مري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ر-ي11 sîga, 73 mücavir kök, 19 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رببزولسدسمِرَاءًالْمُمْتَرِينَمريحققفَتَمَارَوْاتَمْتَرُنَّسوعأَفَتُمَارُونَهُمِرْيَةٍكونكتبشفق

KökSîga 11Ayet 19Sure 16Mücavir 73

▶ Ağı aç (3B)

مري

م - ر - ي

KÖK
  • 20 geçiş
  • 19 ayet
  • 11 sîga
  • 11 sözlük

مري Eskimiş elbise. مريم “Meryem” “mer’e”ye “m” harfinin eklenmesi ile oluşan bir kelime olup kişilik anlamında olan “mer’”ın teşdididir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: مرى

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

مري Eskimiş elbise. مريم “Meryem” “mer’e”ye “m” harfinin eklenmesi ile oluşan bir kelime olup kişilik anlamında olan “mer’”ın teşdididir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.922 harf
باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات روم: الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ. ورم: الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ. ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها. مور: المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR756 harf
Madde başı: مرىمَرَيْتُ الناقة مَرْياً، إذا مسحتَ ضرعها ليدرّ. وأمْرَتِ الناقةُ، أي درَّ لبنُها. والمَرِيُّ على فَعيلٍ: الناقة الكثيرة اللبن. ويقال: هي التي تدرُّ على المسح، والجمع مَرايا. ومَرَيْتُ الفرس، إذا استخرجت ما عنده من الجري بسوطٍ أو غيره. والاسم المِرْيَةُ بالكسر وقد تضم. ومرى الفرس بيديه، إذا حرَّكهما على الأرض كالعابث. والريحُ تَمْري السحابَ وتَمْتَريهِ، أي تستدرُّه. ومَراهُ حقّه، أي جَحَده.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok33.014 harf
ر م ( وايء ) أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم . رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) . قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل . ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.602 harf
(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ
Maddenin bağlantısı

