كذب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ذ-ب64 sîga, 117 mücavir kök, 257 ayet, 68 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ويلقبلتُكَذِّبُونَثمودتُكَذِّبَانِكذبأييفريكَذَّبَتْجيأعقبكَذَّبَلِلْمُكَذِّبِينَكَذَّبُواقمص

KökSîga 64Ayet 257Sure 68Mücavir 117

▶ Ağı aç (3B)

كذب

ك - ذ - ب

KÖK
  • 282 geçiş
  • 257 ayet
  • 64 sîga
  • 13 sözlük

Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya, kumaşın hakiki yapısını saklar. Madenlerin altınla kaplanmasına da kizb denir. Kişinin içini saklayarak inanmadığı şeyi söylemesi kizbdir. Arapça’da yalanla yanlış aynı kelime ile ifade edilmektedir. Ama kizb bildiklerinin ve inandıklarının aksine konuşmaktır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya, kumaşın hakiki yapısını saklar. Madenlerin altınla kaplanmasına da kizb denir. Kişinin içini saklayarak inanmadığı şeyi söylemesi kizbdir. Arapça’da yalanla yanlış aynı kelime ile ifade edilmektedir. Ama kizb bildiklerinin ve inandıklarının aksine konuşmaktır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR575 harf
الكاف والذال والباء معهما ك ذ ب مستعمل فقط كذب: الكِذابُ لغة في الكَذِب. ويقرأ: "لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذاباً" بالتخفيف، والكِذّابُ، بالتشديد لغة. تقول: كَذِبَك كَذِباً، أي: لم يصدقك، فهو كاذب، وكذوب، أي: كثير الكَذِب. وكذَّبته: جعلته كاذباً. والكَذّابةُ: وجدته كاذباً. وقوله جل وعز: "لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذّابا" أي: تكذيباً، وذلك أن العرب تقول: كذَّبته تكذيباً، ثم تجعل بدل التَّكذيب:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.357 harf
كَذَبَ كِذْباً وكَذِباً، فهو كاذب وكذّابٌ وكَذوب، وكيذُبانٌ ومَكْذَبان ومَكْذَبانَةٌ، وكُذَبَةٌ، وكُذُبْذُبٌ مخفف، وقد يشدد. والكُذَّبُ: جمع كاذب. قال الشاعر: متى يَقُلْ تنفع الأقوامَ قَـوْلَـتُـهُإذا اضمحلَّ حديث الكُذَّبِ الوَلَعَهْ والتكاذب: ضد التصادق. والكُذُبُ: جمع كَذوبٍ. والأكْذوبة: الكَذِبُ. وأكْذَبْتُ الرجلَ: ألفَيْتُه كاذباً؛ وكذَّبته، إذا قلتَ له كَذَبْتَ. قال الكسائي:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.123 harf
ك ذ ب كذب ، ذكب : ( مستعملان ) . كذب ذكب : قال الفراء في قول الله جل وعز : ( فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ ) ( الأنعام : 33 ) وقرىء ( . . . لا يُكْذِبونَكَ ) قال معنى التخفيف والله أعلم لا يجعلونك كذَّاباً ، وأنَّ ما جئت به باطل لأنهم لم يجربوا عليه كَذِباً فَيُكْذِبوه ، إنما أكذبوه ، أي قالوا إنما جئت به كَذِبٌ لا يعرفونه من النُّبُوَّةِ . وقال الزجاج : معنى كذّبْتُهُ : قلت له كذبْتُ ، ومعنى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.254 harf
(باب الكاف والذال وما يثلثهما) (كذب) الكاف والذال والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الصِّدق. وتلخيصه أنَّه لا يبلُغ نهايةَ الكلامِ في الصِّدق. من ذلك الكَذِب خِلاف الصِّدق. كَذَب كَذِباً([1]). وكذّبت فلانا:ً نسبته إلى الكذب، وأكذبتُه: وجدتُه كاذباً. ورجل كَذّابٌ وكُذَبَةٌ. ثم يقال: حَمَلَ فلانٌ ثم كَذَبَ وكذّب، أي لم يصدُق في الحَمْلة. وقال أبو دُواد: قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.030 harf
- قد تقدم القوم في الكذب مع الصدق (راجع: مادة (صدق) )، وأنه يقال في المقال والفعال، قال تعالى: ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون﴾ [النحل/ 105]، وقوله: ﴿والله يشهد إن المنافقين لكاذبون﴾ [المنافقون/1] وقد تقدم أنه كذبهم في اعتقادهم لا في مقالهم، ومقالهم كان صدقا، وقوله: ﴿ليس لوقعتها كاذبة﴾ [الواقعة/2] فقد نسب الكذب إلى نفس الفعل، كقولهم: فعلة صادقة، وفعلة كاذبة، قوله: ﴿ناصية كاذبة﴾ [العلق/16]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.328 harf
ك ذ ب هو كذوب وكذّاب وكذبة وكيذبان وكذب أخاه كذباً وكذّاباً ‏"‏ وليس لمكذوب رأى ‏"‏‏.‏ وكاذبه مكاذبة وكذاباً ‏"‏ والصدوق لا يكذب ‏"‏‏.‏ وتكذّب‏:‏ تكلّف الكذب وكذّبه وكذّب به‏:‏ جعله كاذباً بأن وصفه بالكذب‏.‏ وهو من تكذيب العرب‏.‏ وجاء بأكذوبة وأكاذيب‏.‏ وواعدني فأكذبته‏:‏ وجدته كاذباً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ حمل فلان ثم كذّب ‏"‏ إذا جبن ونكل ومعناه كذذب الظنّ به أو جعل حملته كاذبة غير
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR19.089 harf
الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2) (2 قوله «كذباً» أي بفتح فكسر، ونظيره اللعب والضحك والحق، وقوله وكذباً، بكسر فسكون، كما هو مضبوط في المحكم والصحاح، وضبط في القاموس بفتح فسكون، وليس بلغة مستقلة بل بنقل حركة العين إلى الفاء تخفيفاً، وقوله: وكذبة وكذبة كفرية وفرحة كما هو بضبط المحكم ونبه عليه الشارح وشيخه.) وكِذْباً وكِذْبةً وكَذِبةً: هاتان عن اللحياني، وكِذاباً وكِذَّاباً؛
Maddenin bağlantısı

الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2) (2 قوله «كذباً» أي بفتح فكسر، ونظيره اللعب والضحك والحق، وقوله وكذباً، بكسر فسكون، كما هو مضبوط في المحكم والصحاح، وضبط في القاموس بفتح فسكون، وليس بلغة مستقلة بل بنقل حركة العين إلى الفاء تخفيفاً، وقوله: وكذبة وكذبة كفرية وفرحة كما هو بضبط المحكم ونبه عليه الشارح وشيخه.) وكِذْباً وكِذْبةً وكَذِبةً: هاتان عن اللحياني، وكِذاباً وكِذَّاباً؛ وأَنشد اللحياني: نادَتْ حَليمةُ بالوَداع، وآذَنَتْ * أَهْلَ الصَّفَاءِ، ووَدَّعَتْ بكِذَابِ ورجل كاذِبٌ، وكَذَّابٌ، وتِكْذابٌ، وكَذُوبٌ، وكَذُوبةٌ، وكُذَبَةٌ مثال هُمَزة، وكَذْبانٌ، وكَيْذَبانٌ، وكَيْذُبانٌ، ومَكْذَبانٌ، ومَكْذَبانة، وكُذُبْذُبانٌ (3) (3 قوله «وكذبذبان» قال الصاغاني وزنه فعلعلان بالضمات الثلاث ولم يذكره سيبويه في الأمثلة التي ذكرها. وقوله: واذا سمعت إلخ نسبه الجوهري لأبي زيد وهو لجريبة بن الأشيم كما نقله الصاغاني عن الأزهري، لكنه في التهذيب قد بعتكم وفي الصحاح قد بعتها؛ قال الصاغاني والرواية قد بعته يعني جمله وقبله: قد طال ايضاعي المخدّم لا أرى * في الناس مثلي في معّد يخطب حتى تأَوَّبت البيوت عشية * فحططت عنه كوره يتثأب) ، وكُذُبْذُبٌ، وكُذُّبْذُبٌ ؛ قال جُرَيْبَةُ بنُ الأَشْيَمِ: فإِذا سَمِعْـتَ بأَنـَّنِـي قد بِعْتُكم * بوِصَالِ غَانيةٍ، فقُلْ كُذُّبْذُبُ قال ابن جني: أَما كُذُبْذُبٌ خفيف، وكُذُّبْذُبٌ ثَقِـيل، فهاتانِ بناءَانِ لم يَحْكِهما سيبويه. قال: ونحوُه ما رَوَيْتُه عن بعض أَصحابنا، مِن قول بعضهم ذُرَحْرَحٌ، بفتح الراءَين. والأُنثى: كاذِبةٌ وكَذَّابة وكَذُوبٌ. والكُذَّب: جمع كاذبٍ، مثل راكِـعٍ ورُكَّعٍ؛ قال أَبو دُواد الرُّؤَاسِي: مَتَى يَقُلْ تَنْفَعِ الأَقوامَ قَوْلَتُه، * إِذا اضْمَحَلَّ حديثُ الكُذَّبِ الوَلَعَهْ أَلَيْسَ أَقْرَبَهُم خَيْراً، وأَبعدَهُم * شَرّاً، وأَسْمَحَهُم كَفّاً لمَنْ مُنِعَه لا يَحْسُدُ الناسَ فَضْلَ اللّه عندهُمُ، * إِذا تَشُوهُ نُفُوسُ الـحُسَّدِ الجَشِعَهْ الوَلَعَةُ: جمع والِـعٍ، مثل كاتب وكَتَبة. والوالع: الكاذب، والكُذُبُ جمع كَذُوب، مثل صَبُور وصُبُر، ومِنه قَرَأَ بعضُهم: ولا تقولوا لما تَصِفُ أَلسِنتُكُم الكُذُبُ، فجعله نعتاً للأَلسنة. الفراء: يحكى عن العرب أَن بني نُمير ليس لهم مَكْذُوبةٌ. وكَذَبَ الرجلُ: أَخْبَر بالكَذِبِ. وفي المثل: ليس لـمَكْذُوبٍ رَأْيٌ. ومِنْ أَمثالهم: الـمَعاذِرُ مَكاذِبُ. ومن أَمثالهم: أَنَّ الكَذُوبَ قد يَصْدُقُ، وهو كقولهم: مع الخَواطِـئِ سَهْمٌ صائِبٌ. اللحياني: رجل تِكِذَّابٌ وتِصِدَّاقٌ أَي يَكْذِبُ ويَصْدُق. النضر: يقال للناقة التي يَضْرِبُها الفَحْلُ فتَشُولُ، ثم تَرْجِـعُ حائلاً: مُكَذِّبٌ وكاذِبٌ، وقد كَذَّبَتْ وكَذَبَتْ. أَبو عمرو: يقال للرجل يُصاحُ به وهو ساكتٌ يُري أَنه نائم: قد أَكْذَب، وهو الإِكْذابُ. وقوله تعالى: حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرُّسلُ وظَنُّوا أَنهم قد كُذِّبُوا؛ قراءة أَهلِ المدينةِ، وهي قِراءة عائشة، رضي اللّه عنها، بالتشديد وضم الكاف. روي عن عائشة، رضي اللّه عنها، أَنها قالت: اسْتَيْأَسَ الرسلُ ممن كَذَّبَهم من قومهم أَن يُصَدِّقُوهم، وظَنَّتِ الرُّسُلُ أَن من قد آمَنَ من قومهم قد كَذَّبُوهم جاءهم نَصْرُ اللّهِ، وكانت تَقْرؤُه بالتشديد، وهي قراءة نافع، وابن كثير، وأَبي عمرو، وابن عامر؛ وقرأَ عاصم وحمزة والكسائي: كُذِبُوا، بالتخفيف. ورُوي عن ابن عباس أَنه قال: كُذِبُوا، بالتخفيف، وضم الكاف. وقال: كانوا بَشَراً، يعني الرسل؛ يَذْهَبُ إِلى أَن الرسل ضَعُفُوا، فَظَنُّوا أَنهم قد أُخْلِفُوا. قال أَبو منصور: إِن صح هذا عن ابن عباس، فوَجْهُه عندي، واللّه أَعلم، أَن الرسل خَطَر في أَوهامهم ما يَخْطُر في أَوهامِ البشر، مِن غير أَن حَقَّقُوا تلك الخَواطرَ ولا رَكَنُوا إِليها، ولا كان ظَنُّهم ظَنّاً اطْمَـأَنُّوا إِليه، ولكنه كان خاطراً يَغْلِـبُه اليقينُ. وقد روينا عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: تَجاوَزَ اللّه عن أُمتي ما حدَّثَتْ به أَنفُسَها. ما لم يَنْطِقْ به لسانٌ أَو تَعْمله يَدٌ، فهذا وجه ما رُوي عن ابن عباس. وقد رُوي عنه أَيضاً: أَنه قرأَ حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرسلُ من قَوْمهم الإِجابةَ، وظَنَّ قَوْمُهُم أَن الرُّسُل قد كذَبهم الوعيدُ. قال أَبو منصور: وهذه الرواية أَسلم، وبالظاهر أَشْبَهُ؛ ومما يُحَقّقها ما رُوي عن سعيد بن جُبَيْر أَنه قال: اسْتيأَسَ الرسلُ من قومهم، وظنَّ قومُهم أَن الرسل قد كُذِّبُوا، جاءَهم نَصْرُنا؛ وسعيد أَخذ التفسير عن ابن عباس. وقرأَ بعضهم: وظَنُّوا أَنهم قد كَذَبوا أَي ظَنَّ قَوْمُهم أَن الرسلَ قد كَذَبُوهُمْ. قال أَبو منصور: وأَصَحُّ الأَقاويل ما روينا عن عائشة، رضي اللّه عنها، وبقراءَتها قرأَ أَهلُ الحرمين، وأَهلُ البصرة، وأَهلُ الشام. وقوله تعالى: ليس لوَقْعَتِها كاذِبةٌ؛ قال الزجاج: أَي ليس يَرُدُّها شيءٌ، كما تقول حَمْلَةُ فلان لا تَكْذِبُ أَي لا يَرُدُّ حَمْلَتُه شيء. قال: وكاذِبةٌ مصدر، كقولك: عافاه اللّهُ عافِـيةً، وعاقَبَه عاقِـبةً، وكذلك كَذَبَ كاذبةً؛ وهذه أَسماء وضعت مواضع المصادر، كالعاقبة والعافية والباقية. وفي التنزيل العزيز: فهل تَرَى لهم من باقيةٍ؟ أَي بقاءٍ. وقال الفراءُ: ليس لوَقْعَتِها كاذبةٌ أَي ليس لها مَرْدُودٌ ولا رَدٌّ، فالكاذبة، ههنا، مصدر. يقال: حَمَلَ فما كَذَبَ. وقوله تعالى: ما كَذَبَ الفُؤَادُ ما رَأَى؛ يقول: ما كَذَبَ فؤَادُ محمدٍ ما رَأَى؛ يقول: قد صَدَقَه فُؤَادُه الذي رأَى. وقرئَ: ما كَذَّبَ الفُؤَادُ ما رَأَى، وهذا كُلُّه قول الفراء. وعن أَبي الهيثم: أَي لم يَكْذِب الفُؤَادُ رُؤْيَتَه، وما رَأَى بمعنى الرُّؤْية، كقولك: ما أَنْكَرْتُ ما قال زيدٌ أَي قول زيد. ويقال: كَذَبَني فلانٌ أَي لم يَصْدُقْني فقال لي الكَذِبَ؛ وأَنشد للأَخطل: كَذَبَتْكَ عَيْنُك، أَم رأَيتَ بواسطٍ * غَلَسَ الظَّلامِ، مِن الرَّبابِ، خَيَالا؟ معناه: أَوْهَمَتْكَ عَيْنُكَ أَنها رَأَتْ، ولم تَرَ. يقول: ما أَوْهَمه الفؤَادُ أَنه رَأَى، ولم يَرَ، بل صَدَقَه الفُؤَادُ رُؤْيَتَه. وقوله: ناصِـيَةٍ كاذبةٍ أَي صاحِـبُها كاذِبٌ، فأَوْقَعَ الجُزْءَ موقع الجُملة. ورُؤْيَا كَذُوبٌ: كذلك؛ أَنشد ثعلب: فَحَيَّتْ فَحَيَّاها فَهَبَّ فَحَلَّقَتْ، * معَ النَّجْمِ رُؤْيا، في الـمَنامِ، كَذُوبُ والأُكْذُوبةُ: الكَذِبُ. والكاذِبةُ: اسم للمصدر، كالعَافية. ويقال: لا مَكْذَبة، ولا كُذْبى، ولا كُذْبانَ أَي لا أَكْذُبك. وكَذَّبَ الرجلَ تَكْذيباً وكِذَّاباً: جعله كاذِباً، وقال له: كَذَبْتَ؛ وكذلك كَذَّب بالأَمر تَكْذيباً وكِذَّاباً. وفي التنزيل العزيز: وكَذَّبُوا بآياتنا كِذَّاباً. وفيه: لا يَسْمَعُون فيها لغواً ولا كِذَّاباً أَي كَذِباً، عن اللحياني. قال الفراءُ: خَفَّفَهما عليُّ بن أَبي طالب، عليه السلام، جميعاً، وثَقَّلَهما عاصمٌ وأَهل المدينة، وهي لغة يمانية فصيحة. يقولون: كَذَّبْتُ به كِذَّاباً، وخَرَّقْتُ القميصَ خِرَّاقاً. وكلُّ فَعَّلْتُ فمصدرُه فِعَّالٌ، في لغتهم، مُشدّدةً. قال: وقال لي أَعرابي مَرَّةً على الـمَرْوَة يَسْتَفْتيني: أَلْحَلْقُ أَحَبُّ إِليك أَم القِصَّار؟ وأَنشدني بعضُ بني كُلَيْب: لقدْ طالَ ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي، * وعن حِوَجٍ، قِضَّاؤُها منْ شِفائيا وقال الفرَّاءُ: كان الكسائي يخفف لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذاباً، لأَنها مُقَيَّدَة بفِعْلٍ يُصَيِّرُها مصدراً، ويُشَدِّدُ: وكَذَّبُوا بآياتنا كِذَّاباً؛ لأَن كَذَّبُوا يُقَيِّدُ الكِذَّابَ. قال: والذي قال حَسَنٌ، ومعناه: لا يَسْمَعُون فيها لَغْواً أَي باطلاً، ولا كِذَّاباً أَي لا يُكَذِّبُ بَعْضُهم بَعْضاً (1) (1 زاد في التكملة: وعن عمر بن عبدالعزيز كذاباً، بضم الكاف وبالتشديد، ويكون صفة على المبالغة كوضاء وحسان، يقال كذب، أي بالتخفيف، كذاباً بالضم مشدداً أي كذباً متناهياً.) ، غيره.ويقال للكَذِبِ: كِذابٌ؛ ومِنه قوله تعالى: لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْواً ولا كِذاباً أَي كَذِباً؛ وأَنشد أَبو العباس قولَ أَبي دُوادٍ: قُلْتُ لـمَّا نَصَلا منْ قُنَّةٍ: * كَذَبَ العَيْرُ وإِنْ كانَ بَرَحْ قال معناه: كَذَبَ العَيْرُ أَنْ يَنْجُوَ مني أَيَّ طَريقٍ أَخَذَ، سانِحاً أَو بارِحاً؛ قال: وقال الفراءُ هذا إِغراءٌ أَيضاً. وقال اللحياني، قال الكسائي: أَهلُ اليمن يجعلون مصدرَ فَعَّلْتُ فِعَّالاً، وغيرهم من العرب تفعيلاً. قال الجوهري: كِذَّاباً أَحد مصادر المشدَّد، لأَن مصدره قد يجيءُ على التَّفْعِـيلِ مثل التَّكْلِـيم، وعلى فِعَّالٍ مثل كِذَّابٍ، وعلى تَفعِلَة مثل تَوْصِـيَة، وعلى مُفَعَّلٍ مثل: ومَزَّقْناهم كلَّ مُمَزَّقٍ. والتَّكاذُبُ مثل التَّصادُق. وتَكَذَّبُوا عليه: زَعَمُوا أَنه كاذِبٌ؛ قال أَبو بكر الصدِّيق، رضي اللّه عنه: رسُولٌ أَتاهم صادِقٌ، فَتَكَذَّبُوا * عليه وقالُوا: لَسْتَ فينا بماكِثِ وتَكَذَّبَ فلانٌ إِذا تَكَلَّفَ الكَذِبَ. وأَكْذَبَهُ: أَلْفاه كاذِباً، أَو قال له: كَذَبْتَ. وفي التنزيل العزيز: فإِنهم لا يُكَذِّبُونَكَ؛ قُرِئَتْ بالتخفيف والتثقيل. وقال الفراءُ: وقُرِئَ لا يُكْذِبُونَكَ، قال: ومعنى التخفيف، واللّه أَعلم، لا يجعلونك كذَّاباً، وأَن ما جئتَ به باطلٌ، لأَنهم لم يُجَرِّبُوا عليه كَذِباً فَيُكَذِّبُوه، إِنما أَكْذَبُوه أَي قالوا: إِنَّ ما جئت به كَذِبٌ، لا يَعْرِفونه من النُّبُوَّة. قال: والتَّكْذيبُ أَن يقال: كَذَبْتَ. وقال الزجاج: معنى كَذَّبْتُه، قلتُ له: كَذَبْتَ؛ ومعنى أَكْذَبْتُه، أَرَيْتُه أَن ما أَتى به كَذِبٌ. قال: وتفسير قوله لا يُكَذِّبُونَك، لا يَقْدِرُونَ أَن يقولوا لك فيما أَنْبَأْتَ به مما في كتبهم: كَذَبْتَ. قال: ووَجْهٌ آخر لا يُكَذِّبُونَكَ بقلوبهم، أَي يعلمون أَنك صادق؛ قال: وجائز أَن يكون فإِنهم لا يُكْذِبُونكَ أَي أَنت عندهم صَدُوق، ولكنهم جحدوا بأَلسنتهم، ما تشهد قُلُوبُهم بكذبهم فيه. وقال الفراءُ في قوله تعالى: فما يُكَذِّبُكَ بعدُ بالدِّينِ؛ يقول فما الذي يُكَذِّبُكَ بأَن الناسَ يُدانُونَ بأَعمالهم، كأَنه قال: فمن يقدر على تكذيبنا بالثواب والعقاب، بعدما تبين له خَلْقُنا للإِنسان، على ما وصفنا لك؟ وقيل: قوله تعالى: فما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بالدِّين؛ أَي ما يَجْعَلُكَ مُكَذِّباً، وأَيُّ شيءٍ يَجْعَلُك مُكَذِّباً بالدِّينِ أَي بالقيامة؟ وفي التنزيل العزيز: وجاؤُوا على قميصه بدَمٍ كَذِبٍ. رُوِي في التفسير أَن إِخوةَ يوسف لما طَرَحُوه في الجُبِّ، أَخَذُوا قميصَه، وذَبَحُوا جَدْياً، فلَطَخُوا القَمِـيصَ بدَمِ الجَدْي، فلما رأَى يعقوبُ، عليه السلام، القَميصَ، قال: كَذَبْتُمْ، لو أَكَلَه الذِّئبُ لـمَزَّقَ قميصه. وقال الفراءُ في قوله تعالى: بدَمٍ كَذبٍ؛ معناه مَكْذُوبٍ. قال: والعرب تقول للكَذِبِ: مَكْذُوبٌ، وللضَّعْف مَضْعُوفٌ، وللْجَلَد: مَجْلُود، وليس له مَعْقُودُ رَأْيٍ، يريدون عَقْدَ رَأْيٍ، فيجعلونَ المصادرَ في كثير من الكلام مفعولاً. وحُكي عن أَبي ثَرْوانَ أَنه قال: إِن بني نُمَيْرٍ ليس لـحَدِّهم مَكْذُوبةٌ أَي كَذِبٌ. وقال الأَخفش: بدَمٍ كَذِبٍ، جَعَلَ الدمَ كَذِباً، لأَنه كُذِبَ فيه، كما قال سبحانه: فما رَبِحَتْ تِجارَتُهم. وقال أَبو العباس: هذا مصدر في معنى مفعول، أَراد بدَمٍ مَكْذُوب. وقال الزجاج: بدَمٍ كذِبٍ أَي ذي كَذِب؛ والمعنى: دَمٍ مَكْذُوبٍ فيه. وقُرِئَ بدَمٍ كَدِبٍ، بالدال المهملة، وقد تقدم في ترجمة كدب. ابن الأَنباري في قوله تعالى: فإِنهم لا يُكَذِّبُونَك، قال: سأَل سائل كيف خَبَّر عنهم أَنهم لا يُكَذِّبُونَ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقد كانوا يُظْهِرون تَكْذيبه ويُخْفُونه؟ قال: فيه ثلاثة أَقوال: أَحدها فإِنهم لا يُكَذِّبُونَك بقلوبهم، بل يكذبونك بأَلسنتهم؛ والثاني قراءة نافع والكسائي، ورُويَتْ عن عليّ، عليه السلام، فإِنهم لا يُكْذِبُونَك، بضم الياءِ، وتسكين الكاف، على معنى لا يُكَذِّبُونَ الذي جِئْتَ به، إِنما يَجْحدون بآيات اللّه ويَتَعَرَّضُون لعُقوبته. وكان الكسائي يحتج لهذه القراءة، بأَن العرب تقول: كَذَّبْتُ الرجلَ إِذا نسبته إِلى الكَذِبِ؛ وأَكْذَبْتُه إِذا أَخبرت أَن الذي يُحَدِّثُ به كَذِبٌ؛ قال ابن الأَنباري: ويمكن أَن يكون: فإِنهم لا يُكْذِبُونَكَ، بمعنى لا يَجدونَكَ كَذَّاباً، عند البَحْث والتَّدَبُّر والتَّفْتيش. والثالث أَنهم لا يُكَذِّبُونَك فيما يَجِدونه موافقاً في كتابهم، لأَن ذلك من أَعظم الحجج عليهم. الكسائي: أَكْذَبْتُه إِذا أَخْبَرْتَ أَنه جاءَ بالكَذِبِ، ورواه: وكَذَّبْتُه إِذا أَخْبَرْتَ أَنه كاذِبٌ؛ وقال ثعلب: أَكْذَبه وكَذَّبَه، بمعنًى؛ وقد يكون أَكْذَبَه بمعنى بَيَّن كَذِبَه، أَو حَمَلَه على الكَذِب، وبمعنى وجَدَه كاذباً. وكاذَبْتُه مُكاذَبةً وكِذاباً: كَذَّبْتُه وكَذَّبني؛ وقد يُستعمل الكَذِبُ في غير الإِنسان، قالوا: كَذَبَ البَرْقُ، والـحُلُمُ، والظَّنُّ، والرَّجاءُ، والطَّمَعُ؛ وكَذَبَتِ العَيْنُ: خانها حِسُّها. وكذَبَ الرأْيُ: تَوهَّمَ الأَمْرَ بخلافِ ما هو به. وكَذَبَتْهُ نَفْسُه: مَنَّتْهُ بغير الحق. والكَذوبُ: النَّفْسُ، لذلك قال: إِني، وإِنْ مَنَّتْنيَ الكَذُوبُ، * لَعالِمٌ أَنْ أَجَلي قَريبُ (يتبع...) (تابع... 1): كذب: الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2)... ... أَبو زيد: الكَذُوبُ والكَذُوبةُ: من أَسماءِ النَّفْس. ابن الأَعرابي: الـمَكْذُوبة من النساءِ الضَّعيفة. والـمَذْكُوبة: المرأَة الصالحة. ابن الأَعرابي: تقول العرب للكَذَّابِ: فلانٌ لا يُؤَالَفُ خَيْلاه، ولا يُسايَرُ خَيْلاه كَذِباً؛ أَبو الهيثم، انه قال في قول لبيد: أَكْذِبِ النَّفْسَ إِذَا حَدَّثْتَها يقول: مَنِّ نَفْسَكَ العَيْشَ الطويلَ، لتَـأْمُلَ الآمالَ البعيدة، فتَجِدَّ في الطَّلَب، لأَنـَّك إِذا صَدَقْتَها، فقلتَ: لعلك تموتينَ اليومَ أَو غداً، قَصُرَ أَمَلُها، وضَعُفَ طَلَبُها؛ ثم قال: غَيْرَ أَنْ لا تَكْذِبَنْها في التُّقَى أَي لا تُسَوِّفْ بالتوبة، وتُصِرَّ على الـمَعْصية. وكَذَبَتْهُ عَفَّاقَتُه، وهي اسْتُه ونحوه كثير. وكَذَّبَ عنه: رَدَّ، وأَراد أَمْراً، ثم كَذَّبَ عنه أَي أَحْجَم. وكَذَبَ الوَحْشِـيُّ وكَذَّبَ: جَرى شَوْطاً، ثم وَقَفَ لينظر ما وراءه.وما كَذَّبَ أَنْ فَعَلَ ذلك تَكْذيباً أَي ما كَعَّ ولا لَبِثَ. وحَمَلَ عليه فما كَذَّبَ، بالتشديد، أَي ما انْثَنى، وما جَبُنَ، وما رَجَعَ؛ وكذلك حَمَلَ فما هَلَّلَ؛ وحَمَلَ ثم كَذَّبَ أَي لم يَصْدُقِ الـحَمْلَة؛ قال زهير: لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصْطَادُ الرجالَ، إِذا * ما الليثُ كَذَّبَ عن أَقْرانه صَدَقا وفي حديث الزبير: أَنه حمَلَ يومَ اليَرْمُوكِ على الرُّوم، وقال للمسلمين: إِن شَدَدْتُ عليهم فلا تُكَذِّبُوا أَي لا تَجْبُنُوا وتُوَلُّوا.قال شمر: يقال للرجل إِذا حَملَ ثم وَلَّى ولم يَمْضِ: قد كَذَّبَ عن قِرْنه تَكْذيباً، وأَنشد بيت زهير. والتَّكْذِيبُ في القتال: ضِدُّ الصِّدْقِ فيه. يقال: صَدَقَ القِتالَ إِذا بَذَلَ فيه الجِدُّ. وكَذَّبَ إِذا جَبُن؛ وحَمْلةٌ كاذِبةٌ، كما قالوا في ضِدِّها: صادقةٌ، وهي الـمَصْدوقةُ والـمَكْذُوبةُ في الـحَمْلةِ. وفي الحديث: صَدَقَ اللّهُ وكَذَبَ بَطْنُ أَخِـيك؛ اسْتُعْمِلَ الكَذِبُ ههنا مجازاً، حيث هو ضِدُّ الصِّدْقِ، والكَذِبُ يَخْتَصُّ بالأَقوال، فجعَل بطنَ أَخيه حيث لم يَنْجَعْ فيه العَسَلُ كَذِباً، لأَنَّ اللّه قال: فيه شفاء للناس. وفي حديث صلاةِ الوِتْرِ: كَذَبَ أَبو محمد أَي أَخْطأَ؛ سماه كَذِباً، لأَنه يُشْبهه في كونه ضِدَّ الصواب، كما أَن الكَذِبَ ضدُّ الصِّدْقِ، وإِنِ افْتَرَقا من حيث النيةُ والقصدُ، لأَن الكاذبَ يَعْلَمُ أَن ما يقوله كَذِبٌ، والـمُخْطِـئُ لا يعلم، وهذا الرجل ليس بمُخْبِـرٍ، وإِنما قاله باجتهاد أَدَّاه إِلى أَن الوتر واجب، والاجتهاد لا يدخله الكذبُ، وإِنما يدخله الخطَـأُ؛ وأَبو محمد صحابي، واسمه مسعود بن زيد؛ وقد استعملت العربُ الكذِبَ في موضع الخطإِ؛ وأَنشد بيت الأَخطل: كَذَبَتْكَ عينُكَ أَم رأَيتَ بواسِطٍ وقال ذو الرمة: وما في سَمْعِهِ كَذِبُ وفي حديث عُرْوَةَ، قيل له: إِنَّ ابن عباس يقول إِن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لَبِثَ بمكة بِضْعَ عَشْرَةَ سنةً، فقال: كَذَبَ، أَي أَخْطَـأَ. ومنه قول عِمْرانَ لسَمُرَة حين قال: الـمُغْمَى عليه يُصَلِّي مع كل صلاةٍ صلاةً حتى يَقْضِـيَها، فقال: كَذَبْتَ ولكنه يُصَلِّيهن معاً، أَي أَخْطَـأْتَ. وفي الحديث: لا يَصْلُحُ الكذِبُ إِلا في ثلاث؛ قيل: أَرادَ به مَعارِيضَ الكلام الذي هو كَذِبٌ من حيث يَظُنُّه السامعُ، وصِدْقٌ من حيثُ يقوله القائلُ، كقوله: إِنَّ في الـمَعاريض لَـمَنْدوحةً عن الكَذِب، وكالحديث الآخر: أَنه كان إِذا أَراد سفراً ورَّى بغيره. وكَذَبَ عليكم الحجُّ، والحجَّ؛ مَنْ رَفَعَ، جَعَلَ كَذَبَ بمعنى وَجَبَ، ومَن نَصَبَ، فعَلى الإِغراءِ، ولا يُصَرَّفُ منه آتٍ، ولا مصدرٌ، ولا اسم فاعل، ولا مفعولٌ، وله تعليلٌ دقيقٌ، ومعانٍ غامِضةٌ تجيءُ في الأَشعار. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: كَذَبَ عليكم الحجُّ، كَذَبَ عليكم العُمْرةُ، كَذَبَ عليكم الجِهادُ، ثلاثةُ أَسفارٍ كَذَبْنَ عليكم؛ قال ابن السكيت: كأَن كَذَبْنَ، ههنا، إِغْراءٌ أَي عليكم بهذه الأَشياءِ الثلاثة. قال: وكان وجهُه النصبَ على الإِغراءِ، ولكنه جاءَ شاذاً مرفوعاً؛ وقيل معناه: وَجَبَ عليكم الحجُّ؛ وقيل معناه: الـحَثُّ والـحَضُّ. يقول: إِنَّ الحجَّ ظنَّ بكم حِرصاً عليه، ورَغبةً فيه، فكذَبَ ظَنُّه لقلة رغبتكم فيه. وقال الزمخشري: معنى كَذَبَ عليكم الحجُّ على كلامَين: كأَنه قال كَذَب الحجُّ عليكَ الحجُّ أَي ليُرَغِّبْك الحجُّ، هو واجبٌ عليك؛ فأَضمَر الأَوَّل لدلالة الثاني عليه؛ ومَن نصب الحجَّ، فقد جَعَلَ عليك اسمَ فِعْلٍ، وفي كذَبَ ضمير الحجِّ، وهي كلمةٌ نادرةٌ، جاءَت على غير القِـياس. وقيل: كَذَب عليكم الـحَجُّ أَي وَجَبَ عليكم الـحَجُّ. وهو في الأَصل، إِنما هو: إِن قيل لا حَجَّ، فهو كَذِبٌ؛ ابن شميل: كذبَك الحجُّ أَي أَمكَنَك فحُجَّ، وكذَبك الصَّيدُ أَي أَمكنَك فارْمِه؛ قال: ورفْعُ الحجّ بكَذَبَ معناه نَصْبٌ، لأَنه يريد أَن يَـأْمُر بالحج، كما يقال أَمْكَنَك الصَّيدُ، يريدُ ارْمِه؛ قال عنترة يُخاطبُ زوجته: كَذَبَ العَتيقُ، وماءُ شَنٍّ بارِدٌ، * إِنْ كُنْتِ سائِلَتي غَبُوقاً، فاذهبي! يقول لها: عليكِ بأَكل العَتيق، وهو التمر اليابس، وشُرْبِ الماءِ البارد، ولا تتعرَّضي لغَبُوقِ اللَّبن، وهو شُرْبه عَشِـيّاً، لأَنَّ اللبن خَصَصْتُ به مُهري الذي أَنتفع به، ويُسَلِّمُني وإِياكِ من أَعدائي. وفي حديث عُمَر: شكا إِليه عمرو بن معد يكرب أَو غيره النِّقْرِسَ، فقال: كذَبَتْكَ الظَّهائِرُ أَي عليك بالمشي فيها؛ والظهائر جمع ظهيرة، وهي شدة الحرّ. وفي رواية: كَذَبَ عليك الظواهرُ، جمع ظاهرة، وهي ما ظهر من الأَرض وارْتَفَع. وفي حديث له آخر: إِن عمرو بن معد يكرب شَكا إِليه الـمَعَص، فقال: كَذَبَ عليك العَسَلُ، يريد العَسَلانَ، وهو مَشْيُ الذِّئب، أَي عليك بسُرعةِ المشي؛ والـمَعَصُ، بالعين المهملة، التواءٌ في عصَبِ الرِّجل؛ ومنه حديث عليٍّ، عليه السلام: كذَبَتْكَ الحارقَةُ أَي عليك بمثْلِها؛ والحارِقةُ: المرأَة التي تَغْلِـبُها شهوَتُها، وقيل: الضيقة الفَرْج. قال أَبو عبيد: قال الأَصمعي معنى كذَبَ عليكم، مَعنى الإِغراء، أَي عليكم به؛ وكأَن الأَصلَ في هذا أَن يكونَ نَصْباً، ولكنه جاءَ عنهم بالرفع شاذاً، على غير قياس؛ قال: ومما يُحَقِّقُ ذلك أَنه مَرفوعٌ قول الشاعر: كَذَبْتُ عَلَيكَ لا تزالُ تَقوفُني، * كما قافَ، آثارَ الوَسيقةِ، قائفُ فقوله: كذَبْتُ عليك، إِنما أَغْراه بنفسه أَي عَليكَ بي، فَجَعَلَ نَفْسَه في موضع رفع، أَلا تراه قد جاءَ بالتاءِ فَجَعَلها اسْمَه؟ قال مُعَقِّرُ بن حمار البارقيُّ: وذُبْيانيَّة أَوصَتْ بَنِـيها * بأَنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ قال أَبو عبيد: ولم أَسْمَعْ في هذا حرفاً منصوباً إِلا في شيءٍ كان أَبو عبيدة يحكيه عن أَعرابيٍّ نَظر إِلى ناقة نِضْوٍ لرجل، فقال: كذَبَ عليكَ البَزْرُ والنَّوَى؛ وقال أَبو سعيد الضَّرِير في قوله: كذَبْتُ عليك لا تزالُ تقُوفُني أَي ظَنَنْتُ بك أَنك لا تَنامُ عن وِتْري، فَكَذَبْتُ عليكم؛ فأَذَلَّه بهذا الشعر، وأَخْمَلَ ذِكْرَه؛ وقال في قوله: بأَن كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ قال: القَراطِفُ أَكْسِـيَةٌ حُمْر، وهذه امرأَة كان لها بَنُونَ يركَبُونَ في شارة حَسَنةٍ، وهم فُقَراء لا يَمْلكُون وراءَ ذلك شيئاً، فَساءَ ذلك أُمَّهُم لأَنْ رأَتْهم فُقراءَ، فقالت: كَذَبَ القَراطِفُ أَي إِنَّ زِينَتهم هذه كاذبةٌ، ليس وراءَها عندهم شيءٌ. ابن السكيت: تقول للرجل إِذا أَمَرْتَه بشيءٍ وأَغْرَيْته: كَذَب علَيك كذا وكذا أَي عليكَ به، وهي كلمة نادرةٌ؛ قال وأَنشدني ابن الأَعرابي لخِداشِ بن زُهَير: كَذَبْتُ عليكم، أَوْعِدُوني وعَلِّلُوا * بـيَ الأَرضَ والأَقْوامَ قِرْدانَ مَوْظِبِ أَي عليكم بي وبهجائي إِذا كنتم في سفر، واقْطَعُوا بِذِكْري الأَرضَ، وأَنْشِدوا القومَ هجائي يا قِرْدانَ مَوْظِبٍ. وكَذَبَ لَبنُ الناقة أَي ذهَبَ، هذه عن اللحياني. وكَذَبَ البعيرُ في سَيره إِذا ساءَ سَيرُه؛ قال الأَعشى: جُمالِـيَّةٌ تَغْتَلي بالرِّداف، * إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الـهَجيرا ابن الأَثير في الحديث: الحجامةُ على الرِّيق فيها شِفاءٌ وبَرَكة، فمن احْتَجَمَ فيومُ الأَحدِ والخميسِ كَذَباك أَو يومُ الاثنين والثلاثاء؛ معنى كَذَباك أَي عليك بهما، يعني اليومين المذكورين. قال الزمخشري: هذه كلمةٌ جَرَتْ مُجْرى الـمَثَل في كلامهم، فلذلك لم تُصَرَّفْ، ولزِمَتْ طَريقةً واحدة، في كونها فعلاً ماضياً مُعَلَّقاً بالـمُخاطَب وحْدَه، وهي في معنى الأَمْرِ، كقولهم في الدعاءِ: رَحِمَك اللّه أَي لِـيَرْحَمْكَ اللّهُ. قال: والمراد بالكذب الترغيبُ والبعثُ؛ مِنْ قول العرب: كَذَبَتْه نَفْسُه إِذا مَنَّتْه الأَمانيَّ، وخَيَّلَت إِليه مِنَ الآمال ما لا يكادُ يكون، وذلك مما يُرَغِّبُ الرجلَ في الأُمور، ويَبْعَثُه على التَّعرُّض لها؛ ويقولون في عكسه صَدَقَتْه نَفْسُه، وخَيَّلَتْ إِليه العَجْزَ والنَّكَدَ في الطَّلَب. ومِن ثَمَّ قالوا للنَّفْسِ: الكَذُوبُ. فمعنى قوله كذَباك أَي ليَكْذِباك ولْيُنَشِّطاكَ ويَبْعَثاك على الفعل؛ قال ابن الأَثير: وقد أَطْنَبَ فيه الزمخشري وأَطالَ، وكان هذا خلاصةَ قوله؛ وقال ابن السكيت: كأَنَّ كَذَبَ، ههنا، إِغراءٌ أَي عليك بهذا الأَمر، وهي كلمة نادرة، جاءَت على غير القياس. يقال: كَذَبَ عليك أَي وَجَبَ عليك. والكَذَّابةُ: ثوبٌ يُصْبغ بأَلوانٍ يُنْقَشُ كأَنه مَوْشِـيٌّ. وفي حديث الـمَسْعُودِيِّ: رأَيتُ في بيت القاسم كَذَّابَتَين في السَّقْفِ؛ الكَذَّابةُ: ثوبٌ يُصَوَّرُ ويُلْزَقُ بسَقْفِ البيت؛ سُميت به لأَنها تُوهم أَنها في السَّقْف، وإِنما هي في الثَّوْب دُونَه. والكَذَّابُ: اسمٌ لبعض رُجَّازِ العَرب. والكَذَّابانِ: مُسَيْلِمةُ الـحَنَفِـيُّ والأَسوَدُ العَنْسِيُّ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.240 harf
* ك ذ ب * * كَذَبَ * يكذب بالكسر * كِذْبا وكَذِبا * بوزن علم وكتف فهو * كاذِبٌ * و * كَذّابٌ * و * كَذُوبٌ * و * كَيْذُبانٌ * بضم الذالِ و * مَكْذَبانٌ * بفتح الذال و * مَكْذَبانةٌ * بفتحها أيضا و * كُذَبةٌ * كهمزة و * كُذُبْذُبٌ * بضم الكاف والذالين مخففا وقد تشدد ذاله الأولى فيقال * ُكُّذَبْذُبٌ * و * الكُذَّبُ * جمع * كاذِبس * كراكع وركع و * التَّكاذُبُ * ضد التصادق و * الكُذُبُ * بضمتين جمع *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR20.434 harf
كذب، يكذب من باب ضرب كذبا ككتف، قال شيخنا: وهو غريب في المصادر، حتى قالوا: إنه لم يأت مصدر على هذا الوزن، إلا ألفاظا قليلة، حصرها القزاز ي جامعه في أحد عشر حرفا، لا تزيد عليها، فذكر: اللعب، والضحك، الحبق، والكذب وغيرها. وأما الأسماء التي ليست بمصادر، فتأتي على هذا الوزن كثيرا. وكذبا بالكسر، هكذا مضبوط في الصحاح قال شيخنا: وظاهر إطلاقه أن يكون مقتوحا، وليس كذلك، وصرح ابن السيد وغيره أنه ليس لغة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.062 harf
كَذَبَ 1 كَذَبَ ذ , aor. كَذِبَ , inf. n. كَذِبٌ (a strange form of inf. n.; there being, accord. to Kz., only fourteen instances of it; as لَعِبٌ, and ضَحِكٌ, &c.; though there are many substantives of this measure; MF) and كِذْبٌ (S, K: accord. to Ibn-Es-Seed and others, this latter is formed from the former, by putting the second vowel of the former in the place of the first: MF) and كَذِبَةٌ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.152 harf
كَذَبَ كَذَبَ I ( n. ac. كَذْبَة 1t , كِذْب 2 , كِذْبَة 2t , كَذِب 5 , كِذَاْب 23 & كِذَّاب كِذَّاب , a. Lied, told a falsehood; was a liar; erred; deceived, disappointed, proved fallacious; failed. b. [ acc. & Min ], Lied to .... about. c. Lied to, belied. d. [ Fī ], Was slow in ( his pace: camel ). e. Abated; passed away. f. [ 'Ala ], Lied against. g. [ 'Ala ], Animated;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR87.675 harf
كذب كَذَبَ - يَكْذِبُ، كُذِبَ - يُكْذَبُ - كَذِب - كِذَّاب - كَاذِب - كَاذِبُوْن - كَذَّبَ - يُكّذِّبُ - مُكَذِّب - مُكَذِّبُوْن - تَكْْذِيْب كَذَبَ - يَكْذِبُ + كائن + على كائن: ضد " صدق - يصدق ": يصف أو يسمي شيئاً ما لكائن، باسم أو وصف يدل على مسمى ومحتوى وتركيب، لا يطابق بل يختلف عن المحتوى والوصف الحقيقي له كُذِبَ - يُكْذَب + كائنٌ: مبني
Tamamını oku

