غلب
غ - ل - ب
KÖK- 31 geçiş
- 28 ayet
- 19 sîga
- 13 sözlük
Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.093 harfباب الغين واللام والباء معهما
غ ل ب، ب ل غ، ب غ ل، ل غ ب مستعملات غلب: غَلَبَ يغلِبُ غَلَباً وغَلَبةً.
والغِلابُ: النَّزاعُ.
والمُغَلَّبُ الذي يَغلِبُه أقرانه فيما يمارس.
والمُغَلَّبُ قد يكون المفضل على غيره.
والأَغْلَبُ: الغليظ الشديد القصرة واسد أَغْلَبُ.
وقد غَلِبَ غَلَباً، يكون من داء أَيضاً.
وهضبة غَلَباءُ، وعِزَّةٌ غَلْباءُ وتَغِلْبُ كانَتْ تسمى الغَلْباءَ واغلَوْلَبَ العُشْبُ في الأرض إذا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR682 harfغَلَبَهُ غَلَبَةً وغَلْباً، وغَلَباً أيضاً. قال الله تعالى: "وهم من بعدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبون". وغالَبَهُ مغالبَةً وغِلاباً. وتغلَّب على بلد كذا: استولى عليه قهراً وغَلَّبته أنا عليه تغليباً. والغلاّب: الكثير الغَلَبَة. والمغلَّب: المغلوب مراراً. والمغلَّب أيضاً من الشعراء: المحكوم عليه بالغَلَبَة على قِرْنِهِ، كأنَّه غُلِّب عليه، وهو من الأضداد. وتقول: رجلٌ أغْلَبُ بيِّن الغَلَبِ، إذا كان غليظ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.859 harfغ ل ب
غلب ، بلغ ، بغل ، لغب : مستعملة .
غلب : قال الليث : يقال : غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً وغَلَباً ، والغِلابُ : المُغَالبة ، وأنشد بيت كعب بن مالك :
هَمَّتْ سخينةُ أن تُغَالِبَ ربَّها
وليُغْلَبَنَّ مغالِبُ الغلاّب
وفي مثل للعرب : جرى المذكيات غلاب ، أراد بالمذكيات مَسَانّ الخيل وقُرّحَها ، أراد أنها تغلب من سابقها غلاباً لِقوَّتها .
قال : والأغلب : الغليظ القَصَرَةِ ، أسدٌ أغلب ، وقد غَلِبَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.119 harf(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR810 harf- الغلبة القهر يقال: غلبته غلبا وغلبة وغلبا (انظر: الأفعال 2/32، والبصائر 4/142)، فأنا غالب. قال تعالى: ﴿آلم * غلبت الروم * في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون﴾ [الروم/1 - 2 - 3]، ﴿كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة﴾ [البقرة/249]، ﴿يغلبوا مائتين﴾ [الأنفال/65]، ﴿يغلبوا ألفا﴾ [الأنفال/65]، ﴿لأغلبن أنا ورسلي﴾ [المجادلة/21]، ﴿لا غالب لكم اليوم﴾ [الأنفال/48]، ﴿إن كنا نحن الغالبين﴾ [الأعراف/113]، {إنا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR396 harfغ ل ب
بينهما غلابٌ أي مغالبة وتغالبوا على البلد.
وغلبته على الشيء: أخذته منه وهو مغلوب عليه وأيغلب أحدكم أن يصاحب الناس معروفاً بمعنى أيعجز.
وهو رجل حرّ وقد أبى أفنغلبه على نفسه: أفنكرهه.
وشاعر مغلّب: غلب كثيراً أو غلّب فهو ذم ومدح.
قال امرؤ القيس: فإنك لم يفخر عليك كعاجز ضعيف ولم يغلبك مثل مغلب ومن المجاز: هضبة غلباء وعزّة غلباء.
واغلولب العشب " وحدائق غلباً ".
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.728 harfغَلَبه يَغْلِـبُه غَلْباً وغَلَباً، وهي أَفْصَحُ، وغَلَبةً ومَغْلَباً ومَغْلَبةً؛ قال أَبو الـمُثَلَّمِ:
رَبَّاءُ مَرْقَبةٍ، مَنَّاعُ مَغْلَبةٍ، * رَكَّابُ سَلْهبةٍ، قَطَّاعُ أَقْرانِ وغُلُبَّـى وغِلِـبَّـى، عن كراع. وغُلُبَّةً وغَلُبَّةً، الأَخيرةُ عن اللحياني: قَهَره. والغُلُبَّة، بالضم وتشديد الباءِ: الغَلَبةُ؛ قال الـمَرَّار:
أَخَذْتُ بنَجْدٍ ما أَخَذْتُ غُلُبَّةً، * وبالغَوْرِ لي عِزٌّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR643 harf* غ ل ب * * غَلَبَ * من باب ضرب * غَلَبَةً * و * غَلَبَاً * أيضا بفتح اللام فيهما و * غَالَبَهُ مُغَالَبَةً * و * غِلاَباً * بالكسر و * تَغَلَّبَ * على البلد استولى عليه قهرا و * الغَلاَّبُ * بالتشديد الكثير الغلبة و * المُغْلَّبُ * بفتح اللام وتشديدها * المَغْلُوبُ * مِرارا و * تَغْلِبُ * بكسر اللام أبو قبيلة والنسبة إليه * تَغْلَبيُّ * بفتح اللام استيحاشا لتوالي الكسرتين مع ياء النسب وربما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.360 harfالغلب بفتح فسكون ويحرك، وهي أفصح، والغلبة محركة، والمغلبة بالفتح، وهو قليل، والمغلب، بغير هاء، وهما مصدران ميميان، وفي الأول قال أبو المثلم:
رباء مرقبة، مناع مغلـبة ركاب سلهبة، قطاع أقران وفي المغلبة قالت هند بنت عتبة ترثي أخاها:
يدفع يوم المغلبت
يطعم يوم المسغبت
والغلبى كالكفري، والغلبى كالزمكي وهما عن الفراء، هكذا عندنا في النسخ المصححة، فلا
الغلب بفتح فسكون ويحرك، وهي أفصح، والغلبة محركة، والمغلبة بالفتح، وهو قليل، والمغلب، بغير هاء، وهما مصدران ميميان، وفي الأول قال أبو المثلم: رباء مرقبة، مناع مغلـبة ركاب سلهبة، قطاع أقران وفي المغلبة قالت هند بنت عتبة ترثي أخاها: يدفع يوم المغلبت يطعم يوم المسغبت
والغلبى كالكفري، والغلبى كالزمكي وهما عن الفراء، هكذا عندنا في النسخ المصححة، فلا يعول على قول شيخنا: لو قال كذا لأجاد، ثم قال: وربما وجد في نسخ، لكنه إصلاح، والأصول المصححة مجردة. قلت: وهذه دعوى عصبية من شيخنا، فإن النسخ التي رأيناها عالبا موجود فيها هذا الضبط، وإذا سقط من نسخته لا يعم السقوط من الكل، وكذا قوله في أول المادة: أورد المصنف هذا اللفظ وأتبعه بألفاظ غير مضبوطة ولا مشهورة تبعا لما في المحكم وذاك يتقيد لضبطها بالقلم، وهذا التزم ضبط الألفاظ باللسان، وكأنه نسي الشرط، وأهمل الضبط إلى آخر ما قال. ولا يخفى أن قوله: ويحرك، ضبط لما قبله، والذي بعده مستغن عن الضبط لاشتهاره، واللذان بعده من المصادر الميمية مشهورة الضبط لا يكاتد يخطئ فيهما الطالب، واللذان بعده فقد ضبطهما بالأوزان وإن سقط من نسخته، وضبط الذي بعده فقال: والغلبة بضمتين عن اللحياني قال الشاعر: أخذت بنجد ما أخذت علـبة وبالغور لي عز أشم طويل والغلبة بفتح الغين وضم اللام، مع تشديد الموحدة فيهما، وهذه عن أبي زيد. والغلابية أي كزلابية، والغلباء بالكسر وتشديد الموحدة ممدودا، عن كراع، والغلبة كهمزة، عن الصاغاني، كل ذلك بمعنى الغلبة والقهر، وقولهم: لتجدنه غلبة عن قليل أي بضمتين، وغلبة أي بالفتح مع التشديد، أي غلابا. والمغلب، كمعظم: المغلوب مرارا: أو المغلب من الشعراء: المحكوم له بالغلبة على قرنه كأنه غلب عليه. وفي الحديث: أهل الجنة الضعفاء المغلبون. المغلب: الذي يغلب كثيرا. وشاعر مغلب، أي كثيرا ما يغلب. وغلب على صاحبه: حكم له عليه بالغلبة. قال امرؤ القيس: وإنك لم يفخر عليك كفاخـر ضعيف ولم يغلبك مثل مغلب وقال محمد بن سلام: إذا قالت العرب: شاعر مغلب فهو مغلوب، وإذا قالوا: غلب فلان فهو غالب. ويقال: غلبت ليلى الأخيلية على نابغة بني جعدة؛ لأنها غلبته وكان الجعدي مغلبا، وهو ضد، صرح به ابن منظور وابن سيده وغيرهما. المغلب: شاعر عجلي، بالكسر، إلى عجل بن لجيم. وغلب، كفرح غلبا: غلظ عنقه قيل: مع قصر فيه، وقيل: مع ميل، يكون ذلك من داء أو غيره، وهو أغلب. وحكى اللحياني: ما كان أغلب، ولقد غلب غلبا، يذهب إلى الانتقال عما كان عليه. قال: وقد يوصف بذلك العنق نفسه فيقال: عنق أغلب، كما يقال: عنق أجيد وأوقص وفي حديث ابن ذي يزن: بيض مرازبة غلب جحا جحة هي جمع أغلب، وهو الغليظ الرقبة وناقة غلباء: غليظة الرقبة: ومنه قول كعب بن زهير: غلباء وجناء علكوم مذكرة من المجاز: الغلباء: الحديقة المتكاثفة، كالمغلولبة.واغلولب العشب، إذا تكاثف. الغلباء من الهضاب: المشرفة العظيمة. يقال: هضبة غلباء، أي عظيمة مشرفة. وقوله تعالى: وحدائق غلبا قال البيضاوي: أي عظاما. مستعار من وصف الرقاب. الغلباء من القبائل: العزيزة الممتنعة. الغلباء: أبو حي، وهو المعروف بتغلب كانت تغلب تسمى الغلباء. قال الشاعر: وأورثني بنو الغلباء مجدا حديثا بعد مجدهم القديم
أو أن بني الغلباء: حي آخر غير بني تغلب. وفي المصباح: بنو تغلب: حي من مشركي العرب، طلبهم عمر بالجزية فأبوا أن يعطوها باسم الجزية، وصالحوا على اسم الصدقة مضاعفة، ويروى أنه قال: هاتوها وسموها ما شئتم. والنسبة إليها بفتح اللام استيحاشا لتوالي الكسرتين مع ياء النسب، وهو قول ابن السراج، كذا في المصباح، وربما قالوه بالكسر لأن فيه حرفين غير مكسورين، وفارق النسبة إلى نمر. قلت: والذي في المصباح أن الكسر هو الأصل وهو أي تغلب ابن وائل بن قاسط بن هنب بن أفصى بن دعمي ابن جديلة بن أسد بن ربيعة بن نزار ابن معد بن عدنان. وقولهم: تغلب بنت وائل إنما هو ذهاب إلى معنى القبيلة، كقولهم: تميم بنت مر. قال الوليد بن عقبة وكان ولي صدقات بني تغلب: إذا شددت الرأس مني بمشوذ فغيك مني تغلب ابـنة وائل وقال الفرزدق: لولا فوارس تغلب ابنة وائل ورد العدو عليك كل مكان وتغلب على بلد كذا: استولى عليه قهرا. والأغلب: الأسد. الأغلب: شعراء ورجاز أزدي وكلبي وعجلي أي من هذه القبائل الثلاثة، فالكلبي: اسمه بشر بن حرزم بن خثيم بن جعول، والأزدي: هو ابن نباتة، وهما شاعران. ويغلب بن كليب الحضرمي كيضرب، وكذا يغلب بن ربيعة بن نمر الحضرمي. قلت: ومن ولد الأخير قاضي مصر أبو محجن توبة بن نمر ابن حرملة بن يغلب، هذا وسيأتي ذكره وذكر ذويه في ب س س. وغلبون بالفتح وغالب و غلاب كسحاب و غلاب مثل كتان و غليب مثل زبير: أسماء. فمن الأول جد أبي الطيب محمد بن أحمد بن غلبون المقرئ المصري، روى عن أبي بكر السامري، وعنه أبو الفضل الخزاعي. والثاني قبيلة من خولان، إلى غالب بن سعد بن خولان من قضاعة منهم عمر بن زيد الغالبي الشاعر، ومحمد بن نصر بن غالب الغالبي، إلى جده. قال أبو علي القالي: ناولني كتاب الألفاظ ليعقوب بن السكيت عن ابن كيسان عن ثعلب عنه. والثالث سيأتي تحقيقه. والرابع خالد بن غلاب القرشي البصري. قال ابن مردويه في تاريخ أصبهان: له صحبة. قلت: وهكذا في معجم ابن فهد، ولكن وهم ابن السمعاني هنا فقال: وهو جد الغلابين بالبصرة. وغلاب أمه، لأن الصواب التخفيف كما يأتي. وغالب ابن الحارث المزني، وغالب بن بشر الأسدي، وغالب بن عبد الله الكناني: صحابيون. غلاب كقطام: اسم امرأة من العرب، منهم من يبنيه على الكسر ومنهم من يجريه مجرى زينب. قال ابن الكلبي: بنو غلاب: هم بنو الحارث بن أوس، قال الرشاطي: الحارث بن أوس النابغة بن غني ابن حبيب بن واثلة بن دهمان بن نصر بن معاوية، أهل بيت بالبصرة يعرفون ببني غلاب، وغلاب: جدة لهم من محارب بن خصفة. وقال الرشاطي: رأيت بخط أمير المؤمنين الحكم: أم الحارث بن أوس غلاب ابنة الفهمي، وهذا يخالف قول ابن دريد. منهم غسان بن المفضل، وبشر ابن المفضل، وعباس بن أبي طالب.وقال ابن الأثير: أبو بكر محمد ابن زكريا بن دينار الغلابي البصري، عن عبد الله بن رجاء، وعنه الطبراني وغيره، وقال: غلاب اسم بعض أجداده. وغالب: ع أي موضع نخل دون مصر حماها الله عز وجل، قال كثير عزة:
يجوز بي الأصرام أصرام غالب أقول إذا مـا قـيل أين تـريد أريد أبا بكر وإن حـال دونـه أماعز تغتال المـطـي وبـيد والمغلنبي: الذي يغلبك ويعلوك وهذا الباب ملحق باحرنجم، على ما عرف في التصريف. ومما بقي على المصنف: قولهم: غلب على فلان الكرم، أي هو أكرم خصاله. ورجل غالب من قوم غلبة، وغلاب من قوم غلابين. ورجل غلبة وغلبة: غالب كثير الغلبة. وقال اللحياني: شديد الغلبة وقال: لتجدنه غلبة عن قليل وغلبة، أي غلابا، وقد غالبه مغالبة وغلابا. قال كعب بن مالك: همت سخينة أن تغالب ربها وليغلبن مغالب الـغـلاب واستغلب عليه الضحك: اشتد كاستغرب. وغلبه على نفسه، إذا أكرهه، من الأساس. وبنو الأغلب بإفريقية، وهم من تميم بني الأغلب بن سالم بن سوارة بن إبراهيم بن عقال بن خفاجة بن عبد الله بن عباد. منهم بنو زيادة بن محمد بن أحمد بن الأغلب بن إبراهيم بن الأغلب. وتغلب بن حلوان بن عمرو بن الحاف ابن قضاعة. ذكره الأمير ابن ماكولا وغيره من أهل النسب. وبعير غلالب كعلابط: يغلب بسيره. واغلولب القوم، إذا كثروا. واغلوليت الأرض، إذا التف عشبها.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.220 harfغَلَبَهُ
1 غَلَبَهُ ذ , (S, Msb,) [and غَلَبَ عَلَيْهِ,] aor. غَلِبَ , (Msb,) inf. n. غَلَبٌ and غَلْبٌ, (S, K, TA,) the former of which is the more chaste, (TA,) or the latter is an inf. n. and the former is a simple subst., (Msb,) and غَلَبَةٌ, (S, K, TA,) [the most common form,] or this is a simple subst. like غَلَبٌ, (Msb,) which is perhaps formed from it by the elision of the ة, (Fr, S,) and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.933 harfغَلَبَ
غَلَبَ I ( n. ac. غَلْب 1 , غَلَب 4 , غَلَبَة 4t , مَغْلَب 17 , مَغْلَبَة 17t ,
غُِلُِبَّة
غُِلُِبَّة , غُِلُِبَّى , غِلِبَّآء )
a. [ acc. or 'Ala ], Overcame, vanquished, conquered; overpowered, mastered, prevailed over; baffled, foiled; exceeded, surpassed.
b. [ acc. & 'Ala ], Took from, deprived of.
غَلِبَ
غَلِبَ A ( n. ac. غَلَب 4 ),
a. Was thick-necked.
غَلَّبَ
غَلَّبَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.972 harfغلب
غَلَبَ - يَغْلِبُ، غُلِبَ - يُغْلَبُ - غَلَب - غَالِب - غَالِبُوْن - مَغْلُوْب - غُلْب
غَلَبَ - يَغْلِبُ + كائن + كائناً: يهزم ويقهر عدوه أو خصمه بقوة حربه أو بقوة حجته، فيجبره على الاستسلام والخضوع لأمره ونهيه وحكمه
﴿كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله﴾
غَلَبَ - يَغْلِبُ + كائن + كائناً + على أمر: يهزمه ويجبره على الخضوع على أمره
Sîgalar(19)
- الْغَالِبُونَYenenler(الْفَاعِلُونَ)×5
- الْغَالِبِينَYenenler(الْفَاعِلِينَ)×4
- يَغْلِبُواYenerler(يَفْعِلُوا)×4
- غَالِبَYenen(فَاعِلَ)×2
- غَلَبَتْYendi(فَعَلَتْ)×2
- تَغْلِبُونَYenersiniz(تَفْعِلُونَ)×1
- سَتُغْلَبُونَYakında yenileceksiniz(سَتُفْعَلُونَ)×1
- سَيَغْلِبُونَYakında yenecekler(سَيَفْعِلُونَ)×1
- غَالِبٌYenen(فَاعِلٌ)×1
- غَالِبُونَYenenler(فَاعِلُونَ)×1
Mücavir kökler38 mücavir (166 toplam)
- مأه
2 ortak ayet · Yüz
- فيأ
2 ortak ayet · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
- سحر
3 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- ألف
2 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- فرعون
3 ortak ayet · Firavun
- شري
2 ortak ayet · Satın aldılar
- جند
2 ortak ayet · Ordu demektir
- صبر
3 ortak ayet · Granit taş demektir
- أجر
3 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- قول
12 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- حشر
2 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- نصر
3 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
Geçtiği ayetler(28)
وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ
YenenlerHer kim ki Allah’ı, peygamberini ve mü’minleri dost edinirse; muhakkak ki galig gelecek olanlar Allah’ın taraftarlarıdır.
بَلْ مَتَّعْنَا هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى طَالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أَفَلَا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا أَفَهُمُ الْغَالِبُونَ
YenenlerEvet Biz; onlara da, atalarına da geçimlikleri verdik. Öyle ki ömürleri kendilerine uzun geldi. Fakat şimdi görmüyorlar mı ki; Biz; o yeryüzüne gelip çevresinden eksiltip durmaktayız. Onlar mıdır galip gelenler şu halde?
فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ
YenenlerOnlar da bunun üzerine iplerini ve değneklerini attılar ve dediler ki: Firavun hakkı için elbette elbette biz galib gelenleriz.
قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ
YenenlerBuyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.
وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ
YenenlerVe şüphesiz ki Bizim askerlerimiz; onlar galiblerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قهر, ظفر, عزز |
| Zıt Kök | هزم |
| Çekirdek Özet 1 | Boynun kalınlaşması, gövdenin dolgunlaşıp güç kazanması ve bitkilerin birbirine sarılarak boy atıp yükselmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Bir gücün, iradenin veya hüccetin karşı taraftaki mukavemeti kırarak üstte kalması ve kontrolü fiilen ele alması |
| Çekirdek Özet 3 | İlahî sünnetullahın ve hakikatin tarihsel ve ontolojik süreçte kaçınılmaz üstünlüğü; niceliksel azlığın niteliksel dirençle galebe çalması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kaba askerî zafer veya maddi zorbalıkla sınırlayıp ahlaki, mantıki ve varlıksal gürlük boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | Kuşatma, boyun çevresine dolanma, yoğunlaşma, kalınlaşma ve içine alarak bağlama mânâsını taşır; غلظ, غلف, غلق, غلل, غلم, غلو köklerinde de görüldüğü üzere yoğunluk ve sarıp kuşatma esastır | ب | Temas, yapışma ve baskı uygulama özelliği katarak yoğunlaşan gücün hasmın veya nesnenin üzerine fiilen çökmesini, boyun eğdirmesini ve onu kontrol altına almasını sağlar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin yoğunlaşması, örtü ve derinlik (türetme imge) | Gücün içten içe toplanarak belirginleşmesi, örtücü bir ağırlık ve baskı odağı oluşturmasıdır |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Toplanan gücün hedefe doğru sevk edilmesi, yönlendirilmesi ve hâkimiyet altına alma iradesidir |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kurulan hâkimiyetin alana veya hasma fiilen yerleşmesi, onu kuşatıp sınırları içine almasıdır |
| غلب | Yoğunlaşan gücün hedefe sevk edilerek onu kuşatıp boyun eğdirmesi | Potansiyel gücün direnç gösteren unsuru bastırıp kendi sınırları altına alarak üstünlük kurması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynun kalın ve enli olması, aslanın veya yapılı kişinin omuz ve boyun kaslarının dolgunluğu; ağaç ve otların boy atıp birbirine geçerek gürleşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays şiirinde mücadele ve üstünlük bağlamında bu kökü kullanır: فَإِنَّكَ لَمْ يَفْخَرْ عَلَيْكَ كَعَاجِزٍ / ضَعِيفٍ وَلَمْ يَغْلِبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ |
| Erken Arapça kullanım | Ebü’l-Müsellem el-Hüzelî beytinde karşı koyma ve üstün gelme kudretini tasvir eder: رَبَّاءُ مَرْقَبةٍ، مَنَّاعُ مَغْلَبةٍ / رَكَّابُ سَلْهبةٍ، قَطَّاعُ أَقْرانِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça غلب kökü, somut düzlemde kalınlık, dolgunluk ve mukavemet kırıcılık fikrine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde erken dönem Proto-Sami غ sesi genellikle ع ile birleştiğinden, bu kökün semantik izleri İbranice ve Ârâmîce katmanlarda baskı kurma, ezme, üstün gelme veya birine galebe çalma anlamı taşıyan formlarla kesişir. Nitekim İbranicede yer alan ע-ל-ב (ʿālab) kökü tahakküm kurma, incitme ve birini altta bırakma nüansına sahiptir. Arapçada ise kök, boynun kalınlığı ve gücü ile bahçenin gürlüğü üzerinden fiziksel bir heybet ve karşı konulamaz bir yoğunluk kazanarak hem maddî hem mânevî üstünlüğü (kahr ve galebe) ifade eden bağımsız ve güçlü bir semantik hatta oturmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun kalınlığı ve bitki gürlüğü | Gövdenin kalınlaşması ve bitkinin boy verip alanı kaplaması mânâsından hasmı bastırıp üstte kalma mânâsına geçiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ע-ל-ב (ʿālab) ve Ârâmîce paraleller | Baskı uygulama, aşağı çekme ve hâkimiyet mücadelesinde bulunma semantik ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli fonetik bağ tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Koehler-Baumgartner.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلب | Anlamlı | Üstün gelmek, yenmek, kalınlaşmak | Hasmı yenmek, boyun kalınlığı ve otların gürleşmesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| غبل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لغب | Anlamlı | Aşırı yorgunluk ve tükeniş | Ağır iş veya yolculuk sebebiyle bitkin düşmek, dermansız kalmak | Kur'an'da geçer; galibiyetin tersi olan takatsizliği gösterir |
| لبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| بغل | Anlamlı | Katır; sertlik ve dayanıklılık | At ile eşek melezi olan dayanıklı binek hayvanı | Kur'an'da geçer; fiziksel güç ve direnç boyutu taşır |
| بلغ | Anlamlı | Ulaşmak, ermek, sona varmak | Bir mesafeyi, süreyi veya kemal derecesini tamamlamak | Kur'an'da geçer; gücün nihayetine ermesiyle ilişkilidir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلب | Merkez | Üstünlük ve hâkimiyet | Karşı direnci kırarak üste çıkmak ve hâkimiyeti fiilen ele almak | Kökün merkez anlamıdır |
| قهر | Komşu | Ezici kudret | Karşı tarafın iradesini tamamen felç ederek zelil kılmak | Hasmı çaresiz bırakma yönü öne çıkar |
| ظفر | Komşu | Başarı ve murada eriş | Mücadele sonunda tırnak geçirircesine amaca ulaşmak | Sonuçtaki kazanç ve kurtuluş vurgulanır |
| عزز | Komşu | İzzet ve yenilmezlik | Güçlü, sarp ve mağlup edilemez bir konuma sahip olmak | Yenilgi kabul etmez içsel kudret esastır |
| هزم | Zıt | Kırılma ve dağılma | Darbe alarak gerilemek, safları bozulup hezimete uğramak | Galibiyetin tam karşıtı olarak sahadan çekilmektir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلب | Üstün gelmek, yenmek, baskın çıkmak | Direnci aşarak kontrolü ele geçirme, gövdece ve nüfuzca baskın olma | Kesin |
| Latince | vincere, superare, praevalere | Yenmek, aşmak, üstün gelmek | Askerî ve hukukî zaferi karşılar; bitki gürlüğü boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | to overcome, to prevail, to vanquish | Üstesinden gelmek, galip gelmek, alt etmek | Mücadeleyi kazanmayı iyi verir; kökün boyun kalınlığı ve heybet nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | siegen, überwinden, obsiegen | Zafer kazanmak, üstesinden gelmek | Karşı koymayı aşma yönünü karşılar; organik ve biyolojik gürlük boyutunu tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | vaincre, prévaloir, dominer | Yenmek, baskın çıkmak, hâkim olmak | Güç dengesini lehine çevirmeyi açıklar; kökün içsel gövde yoğunluğu eksik kalır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَلَبَتْ / سَيَغْلِبُونَ | Askerî ve siyasî zafer | İki ordunun veya devletin sahada birbirine üstün gelmesi (Rûm 30:2-3, Bakara 2:249, Enfâl 8:65-66) |
| غَالِبٌ / غَالِبَ | İlahî iradenin mutlak egemenliği | Allah'ın emrini her halükarda yerine getirmesi ve engellenemez oluşu (Yûsuf 12:21, Âl-i İmrân 3:160) |
| غَلَبَتْ عَلَيْنَا | Psikolojik ve ahlaki istila | Kötü eğilimlerin ve arzuların insanın iradesini esir alıp kontrolü ele geçirmesi (Mü'minûn 23:106) |
| غُلْبًا | Bitki ve ağaçların gürlüğü | Bahçelerdeki ağaçların gövdelerinin kalınlaşarak birbirine sarılması (Abese 80:30) |
| تَغْلِبُونَ | Tartışmada veya etkileşimde üstün gelme gayreti | Vahyin anlaşılmasını engellemek için gürültü çıkararak baskın çıkma çabası (Fussilet 41:26) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın iradesi ve kudreti | Allah'ın emrine hiçbir şeyin galip gelemeyeceği ve el-Gâlib sıfatı üzerinden kaza-kader ilişkisi | İlahî iradenin ontolojik ve kozmolojik mutlak üstünlüğü |
| Fıkıh | Galebe-i zan ilkesi | Kesin bilginin bulunmadığı durumlarda kuvvetli kanaatin hükme esas teşkil etmesi | Bir kanaatin diğer ihtimallere baskın çıkarak zihni kuşatması |
| Tefsir | Tarih felsefesi ve sünnetullah | Niceliksel azlığın sabır ve sebatla niceliksel çokluğa üstün gelmesinin yasaları | Şartlar yerine geldiğinde hakikatin batıla galebe çalması |
| Hadis | Nefis mücadelesi ve ahlak | Gerçek pehlivanın güreşte hasmını yenen değil, öfke anında nefsine galip gelen kişi oluşu | İradenin içsel dürtülere ve öfkeye hâkim olması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kader | Mutlak hâkimiyet | Karar kılıcı güç | İlahî planın beşerî engelleri aşarak nihai sonuca varmasını ifade eder | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Galebe-i zan | Hüküm kurma eşiği | Delillerin ağırlığının şüpheleri bastırarak ameli meşru kılmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Devletler hukuku ve mücadele | Fiilî otorite | Düzen tesis etme | Direnç noktalarını tasfiye ederek sahada düzen kurma kudretidir | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve rekabet | Piyasa hâkimiyeti | Fiyat ve mal kontrolü | Bir üretim veya ticaret gücünün rakiplerini aşarak belirleyici konuma geçmesidir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Baskın faz ve potansiyel farkı | Termodinamik ve fizikte yüksek potansiyelin düşük potansiyeli sürüklemesi veya kimyasal dengede bir reaksiyonun diğerini bastırarak hâkim faza dönüşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hegemonya ve meşru otorite | Sosyoloji ve siyasette bir gücün karşı dirençleri asimile ederek veya bastırarak toplumsal alanda bağlayıcı norm haline gelmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca silahlı çatışmada alınan skora, kaba kuvvete veya zorbalığa indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ahlaki duruşu, nefis kontrolünü, zihinsel delil üstünlüğünü ve tabiatın gür canlılığını da kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zaferi salt askerî güç ve sayısal çoğunlukta aramak; Kur'an'ın azlığa rağmen sabırla galip gelme yasasını kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih telakkisini, imtihan mantığını ve hak-batıl mücadelesindeki ilahî teminatı kavramanın anahtar kavramıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tarihsel hadiselerin haber verildiği ayetlerde (Rûm suresi), cihat ve sabır bağlamlarında (Bakara, Enfâl) ve ilahî iradenin tecellisinde (Yûsuf, Mücâdile). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin gücünün taraftarlarının sayısıyla ölçüldüğü yanılgısını yıkar; asıl üstünlüğün ihlas, donanım ve ilahî iradeye teslimiyette olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKalın ve güçlü bir boyun yapısına sahip olmak; ağaç ve otların iç içe geçip gürleşerek alanı kaplaması.
- Soyut anlamBir gücün, karşı koyan direnci zayıflatarak kontrolü altına alması ve kendi varlığını baskın kılması.
- Sistematik karşılıkİlahî ve tarihsel düzlemde şartları tamamlanmış hakikatin engellenemez biçimde egemen olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde galibiyet durumunu, basamak fonksiyonunu temsil eder. hak cephesinin potansiyel gücü ve sabır katsayısını, ise karşı koyan direnç unsurlarını simgeler. Formülün ikinci kısmı zaman sonsuza giderken hakkın () batıla () baskın gelme olasılığının kesinliğini ifade eder.