(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ يَمرَسُ مَرَساً: وقع بين الخُطَّاف والبَكْرة، فأنت تُعالِجُه أن تُخرِجَه. ورجلٌ مَرِسٌ: ذو جَلَد. وفحل مَرَّاسٌ: ذو مِرَاسٍ شَديد. يقال: امتَرَستِ الألسُنُ في الخصومات: أخَذَ بعضها بعضاً. ومنه الامتراس: اللُّزوق بالشَّيءِ وملازمتُه. قال: فنَكِرْنَه فنَفَرن وامتَرَستْ به *** هَوْجاءُ هادِيةٌ وهادٍ جُرْشُعُ([1])ومنه تمرَّسَ فلانٌ بالشَّيء: احتَكَّ به([2]). والمَرْمريس: الدَّاهية. (مرش) الميم والراء والشين. يقولون: المَرْش: خَرْق الجِلد بأطراف الأظافير. والمَرْش أيضاً: الخَدْش الخفيف. والمَرْشُ: الأرض تَسيلُ من أدنَى مطر. (مرص) الميم والراء والصاد. يقولون: المَرْص مثل المَرْش. وتمرَّصَ عن السُّلْتِ قِشرُه: طار. وهذا عندنا كلام. (مرض) الميم* والراء والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على ما يخرج به الإنسان عن حدِّ الصّحَّة في أيِّ شيءٍ كان. منه العِلَّة. مَرِض و… يَمْرَض. وجمع المريضِ مَرْضَى. وأمْرَضَه: أعلَّة. ومرَّضَه: أحسَنَ القيامَ عليه في مرَضِهِ. وشمسٌ مريضة، إذا لم تكن مُشرِقة، ويكون ذلك لهَبْوَةٍ في وجهها. والنِّفاق مرضٌ في قوله تعالى: ﴿في قلُوبِهِمْ مَرَضٌ﴾ [البقرة 10] وقال: ﴿فَيَطْمَعَ الَّذِي في قَلْبِهِ مَرَضٌ﴾ [الأحزاب 32]، قالوا: أراد القهْر. وقد قلنا: المرضُ: كلُّ شيءٍ خرَجَ به الإنسان عن حدِّ الصحَّة. وقياسُه مطَّرد. وقالوا: مَرَّضَ في الحاجة: قَصَّرَ ولم يصِحَّ عزْمُه فيها. وقد شذَّتْ عن هذا القياسِ كلمةٌ، وهي من المشكل عندنا، يقولون: أمرضَ إذا قارَبَ إصابةَ حاجَتِه. قال: ولكنْ تحت ذاكَ الشَّيبِ حزمٌ *** إذا ما ظَنَّ أمْرَضَ أو أصابا([3])(مرط) الميم والراء والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تحاتِّ الشيءِ أو حَتِّه. وتمرَّط الشَّعر: تحاتَّ، ومَرَطتُهُ. والأمرط من السِّهام: الساقط قُذَذُه. والأمْرَط: الفرس لا شَعرَ على أشاعِرِه. والمُرَيْطاء: ما بين الصَّدر إلى العانة من البَطْن، وهي أقَلُّ من ذلك شَعراً. والمَرَطَى: سُرعة العَدْو، كأنَّه من سُرعتِه يتمرَّط عنه شَعرُه. وناقة مِمْرَطةٌ([4]): سريعة. (مرع) الميم والراء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على خِصْب وخَير. ومرَعَ المكانُ. وأمْرَعَ القومُ: أصابوهُ مَرِيعاً. وأمْرَعَ الوادِي: أكلأَ. (مرغ) الميم والراء والغين أصلٌ صحيح يدلُّ على سَيَلانِ شيءٍ أو إسالة شيء. والمَرْغ: اللُّعاب. وأمْرَغ الإنسانُ: سال لعابُه. ومَرَّغتُ الشَّيءَ: أشبعتُه دُهْناً. والإمراغ في العَجين: أن يكثَّرَ ماؤُه. ويقولون: أمرَغَ: أكثَرَ الكلامَ في غيرِ صواب، كأنَّه يُسِيلهُ إسالة. ويقال أمْرَغَ عِرْضَه ومَرَّغه، كأنه لَطَخه وأسال عليه قيحاً. وقريبٌ من هذا القياس مرَّغتُه في التُّراب فتمرّغ، أي قلَّبته فتقلَّبَ. (مرق) الميم والراء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خروجِ شيءٍ من شيء. منه المَرَق لأنَّه شيءٌ يَمرُق من اللَّحم. وأمْرَقْتُ القِدرَ ومَرَقْتُها([5]). والمُروق: الخروج من الشيء. ومرق السهمُ من الرَّمِيَّة: نفذ. ومرقت الإهابَ، إذا حلقْتَ عنه صُوفَه، وهو قياسٌ صحيح لأنَّك كأنَّك أبرزتَ الجلدَ عن شعره([6]). وإذا عُطِنَ الإهابُ حَتَّى يُنتِنَ فهو مَرْقٌ. ويقال إن المُرَاقَةَ: الكَلأُ اليسير، ومعناه أنَّ الأرضَ كأنَّها تجرَّدت ومَرِقَت. (مرن) الميم والراء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينِ شيءٍ وسُهولة. ومَرَنَ الشيء يَمْرُنُ مُرُوناً: لانَ. والمارنُ: ما لانَ من الأنفِ وفَضَل عن القَصَبة. وأمْرَانُ الذراع: عَصَبٌ تكون فيها، سُمِّيَت لمُرُونها، أي لينِها. والمَرِن([7]): الحال والعادة. يقال: ما زال ذاك مَرِنَه، أي حالَه. وهو في شعر الكميت، وهو الأمرُ يَمرُنُ عليه الإنسان، إذا اعتاده. والمَرْن. فيما يقال: الفِراء؛ إن([8]) كان صحيحاً، وهي([9]) ليِّنة. قال النَّمر: * كأنَّ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ مَرْنِ([10]) * ومما شذَّ عن هذا الأصل مارَنَت النّاقةُ: انقطَعَ لبنُها. والمرَانَةُ: ناقةُ ابنِ مُقْبِل. قال: يا دارَ سلمَى خلاءً لا أُكَلِّفُها *** إلاَّ المَرَانَةَ حتى تعرِفَ الدِّينا([11])(مره) الميم والراء والهاء كلمةٌ تدلُّ على بياضٍ في شيء. سَرَابٌ أو شَرَابٌ([12]) أمْرَه، أي أبيض. والمرأة لا تتعهَّد الكُحلَ مَرْهاء. (مري) الميم والراء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان يدلُّ [أحدُهما] على مسحِ شيءٍ واستِدرار، والآخر على صلابةٍ في شيء. فالأوَّل المَرْيُ: مَرْيُ الناقة، وذلك إذا مُسِحَتْ للحَلْب، يقال مَرَيْتُها أمْرِيها مَرْياً. ومما يشبَّه بهذا: مَرَى الفرسُ بيدِهِ، إذا حرَّكها على الأرض كالعابث، وكأنَّه يشبَّه بمنْ يَمرِي الضَّرْعَ بيدِه. والمَرَايا: العُروق التي تمتلئ وتَدِرُّ باللبن. قال ابن دريد([13]): مُرْيَةُ النّاقة: أن تُستدرَّ بالمَرْيِ، بضمّ الميم هي الفصيحة، وقد يقال بالكسر([14]). والأصل الآخر* المَرْو: جمع مَرْوَة، وهي حجارةٌ تبرُق. قال: حتَّى كأنِّي للحوادِثِ مَروةٌ *** بصَفَا المشَرَّقِ كلَّ حينٍ تقرَعُ([15])وعندنا أنَّ المِراءَ ممّا يتمارَى فيه الرّجُلانِ من هذا، لأنَّه كلامٌ فيه بعضُ الشدّة. ويقال: مارَاهُ مِراءً ومُماراةً. ومما شذَّ منهما المِرْية: الشَّكّ. (مرأ) الميم والراء والهمزة. وإذا هُمِز خرَج عن القياس وصارت فيه كلماتٌ لا تنقاس. يقال امْرُؤٌ وامرآنِ، وقوم امرئٍ. وامرأةٌ تأنيث امرئٍ. والمُرُوَّة: كمال الرُّجُوليّة، وهي مهموزة مشدَّدة، ولا يُبنَى منه فِعل. والمَرَاءة: مصدرُ الشيء المَريء الذي يُستَمرَأ، ويقال مَرَأني الطَّعامُ وامرأني. والمَرِيء: رأس المَعِدة والكَرِش اللازقُ بالحُلْقوم. (مرت) الميم والراء والتاء كلمةٌ واحدة، هي المَرْتُ: الفلاةُ القَفْر. ومكانٌ مَرْتٌ: بيِّنُ المُروتةِ، إذا لم يكن فيه خَير. وجَمعُ مَرتٍ أمراتٌ ومُرُوت. وبلَغَنا أنَّ اشتِقاق مَارُوتَ منه. ويقال المَرْت: أرضٌ لا يجفُّ ثَرَاها ولا ينبتُ مَرعاها. (مرث) الميم والراء والثاء كلمةٌ ليست بأصل، بل هي من الإبدال. ومَرَثَ الدواءَ يَمْرُِثه مثل مَرَسه يَمرُسُه. ومنه رجل مِمْرَث: صبورٌ على الخُصومات؛ والجمع مَمَارِث، والأصل السين وقد ذُكِرَتَا. (مرج) الميم والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على مجيءٍ وذَهابٍ واضطراب. ومَرِج الخاتَم في الإصبع: قَلِقَ. وقياس البابِ كلِّه منه. ومَرِجَت أماناتُ القوم وعُهودُهم: اضطربت واختلطت. والمَرْج: أصلُه([16]) أرضٌ ذاتُ نباتٍ تَمْرُجُ فيها الدّوابُّ. [و] قولُه تعالى: ﴿مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ﴾ [الرحمن 19]، كأنَّه جلّ ثناؤه أرسَلَهما فَمرِجا. وقال: ﴿هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ﴾ [الفرقان 53]. (مرح) الميم والراء والحاء أصلٌ يدلُّ على مَسَرَّةٍ لا يكاد يستقرُّ معها طرباً. ومَرِحَ يَمْرَحُ. وفرسٌ مِمْرَاحٌ ومَرُوح. قال الله تعالى: ﴿وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]، ومنه المِراح، وقد ذكرناه. قال: يقولُ العاذِلاتُ علاكَ شيبٌ *** أهذا الشَّيب يمنعني مِرَاحِي وقوسٌ مَرُوحٌ: يمرَح مَن رآها عجباً بها، ويقال بل التي كأنَّ بها مَرَحاً من حسن إرسالها السَّهم. ويقولون: عينٌ مِمْرَاحٌ: غزيرةُ الدَّمع. وهذا بعضُ قياس الباب، لأنَّهم ذهبوا فيه إلى ما قلناه من قِلّةِ الاستقرار. وكذلك مرَّحْتُ المَزَادةَ: ملأتُها لتتسرَّبَ وتسيل. ومَرِحَت العَينُ مَرَحاناً([17]). قال: كأنَّ قَذَىً في العَين قد مَرِحَتْ بهِ *** وما حاجةُ الأُخرى إلى المَرَحَانِ([18])ومَرْحَى: كلمةُ تعجُّبٍ وإعجاب. يقال للرَّامي إذا أصابَ: مَرْحَى له. وقال ابنُ دريد([19]): وإذا أخطأ قالوا بَرْحَى. قال: * مَرْحَى وأَيْحَى إذا ما يُوالِي([20]) * (مرخ) الميم والراء والخاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تليينٍ في شيء.([21]) ومَرَخْتُ الجِلْدَ بالدُّهْن وأمرَخْتُه. وأمْرَخْتُ العجينَ: أكثرتُ ماءَه حتى يسترخيَ. والمَرْخ: شجرٌ سريع الوَري. قال: أمَرْخٌ خيامُهُمْ أم عُشَرْ *** أم القلبُ في إثرهم مُنْحدِرْ([22])ومما شذَّ عن هذا الباب المِرِّيخ: سهمٌ طويل يُقتَدَرُ به الغِلاء([23])، له أربع قُذَذ؛ وهو نجمٌ أيضاً. (مرد) الميم والراء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على تَجريدِ الشَّيء من قِشْرِه أو ما يعلوه من شَعَرِه. والأمرد: الشّابُّ لم تَبدُ لِحيتُه. ومَرِدَ يَمْرَدُ. ومرَّدَ الغُصن تمريداً: ألقى عنه لِحاءه فتركّهُ أمْرَد، ومنه شجرةٌ مَرْداء. والمَرْداء: رملةٌ منبطِحةٌ لا نَبْتَ فيها، والجمع مَرادَى([24]). والمارد: العاتي، وكذا المَرِيد، كأنَّه تجرّد من الخير. والأمْرد من الخيل: الذي لا شَعر على ثُنَّتِه. والمُمَرَّد: البناء الطَّويل، وهو قياسُ الباب، لأنَّه كأنَّه مجرّد يشبه الشَّجرةَ المَرداء. ويقولون: المَرَاد: العُنق، وهو القياس إن صحّ. وتمرّد فلانٌ زماناً: بقي أمرد. وقولهم: مَرَدَ الطَّعامَ يَمرُدُه مرداً: ماثَهُ حتَّى يَلِين، هو من الإبدال، والأصل مَرَسَ؛ فأقِيمت الدال مقامَ السِّين. وكذا* مَرَدَ الصَّبِيُّ ثديَ أمِّه يَمْرُدُهُ. وكذا المَرِيد: التَّمر يُنقَع في اللَّبَن، كلّ ذلك معناه واحدٌ، والأصل السين. --------------ـــ ([1]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين (1: 8)، واللسان (مرس، جرشع). ([2]) في الأصل: "اختل به"، صوابه في اللسان. ([3]) البيت لكثير عزة، كما في البيان (4: 67)، وهو في اللسان (مرض) بدون نسبة. ([4]) في الأصل: "مرطة"، صوابه في المجمل واللسان. وما أثبت هو ضبط اللسان، وضبط في المجمل بضم أوله وفتح ثانيه وتشديد ثالثه مع الفتح. والذي في القاموس: "وهي ممرط وممراط" الأولى كمحسن، والثانية كمهذار. ([5]) أي أكثرت مرقها، وهذا من باب نصر، وضرب. ([6]) بعده في الأصل: "قال: كأن جلودهن ثياب مرن"، وإنما هذا الاستشهاد من شواهد المادة التالية، وسيأتي في موضعه. ([7]) ضبط في الأصل بفتح الراء، والصواب كسرها، كما في المجمل والقاموس. ([8]) في الأصل: "فإن". ([9]) في الأصل: "أي". ([10]) صدره في اللسان (مرن): * خفيفات الشخوص وهن خوص * ([11]) لابن مقبل، كما سبق تخريجه في (دين) وانظر تعليق الجرجاني على هذا البيت في الوساطة 311. ([12]) في الأصل: "سراب أو سراب". ([13]) الجمهرة (2: 419-420). ([14]) في المجمل: "هذا قول ابن دريد. فأما أهل العلم باللغة بعد فإنهم يقولون: مرية"، أي بالكسر. ([15]) لأبي ذؤيب الهذلي، في ديوان الهذليين (1: 3) والمفضليات (2: 222). وهذه الرواية تطابق ما فيهما. والمشرق: مسجد الخفيف بمنى. وروي: "المشقر"، وهو جبل لهذيل. كما في معجم البلدان عند إنشاده. ([16]) في الأصل: "أصل". ([17]) بعده في المجمل: "إذا نظرت من وراء اليد إلى الشيء". وفي اللسان: "إذا اشتد سيلانها". ([18]) أنشده في اللسان (مرح) منسوباً إلى النابغة الجعدي، وفي أساس البلاغة (مرح) إلى كثير عزة، وقال: "وكان أعور". ([19]) الجمهرة (2: 145). ([20]) لأمية بن أبي عائد الهذلي في ديوان الهذليين (2: 186) واللسان (مرح). وهو بتمامه: يصيب الفريص وصدقاً يقو *** ل مرحى وأيحى إذا ما يوالي ([21])يقال بتخفيف الراء وتشديدها. ([22]) لامرئ القيس في ديوانه 6. ([23]) الغلاء: المغالاة بالسهم ليعرف كم مدى ذهابه. وفي الأصل: "الفلاء"، تحريف. ([24]) كذا ضبطت في المجمل، وهو نحو عذراء وعذارى، وفي اللسان "مراد".

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR475 harf
Madde başı: مرى- المرية: التردد في الأمر، وهو أخص من الشك. قال تعالى: ﴿ولا يزال الذين كفروا في مرية منه﴾ [الحج/55]، ﴿فلا تك في مرية مما يعبد هؤلاء﴾ [هود/109]، ﴿فلا تكن في مرية من لقائه﴾ [السجدة/23]، ﴿ألا إنهم في مرية من لقاء ربهم﴾ [فصلت/54] والامتراء والمماراة: المحاجة فيما فيه مرية. قال تعالى: ﴿قول الحق الذي فيه يمترون﴾ [مريم/34]، ﴿بما كانوا فيه يمترون﴾ [الحجر/63]، ﴿أفتمارونه على ما يرى﴾ [النجم/12]، {فلا تمار
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.059 harf
م ر ي مريت الناقة وأمريتها‏:‏ حلبتها فأمرت وناقة مريٌّ‏:‏ درور وأخذت مرية الناقة وهي ما حلب منها‏.‏ ومرى في الأمر وامترى وتمارى وما فيه مريةٌ‏:‏ شك‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قرع مروته‏.‏ قال أبو ذؤيب‏:‏ حتى كأني للحوادث مروة بصفا المشرق كل يوم تقرع والمرو‏:‏ حجارة بيض رقاق‏.‏ والريح تمري السحاب وتمتريه وتستمريه‏:‏ تستدرّه‏.‏ وبالشكر تمترى النعم‏.‏ وتقول‏:‏ ما زلت أعيش بأحاليب درّك وأستمري أخلاف
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR596 harf
* م ر ي * * مَرُؤَ * الطعام صار * مَرِيئاً * وبابه ظرُف و * مَرِئَ * أيضا بالكسر و * مَرَأَهُ * الطعام من باب قطع وبعضهم يقول * أَمْرَأَهُ * و * مَرِئَ * الطعام استمرأَه و * المُرُوءَةُ * الإنسانية ولك أن تُشدد و * مَرِئُ * الجزور والشاة مجرى الطعام والشراب وهو مُتصل بالحُلقوم و * المَرْءُ * الرجل تقول هذا مَرْءٌ صالح وضم الميم لغة فيه وهما * مَرْءانِ * ولا يُجمع وهذه * مَرْأَةٌ * و * مَرَةٌ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.348 harf
: ( ي ( *!مَرَى النَّاقَةَ *!يَمْريها ) *!مَرْياً : ( مَسَحَ ضَرْعَها ) لتَدُرَّ . ( *!وأَمْرَتْ هي : دَرَّ لَبَنُها ، وهي *!المُرْيَةُ ) ، أَي ما حُلِبَ منها ؛ ( بالكسْرِ والضم ) ، الضمُّ أَعْلَى ، عن ابنِ سِيدَه . قالَ سِيْبَوَيْه : وقالوا : حَلَبتها *!مِرْيَةً ، لا تريدُ فِعْلاً ولكنَّكَ تريدُ نَحْواً من الدِّرَّةِ . وفي الصِّحاح : قالَ ثَعْلَب : وأَمَّا مِرْيَةُ الناقَةِ فليسَ فيه إلاَّ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR855 harf
Madde başı: مرىالرِّيحُ تَمْرِى السَّحَابَ 1 الرِّيحُ تَمْرِى السَّحَابَ ذ and ↓ تَمْتَرِيهِ The wind draws forth the clouds. (M, TA.) See an ex. in a verse cited voce عَزْلَآءُ. مَارَاهُ 3 مَارَاهُ ذ , inf. n. مُمَارَاةٌ and مِرَآءٌ, i. q. جَادَلَهُ; (S, K; *) He disputed with him, or did so obstinately, &c.: (TA:) it is only in opposing [what has been said; not in commencing a disputation]. (Msb.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.548 harf
مَرَى مَرَى I ( n. ac. مَرْي 1 ), a. Pressed; squeezed. b. Extracted. c. Urged on ( animal ). d. Scraped the ground. e. Denied ( debt ). f. Gave to. g. see VIII (e) مَاْرَيَ مَاْرَيَ III , a. Disputed, debated with. b. Doubted, questioned. أَمْرَيَ أَمْرَيَ IV , a. Gave its milk ( animal ). b. see I (a) . تَمَرَّيَ تَمَرَّيَ V a. [ Bi ], Adorned, decked himself with.
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler73 mücavir (105 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حقق

    7 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  2. سوع

    3 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  3. ربب

    8 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  4. كون

    9 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  5. عقم

    1 ortak ayet · عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı…

  6. كلب

    1 ortak ayet · Onların köpeği

  7. كتب

    4 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  8. بطش

    1 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  9. خمس

    1 ortak ayet · Hams : Beş kişilik topluluktur

  10. نقص

    1 ortak ayet · “Nukade” çözülmüş ip demektir

  11. زول

    1 ortak ayet · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…

  12. شفق

    1 ortak ayet · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır

Geçtiği ayetler(19)

  1. … بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ …

    ŞüpheRabbından açık bir delil üzerinde bulunan, ardınca da Rabbı tarafından bir şahid gelen, ondan önce de Musa’nın imam ve rahmet olan kitabını tasdik eden kimse, başkaları gibi midir? İşte onlar; Kur’an’a inanırlar. Herhhangi bir güruh onu inkar ederse; onun varacağı yer ateştir. Bundan şüphen olmasın. Doğrusu o, Rabbın tarafından gelen bir gerçektir, ama insanların çoğu inanmazlar.

  2. فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِمَّا يَعْبُدُ هَؤُلَاءِ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ آبَاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ

    ŞüpheÖyleyse bunların taptıkları şeyler konusunda sakın şüphede olma. Daha önce babalarının taptıkları gibi onlar da taparlar. Onların paylarını eksiksiz ödeyeceğiz.

  3. وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ

    ŞüpheKüfredenler; kendilerine o saat ansızın gelinceye veya gecesi olmayan günün azabı çatana kadar ondan yana devamlı bir şüphe içinde kalırlar.

  4. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ

    ŞüpheAndolsun ki; Musa’ya da kitab verdik. Sakın, sen O’na kavuşacağından kuşku içinde olma. Ve onu İsrailoğullarına hidayet yaptık.

  5. أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ

    Şüpheİyi bilin ki; onlar, Rabblarına kavuşmaktan şüphededirler. Dikkat edin, muhakkak ki Allah; her şeyi çepeçevre kuşatandır.

Sîga sayfası: الْمُمْتَرِينَ
Sîga sayfası: أَفَتُمَارُونَهُ
Sîga sayfası: فَتَمَارَوْا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمري
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (üçüncü harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerشكك, ريب, جدل, ظنن
Zıt Kökيقن
Çekirdek Özet 1Sütü indirmek amacıyla memeyi sıvazlamak, çekip çıkarmak veya sert cisimleri birbirine sürterek zorlamak
Çekirdek Özet 2Gerçekliği apaçık olan bir konuda zihni kurcalayarak tereddüt üretmek veya gerçeği örtmek için inatla cedelleşmek
Çekirdek Özet 3Hakikati kabul etmek yerine delilleri sürekli yoklayıp kuşkuyu besleme ve çekişmeyi sürdürme tavrı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zihinsel ve masum bir tereddüt sanıp, kasıtlı bir direnç ve inatçı cedel boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مرBir şeyin üzerinden akıp geçmesi, sürtünme, sertlik, zorlanma veya acılık taşması; nitekim مرر (geçip gitmek, acı olmak), مرد (kabuğunu sıyırmak, dikbaşlılık etmek), مرج (birbirine karışıp dalgalanmak) ve مرض (bünyenin tabii dengeden sapıp zayıflaması) köklerinde sürtünme, geçiş ve sertlik baskındırيSürtünme ve zorlama hareketini bir nesneden (özellikle memeden) bir şeyi sıvazlayarak zorla akıtma, çekip çıkarma ve zihni sürekli kurcalayarak şüphe üretme yönünde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkışkanlık, sıvılık, sürekli hareket ve içten dışa taşma
رİnsan başıBaş, zihin, ilk hareket noktası ve iradi yöneliş
يEl ve kolDokunma, sıvazlama, çekme, manipüle etme ve fiili müdahale
مريAkışkan olanı elle sıvazlayıp zihinsel bir müdahaleyle çekip çıkarma hareketiElin memeyi sıvazlayarak sütü indirmesi gibi, zihnin bir konuyu sürekli kurcalayarak oradan kuşku ve çekişme sağması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütü sağılsın veya insin diye devenin memesini elle sıvazlamak, ovuşturmak; rüzgarın buluttan yağmuru sağıp akıtması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî beytinde kökün sertlik ve sürtünme aslından gelen çakmak taşı manasını şöyle zikreder: حَتَّى كَأَنِّي لِلْحَوَادِثِ مَرْوَةٌ / بِصَفَا المُشَرَّقِ كُلَّ حِينٍ تُقْرَعُ
Erken Arapça kullanımSavaşın şiddetini ve zorlanışını tasvir etmek üzere sağılan bereketli bir deveye benzetilmesi: إِذَا مَا مَرِيُّ الحَرْبِ قَلَّ غِزَارُهَا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Batı ve Güney Sami dillerinde kök, sıvazlama, sürtme, ovalama ve bir şeyi zorlayarak çekip çıkarma temelinde temsil edilir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında sürtünme, direnç gösterme ve başkaldırma anlamları taşıyan formlarla fonetik ve anlamsal örtüşmeler mevcuttur (örneğin İbranice mrh kökünün isyan etmek, direnmek, sürtüşmek anlamları). Arapçada kök iki somut eksende kristalleşmiştir: Birincisi memenin sıvazlanarak sütünün indirilmesi ve akıtılması, ikincisi ise kıvılcım çıkaran sert çakmak taşının birbirine vurulup sürtülmesidir. Bu fiziksel zemin, Arap dilinin kavramsal gelişiminde iki zihinsel tavra aktarılmıştır: Delilleri zorlayarak şüphe üretmek veya hasmını alt etmek için sözü karşılıklı sürterek cedelleşmek.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSıvazlamak, süt indirmek, taş vurmakSürtünme ve zorlayarak çıkarma hareketinden zihni kurcalama ve cedele geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mrh ve Süryanice formlarKarşı koyma, inatlaşma, sürtüşme ve çekişme anlamlarıyla ortak semantik tabakaGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik sürtünme/ovalama çekirdeğiCisimleri birbirine sürterek tepki veya kıvılcım çıkarma temel eylemiMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مريAnlamlıSıvazlamak, sağmak, şüphelenmekMemeyi sıvazlayarak süt sağmak; zihni kurcalayarak şüphe ve cedel üretmekHedef kök; Kur'an'da geçer
ميرAnlamlıErzak getirmek, tedarik etmekTopluluğa yiyecek ve zahire taşımak, ihtiyaç temin etmekKur'an'da geçer; sıvazlayıp getirme ile akraba
رميAnlamlıAtmak, fırlatmak, itham etmekBir cismi veya sözü hedefe doğru hızla savurmakKur'an'da geçer; ters dizilimle dışa fırlatma
ريمAnlamlıFazlalık olmak, ayrılmakBir yerde kalmak veya bir şeyden fazlalık kalması, zeval bulmakKur'an'da geçmez
يمرAnlamlıDeniz canlısı, bir tür hayvanKlasik kaynaklarda av hayvanı veya deniz canlısı adı olarak geçerKur'an'da geçmez; kullanımı çok nadirdir
يرمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan bir harf dizilimidirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مريMerkezKuşku, kurcalama ve çekişmeDelilleri kurcalayarak zorla şüphe üretme ve inatla tartışmaSütü sıvazlar gibi kuşkuyu kaşıma
شككKomşuİki şey arasında kararsız kalmaEşit iki ihtimal arasında zihnin delinmesi ve düğümlenememesiPasif ve yalın tereddüt hali
ريبKomşuHuzursuzluk ve töhmet şüphesiİnsanın içine kaygı, güvensizlik ve rahatsızlık veren şüpheKalbi sarsan ve tedirgin eden şüphe
جدلKomşuKarşılıklı tartışma ve münakaşaFikri olarak hasmını alt etmek için sözü bükme ve çekişmeTartışmanın lafzi ve kurgusal boyutu
ظننKomşuZayıf veya baskın ihtimale dayalı bilgiKesin bilgiye ulaşmadan kanaat belirtmeİhtimali bilgiye dönüştürme eğilimi
يقنZıtKesinlik ve durulmaTereddüt ve dalgalanmanın bitip hakikatin zihinde sabitlenmesiSuyun durulup dibinin görünmesi gibi kesinlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمريKuşku üretmek, çekişmekMemeyi sıvazlar gibi konuyu kurcalayıp şüphe ve inatçı cedel sağmaKesin
LatinceHaesitare, disputareTereddüt etmek, çekişmekKararsız kalıp takılmayı ve sözlü münakaşayı verir; süt sağma metaforunu içermezGüçlü
İngilizceTo dispute, to cavil, doubtKuşkulanmak, kılı kırk yarmak, çekişmekCavil kelimesi hakikate karşı boş yere itiraz üretme nüansını iyi karşılarGüçlü
AlmancaZweifeln, befehden, streitenŞüphe etmek, çekişmekZihinsel ikilemi ve inatçı tartışmayı karşılar; içsel kurcalama boyutu zayıftırGüçlü
FransızcaContester, tergiverser, douterİtiraz etmek, ayak diremek, kuşkulanmakGerçeği kabul etmeyip lafı uzatma ve tereddüt gösterme durumunu anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مِرْيَةٍApaçık hakikat karşısında yapay şüphe üretmekVahiy, diriliş ve Allah'a kavuşma gibi açık gerçekler karşısında sergilenen tereddüt (Hûd 11:17, Secde 32:23, Fussilet 41:54)
الْمُمْتَرِينَDelil geldikten sonra kuşkuya kapılanlarKıble değişimi, Hz. İsa’nın durumu veya vahyin sıhhati hususunda tereddüde sürüklenenler (Bakara 2:147, Âl-i İmrân 3:60, En'âm 6:114)
تَمْتَرُونَ / يَمْتَرُونَİnkarcıların hakikat karşısında ayak direyip şüphelenmesiYaratılış, kıyamet ve azap tehditleri karşısında inanmamak için bahane arama (En'âm 6:2, Meryem 19:34, Dühân 44:50)
مِرَاءً / تُمَارِBoş, mesnetsiz ve inatçı bir cedele girişmekAshâb-ı Kehf’in sayısı gibi teferruat meselelerde delilsiz tartışma yürütmek (Kehf 18:22)
أَفَتُمَارُونَهُ / تَتَمَارَىGözle görülen açık gerçeği inkâr için çekişmekPeygamberin bizzat müşahede ettiği vahyi inkâr etmek veya Rabbin nimetleri hakkında tartışmak (Necm 53:12, Necm 53:55)
فَتَمَارَوْاUyarı ve tehditleri hafife alıp şüpheyle savuşturmakLût kavminin peygamberin açık uyarılarını alaya alıp kuşkuyla tartışması (Kamer 54:36)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve şüphe diyalektiğiİmanın mahiyetinde şüphenin varlığı; hakikati bilmesine rağmen nefsi sebeplerle kuşku üretmenin imana aykırılığıDelille sabit olan konuda inatçı kuşku üretmenin küfür ve nifakla ilişkisi
FıkıhHüküm istinbatında cedelHakkı ortaya çıkarmayan, sırf hasmı susturmaya yönelik zararlı münazara ve cedelin (mira) yasaklanmasıHak arayışından kopuk, nefsi tatmine dönük inatçı çekişme yasağı
TefsirKur'an'ın şüphe kavramlarıŞekk, reyb ve mirye arasındaki farklar; miryenin bilhassa mucize ve beyyineden sonra gelen şüpheyi anlatmasıAçık delilden sonra gelen tereddüdün kasıtlı bir direnç oluşu
HadisAhlak ve tartışma adabıHaklı dahi olsa çekişmeyi (mira) terk eden kimseye cennette köşk vadedilmesiKibri besleyen ve kalbi katılaştıran lüzumsuz tartışma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve akideKasıtlı kuşku ve inatİmanı engellemeAçık ayet ve mucizelere rağmen teslim olmayıp mazeret arama tavrıKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiSofistik cedel ve vesveseBilgiyi aşındırmaSağlam aksiyomları kabul etmeyip delilleri boş yere hırpalamaGüçlü
SiyasiHukuk ve meşruiyetSürekli itiraz ve nizaDüzeni felce uğratmaOrtak mutabakat zeminini inatçı tartışmalarla baltalamaGüçlü
İktisadiAkitler ve ticaretSözleşmede belirsizlik kaşımaGüveni zedelemeAçık maddeleri sürekli tartışmaya açarak edimleri geciktirmeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültü enjeksiyonu ve sürtünme kaybıKararlı bir sinyal akışına dışarıdan yapay gürültü eklenerek verinin bozulması veya mekanik sürtünmeyle enerjinin tükenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKasıtlı şüphecilik ve sofizmSosyal uzlaşma ve hakikat arayışını kılı kırk yaran itirazlarla kilitleten epistemolojik dirençGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireyin elinde olmadan zihnine gelen tabii bir tereddüt, masum bir kararsızlık veya nötr bir skeptisizm olarak okumak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, apaçık deliller geldikten sonra bile gerçeği örtmek için kasten kaşınan kuşku, inatçı cedelleşme ve gerçeğe teslim olmama eylemidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKökün taşıdığı ahlaki ve iradi sorumluluk yok sayılır; böylece inkarcıların kasıtlı çekişme ve direnişleri masum bir kafa karışıklığı olarak yorumlanır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hakikat telakkisinde inançsızlığın yalnızca delil yetersizliğinden değil, delili sürekli kurcalayarak şüphe devşiren iradi bir inattan kaynaklandığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. İsa'nın doğumu ve tabiatı hakkındaki tartışmalarda, kıyamet ve ahiret uyarısı içeren ayetlerde ve peygamberlerin getirdiği apaçık mucizelere karşı sergilenen inkarcı tepkilerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kuşkunun her zaman pasif bir bilgi eksikliği olduğu yanılgısını düzeltir; insanın gerçeği bildiği halde onunla cedelleşerek şüpheyi nasıl bilinçli bir kalkan haline getirdiğini açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDevenin memesini sıvazlayarak sütünün indirilmesi ve akıtılması; sert cisimlerin sürtünerek kıvılcım veya tepki vermeye zorlanması.
  • Soyut anlamOrtada açık ve kesin bir delil varken, zihni kurcalayıp zorlayarak kuşku üretmek ve hakikati kabul etmemek için inatçı bir cedelleşmeye girişmek.
  • Sistematik karşılıkEpistemik kesinlik zeminini suni itirazlarla aşındıran, teslimiyeti geciktirmek veya engellemek için üretilen kurcalayıcı şüphe ve münakaşa mekanizması.
  • LaTeX modeliM(H)=H∖{x∣f(x,p)→δ}  ⟹  Δ>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde H apaçık hakikat kümesini temsil eder. M operatörü kökün temel eylemi olan kurcalama ve sürtmeyi gösterir. Hakikatin delili olan p karşısında birey, x unsurlarını yapay bir f fonksiyonuyla manipüle edip zorlayarak δ tereddütlerini türetir. Bunun sonucunda ortaya çıkan Δ>0 değeri, hakikatin duruluğunu bozan yapay şüphe ve çekişme miktarını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م