Sîgalar(64)

Mücavir kökler117 mücavir (442 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أيي

    80 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  2. فري

    22 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak

  3. ويل

    13 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  4. جيأ

    28 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  5. ثمود

    7 ortak ayet · Semûd

  6. رسل

    34 ortak ayet · Saçak demektir

  7. عقب

    11 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  8. غرق

    6 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

  9. أشر

    2 ortak ayet · Şer ateşten çıkan alev parçasıdır

  10. ظنن

    9 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  11. قبل

    24 ortak ayet · Önce

  12. قمص

    3 ortak ayet · Gömlek demektir

Geçtiği ayetler(257)

  1. كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ

    YalanladılarTıpkı Firavun hanedanının ve onlardan öncekilerin yaptığı gibi. Onlar ayetlerimizi yalanladılar da Allah günahlarından dolayı onları yakalayıverdi. Allah azabı çok şiddetli olandır.

  2. لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ

    YalanladılarAndolsun ki; İsrailoğullarından ahd almış ve onlara peygamberler göndermişizdir. Ne zaman bir peygamber, onlara nefislerinin hoşlanmadığı bir şeyle gelmişse; bir kısmını yalanlamışlar, bir kısmını da öldürmüşlerdi.

  3. فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

    YalanladılarOnlar; kendilerine gelince, hakkı yalanladılar. Ama alaya aldıkları şeyin haberi onlara gelecektir.

  4. قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا …

    YalanladılarAllah’a kavuşmayı yalan sayanlar; gerçekten kaybetmişlerdir. Nihayet kıyamet ansızın gelip çattığı zaman; yüklerini sırtlarına yüklenerek: Orada yaptığımız eksiklerden dolayı yazıklar olsun bize, derler. Dikkat edin, ne kötüdür yüklendikleri şeyler.

  5. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    YalanladılarAyetlerimizi yalanlayanlar ise; karanlıklarda kalmış sağırlar, dilsizlerdir. Allah; kimi dilerse, onu şaşırtır. Kimi de dilerse; onu dosdoğru yol üstünde tutar.

  6. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

    YalanladılarAyetlerimizi yalanlayanlara ise fasıklık eder olmalarından dolayı azab dokunacaktır.

  7. … شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

    YalanladılarDe ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

  8. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    YalanladılarAyetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  9. إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ …

    YalanladılarMuhakkak ki ayetlerimizi yalan sayıp onlara karşı büyüklük taslayanlara; işte onlara, göğün kapıları açılmaz ve onlar; deve iğne deliğinden geçinceye kadar cennete de giremezler. Biz, suçluları işte böyle cezalandırırız.

  10. فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ

    YalanladılarBunun üzerine onu yalanladılar. Biz de onu ve gemide beraberinde olanları kurtardık. Ayetlerimizi yalan sayanları da suda boğduk. Çünkü onlar, gerçekten kör bir kavim idiler.

Sîga sayfası: تُكَذِّبَانِ
Sîga sayfası: لِلْمُكَذِّبِينَ
Sîga sayfası: الْكَاذِبِينَ
Sîga sayfası: وَكَذَّبُوا
Sîga sayfası: تُكَذِّبُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكذب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerافك, خرص, بهت, زور
Zıt Kökصدق
Çekirdek Özet 1Bir şeyin hakikatini gizleyip dışını farklı gösterme, gerçeğe uymama ve vaat edilen veya beklenen eylemi yarıda bırakıp boşa çıkarma
Çekirdek Özet 2Vahyi, peygamberleri ve ilahi hakikatleri kasıtlı olarak asılsız sayma veya Allah adına gerçeğe aykırı iddialar ileri sürme
Çekirdek Özet 3Bilgi ve inanç sisteminde gerçeğe uygunluğun kopması, toplumsal sözleşmelerde güvenin çökmesi ve ilahi delillerin reddiyle doğan ahlaki-hukuki sorumluluk
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille söylenen basit bir «yanlış bilgi verme» olarak daraltıp Kur’an’daki inatçı inkâr, eylemsel sahtelik ve hakikati örtbas etme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كذBastırma, kesme, örtme veya bir şeyi doğal akışından ve hakikatinden saptırarak gizlemeبKökün sonuna gelen ب harfi içkinliği, barınmayı ve bünyeye yerleşmeyi temsil ederek; gerçeğe aykırılığın ve gizlemenin sözel bir iddiaya, eylemsel bir geri çekilmeye veya dışı süslü bir aldatmaya dönüşmesini sağlar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaHakikatin veya nesnenin üzerini kavrayarak örtme, bükme ve kendi kalıbına sokma hareketini başlatır.
ذkapı / geçiş; akış, yönelme (ikiz harf د imgesinden türetme yoğunlaşma)Bir durumdan diğerine kayma, gerçeğin dışına çıkma ve yönün hakikatin tersine çevrilmesini ifade eder.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaYapılan saptırma ve sahteliğin bir kabuk, söz veya iddia içine yerleşerek dışa karşı bir varlık alanı kurmasını sağlar.
كذبHakikati kavrayıp örterek (ك), onu asıl yönünden saptıran (ذ) ve sahte bir görünüm veya iddia içinde sabitleyen (ب) eylemGerçeğin üzerini yanıltıcı bir kabuk veya sözle kaplayarak hakikate aykırı bir durumu gerçekmiş gibi sunma veya gerçeği inkâr etme bütünlüğü.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaşın boyanıp asıl dokusunun ve renginin saklanması (el-kezzâbe), sütün kesilmesi veya çekilmesi, savaşçının hücum ediyormuş gibi yapıp aniden durması ve geri adım atarak hücumu boşa çıkarması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Düvâd el-İyâdî bir beytinde yaban eşeğinin avcıdan kaçarken beklenmedik biçimde durmasını ve ümidi boşa çıkarmasını bu kökle tasvir eder: قلت لما نصلا من قنة / كذب العير وإن كان برح
Erken Arapça kullanımBir şeyin gerekliliğini ve kaçınılmazlığını teşvik üslubuyla bildirmek üzere Araplar ve erken dönem sahabe sözlerinde yer alan kullanım: كذب عليكم الحج ifadesi, hac üzerinize vacip oldu ve onu yerine getirmeyi asla aksatmayın, boşa çıkarmayın anlamında kullanılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça كذب kökü, Sami dil ailesinin Orta ve Kuzeybatı kollarında doğrudan «yalan söylemek, aldatmak, gerçeğe uymamak, hayal kırıklığına uğratmak ve boşa çıkarmak» semantik çekirdeğini paylaşan köklü bir morfolojik mirastır. İbranicede k-z-b (כָּזַב - kazav) kökü doğrudan yalan söylemek, aldatıcı olmak, kurumak (suyun kesilip insanı yanıltması) ve başarısızlığa uğramak manalarına gelir. Süryanicede de k-d-b / k-z-b (ܟܕܒ - kaddēb) kökü yalan söylemek, sahtekârlık yapmak ve hakikati saptırmak anlamında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. Akadcada doğrudan aynı harf dizilimiyle belirgin bir soydaş form tespit edilmemekle birlikte, Kuzeybatı Sami dillerindeki kök yapısı, bir vaadin veya görüntünün boş çıkması, beklentiyi karşılamaması ve hakikatin üstünün örtülmesi ekseninde ortaklaşır. Arapçada kök hem zihinsel/inançsal hem de sözel ve eylemsel boyutları kapsayacak şekilde genişlemiş, özellikle vahyî tebliğin karşısındaki sistemli inkârı niteleyen temel terim halini almıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönHakikatin üzerini örtme, boyama, vaadi veya eylemi boşa çıkarmaKumaşın sahte görünüm alması (el-kezzâbe) ve hücumun yarıda bırakılması gibi somut eylemlerden, sözel ve inançsal hakikatsizliğe geçmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kazav (כָּזַב) ve Süryanice kaddeb (ܟܕܒ)Kuzeybatı Sami dillerinde de yalan söylemek, aldatmak ve suyun kesilip kurumasıyla beklentiyi boşa çıkarmak anlamları birebir ortaktır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesiSami kolu dışındaki Afro-Asyatik dallarda düzenli ve kesin bir soydaş biçim güvenilir verilerle doğrulanmamıştır.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كذبAnlamlıYalan söylemek, gerçeğe aykırı olmak, yalanlamakHedef köktür; sözel, zihinsel veya eylemsel olarak hakikate uymamayı bildirir.Kur'an'da geçer
كبذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf diziliminde bir kök kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez
ذكبAnlamlıHızlı hareket etmek, hafif ve çevik olmakTehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kabul edilmiş olup hız ve hareketle ilgili dar bir kullanımı vardır.Kur'an'da geçmez
ذبكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez
بكذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez
بذكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كذبMerkezGerçeğe aykırılık, yalanlamaHakikatin üzerini örterek gerçeğin hilafına söz söyleme veya hakikati reddedip boşa çıkarma.Sözel veya inançsal düzlemde doğrunun zıddı olma durumunun genel adıdır.
افكKomşuİftira, hakikati tersyüz etmeOlayı veya sözü tamamen tersine çevirme ve yönünü değiştirmeyle üretilen köklü yalan.كذب köküne göre hakikatin yönünü tamamen saptırma ve çarpıtma vurgusu daha baskındır.
خرصKomşuZanna dayalı tahmin, asılsız kurguDelilsizce tahmin yürüterek gerçeği bilmeden uydurma ve varsayımla konuşma.كذب kökü doğrudan hilafı bildirirken, خرص zihni zan ve tahminle gerçeğe muhalefet etmeyi öne çıkarır.
بهتKomşuAğır iftira, şaşırtıcı yalanİnsanı duyduğunda dehşete düşüren, apışıp bırakan apaçık ve ağır asılsız isnat.كذب kökünün insanı hayret ve şaşkınlık içinde donduran en şiddetli iftira boyutudur.
زورKomşuSahtekârlık, süslü yalanEğriliği düzgünmüş gibi göstererek gerçeği makyajlama ve sahte şahitlik yapma.كذب köküne dış görünüşü parlatıp gerçeği çarpıtma boyutu eklenir.
صدقZıtDoğruluk, hakikate tam uygunlukBir sözün, inancın ve eylemin vakıaya ve hakikate eksiksiz biçimde uyuşması.كذب kökünün mutlak zıddıdır; hem dilde hem kalpte hem amelde dürüstlük ve tam uyumdur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكذبGerçeğe aykırı söz veya tutum, yalanlamaHem gerçeğe uymayan haber vermeyi hem de hakikati inkâr edip boşa çıkarmayı kapsar.Kesin
Latincementiri, mendacium, falsitasYalan söylemek, aldatmak, sahtelikZihinsel kasıtla hakikatin hilafını söylemeyi karşılar; tevil veya eylemsel boşa çıkarma nüansını tam içermez.Güçlü
İngilizceto lie, falsehood, to belie, to denyYalan söylemek, yalanlamak, sahtelik«To lie» sözel yalanı, «to belie» veya «to deny» ise hakikati inkâr edip yalanlamayı karşılar.Kesin
Almancalügen, die Lüge, leugnenYalan söylemek, inkâr etmekSözel yalanı ve inkârı kapsar; kökün kumaş boyama ve eylemi yarıda bırakma gibi fiziksel arka planı yer almaz.Güçlü
Fransızcamentir, mensonge, démentirYalan söylemek, yalanlamak, tekzip etmekHaberin hilafını bildirme ve resmi/açık yalanlama boyutlarını iyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَذَبَ / كَذِبًاHakikate aykırı söz söylemek, yalan uydurmakİnsanların gerçeği bildikleri halde bilerek gerçeğe aykırı iddialarda bulunması (Âl-i İmrân 3:75, En'âm 6:21).
كَذَّبَ / كَذَّبُواPeygamberleri, vahyi ve mucizeleri inkâr etmek, yalan çıkarmakHakikat tebliği karşısında inkârcıların peygamberleri yalancılıkla itham edip mesajı reddetmesi (Âl-i İmrân 3:11, A'râf 7:96).
افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًاAllah adına asılsız hüküm ve şeriat uydurmakMüşriklerin ve ehlikitabın dinde olmayan şeyleri Allah'a isnat etmesi bağlamı (Mâide 5:103, Nahl 16:116).
تُكَذِّبَانِNimetleri ve ilahi ayetleri nankörlükle inkâr etmekİlahi kudret ve nimet tabloları karşısında cinlerin ve insanların hakikati hiçe sayması (Rahmân 55:13).
كَاذِبَةٌ / كَذَّابٌKarakter haline gelmiş yalancılık, vaadinde veya iddiasında sahte olmaMünafıkların kalpleriyle dillerinin çelişmesi veya kıyamet gibi hakikatin asla boşa çıkmayacağı vurgusu (Münâfikûn 63:1, Vâkıa 56:2).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıdk ve kizb meselesi, nübüvvet ispatıYalanın habere mi yoksa inanca mı tabi olduğu (Câhız-Nazzâm tartışması) ve peygamberlerin kizbden masumiyeti.Sözün yalnızca vakıaya aykırılığı değil, inanca ve kasda uygunluğu üzerinden ahlaki ve teolojik bir niteliğe dönüşmesi.
FıkıhKazf, yalan şahitlik (şehâdetü'z-zûr), yemin-i gamûsMahkemede gerçeğe aykırı beyanda bulunmanın, iftiranın ve aldatıcı sözleşmelerin hukuki yaptırımları.Hukuki hakları iptal eden, adaleti saptıran ve cezai müeyyide gerektiren kasıtlı yanlış beyan.
TefsirTekzîb kavramı ve helak olan kavimlerin niteliğiAyetlerde geçen تکذیب eyleminin salt «inanmama» değil, vahyi aktif biçimde çürütmeye ve peygamberi etkisizleştirmeye çalışma oluşu.İnkârın psikolojik, eylemsel ve organize bir saldırganlık olarak tefsir edilmesi.
HadisHadis tenkidi ve ravi cerhiRavinin kizb ile itham edilmesi durumunda hadisin mevzu sayılması ve kizbin fücur ile olan ontolojik bağı.Rivayet zincirinde en ağır cerh sebebi olarak güvensizliğin ve sahteciliğin mutlak göstergesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet tasdikiTekzîb (inkâr) ve iftiraHakikatin reddi ve ilahi otoritenin hiçe sayılmasıDinin temelini oluşturan hakikat ve emanet bağını kopararak insanı şirke ve nankörlüğe sürükler.Kesin
İlmiBilgi teorisi ve epistemolojiYanılgı, manipülasyon ve sahte veriVerinin vakıaya mutabakatının bozulmasıDoğru bilginin ve kesin delilin yerini zanna, sahte iddiaya ve bilimsel tahrifata bırakmasıdır.Güçlü
SiyasiYönetim ve toplumsal sözleşmePropaganda ve meşruiyet sahteliğiİktidarın halkı yanıltması veya ahitlerin bozulmasıYöneticilerin verdikleri sözü yerine getirmemesi ve toplumsal güven ortamının yıkılmasıdır.Güçlü
İktisadiTicaret ve piyasa ahlakıHile, sahte mal sunumu ve aldatıcı reklamKusuru gizleyip malı süsleyerek (el-kezzâbe) haksız kazanç sağlamaPiyasadaki şeffaflığı ve dürüstlük ilkesini yok ederek ekonomik dengeleri bozar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMantıksal yanlış (false / 0), sinyal bozulması veya simülasyon hatasıBir önermenin veya çıktının, referans alınan gerçek durumla (ground truth) örtüşmemesi, iletilen bilginin gürültü ve tahrifata uğramasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal güvensizlik, anomi ve iletişimsel çarpıtmaBireylerin veya kurumların beyanlarıyla eylemlerinin çatışması sonucu toplumsal sözleşmenin çözülmesi ve müşterek anlam dünyasının çökmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece bireysel ahlakta «doğruyu söylememek» ya da dille yapılan basit bir hata veya küçük bir aldatma olarak sınırlandırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kizb ve tekzîb, varoluşsal bir meydan okumadır; peygamberin tebliğini, mucizeleri ve ahireti bile bile geçersiz ilan etme, ilahi nimetleri nankörlükle yok sayma ve gerçeği sahte bir örtüyle boğma eylemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki şiddetli azap tehditlerinin ve helak gerekçelerinin sanki sadece sıradan bir sözlü yalan için vazedildiği zannına kapılmak, tekzîbin organize ve inatçı inkâr niteliğini gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel davası olan hakkın batıldan, sıdkın kizbden ayrılması ekseninde; vahye karşı takınılan en yıkıcı tavrın (tekzîb) anatomisini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında kavimlerin helak nedenlerini anlatan ayetlerde, ahiret sahnelerinde (özellikle Mürselât ve Rahmân surelerinde) ve münafıkların psikolojisini ifşa eden pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın salt bir «bilgi eksikliği» veya masum bir şüphe olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın çoğu zaman gerçeğin üzerini kasten boyayıp örtme ve hakkı yalanlama (tekzîb) iradesi taşıdığını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kumaşın boyanarak asıl dokusunun gizlenmesi, sütün veya suyun çekilip boşa çıkması, hücuma kalkan savaşçının aniden geri çekilip eylemini tamamlamaması.
  • Soyut anlamBir iddia, haber veya tutumun gerçeklikle (vakıa) uyuşmaması; hakikatin kasıtlı olarak inkâr edilmesi, çarpıtılması veya verilen sözün boşa çıkarılması.
  • Sistematik karşılıkBilgi ve inanç düzeninde hakikatin (sıdk) zıddı olarak delilleri çürütme ve güven zeminini tahrip etme fonksiyonu; teolojide tekzîb ve iftira, ahlakta ise sahtecilik ve münafıklık.
  • LaTeX modeliK(p)=I(v(p)≠w)⋅δ(p)
  • LaTeX açıklamasıModelde p iletilen veya iddia edilen önermeyi ya da eylemi; v(p) bu önermenin veya tavrın beyan edilen değerini; w ise nesnel hakikati veya vakıayı temsil eder. İndikatör fonksiyonu I, beyan edilen değerin hakikate eşit olmaması durumunda (v(p)≠w) 1 değerini alır. δ(p) ise failin kasıt, inat ve örtbas etme iradesini temsil eden yönelim katsayısıdır; bu iki unsurun çarpımı kizb ve tekzîb eyleminin mahiyetini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك