً للحِلْم، قال ابن بري: وجمعُ عالمٍ عُلماءُ، ويقال عُلاّم أيضاً؛ قال يزيد بن الحَكَم: ومُسْتَرِقُ القَصائدِ والمُضاهِي، سَواءٌ عند عُلاّم الرِّجالِ وعَلاّمٌ وعَلاّمةٌ إذا بالغت في وصفه بالعِلْم أي عالم جِداً، والهاء للمبالغة، كأنهم يريدون داهيةً من قوم عَلاّمِين، وعُلاّم من قوم عُلاّمين؛ هذه عن اللحياني. وعَلِمْتُ الشيءَ أَعْلَمُه عِلْماً: عَرَفْتُه. قال ابن بري: وتقول عَلِمَ وفَقِهَ أَي تَعَلَّم وتَفَقَّه، وعَلُم وفَقُه أي سادَ العلماءَ والفُقَهاءَ. والعَلاّمُ والعَلاّمةُ: النَّسَّابةُ وهو من العِلْم. قال ابن جني: رجل عَلاّمةٌ وامرأة عَلاّمة، لم تلحق الهاء لتأْنيث الموصوفِ بما هي فيه، وإنما لَحِقَتْ لإعْلام السامع أن هذا الموصوفَ بما هي فيه قد بلَغ الغايةَ والنهايةَ، فجعل تأْنيث الصفة أَمارةً لما أُريدَ من تأْنيث الغاية والمُبالغَةِ، وسواءٌ كان الموصوفُ بتلك الصفةُ مُذَكَّراً أو مؤنثاً، يدل على ذلك أن الهاء لو كانت في نحو امرأة عَلاّمة وفَرُوقة ونحوه إنما لَحِقت لأن المرأة مؤنثة لَوَجَبَ أن تُحْذَفَ في المُذكَّر فيقال رجل فَروقٌ، كما أن الهاء في قائمة وظَريفة لَمَّا لَحِقَتْ لتأْنيث الموصوف حُذِفت مع تذكيره في نحو رجل قائم وظريف وكريم، وهذا واضح. وقوله تعالى: إلى يَوْمِ الوَقْتِ المَعْلومِ الذي لا يَعْلَمُه إلا الله، وهو يوم القيامة. وعَلَّمه العِلْم وأَعْلَمه إياه فتعلَّمه، وفرق سيبويه بينهما فقال: عَلِمْتُ كأَذِنْت، وأَعْلَمْت كآذَنْت، وعَلَّمْته الشيءَ فتَعلَّم، وليس التشديدُ هنا للتكثير. وفي حديث ابن مسعود: إنك غُلَيِّمٌ مُعَلَّم أي مُلْهَمٌ للصوابِ والخيرِ كقوله تعالى: مُعلَّم مَجنون أي له مَنْ يُعَلِّمُه. ويقالُ: تَعلَّمْ في موضع اعْلَمْ. وفي حديث الدجال: تَعَلَّمُوا أن رَبَّكم ليس بأَعور بمعنى اعْلَمُوا، وكذلك الحديث الآخر: تَعَلَّمُوا أنه ليس يَرَى أحدٌ منكم رَبَّه حتى يموت، كل هذا بمعنى اعْلَمُوا؛ وقال عمرو بن معد يكرب: تَعَلَّمْ أنَّ خيْرَ الناسِ طُرّاً قَتِيلٌ بَيْنَ أحْجارِ الكُلاب قال ابن بري: البيت لمعد يكرِب بن الحرث بن عمرو ابن حُجْر آكل المُرار الكِنْدي المعروف بغَلْفاء يَرْثي أخاه شُرَحْبِيل، وليس هو لعمرو بن معد يكرب الزُّبَيدي؛ وبعده: تَداعَتْ حَوْلَهُ جُشَمُ بنُ بَكْرٍ، وأسْلَمَهُ جَعاسِيسُ الرِّباب قال: ولا يستعمل تَعَلَّمْ بمعنى اعْلَمْ إلا في الأمر؛ قال: ومنه قول قيس بن زهير: تَعَلَّمْ أنَّ خَيْرَ الناسِ مَيْتاً وقول الحرث بن وَعْلة: فَتَعَلَّمِي أنْ قَدْ كَلِفْتُ بِكُمْ قال: واسْتُغْني عن تَعَلَّمْتُ. قال ابن السكيت: تَعَلَّمْتُ أن فلاناً خارج بمنزلة عَلِمْتُ. وتعالَمَهُ الجميعُ أي عَلِمُوه. وعالَمَهُ فَعَلَمَه يَعْلُمُه، بالضم: غلبه بالعِلْم أي كان أعْلَم منه. وحكى اللحياني: ما كنت أُراني أَن أَعْلُمَه؛ قال الأزهري: وكذلك كل ما كان من هذا الباب بالكسر في يَفْعلُ فإنه في باب المغالبة يرجع إلى الرفع مثل ضارَبْتُه فضربته أضْرُبُه. وعَلِمَ بالشيء: شَعَرَ. يقال: ما عَلِمْتُ بخبر قدومه أي ما شَعَرْت. ويقال: اسْتَعْلِمْ لي خَبَر فلان وأَعْلِمْنِيه حتى أَعْلَمَه، واسْتَعْلَمَني الخبرَ فأعْلَمْتُه إياه. وعَلِمَ الأمرَ وتَعَلَّمَه: أَتقنه. وقال يعقوب: إذا قيل لك اعْلَمْ كذا قُلْتَ قد عَلِمْتُ، وإذا قيل لك تَعَلَّمْ لم تقل قد تَعَلَّمْتُ؛ وأنشد: تَعَلَّمْ أنَّهُ لا طَيْرَ إلاّ عَلى مُتَطَيِّرٍ، وهي الثُّبُور وعَلِمْتُ يتعدى إلى مفعولين، ولذلك أَجازوا عَلِمْتُني كما قالوا ظَنَنْتُني ورأَيْتُني وحسِبْتُني. تقول: عَلِمْتُ عَبْدَ الله عاقلاً، ويجوز أن تقول عَلِمْتُ الشيء بمعنى عَرَفْته وخَبَرْته. وعَلِمَ الرَّجُلَ: خَبَرَه، وأَحبّ أن يَعْلَمَه أي يَخْبُرَه. وفي التنزيل: وآخَرِين مِنْ دونهم لا تَعْلَمُونَهم الله يَعْلَمُهم. وأحب أن يَعْلَمه أي أن يَعْلَمَ ما هو. وأما قوله عز وجل: وما يُعَلِّمانِ مِنْ أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة تَكْفُرْ. قال الأزهري: تكلم أهل التفسير في هذه الآية قديماً وحديثاً، قال: وأبْيَنُ الوجوه التي تأوَّلوا أن الملَكين كانا يُعَلِّمانِ الناسَ وغيرهم ما يُسْأَلانِ عنه، ويأْمران باجتناب ما حرم عليهم وطاعةِ الله فيما أُمِروا به ونُهُوا عنه، وفي ذلك حِكْمةٌ لأن سائلاً لو سأل: ما الزنا وما اللواط؟ لوجب أن يُوقَف عليه ويعلم أنه حرام، فكذلك مجازُ إعلام المَلَكين الناسَ السحرَ وأمْرِهِما السائلَ باجتنابه بعد الإعلام. وذكر عن ابن الأعرابي أنه قال: تَعَلَّمْ بمعنى اعْلَمْ، قال: ومنه وقوله تعالى وما يُعَلِّمان من أحد، قال: ومعناه أن الساحر يأتي الملكين فيقول: أخْبراني عما نَهَى اللهُ عنه حتى أنتهي، فيقولان: نَهَى عن الزنا، فَيَسْتَوْصِفُهما الزنا فيَصِفانِه فيقول: وعمَّاذا؟ فيقولان: وعن اللواط، ثم يقول: وعَمَّاذا؟ فيقولان: وعن السحر، فيقول: وما السحر؟ فيقولان: هو كذا، فيحفظه وينصرف، فيخالف فيكفر، فهذا معنى يُعلِّمان إنما هو يُعْلِمان، ولا يكون تعليم السحر إذا كان إعْلاماً كفراً، ولا تَعَلُّمُه إذا كان على معنى الوقوف عليه ليجتنبه كفراً، كما أن من عرف الزنا لم يأْثم بأنه عَرَفه إنما يأْثم بالعمل. وقوله تعالى: الرحمن عَلَّم القرآن؛ قيل في تفسيره: إنه جلَّ ذكرُه يَسَّرَه لأن يُذْكَر، وأما قوله عَلَّمَهُ البيانَ فمعناه أنه عَلَّمَه القرآن الذي فيه بَيانُ كل شيء، ويكون معنى قوله عَلَّمَهُ البيانَ جعله مميَّزاً، يعني الإنسان، حتى انفصل من جميع الحيوان. والأَيَّامُ المَعْلُوماتُ: عَشْرُ ذي الحِجَّة آخِرُها يومُ النَّحْر، وقد تقدم تعليلها في ذكر الأَيام المعدودات، وأورده الجوهري منكراً فقال: والأيام المعلوماتُ عَشْرُ من ذي الحجة ولا يُعْجِبني. ولقِيَه أَدْنَى عِلْمٍ أي قبلَ كل شيء. والعَلَمُ والعَلَمة والعُلْمة: الشَّقُّ في الشَّفة العُلْيا، وقيل: في أحد جانبيها، وقيل: هو أَن تنشقَّ فتَبينَ. عَلِمَ عَلَماً، فهو أَعْلَمُ، وعَلَمْتُه أَعْلِمُه عَلْماً، مثل كَسَرْته أكْسِرهُ كَسْراً: شَقَقْتُ شَفَتَه العُليا، وهو الأَعْلمُ. ويقال للبعير أَعْلَمُ لِعَلَمٍ في مِشْفَرِه الأعلى، وإن كان الشق في الشفة السفلى فهو أَفْلَحُ، وفي الأنف أَخْرَمُ، وفي الأُذُن أَخْرَبُ، وفي الجَفْن أَشْتَرُ، ويقال فيه كلِّه أَشْرَم. وفي حديث سهيل بن عمرو: أنه كان أَعْلمَ الشَّفَةِ؛ قال ابن السكيت: العَلْمُ مصدر عَلَمْتُ شَفَتَه أَعْلِمُها عَلْماً، والشفة عَلْماء. والعَلَمُ: الشَّقُّ في الشفة العُلْيا، والمرأَة عَلْماء. وعَلَمَه يَعْلُمُه ويَعْلِمُه عَلْماً: وَسَمَهُ. وعَلَّمَ نَفسَه وأَعْلَمَها: وَسَمَها بِسِيما الحَرْبِ. ورجل مُعْلِمٌ إذا عُلِم مكانهُ في الحرب بعَلامةٍ أَعْلَمَها، وأَعْلَمَ حمزةُ يومَ بدر؛ ومنه قوله: فَتَعَرَّفوني، إنَّني أنا ذاكُمُ شاكٍ سِلاحِي، في الحوادِثِ، مُعلِمُ وأَعْلَمَ الفارِسُ: جعل لنفسه عَلامةَ الشُّجعان، فهو مُعْلِمٌ؛ قال الأخطل: ما زالَ فينا رِباطُ الخَيْلِ مُعْلِمَةً، وفي كُلَيْبٍ رِباطُ اللُّؤمِ والعارِ مُعْلِمَةً، بكسر اللام. وأَعْلَم الفَرَسَ: عَلَّقَ عليه صُوفاً أحمر أو أبيض في الحرب. ويقال عَلَمْتُ عِمَّتي أَعْلِمُها عَلْماً، وذلك إذا لُثْتَها على رأْسك بعَلامةٍ تُعْرَفُ بها عِمَّتُك؛ قال الشاعر: ولُثْنَ السُّبُوبَ خِمْرَةً قُرَشيَّةً دُبَيْرِيَّةً، يَعْلِمْنَ في لوْثها عَلْما وقَدَحٌ مُعْلَمٌ: فيه عَلامةٌ؛ ومنه قول عنترة: رَكَدَ الهَواجِرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ والعَلامةُ: السِّمَةُ، والجمع عَلامٌ، وهو من الجمع الذي لا يفارق واحده إلاَّ بإلقاء الهاء؛ قال عامر بن الطفيل: عَرَفْت بِجَوِّ عارِمَةَ المُقاما بِسَلْمَى، أو عَرَفْت بها عَلاما والمَعْلَمُ مكانُها. وفي التنزيل في صفة عيسى، صلوات الله على نبينا وعليه: وإنَّهُ لَعِلْمٌ للساعة، وهي قراءة أكثر القرّاء، وقرأَ بعضهم: وإنه لَعَلَمٌ للساعة؛ المعنى أن ظهور عيسى ونزوله إلى الأرض عَلامةٌ تدل على اقتراب الساعة. ويقال لِما يُبْنَى في جَوادِّ الطريق من المنازل يستدل بها على الطريق: أَعْلامٌ، واحدها عَلَمٌ. والمَعْلَمُ: ما جُعِلَ عَلامةً وعَلَماً للطُّرُق والحدود مثل أَعلام الحَرَم ومعالِمِه المضروبة عليه. وفي الحديث: تكون الأرض يوم القيامة كقْرْصَة النَّقيِّ ليس فيها مَعْلَمٌ لأحد، هو من ذلك، وقيل: المَعْلَمُ الأثر. والعَلَمُ: المَنارُ. قال ابن سيده: والعَلامةُ والعَلَم الفصلُ يكون بين الأرْضَيْنِ. والعَلامة والعَلَمُ: شيء يُنْصَب في الفَلَوات تهتدي به الضالَّةُ. وبين القوم أُعْلُومةٌ: كعَلامةٍ؛ عن أبي العَمَيْثَل الأَعرابي. وقوله تعالى: وله الجَوارِ المُنْشآتُ في البحر كالأَعلامِ؛ قالوا: الأَعْلامُ الجِبال. والعَلَمُ: العَلامةُ. والعَلَمُ: الجبل الطويل. وقال اللحياني: العَلَمُ الجبل فلم يَخُصَّ الطويلَ؛ قال جرير: إذا قَطَعْنَ عَلَماً بَدا عَلَم، حَتَّى تناهَيْنَ بنا إلى الحَكَم خَلِيفةِ الحجَّاجِ غَيْرِ المُتَّهَم، في ضِئْضِئِ المَجْدِ وبُؤْبُؤِ الكَرَم وفي الحديث: لَيَنْزِلَنَّ إلى جَنْبِ عَلَم، والجمع أَعْلامٌ وعِلامٌ؛ قال: قد جُبْتُ عَرْضَ فَلاتِها بطِمِرَّةٍ، واللَّيْلُ فَوْقَ عِلامِه مُتَقَوَِّضُ قال كراع: نظيره جَبَلٌ وأَجْبالٌ وجِبالٌ، وجَمَلٌ وأَجْمال وجِمال، وقَلَمٌ وأَقلام وقِلام. واعْتَلَمَ البَرْقُ: لَمَعَ في العَلَمِ؛ قال: بَلْ بُرَيْقاً بِتُّ أَرْقُبُه، بَلْ لا يُرى إلاَّ إذا اعْتَلَمَا خَزَمَ في أَوَّل النصف الثاني؛ وحكمه: لا يُرَى إلا إذا اعْتَلَما والعَلَمُ: رَسْمُ الثوبِ، وعَلَمهُ رَقْمُه في أطرافه. وقد أَعْلَمَه: جَعَلَ فيه عَلامةً وجعَلَ له عَلَماً. وأَعلَمَ القَصَّارُ الثوبَ، فهو مُعْلِمٌ، والثوبُ مُعْلَمٌ. والعَلَمُ: الراية التي تجتمع إليها الجُنْدُ، وقيل: هو الذي يُعْقَد على الرمح؛ فأَما قول أَبي صخر الهذلي: يَشُجُّ بها عَرْضَ الفَلاةِ تَعَسُّفاً، وأَمَّا إذا يَخْفى مِنَ ارْضٍ عَلامُها فإن ابن جني قال فيه: ينبغي أن يحمل على أَنه أَراد عَلَمُها، فأَشبع الفتحة فنشأَت بعدها ألف كقوله: ومِنْ ذَمِّ الرِّجال بمُنْتزاحِ يريد بمُنْتزَح. وأَعلامُ القومِ: ساداتهم، على المثل، الوحدُ كالواحد. ومَعْلَمُ الطريق: دَلالتُه، وكذلك مَعْلَم الدِّين على المثل. ومَعْلَم كلِّ شيء: مظِنَّتُه، وفلان مَعلَمٌ للخير كذلك، وكله راجع إلى الوَسْم والعِلْم، وأَعلَمْتُ على موضع كذا من الكتاب عَلامةً. والمَعْلَمُ: الأثرُ يُستَدَلُّ به على الطريق، وجمعه المَعالِمُ. والعالَمُون: أصناف الخَلْق. والعالَمُ: الخَلْق كلُّه، وقيل: هو ما احتواه بطنُ الفَلك؛ قال العجاج: فخِنْدِفٌ هامةَ هذا العالَمِ جاء به مع قوله: يا دارَ سَلْمى يا اسْلَمي ثمَّ اسْلَمي فأَسَّسَ هذا البيت وسائر أبيات القصيدة غير مؤسَّس، فعابَ رؤبةُ على أبيه ذلك، فقيل له: قد ذهب عنك أَبا الجَحَّاف ما في هذه، إن أَباك كان يهمز العالمَ والخاتمَ، يذهب إلى أَن الهمز ههنا يخرجه من التأْسيس إذ لا يكون التأْسيس إلا بالألف الهوائية. وحكى اللحياني عنهم: بَأْزٌ، بالهمز، وهذا أَيضاً من ذلك. وقد حكى بعضهم: قَوْقَأَتِ الدجاجةُ وحَـَّلأْتُ السَّويقَ ورَثَأَتِ المرأَةُ زوجَها ولَبَّأَ الرجلُ بالحج، وهو كله شاذ لأنه لا أصل له في الهمز، ولا واحد للعالَم من لفظه لأن عالَماً جمع أَشياء مختلفة، فإن جُعل عالَمٌ اسماً منها صار جمعاً لأشياء متفقة، والجمع عالَمُون، ولا يجمع شيء على فاعَلٍ بالواو والنون إلا هذا، وقيل: جمع العالَم الخَلقِ العَوالِم. وفي التنزيل: الحمد لله ربِّ العالمين؛ قال ابن عباس: رَبِّ الجن والإنس، وقال قتادة: رب الخلق كلهم. قال الأزهري: الدليل على صحة قول ابن عباس قوله عز وجل: تبارك الذي نَزَّلَ الفُرْقانَ على عبده ليكون للعالمينَ نذيراً؛ وليس النبي، صلى الله عليه وسلم، نذيراً للبهائم ولا للملائكة وهم كلهم خَلق الله، وإنما بُعث محمد، صلى الله عليه وسلم، نذيراً للجن والإنس. وروي عن وهب بن منبه أنه قال: لله تعالى ثمانية عشر ألفَ عالَم، الدنيا منها عالَمٌ واحد، وما العُمران في الخراب إلا كفُسْطاطٍ في صحراء؛ وقال الزجاج: معنى العالمِينَ كل ما خَلق الله، كما قال: وهو ربُّ كل شيء، وهو جمع عالَمٍ، قال: ولا واحد لعالَمٍ من لفظه لأن عالَماً جمع أشياء مختلفة، فإن جُعل عالَمٌ لواحد منها صار جمعاً لأَشياء متفقة. قال الأزهري: فهذه جملة ما قيل في تفسير العالَم، وهو اسم بني على مثال فاعَلٍ كما قالوا خاتَمٌ وطابَعٌ ودانَقٌ.والعُلامُ: الباشِق؛ قال الأزهري: وهو ضرب من الجوارح، قال: وأما العُلاَّمُ، بالتشديد، فقد روي عن ابن الأعرابي أَنه الحِنَّاءُ، وهو الصحيح، وحكاهما جميعاً كراع بالتخفيف؛ وأما قول زهير فيمن رواه كذا: حتى إذا ما هَوَتْ كَفُّ العُلامِ لها طارَتْ، وفي كَفِّه من ريشِها بِتَكُ فإن ابن جني روى عن أبي بكر محمد بن الحسن عن أبي الحسين أحمد بن سليمان المعبدي عن ابن أُخت أَبي الوزير عن ابن الأَعرابي قال: العُلام هنا الصَّقْر، قال: وهذا من طَريف الرواية وغريب اللغة. قال ابن بري: ليس أَحد يقول إن العُلاَّمَ لُبُّ عَجَم النَّبِق إلاَّ الطائي؛ قال: ...يَشْغَلُها * عن حاجةِ الحَيِّ عُلاَّمٌ وتَحجِيلُ وأَورد ابن بري هذا البيت (* قوله «وأورد ابن بري هذا البيت» أي قول زهير: حتى إذا ما هوت إلخ) مستشهداً به على الباشق بالتخفيف. والعُلامِيُّ: الرجل الخفيف الذكيُّ مأْخوذ من العُلام. والعَيْلَمُ: البئر الكثيرة الماء؛ قال الشاعر: من العَيالِمِ الخُسُف وفي حديث الحجاج: قال لحافر البئر أَخَسَفْتَ أَم أَعْلَمْتَ؛ يقال: أعلَمَ الحافرُ إذا وجد البئر عَيْلَماً أي كثيرة الماء وهو دون الخَسْفِ، وقيل: العَيْلَم المِلْحة من الرَّكايا، وقيل: هي الواسعة، وربما سُبَّ الرجلُ فقيل: يا ابن العَيْلَمِ يذهبون إلى سَعَتِها . والعَيْلَم: البحر. والعَيْلَم: الماء الذي عليه الأرض، وقيل: العَيْلَمُ الماء الذي عَلَتْه الأرضُ يعني المُنْدَفِن؛ حكاه كراع. والعَيْلَمُ: التَّارُّ الناعِمْ. والعَيْلَمُ: الضِّفدَع؛ عن الفارسي. والعَيْلامُ: الضِّبْعانُ وهو ذكر الضِّباع، والياء والألف زائدتان. وفي خبر إبراهيم، على نبينا وعليه السلام: أنه يَحْمِلُ أَباه ليَجوزَ به الصراطَ فينظر إليه فإذا هو عَيْلامٌ أَمْدَرُ؛ وهو ذكر الضِّباع. وعُلَيْمٌ: اسم رجل وهو أبو بطن، وقيل: هو عُلَيم بن جَناب الكلبي. وعَلاَّمٌ وأَعلَمُ وعبد الأَعلم: أسماء؛ قال ابن دريد: ولا أَدري إلى أي شيء نسب عبد الأعلم. وقولهم: عَلْماءِ بنو فلان، يريدون على الماء فيحذفون اللام تخفيفاً. وقال شمر في كتاب السلاح: العَلْماءُ من أَسماء الدُّروع؛ قال: ولم أَسمعه إلا في بيت زهير بن جناب: جَلَّحَ الدَّهرُ فانتَحى لي، وقِدْماً كانَ يُنْحِي القُوَى على أَمْثالي وتَصَدَّى لِيَصْرَعَ البَطَلَ الأَرْ وَعَ بَيْنَ العَلْماءِ والسِّرْبالِ يُدْرِكُ التِّمْسَحَ المُوَلَّعَ في اللُّجْـ ـجَةِ والعُصْمَ في رُؤُوسِ الجِبالِ وقد ذكر ذلك في ترجمة عله.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR875 harf
* ع ل م * * العَلَمُ * بفتحتين * العَلاَمةُ * وهو أيضا الجبل و * عَلَمُ * الثوب والراية وعَلِم الشيء بالكسر يعلمه * عِلْماً * عرفه ورجل * عَلاَّمةٌ * أي * عالِمٌ * جدا والهاء للمُبالغة و * اسْتَعْلَمهُ * الخبر * فأعْلَمَه * إياه و * اعْلَمَ * القصَّار الثوب فهو * مُعْلِمٌ * والثوب * مُعْلَمٌ * و * أعْلَمَ * الفارس جعل لنفسه * عَلاَمَة * الشجعان و * عَلَّمَهُ * الشيء * تَعْلِيما فتَعَلَّم * وليس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR21.918 harf
| | ( عَلِمَهُ - كَسَمِعَه - عِلْمًا ، بالكَسْرِ : | عَرَفَه ) هكذا في الصِّحَاح ، وفي كَثِيرٍ من | أمَّهاتِ اللُّغَةِ ، وزَادَ المُصَنِّفُ في البَصَائِر : | حَقَّ المَعْرِفَةِ ، ثم قَوْله : هَذَا وكَذَا قَوْله فيما | بَعْد : وعَلِمَ به ، كسَمِعَ ، شَعَرَ ، صَرِيحٌ في | أنَّ العِلْمَ والمَعْرِفَةَ والشُّعُوَرَ كُلَّها بِمَعْنًى | واحِدٍ ، وأنه يَتَعَدَّى بنَفْسِه في المَعْنَى الأول ، | وبالبَاءِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR29.582 harf
عَلِمَهُ 1 عَلِمَهُ ذ , aor. عَلَمَ , inf. n. عِلْمٌ, He knew it; or he was, or became, acquainted with it; syn. عَرَفَهُ: (S, K:) or he knew it (عَرَفَهُ) truly, or certainly: (B, TA:) by what is said above, and by what is afterwards said in the K, العِلْمُ and المَعْرِفَةُ and الشُّعُورُ are made to have one meaning; and this is nearly what is said by most of the lexicologists: but most of the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.520 harf
عَلَمَ عَلَمَ I , U ( n. ac. عَلْم 1 ), a. Marked. b. U ( n. ac. عَلْم 1 ), Surpassed in knowledge. _ast; عَلِمَ عَلِمَ A ( n. ac. عِلْم 2 ) a. [ acc. or Bi ], Knew, was acquainted with, aware of; noticed, noted, remarked, observed; learned. b. Was leaned, erudite. عَلَّمَ عَلَّمَ II , a. Made to know: taught. b. see IV (a) . c. Marked, distinguished ( himself ) by a sign, token,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR114.393 harf
علم عَلِمَ - يَعْلَمُ - عِلْم - عَالِم - عَلِيْم - عَلاَّم - أَعْلَم - عَلَّمَ - يُعَلِّمُ - تَعْلِيْم - مُعَلَّم - تَعَلَّمَ - يَتَعَلَّمُ عَلِمَ - يَعْلَمُ + كائن + أمراً أو شيئاً: اكتسب علماً: تلقى بوسائل الإدراك معلومات رتبها وأضافها إلى مخزون المعلومات لديه: وهو دائماً فعل متعدي: علم شيئاً أو علم أنْ .. يَعْلَم: يكتسب علماً في الزمن
Tamamını oku

Sîgalar(148)

Mücavir kökler411 mücavir (883 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    408 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. حكم

    71 ortak ayet · Gem demektir

  3. غيب

    34 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  4. قول

    230 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  5. شيأ

    95 ortak ayet · Şey

  6. سمع

    44 ortak ayet · İşiten

  7. صدر

    19 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  8. علن

    11 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  9. كثر

    42 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  10. سرر

    18 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  11. ليس

    27 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  12. كتب

    61 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

Geçtiği ayetler(728)

Bu kök 728 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    İlim adamıYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.

  2. وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

    İlim adamıÖnceden ellerinin kazandığından dolayı, onlar hiçbir zaman onu isteyemezler, Allah zalimleri hakkıyla bilir.

  3. وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamıDoğu da Batı da Allah’ındır. Her nereye dönerseniz vech-i ilahi oradadır. Şüphesiz ki Allah Vasi’dir, Alim’dir.

  4. إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

    İlim adamıŞüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

  5. فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamıKim de onu işittikten sonra değiştirirse; onun günahı değiştirenlerindir. Şüphe yok ki Allah Semi’dir, Alim’dir.

  6. … السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

    İlim adamıSana, ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz, babanın, akrabanın, yetimlerin, yoksulların, yolcuların hakkıdır. Ve her ne hayır işlerseniz, şüphesiz ki Allah, onu bilir.

  7. وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamıYeminlerinizde; Allah’ı iyilik etmenize, fenalıktan sakınmanıza ve insanların arasını bulmaya engel yapmayın. Allah Semi’dir, Alim’dir.

  8. وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamıŞayet boşanmaya karar verirlerse, muhakkak Allah Semi’dir, Alim’dir.

  9. … بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    İlim adamıVe kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

  10. وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamıAllah yolunda savaşın ve bilin ki Allah Semi’dir, Alim’dir.

Sîga sayfası: يَعْلَمُونَ
Sîga sayfası: الْعَالَمِينَ
Sîga sayfası: تَعْلَمُونَ
Sîga sayfası: الْعَلِيمُ
Sîga sayfası: وَاعْلَمُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعلم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعرف, فقه, شعر, خبر
Zıt Kökجهل
Çekirdek Özet 1Bir şeyi benzerlerinden ve çevresinden ayıran belirgin iz, işaret, sınır veya yüksek dağ
Çekirdek Özet 2Gerçeği zanna ve vehme yer bırakmayacak biçimde kesin işaretleriyle kavramak ve gerçeğe mutabık kesin biliş
Çekirdek Özet 3Varlığın işaretler ve yasalar üzerinden okunarak hakikate ulaştıran ontolojik ve ahlaki sorumluluk temeli
Kritik Hata RiskiKökün zihinsel malumat veya salt enformasyona indirgenmesiyle ilmin amelden, ahlaktan ve ontolojik kesinlikten koparılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
علYükselme, üstte olma, belirme ve bir şeye doğrudan etki etme; nitekim علو (yükseklik), على (üzerinde olma), علن (açığa çıkma, belirginleşme) ve علق (yukarıya asılma, tutunma) köklerinde bu dikey veya belirgin yükseliş ortak zemindirمToplama, tutma ve süreklilik bildiren mim harfinin eklenmesiyle, yüksekteki işaretin zihinde ve nesnede sabit bir iz ve ayırt edici alamet olarak toplanıp kavranması sağlanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGözGörme, seçme, idrak etme, kaynağa yönelme ve bir şeyin hakikatine tanık olma hareketini temsil eder
لÇoban değneğiYöneltme, sevk etme, öğretme, sınırları belirleme ve bilgiyi bir amaca doğru yönlendirme işlevini kurar
مSuAkış, toplanma, derinlik, süreklilik ve zihne yerleşen bilginin kararlılıkla tutulmasını ifade eder
علمGözün işaretle yönlendirilerek hakikati kavramasıGözün (ع) belirgin bir sınır ve işaret vasıtasıyla doğru yöne çevrilip (ل) elde edilen kesin idrakin zihinde toplanıp kararlı hale gelmesi (م) hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde veya arazide yön bulmayı sağlayan yol işareti, sınır taşı, yüksek tepe veya dağ (العَلَم); kumaşın kenarındaki belirgin çizgi ve nakış (عَلَمُ الثّوْب); yarık üst dudak (الأَعْلَم)
Cahiliye şiiri kullanımıHansâ, kardeşi Sahr’ın toplumdaki yol göstericiliğini yüksek dağ üzerindeki ateşe benzeterek şöyle der: وَإِنَّ صَخْراً لَتَأْتَمُّ الهُدَاةُ بِهِ / كَأَنَّهُ عَلَمٌ فِي رَأْسِهِ نَارُ. Ayrıca Antere b. Şeddâd mızrak yarasının yarık dudak gibi açılmasını tasvir ederken şöyle der: تَمْكُو فَرِيصَتُهُ كَشِدْقِ الأَعْلَمِ
Erken Arapça kullanımSavaşta askerin toplanma noktası olan bayrak ve sancak için عَلَم denilmiş; yolda kaybolmayı önleyen dikili taşlara مَعَالِمُ الطَّرِيقِ adı verilmiş; ordu içinde tanınmak üzere konulan sembole إِعْلَام denilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu’l-Hansâ, Dīvânu Antara.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, işaretleme, belirleme ve ayırt edici bir iz koyma temel anlamı etrafında şekillenir. Güney Sami dillerinde (özellikle Eski Güney Arapçası ve Sebece metinlerde) ʿlm kökü doğrudan "bilmek, işaretlemek, bildirmek" anlamında tespit edilir. Kuzeybatı Sami dillerinde ise (İbranice ve Aramice/Süryanice) kök genellikle iki farklı sesletim ve anlam çatallanması gösterir: Biri gizleme, örtme, belirsiz kılma (ʿ-l-m / ע-ל-ם) eksenindedir; diğeri ise "çağ, zaman sınırı, dünya, evren" (ʿōlām, Aramice ʿālamā) anlamına evrilmiştir. Arapçada ise kök, gizlilikten ziyade bizzat gizliliği gideren, nesneyi diğerlerinden tefrik eden "belirgin işaret" ve bu işaretin sağladığı kesin biliş ekseninde merkezileşmiştir. Kur'an'daki الْعَالَمِينَ formu ile Sami dillerindeki dünya/evren kavramı arasındaki semantik bağ, varlıklar aleminin bizzat Yaratıcı'yı gösteren birer "alamet" ve "işaretler bütünü" olmasından neşet eder.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Biella (Dictionary of Old South Arabic).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعلم — عَلَم — عَلَامَةDağ, işaret ve sınır anlamındaki somut fiziki nesneden, zihinde o işaretin hasıl ettiği kesin ve şüphesiz tanımaya (ilim) geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSebece ʿlm, İbranice ʿōlām, Süryanice ʿālamāGüney Sami kolunda biliş ve işaret; Kuzeybatı Sami kolunda ise alametlerin sergilendiği zaman/mekan sınırı ve alem kavramı ortak köktürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipotezlerBelirleme, ayırt etme ve iz bırakma morfemleri ile ilişkilendirilmiş, ancak Sami kolu dışındaki doğrudan fonetik denkliği sınırlı kalmıştırMuhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
علمAnlamlıİşaret koymak, bilmekBir şeyi alametiyle tanıyıp zihinde kesin kılmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عملAnlamlıİş yapmak, hareket etmekBilginin ve niyetin iradeyle dış dünyada eyleme dönüşmesiKardeş kök; Kur'an'da ilimle birlikte sıkça zikredilir
لمعAnlamlıParlamak, ışıldamakBir şeyin uzaktan göz alıcı bir işaret gibi parıldamasıHedef kökün uzaktan görünen dağ ve ateş imgesiyle anlamdaştır
لعمAnlamlıBir şeyi hızla yemek veya yutmakParçaların hızla bir araya getirilip içeri alınmasıKitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de müsta'meldir; Kur'an'da geçmez
معلAnlamlıSuyu veya eşyayı çekip almak, süratBir şeyin içinden bir parçayı hızla çekip çıkarma hareketiKlasik sözlüklerde müsta'meldir; Kur'an'da geçmez
ملعAnlamlıHızlı yürümek, ileri atılmakHızlı ve kesintisiz adım atarak mesafe katetmekKlasik sözlüklerde müsta'meldir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
علمMerkezKesin bilgi ve işaretNesnenin sınırlarını, alametlerini ve hakikatini kesin olarak bilmekŞüphe ve zannı dışlayan, vakıaya mutabık kesin idrak
عرفKomşuTanıma ve tefrikBir şeyi daha önceki tecrübe ve eserleriyle ayırt edip tanımakParçadan bütüne giden, hissi tecrübeye dayanan tanıma
فقهKomşuDerin kavrayışSözün ve fiilin ardındaki maksadı, gizli incelikleri kavramakYüzeysel bilginin ötesine geçip illet ve gayeyi anlama
شعرKomşuSezgi ve hisDuyu organlarının en ince uyarımıyla derinden sezmekKesin delilden ziyade duyum ve sezgiye dayalı algı
خبرKomşuİçsel malumatBir şeyin içyüzünü, gizli durumlarını tecrübe ederek bilmekSınama ve tecrübe yoluyla elde edilen derin haber
جهلZıtBilgisizlik ve taşkınlıkHakikatin işaretinden yoksun olmak, gerçeğe aykırı davranmakSalt malumat eksikliği değil, hakikate aykırı inanç ve öfke

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعلمKesin işaret, bilişNesneyi alametleriyle şüphesiz biçimde idrak etmeKesin
LatinceScientia, SignumBilgi; işaret, sembolScientia zihinsel bilme sistemini, signum ise kökün somut işaret katmanını karşılarGüçlü
İngilizceKnowledge, Science, MarkBilgi, bilim, işaretKnowledge idraki, mark ise kökün Arapçadaki alamet ve iz niteliğini verirGüçlü
AlmancaWissen, Wissenschaft, ZeichenBilgi, bilim, göstergeWissen kesin malumatı, Zeichen ise dağ ve işaret çekirdeğini yansıtırGüçlü
FransızcaSavoir, Connaissance, RepèreBilgi, tanıma, mihenk/işaretRepère yol gösterici işaret boyutunu, savoir ise kesinleşmiş bilgiyi karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَلِيمٌ / الْعَلِيمُMutlak ve kuşatıcı ilahi sıfatAllah'ın gaybı, kalplerin özünü ve yaratılışı eksiksiz bildiği bağlamlar (Bakara 2:29, En'âm 6:139, Mülk 67:13)
عِلْمٍVahiy, kesin delil ve hakikatZannın, hevanın ve cehaletin zıddı olarak indirilen kesin rehberlik (Bakara 2:120, Ra'd 13:37, Necm 53:28)
الْعَالَمِينَVarlıklar topluluğu, işaretler bütünüYaratıcı'nın varlığına ve rububiyetine delalet eden tüm mevcudat (Fâtiha 1:2, A'râf 7:121, Ankebût 29:6)
أَعْلَامYüksek dağlar ve denizdeki dev gemilerDenizde dağlar gibi yüzen gemilerin somut benzetmesi (Şûrâ 42:32, Rahmân 55:24)
يَعْلَمُونَ / تَعْلَمُونَİnsani idrak ve sorumlulukİnsanın gerçeği ayırt etmesi, delillere bakarak sorumluluk yüklenmesi (Bakara 2:22, Tevbe 9:93, Tekâsür 102:5)
عَلَّمَBilgi ve marifet kazandırma, öğretmeİnsana bilmediklerinin vahiyle veya kalemle belletilmesi (Bakara 2:31, Rahmân 55:2, Alak 96:4-5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyyeİlmin zat ile ilişkisi, taalluk alanı, cüz'iyatı ve gaybı kuşatması meselesiİlim, varlığı olduğu hal üzere kuşatan ezeli ve ebedi sıfat olarak tanımlanmıştır
FıkıhHükümlerin sübutuŞüphe, zan ve ilim ayrımı; hakimin bilgisine göre hüküm vermesi meselesiHükmün kesin delile, beyyineye ve zann-ı galibe dayandırılması gereken kati bilgi
TefsirVahyin mahiyetiAyetlerin birer alamet ve mucize oluşu, muhkem-müteşabih ilişkisiKur'an'ın bizzat bir ilim olduğu, zanni inançları ortadan kaldıran alametler bütünü oluşu
HadisRivayet ve dirayetİlim talebinin farziyeti, ilmin nakli ve alimlerin peygamberlerin varisi olmasıAmeli doğuran, kişiyi takvaya ulaştıran nebevi miras ve sahih haber bütünü

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve Yaratıcı ilişkisiAyet ve AlametHidayet rehberiAlemin bizzat kendisi Yaratıcı'nın bir alameti olup dini sorumluluk bu işaretleri okumakla başlarKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıt ve KesinlikZannı bertaraf etmeDoğrulanabilir, sınırlanabilir ve matematiksel olarak belirlenebilir nesnel hakikat arayışıKesin
SiyasiHukuk ve otorite meşruiyetiAdalet miyarı ve ehliyetMeşruiyet zeminiYöneticinin ve hakimin heva ve cehaletle değil, hakikati gösteren ilimle hükmetmesi esastırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa düzeniŞeffaflık ve sınır tespitiBelirsizliği (garar) önlemeSınırları belirli, ölçüsü ve değeri bilinen, aldatmadan uzak sözleşme ve mülkiyet güvenliğiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKoordinat sistemi ve belirlilik ilkesiBir noktanın uzayda nirengi noktalarıyla (alamet) kesin olarak tanımlanması ve entropinin (belirsizliğin) sıfırlanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif sınır ve göstergebilim (semiyotik)Toplumsal hayatın kodlar, yasalar ve sınırlar üzerinden inşa edilmesi; işaretlerin ortak anlama dönüştürülmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlmin yalnızca seküler enformasyon, veri depolama veya pozitivist deney alanına hapsedilerek ahlaki ve ontolojik boyutunun yok sayılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ilim; kalbin, aklın ve amelin ortak yönelimiyle hakikati tasdik eden, insanı haşyete ve adalete sevk eden bütüncül bilinçtir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlim ile malumatın karıştırılması neticesinde, çok şey bilen fakat bildiğiyle amel etmeyen veya gerçeği saptıran zihniyetin meşrulaştırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın epistemolojisi bütünüyle ilim ekseninde kuruludur; vahiy bir zevk veya tahmin değil, kesin bir ilim olarak takdim edilir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid delillerinde, ilahi sıfatların geçtiği ayet sonlarında, gayb-şehadet ayrımında ve vahiyle zannın kıyaslandığı yerlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bilginin temelsiz bir inançtan veya ataların körü körüne taklidinden ibaret olduğu yanılgısını kökten yıkar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYön bulmayı sağlayan yol işareti, dikili taş, bayrak ve uzaktan apaçık görünen ulu dağ.
  • Soyut anlamBelirsizliği ve şüpheyi ortadan kaldırarak nesnenin sınırlarını ve hakikatini zihinde kesin kılan idrak.
  • Sistematik karşılıkVarlığın tüm işaretlerini birer gösterge kabul edip zihinsel zandan nesnel ve ilahi hakikate ulaştıran bilgi düzeni.
  • LaTeX modeliI(X)=H(X)−H(X∣S)
  • LaTeX açıklamasıFormülde X bilinmek istenen varlık veya hakikati, S o varlığa dair ayırt edici işaret ve alametler kümesini, H(X) başlangıçtaki belirsizlik ve cehaleti, H(X∣S) ise işaretler gözlemlendikten sonra kalan belirsizliği temsil eder; elde edilen I(X) değeri ise kökün özünü teşkil eden net ilim ve kesinlik miktarıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع