وجه
و - ج - ه
KÖK- 78 geçiş
- 71 ayet
- 32 sîga
- 12 sözlük
Yüz demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yüz demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.097 harfباب الهاء والجيم ووايء معهما
ه ج و،ه و ج، ج ه و، وه ج، ج و ه، و ج ه، ه ي ج، ه ج أ مستعملات هجو: هجا يَهجو هجاءً، ممدود: وهو الوقيعة في الأشعار. والهجاء، ممدود: تَهْجيةُ الحروف، تقول: تَهَجَّأْتُ وتهجيتُ بهمز وتبديل.
هوج:
الهَوَج: مصدر الأهوج، وهو الأحمق. ويُقال للشُّجاع الَذي يَرْمي بنفسه في الحَرْب: أهوج. والطُّوالُ إذا أفرط في طُوله: أَهْوَجُ الطّول. والهوجاء: النّاقة السّريعة لا تتعاهد مواضع
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR970 harfالوَجْهُ معروف، والجمع الوُجوهُ. والوجْهُ والجِهةُ بمعنًى، والهاء عوضٌ من الواو. ويقال: هذا وَجْهُ الرأي، أي هو الرأي نفسه. والاسم الوِجْهَةُ والوُجْهَةُ بكسر الواو وضمها. والمُواجَهَةُ: المقابلةُ. ويقال: قعدتُ وُجاهَكَ ووِجاهَكَ، أي قبالتك. واتَّجَهَ له رأيٌ، أي سَنَح. وقعدتُ تُجاهَكَ وتِجاهَكَ، أي تلقاءك. وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ، أي تَوَجَّهْتُ. ووَجَّهْتُهُ في حاجةٍ، ووَجَّهْتُ وجهي لله
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.101 harf(باب الواو والجيم وما يثلثهما)
(وجح) الواو والجيم والحاء. كلمةٌ تدلُّ على سَتر شيءٍ لشيء. وكلُّ ما استَتَرتَ به وِجاح ووَجاح([1]). ويقال الوجاح: الشَّخص([2])، لأنَّ كلَّ شخصٍ يستُر ما وراءه. ومنه: حفَرتُ حتَّى أوْجَحْت، أي بلغت الصَّفا. والصَّفا يستُر ما تَحتَه ويمنعُه.
(وجد) الواو والجيم والدال، يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الشي يُلفيه. ووَجَدْتُ الضَّالَّة وِجْداناً. [وحكى بعضُهم: وجَدتُ في الغضَب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.379 harf- أصل الوجه الجارحة. قال تعالى: ﴿فاغسلوا وجوهكم وأيديكم﴾ [المائدة/6]، ﴿وتغشى وجوههم النار﴾ [إبراهيم/50] ولما كان الوجه أول ما يستقبلك، وأشرف ما في ظاهر البدن استعمل في مستقبل كل شيء، وفي أشرفه ومبدئه، فقيل: وجه كذا، ووجه النهار. وربما عبر عن الذات بالوجه في قول الله: ﴿ويبقى وجه ربك ذو الجلال والإكرام﴾ [الرحمن/27] قيل: ذاته.
وقيل: أراد بالوجه ههنا التوجه إلى الله تعالى بالأعمال الصالحة، وقال:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.701 harfو ج ه
واجهتُه مواجَهة ووِجاهاً.
ودَاري تُجاه داره.
ووجاه داره وقعدت وجاهك وتجاهك بالضم والكسر فيهما.
ونظروا إليّ بأويجه سوءٍ.
ورجعت إلينا بغير الوجه الذي فارقتنا به.
وتوجّهت إليه ووجّهت " أينما أوجّه ألق سعداً " ووجّهت إليه رسولاً.
وتوجّه جهة كذا ووجهة كذا وجعلته وجهةً لي.
قال ذو الرمة: فأمسين بالحومان يجعلن وجهةً لأعناقهنّ الجديَ أو مطلع النّسر وهبّت الريح من جهة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.898 harfالوَجْهُ: معروف، والجمع الوُجُوه. وحكى الفراء: حَيِّ الأُجُوهَ وحَيِّ الوُجُوه. قال ابن السكيت: ويفعلون ذلك كثيراً في الواو إذا انضمت. وفي الحديث: أَنه ذكر فِتَناً كوُجُوهِ البَقَرِ أَي يُشْبِه بَعْضُها بعضاً لأَن وُجُوهَ البقر تتشابه كثيراً؛ أَراد أَنها فِتَنٌ مُشْتَبِهَةٌ لا يُدْرَى كيف يُؤْتَى لها. قال الزمخشري: وعندي أَن المراد تأْتي نواطِحَ للناس ومن ثم قالوا نَواطِحُ الدَّهْرِ لنوائبه.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR546 harf* و ج ه * * الوَجْهُ * معروف والجمع * الوُجُوهُ * و * الوَجْهُ * و * الجِهَةُ * بمعنى والهاء عوض من الواو ويقال هذا * وَجْهُ * الرأي أي هو الرأي نفسه والاسم * الوُجْهَةُ * بكسر الواو وضمها و * المُوَاجَهَةُ * المُقابلة و * اتَّجَهَ * له رأي سنح وقعد * تُجَاهَهُ * بضم التاء وكسرها أي تلقاءه و * وَجَهَّهُ * في حاجة و * وَجَّهَ * وجهه لله و * تَوَجَّهَ * نحوه وإليه وشيء * مُوَجَّهٌ * إذا جُعل على
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR14.995 harf: ( *!الوَجْهُ : م ) مَعْروفٌ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فأَقِمْ *!وَجْهَكَ للدِّيْن حَنِيفاً﴾ .
( و ) الوَجْهُ : ( مُسْتَقْبَلُ كلِّ شيءٍ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فأَيْنَما تُوَلُّوا فثَمَّ *!وَجْهُ اللَّهِ﴾ ؛ ( ج *!أَوْجُهٌ ) .
( قالَ اللَّحْيانيُّ : ويكونُ *!الأَوْجُهُ للكَثيرِ ، وزَعَمَ أَنَّ في مِصْحفِ أُبيَ *!أَوْجُهِكُمْ مَكانَ *!وُجُوهِكُم .
قالَ ابنُ سِيدَه : أُراهُ يُريدُ قَوْلَه
: ( *!الوَجْهُ : م ) مَعْروفٌ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فأَقِمْ *!وَجْهَكَ للدِّيْن حَنِيفاً﴾ . ( و ) الوَجْهُ : ( مُسْتَقْبَلُ كلِّ شيءٍ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فأَيْنَما تُوَلُّوا فثَمَّ *!وَجْهُ اللَّهِ﴾ ؛ ( ج *!أَوْجُهٌ ) . ( قالَ اللَّحْيانيُّ : ويكونُ *!الأَوْجُهُ للكَثيرِ ، وزَعَمَ أَنَّ في مِصْحفِ أُبيَ *!أَوْجُهِكُمْ مَكانَ *!وُجُوهِكُم . قالَ ابنُ سِيدَه : أُراهُ يُريدُ قَوْلَه تعالى : ﴿فامْسَحُوا *!بوُجُوهِكُم﴾ . ( *!ووُجُوهٌ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فامْسَحُوا بوُجُوهِكُم﴾ . ( وأُجُوهٌ ) ، حَكَى الفرَّاءُ : حَيِّ *!الوُجُوهِ وحَيِّ الأُجُوهِ . قالَ ابنُ السِّكِّيتِ : ويَفْعلونَ ذلِكَ كَثيراً في الواوِ إذا انْضَمَّتْ . ( و ) *!الوَجْهُ : ( نَفْسُ الشَّيءِ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿كلُّ شيءٍ هالِكٌ إلاَّ *!وَجْهَهُ﴾ . قالَ الزجَّاجُ : أَرادَ إلاَّ إيَّاهُ .
ويقالُ : هذا *!وَجْهُ الرَّأْيُ أَي هو الرَّأْيِ نَفْسُه ؛ مُبالَغَةٌ ، أَشارَ إليه الرّاغبُ . ( و ) *!الوَجْهُ ( من الدَّهْرِ : أَوَّلُهُ ) . ) يقالُ : كانَ ذلكَ *!لوَجْهِ الدَّهْرِ ، أَي أَوَّلِهِ ؛ وهو مجازٌ ؛ ومنه جِئْتُكَ *!بوَجْهِ نهارٍ ، أَي أَوَّلِهِ ؛ وكذا شَبَاب نَهارٍ وصَدْرِ نَهارٍ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُه تعالى : ﴿وَجْهَ النهارِ واكْفُروا آخِرَهُ﴾ ؛ كذلِكَ قَوْلُ الشاعِرِ : مَنْ كانَ مَسْروراً بمَقْتَلِ مالِكٍ فليأْتِ نِسْوَتَنا بوَجْهِ نهارِ ( و ) الوَجْهُ ( من النَّجْمِ : ما بَدَا لك منه . ( و ) الوَجْهُ ( من الكَلامِ : السَّبيلُ المَقْصودُ ) به ؛ وهو مجازٌ . ( و ) مِن المجازِ : الوَجْهُ : ( سَيِّدُ القَوْمِ ، ج *!وُجُوهٌ ؛ *!كالوَجِيهِ ، ج *!وُجَهاءُ ) . ) يقالُ : هؤلاء وُجُوهُ البَلَدِ *!ووُجهاؤُهُ ، أَي أَشْرافُه . ( و ) *!الوَجْهُ : ( الجاهُ ) ، مَقْلوبٌ منه ؛ ومنه الحدِيثُ : ( كانَ لعليّ *!وَجْهٌ مِن الناسِ حياةَ فاطِمَةَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ) ، أَي جَاهٌ وحُرْمَةٌ . ( و ) الوَجْهُ و ( *!الجِهَةُ ) بمعْنًى ، والهاءُ عوضٌ مِن الواوِ ؛ كما في الصِّحاحِ . قالَ شيْخُنا : ولَهُم كَلامٌ في *!الجِهَةِ هل هي اسمُ مَكانِ *!المُتَوَّجَه إليه كما ذَهَبَ إليه المُبرِّدُ والفارِسِيُّ والمازِنيُّ ، أَو مَصْدَر كما هو قَوْلٌ للمَازِنيّ أَيْضاً . قالَ أَبو حَيَّان : هو ظاهِرُ كَلامِ سِيْبَوَيْه ، أَو تُسْتَعْملُ بالمَعْنَيَيْنِ أَو غَيْر ذلِكَ ممَّا بَسَطَه أَبو حيَّان وغيرُهُ . ( و ) الوَجْهُ : ( القَلِيلُ من الماءِ ، ويُحَرَّكُ ) ، كِلْتاهُما عن الفرَّاء . ( والجِهةُ ، مُثَلَّثَةً ) ، الكسْرُ والفتْحُ
نَقَلَهما ابنُ سِيدَه ، والضَّمُّ عن الصَّاغانيّ ( *!والِوُجْهُ ، بالضمِّ والكسْرِ ) ؛ ) ونقلَ في البصائِرِ التَّثْلِيثَ في الوَجْه أَيْضاً : ( الجانِبُ والنَّاحِيَةُ ) المُتَوَجَّهُ إليها والمَقْصودُ بها . وقالَ الجَوْهرِيُّ : ويقالُ هذا وَجْهُ الرَّأْي ، أَي نَفْسُه ، والاسمُ *!الوُجْهَةُ ، بكسْرِ الواوِ وضمِّها ، والواوُ تُثْبَتُ في الأسْماءِ كما قالوا وِلْدَةٌ ، وإنَّما لا تَجْتَمِعُ مع الهاءِ في المَصادِرِ ، انتَهَى . ويقالُ : ضَلَّ *!وِجْهَةَ أَمْرِه ، أَي قَصْدَهُ ؛ قالَ الشاعِرُ : نَبَذَ الجِوَارَ وضَلَّ وِجْهَةَ رَوْقِهِلما اخْتَلَلْتُ فُؤَادَهُ بالمِطْرَقِويقالُ : ما له *!جِهَةٌ في هذا الأَمْرِ ولا *!وِجْهَةٌ ، أَي لا يبْصِرُ وَجْهَ أَمْرِه كيْفَ يأْتي له . وخَلِّ عن *!جِهَتِه : يُريدُ جِهَةَ الطَّريقِ . ( و ) قالَ الأصْمعيُّ : ( *!وَجَهَهُ ، كوَعَدَهُ ) ، *!وَجهاً : ( ضَرَبَ *!وَجْهَهُ ، فهو *!مَوْجُوهٌ ) ، وكذا *!جهْتُهُ فهو *!مَوْجُوهٌ . ( *!ووَجَّهَهُ ) في حاجَتِه ( *!تَوْجِيهاً : أَرْسَلَهُ ) *!فتَوَجَّه جِهَةَ كذا . ( و ) مِن المجازِ : *!وَجَّهَهُ الأميرُ ، أَي ( شَرَّفَهُ ؛ *!كأَوْجَهَهُ ) : ) صَيَّرَهُ *!وَجِيهاً ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لامْرىءِ القَيْسِ : ونادَمْتُ قَيْصَرَ في مُلْكِهِ *!فأَوْجَهَنِي وركِبْتُ البَرِيدا ( و ) *!وَجَّهَتِ ( المَطَرَةُ الأرضَ : صَيَّرَتْها *!وَجْهاً واحِداً ) . ) كما تقولُ : تَرَكَتِ الأرضَ قَرْواواحِداً .ً
( و ) *!وَجَّهَ ( النَّخْلَةَ : غَرَسَها فأَمالَها قِبَلَ الشَّمالِ فأَقامَتْها الشَّمالُ . ( و ) يقالُ : قَعَدْتُ ( *!وِجاهَكَ *!وتُجاهَكَ ، مُثَلَّثَيْنِ ) ؛ ) الضَّمُّ والكَسْرُ في وِجاهَكَ في الصِّحاحِ ، والفتْحُ عن اللّحْيانيّ ؛ أَي حِذَاءَكَ مِن ( تِلْقاءِ *!وَجْهِكَ ) وفي الصِّحاحِ : أَي قِبالَتَكَ . قالَ : وقَوْلُهم : *!تُجاهَكَ *!وتِجاهَكَ بُني على قوْلِهم اتَّجَهَ لَهُم رأْيٌ ؛ واسْتَعْمَلَ سِيْبَوَيْه التُّجاهَ اسْماً وظَرْفاً . وفي حدِيثِ صلاةِ الخَوْفِ : ( وطائِفَةٌ *!وُجاهَ العَدوِّ ) ، أَي مُقابَلَتَهم وحِذاءَهُم ؛ ويُرْوى : *!تُجاهَ العَدوِّ ، والتاءُ بدلٌ من الواوِ . ( ولَقِيهُ *!وِجاهاً *!ومُواجَهَةً : قابَلَ *!وَجْهَهُ *!بوَجْهِهِ . ( *!وتَواجَهَا : تَقابَلا ) سواءٌ كانا رَجُلَيْن أَو مَنْزلَيْن . ( و ) *!المُوَجَّهُ ، ( كمعَظَّمٍ : ذُو *!الجاهِ ) ، *!كالوَجِيهِ . ( و ) مِن المجازِ : *!المُوَجَّهُ ( مِن الأكْسِبَةِ : ذُو *!الوَجْهَيْنِ : *!كالوَجِيهَةِ . ( و ) مِن المجازِ : *!المُوَجَّهُ مِن النَّاسِ : ( مَنْ له حَدَبَتانِ في ظَهْرِهِ وفي صَدْرِهِ ) ، على التَّشْبِيهِ بالكِساءِ *!المُوَجَّهِ . وفي حدِيثِ أَهْلِ البَيْتِ : ( لا يُحِبُّنا الأَحْدَبُ المُوَجَّهُ ) ؛ حَكَاهُ الهَرَوِيّ في الغَرِيبَيْنِ . ( *!وتَوَجَّهَ ) إليه : ( أَقْبَلَ ) ؛ ) وهو مُطاوِعُ *!وَجَهَه . ( و ) *!تَوَجَّهَ الجَيْشُ ؛ ( انْهَزَمَ . ( و ) مِن المجازِ : تَوَجَّهَ الشيخُ ، إذا ( وَلَّى وكَبِرَ ) سِنُّه وأَدْبَرَ ؛ قالَ أَوْسُ بنُ حَجَر : كعَهْدِكَ لا ظِلُّ الشَّبابِ يُكِنُّنيولا يَفَنٌ ممَّنْ تَوَجَّهَ دالِفُ
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : يقالُ شَمِطَ ثم شاخَ ثم كَبِرَ ثم تَوَجَّهَ ثم دَلَفَ ثم دَبَّ ثم مَجَّ ثم ثَلَّبَ ثم المَوْت . ( و ) هُم ( *!وِجاهُ أَلْفٍ ، بالكسْرِ ) : ) أَي ( زُهاؤُهُ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ . ( *!والوَجِيهُ : ذُو الجاهِ ، ج *!وُجَهاءُ ) ؛ ) وهذا قد تقدَّمَ له فهو تكْرارٌ ؛ ( *!كالوَجُهِ ، كنَدُسٍ ؛ وقد *!وَجُهَ ، ككَرُمَ ) ، *!وَجاهَةً : صارَ ذا جاهٍ وقَدْرٍ . ( و ) مِن المجازِ : مَسَحَ وَجْهَهُ *!بالوَجِيهِ ، وهي ( خَرَزَةٌ م ) مَعْروفَةٌ حَمْراءُ أَو عَسلِيَّة لها وَجْهانِ يَتَراءَى فيها الوَجْه كالمِرْآةِ يَمْسَحُ بها الرَّجلُ *!وَجْهَه إذا أَرادَ الدُّخولَ عنْدَ السُّلْطانِ ؛ ( *!كالوَجِيهَةِ . ( و ) *!الوَجِيهُ ( من الخَيْلِ : الذي تَخْرُجُ يَداهُ مَعاً عندَ النِّتاجِ ) ، وهو مجازٌ . ويقالُ أَيْضاً للوَلَدِ إذا خَرَجَتْ يَداهُ مِن الرَّحِمِ أَوَّلاً : *!وَجِيهٌ ، وإذا خَرَجَتْ رِجْلاهُ أَوَّلاً يَتْنٌ ، ( واسمُ ذلِكَ الفِعْلِ التَّوْجِيهُ . ( و ) الوَجِيهُ : ( فَرَسانِ م ) مَعْروفانِ مِن خَيْلِ العَرَبِ نَجِيبانِ سُمَّيا بذلِكَ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لطُفَيْل الغَنَويّ : بناتُ الغُرابِ *!والوجِيهِ ولاحِقٍ وأَعْوَجَ تَنْمي نِسْبَةَ المُتَنَسِّبِقالَ ابنُ الكَلْبي : وكان فيمَا سَمّوا لنا من جِيادٍ فُحُولها المُنْجبات : الغُرابُ *!والوَجِيهُ ولاحِقٌ ومذهبٌ ومَكْتومُ ، وكانتْ هذه جَمِيعُها لغَنِيِّ بنِ أَعْصر . ( *!وأَوْجَهَهُ : صادَفَهُ *!وَجِيهاً ) ؛ ) وأَنْشد الجَوْهرِيُّ للمُساوِرِ بنِ هِنْدِ بنِ قَيْسِ بنِ زُهَيْر : إنَّ الغَواني بَعْدَما *!أَوْجَهْنَني أَعْرَضْنَ ثُمَّتَ قُلْنَ شيخٌ أَعْوَرُ
( *!وتَوْجِيهُ القوائِمِ : كالصَّدَفِ ) إلاَّ أنَّه دُونَه ، ( أَو هو ) في الفَرَسِ ( تَدانِي العُجايَتَيْنِ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ العُجانَيْن ؛ ( والحافِرَيْنِ والْتِواءٌ في الرُّسْغَيْنِ . ( و ) مِن المجازِ : ( التَّوْجِيهُ والتَّأْسِيسُ ( في ) قَوافِي ( الشِّعْرِ ) ، وذلكَ مِثْل قَوْله : كِلِيني لهَمَ يا أُمَيمَة ناصِبِ فالباءُ هي القافِيَةُ ، والألِفُ التي قَبْل الصَّادِ تأْسِيسٌ ، والصَّادُ *!تَوْجِيهٌ بينَ التَّأْسِيسِ والقافِيَةِ . وفي الصِّحاحِ : قالَ أَبو عبيدٍ : *!التَّوجِيهُ هو الحَرْفُ الذي بينَ أَلفِ التَّأْسِيسِ وبينَ القافِيَةِ . وقالَ ابنُ بَرِّي : التَّوْجِيهُ هو حَرَكةُ ( الحَرْفِ الذي قبلَ الرَّوِيِّ ) المُقَيَّدِ . وفي المُحْكَم : الحَرْفُ الذي قَبْل الرَّوِيِّ ( في القافِيَةِ المُقَيَّدَةِ ) . ( وقيلَ له تَوْجِيهٌ لأنَّه *!وَجَّهَ الحَرْفَ الذي قَبْل الرَّوِيِّ المقيَّدِ إليه لا غَيْر ، ولم يَحْدُث عنه حرْفُ لِينٍ كما حَدَثَ من الرَّسِّ والحَذْوِ والمَجْرَى والنَّفَاذِ ، وأَمَّا الحَرْفُ الذي بينَ أَلِفِ التَّأْسِيسِ والرَّوِيِّ فإنَّه يُسمَّى الدَّخِيلَ ، وسُمِّي دَخِيلاً لدخولِهِ بينَ لازِمَيْن ، وتُسمَّى حَرَكَتُه الإشْباعَ . ( أَو ) التَّوْجِيهُ : ( أنْ تَضُمَّهُ وتَفْتَحَه ، فإن كَسَرْتَه فَسِنادٌ ) . ( قالَ ابنُ سِيدَه : هذا قَوْلُ أَهْلِ اللّغَةِ ، وتَحْرِيره أَنْ تقولَ : إنَّ التَّوْجيهَ اخْتِلافُ حركَةِ الحَرْفِ الذي قَبْل الرَّوِيِّ المقيَّدِ كقَوْلِهِ : وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ
وقوْله فيها : أَلَّفَ شَتَّى ليس بالرَّاعي الحَمِقْ وقَوْله مع ذلك : سِرًّا وقد أَوَّنَ تأْوينَ العُقُقْ قالَ ابنُ بَرِّي : والخَليلُ لا يُجِيزُ اخْتِلافَ التَّوجِيهِ ويُجِيزُ اخْتِلافَ الإشْباعِ ، ويَرَى أَنَّ اخْتِلافَ التَّوْجِيهِ سِنادٌ ، وأَبو الحَسَنِ بضدِّه يَرَى اخْتِلافَ الإشْباعِ أَفْحَش مِن اخْتِلافِ التَّوْجِيه ، إلاَّ أَنَّه يَرَى اخْتِلافَهما ، بالكسْرِ والضَّمِّ ، جائِزاً ، ويَرَى الفتْحَ مع الكسْرِ والضمِ قَبيحاً في التَّوْجِيهِ والإِشْباعِ ، والخَليلُ يَسْتَقْبحه في التَّوْجِيه أَشَدّ مِن اسْتِقْباحِه في الإِشْباعِ ويَراهُ سِناداً بخِلافِ الإشْباعِ ، والأخْفَش يَجْعَل اخْتِلافَ الإشْباعِ بالفَتْحِ والضمِّ أَو الكَسْرِ سِناداً . قالَ : وحِكَايَةُ الجَوْهرِيّ مُناقِضَة لتَمْثِيلِه . وقالَ ابنُ جنِّي : أَصْلُه مِن التَّوْجِيه ، كأَنَّ حَرْفَ الرَّوِيِّ مُوَجَّهٌ عنْدَهم أَي كانَ له وَجْهان : أَحَدُهما مِن قبْلِه والآخَرُ مِن بعْدِه ، أَلا تَرَى أنَّهم اسْتَكْرَهوا اخْتِلافَ الحَركَةِ مِن قَبْلِه ما دَامَ مُقيَّداً نحو الحَمِقْ والعُقُقْ والمُخْتَرَقْ ؟ كما يَسْتَقْبِحونَ اخْتِلافَها فيه ما دَامَ مُطْلقاً ، فلذلِكَ سُمِّيت الحَرَكَة قَبْل الرَّوِيّ المُقيَّد تَوْجيهاً إعْلاماً أَنَّ للرَّوِيّ وَجْهَيْن في حالَيْن مُخْتَلِفَتَيْن ، وذلِكَ أنَّه إذا كانَ مُقيَّداً فلَه وَجْهٌ يتقدَّمُه ، وإذا كانَ مُطْلقاً فله وَجْهٌ يتَأَخَّر عنه ، فجَرَى مَجْرَى الثَّوْبِ *!المُوَجَّهِ ونحوِهِ . ( *!وَتَجَهْتُ إليك *!أَتْجَهُ ) : ) أَي *!تَوجَّهْتُ ، لأنَّ أَصْلَ التاءِ فيهما واوٌ . قالَ ابنُ بَرِّي : قالَ أَبو زيْدٍ : *!تَجِهَ
الرَّجلُ *!يَتْجَهُ *!تَجَهاً . وقالَ الأَصْمعيُّ : *!تَجَهَ ، بالفتْحِ ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ لمِرْداسِ بنِ حُصَيْن : قَصَرْتُ له القَبيلَةَ إذْ *!تَجِهْنا وما ضاقَتْ بشَدّتِه ذِراعِيوالأصْمعيّ يَرْويه : تَجَهْنا ، والذي أَرادَه *!اتَّجَهْنا ، فحذَفَ أَلِفَ الوَصْلِ وإحْدى التاءَيْنِ . ( *!ووَجَّهْتُ إليك *!تَوْجِيهاً : *!تَوَجَّهْتُ ) ، كِلاهُما يقالُ مثْل قَوْلِك بَيَّنَ وتَبَيَّنَ ؛ ومنه المَثَلُ : أَيَّنما أُوَجِّهْ أَلْقى سَعْداً ؛ غَيْر أَنَّ قَوْلَكَ *!وَجَّهْتُ إليك على معْنَى وَلَّى *!وَجْهَه إليكَ ، *!والتَّوَجُّه الفِعْلُ اللازِمُ . ( وبنُو *!وجِيهَةَ : بَطْنٌ ) مِن العَرَبِ ؛ عن ابنِ سِيدَه . *!وأَوْجَهَهُ : جعله *!وَجِيهاً . ( و ) مِن المجازِ : ( *!وَجَهْتُكَ عنْدَ النَّاسِ *!أَجِهُكَ ) ، أَي ( صِرْتُ *!أَوْجَهَ منكَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ . ( *!والجِهَةُ ، بالكسْرِ والضَّمِّ : النَّاحِيَةُ ) والجانِبُ ؛ ( *!كالوَجْهِ *!والوِجْهَةِ بالكسْرِ ) ، وتقدَّمَ قَرِيباً هذا بعَيْنِه ، وذكرَ في *!الجِهَةِ التَّثْلِيث وفي *!الوَجْهِ الكَسْر والضَّمّ ؛ ( ج *!جِهاتٌ ) ، بالكسْرِ . يقالُ : قُلْتُ كذا على *!جِهَةِ كذا ، وفَعَلْتُ ذلكَ على جِهَةِ العَدْل *!وجِهَةِ الجَوْرِ . وتقولُ : رجُلٌ أَحْمَرُ مِن جِهَةِ الحُمْرةِ ، وأَسْوَدَ مِن جِهَةِ السَّوادِ ؛ وتقدَّمَ الكَلامُ على الجِهَةِ عن أَبي حَيَّان . ( و ) يقالُ : ( نَظَرُوا إليَّ *!بأُوَيْجِهِ سُوءٍ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
وقال اللَّحْيانيُّ : نَظَرَ فلانٌ *!بوُجَيْهِ سُوءٍ *!وبجيهِ سُوءٍ *!وبجُوهِ سُوءٍ بمعْنًى . ( وفي مَثَلٍ ) يُضْرَبُ في التّحْضِيضِ : ( *!وَجِّهِ الحَجَرِ *!وِجْهَة مَّا له ) وجِهَةٌ ما له وَوَجْهاً مّا له ، ( بالرَّفْعِ والنَّصْبِ ) ، وإنَّما رَفَعَ لأنَّ كلَّ حَجَرٍ يُرْمَى به فله *!وَجْهٌ ، كلُّ ذلِكَ عن اللّحْيانيّ . وقالَ بعضُهم : *!وَجِّه الحَجَرَ *!وجِهَةً مَّاله *!ووَجّهاً مّاله ، فنصبَ بوُقوعِ الفِعْلِ عليه ، وجعلَ ما فَضْلاً ، يُريدُ *!وَجِّه الأَمْرَ *!وَجْهَهُ ؛ يُضْرَبُ مَثَلاً للأَمْرِ إذا لم يَسْتَقِم من جهَةٍ أَن *!يُوَجِّهَ له تَدْبيراً مِن *!جِهَةٍ أُخْرى . وقالَ أَبو عبيدٍ في بابِ الأَمْر بحسنِ التَّدْبيرِ والنَّهْي عن الخُرْقِ : *!وَجِّهْ *!وَجْهَ الحَجَرِ *!وِجْهةً مّاله ، ويقالُ : *!وِجْهةٌ مّا له ، بالرَّفْعِ ، ( أَي دَبِّرِ الأَمْرَ على *!وَجْهِه ) الذي يَنْبَغي أَن *!يُوَجَّهَ إليه . وقالَ أَبو عبيدَةَ : ومن نَصَبَه فكأنَّه قالَ : *!وَجِّه الحَجَرَ جِهَتَه ، وما فَضْلٌ ، وموضع المَثَل ضَعْ كلَّ شيءٍ مَوْضِعه . وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : *!وَجِّه الحَجَرَ *!جِهَةً مّاله جهة *!وجهَةٌ مّاله *!ووِجْهةً مّاله *!ووِجهةٌ مّاله *!ووَجْهاً مّاله *!ووَجْهٌ مّاله . قالَ غيرُهُ : ( وأَصْلُه في البِناءِ إذا لم يَقَع الحَجَرُ مَوْقِعَه ) فلا يَسْتَقِيم ، ( أَي أَدِرْهُ ) على وَجْهٍ آخَر ( حتى يَقَعَ على *!وَجْهِه ) فيَسْتَقِيم ( وَدَعْهُ ) . ( وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!الوَجْهُ : النَّوْعُ والقِسْمُ . يقالُ : الكَلامُ فيه على *!وُجُوهٍ ، وعلى أَرْبَعَةِ أَوْجُهٍ . *!ووُجُوهُ القُرْآنِ : مَعانِيهُ . ويُطْلَقُ *!الوَجْهُ على الذَّاتِ لأنَّه
أَشْرَفُ الأعْضاءِ ومَوْضِع الحَواسِ ، وعلى القَصْدِ لأنَّ قاصِدَ الشيءِ *!مُتَوجِّهٌ إليه ، وبمعْنَى الصِّفَة ، وبمعْنَى *!التَّوَجّه ، وبه فُسِّرَ قَوْله تعالى : ﴿وَمَنْ أَحْسَن دِيناً ممَّنْ أَسْلَمَ *!وَجْهَهُ للَّهِ﴾ . وفي الحدِيثِ : ( وذَكَرَ فِتَناً *!كوُجُوهِ البَقَرِ ) ، أَي يُشْبِه بَعْضُها بَعْضاً ، أَو المرادُ تأْتي نواطِحَ للناسِ . ويقالُ : *!وَجَّهَ فلانٌ سِدافَثَه ، أَي أزَالَها مِن مَكانِها . وقد يُعَبَّرُ *!بالوُجُوهِ عن القُلوبِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( أَو ليُخالِفَنَّ اللَّهُ بينَ *!وُجُوهِكُم ) . *!واتَّجَهَ له رأْيٌ : أَي سَنَحَ ، وهو افْتَعَلَ ، صارَتِ الواوُ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها ، وأُبْدِلَتْ منها التاءُ وأُدْغِمَتْ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ . *!ووَجْهُ الفَرَسِ : ما أَقْبَلَ عليْكَ من الَّرأْسِ مِن دُون مَنَابِتِ شَعَرِ الرّأْسِ . ويقالُ : إنَّه لعَبْدُ الوَجْهِ وحُرُّ الوَجْهِ ، وسَهْلُ الوَجْهِ إذا لم يكنْ ظاهِرَ الوَجْنةِ . *!ووَجْهُ النَّهارِ : صَلاةُ الصُّبْحِ . ووَجْهُ نَهارٍ : مَوْضِعٌ ؛ وبه فَسَّرَ ابنُ الأَعْرابيِّ فيمَا حَكَى عنه ثَعْلَب قَوْلَ الشاعِرِ : فليَأْتِ نِسْوَتَنَا *!بوَجْهِ نهارِ نَقَلَه ياقوتُ . *!ووَجْهُ الحَجَرِ : عقبَةٌ قُرْبَ جُبَيْل على ساحِلِ بَحْرِ الشامِ ؛ عن ياقوت . *!والوَجْهُ : مَنْهَلٌ مَعْروفٌ بينَ المُوَيْلحة وأكرى . وصَرَفَ الشيءَ عن *!وَجْهِهِ : أَي سَنَنِهِ .
ومالَهُ في هذا الأَمْرِ *!وِجْهَةٌ : أَي لا يبصرُ وَجْهَ أَمْرِه كيْفَ يأْتي له . *!والوُجْهَةُ : القِبْلَةُ . *!والمُواجَهَةُ : اسْتِقْبالُكَ الرَّجُلَ بكَلامٍ أَو وَجْهٍ ؛ قالَهُ اللَّيْثُ . ورجُلٌ ذُو *!وَجْهَيْنِ : إذا لَقِيَ بخِلافِ ما في قَلْبِهِ . ومنه الحدِيثُ : ( ذُو *!الوَجْهَيْنِ لا يكونُ عندَ اللَّهِ *!وَجِيهاً ) . *!ووَجَّهَ المَطَرُ الأَرضَ : قَشَرَ *!وَجْهَها وأَثَّر فيه كحَرَصَها ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ . وفي المَثَل : أَحْمقُ ما *!يَتَوجَّهُ ، أَي لا يُحْسِنُ أَن يأْتي الغَائِط ؛ كما في الأساسِ . وفي المُحْكَم : أَي إذا أَتَى الغائِطَ جَلَسَ مُسْتَدْبرَ الريحِ فتَأْتِيهِ الريحُ برِيحِ خُرْئِه . ويقالُ : عنْدِي امْرأَةٌ قد *!أَوْجَهَتْ ، أَي قَعَدَتْ عن الوِلادَةِ . *!ووَجَّهَتِ الريحُ الحَصَى *!تَوْجِيهاً سافَتْه ؛ قالَ : *!تُوَجِّهُ أَبْساطَ الحُقُوفِ التَّياهِرِ ويقالُ : قادَ فلانٌ فلاناً *!بوجه ، أَي انْقادَ واتَّبَع . *!ووَجَّهَ الأعْمى أَو المَرِيضَ : جَعَلَ *!وَجْهَه للقِبْلَةِ . *!وأَوْجَهَهُ وأَوْجَأَهُ : رَدَّهُ . وخَرَجَ القَوْم *!فوَجَّهُوا للناسِ الطَّريقَ : أَي وَطِئُوه وسَلَكُوه حتى اسْتَبانَ أَثَرُ الطَّريقِ لمَنْ سَلَكَه . *!ووَجْهُ الثَّوْبِ : ما ظَهَرَ لبَصَرِكَ . ومنه *!وَجْهُ المسأَلَةِ ؛ نَقَلَه السّهيلي . *!والوجاهَةُ : الحُرْمَةُ . وهو يَبْتغِي به وَجْهَ اللَّهِ ، أَي ذَاتَه . قالَ الزَّمَخْشرِيُّ : وسَمِعْتُ سائِلاً يقولُ : مَنْ يَدلّنِي على *!وجْهِ عَرَبيَ كَريمٍ يَحْمِلني عل بغيلة .
وليسَ لكَلامِكَ *!وَجْهٌ : أَي صِحَّةٌ . وعُمَرُ بنُ موسَى بنِ وَجيهٍ *!الوَجِيهيُّ الشامِيُّ شيخٌ لمحمدِ بنِ إسْحاق ؛ قالَ أَبو حاتِمٍ الأنْصارِيُّ : مَتْروكُ الحدِيثِ . *!والجهويَّةُ : فرْقَةٌ تقولُ *!بالجِهَةِ . *!والتَّوْجِيهُ للقثاءِ والبطيخةِ : أَن يحفرَ ما تَحْتهما ويهيآ ثم يُوضَعا ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.912 harf٢
2 وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ ذ and سِدَافَتَهُ ; i. e. هَتَكْتِ سِتْرَهُ, i. e. أَخَذْتِ وَجْهَهَا: see arts. سجف and سدف, and جوه, conj. 2.
وَاجَهَهُ
3 وَاجَهَهُ ذ , inf. n. مُوَاجَهَةٌ, He faced him; confronted him; encountered him; met him face to face (S, K, Msb.) He confronted him, accosted him, or encountered him, with speech, or words, or with his face. (Lth, JK, TA.)
أَوْجَهَ
4 أَوْجَهَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.367 harfوَجَهَ
وَجَهَ
a. [ يَجِهُ ] ( n. ac. وَجْه 1 ), Struck in the face, slapped.
b. Surpassed in dignity.
وَجُهَ
وَجُهَ U ( n. ac. وَجَاْهَة 22t ),
a. Was esteemed.
وَجَّهَ
وَجَّهَ II ,
a. Smoothed, levelled; beautified.
b. Arranged, adjusted.
c. Made honoured; raised, exalted, advanced, promoted.
d. [ Ila ], Turned, went, faced towards.
e. [ acc. & Fī ], Sent about ( affair ).
f.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR33.267 harfوجه
وَجُهَ - يَوْجُهُ - وَجِيْه
وَجُهَ - يَوْجُهُ + كائن + على آخرين: يكون وجيهاً عليهم فيسودهم ويوجههم: يكون ذا عز وشرف ورفعة ومكانة وقدر ومنزلة عالية، فيملك الأمر والنهي على آخرين
وجيه: على وزن " فعيل" اسم فاعل مبالغة من " وَجُهَ - يَوْجُهُ ": السيد والرئيس صاحب القدر الرفيع والمنزلة العالية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قيادة وسوق آخر
Mücavir kökler132 mücavir (344 toplam)
- شطر
3 ortak ayet · Merkez
- سود
4 ortak ayet · Kararan
- حنف
4 ortak ayet · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
- غوط
2 ortak ayet · Çukur
- كبب
2 ortak ayet · Yüzüstü sürünen
- نور
9 ortak ayet · Ateş demektir
- نضر
2 ortak ayet · Kalıplanmış (Külçe) altın demektir
- سفر
3 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
- مسح
3 ortak ayet · Mesih
- سجد
6 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- غسل
2 ortak ayet · Su bitkisi
- يوم
14 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
Geçtiği ayetler(71)
… تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ …
YüzünDoğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
YüzünNereden (yola) çıkarsan yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Şüphesiz bu, Rabbından bir haktır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ …
YüzünNereden (yola) çıkarsan, yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Siz de nerede olursanız, yüzünüzü o yana döndürün, Ta ki, zalim olanlardan başka insanların aleyhinizde bir delili bulunmasın. Artık onlardan korkmayın, Benden korkun ki, hem üzerinizdeki nimetimi tamamlayayım, hem de siz hidayeti ümid edebilesiniz.
وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
YüzünVe yüzünü tevhid dinine döndür, sakın müşriklerden olma diye.
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
YüzünÖyleyse sen, yüzünü Hanif olarak dine, Allah’ın fıtratına çevir ki O, insanları bunun üzerine yaratmıştır. Allah’ın yaratışında değişme yoktur. İşte dosdoğru din budur. Ama insanların çoğu bilmezler.
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ
YüzünReddine asla imkan bulunmayan, Allah’ın o günü gelmezden önce, yüzünü dosdoğru dine çevir. Ki o gün insanlar bölük bölük ayrılacaklardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وجه |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Misâl ve leff-i mefrûk meyli taşıyan illetli yapı (ilk harf vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قبل, قصد, يمم |
| Zıt Kök | دبر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın dışa bakan, muhatabı ilk karşılayan ön yüzü ve bir şeye doğrudan yönelme eylemi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın zâtı, samimi yönelişin nihai hedefi ve bilincin tek bir istikamete kilitlenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsiyetin görünür temsili, toplumsal itibar ve amellerin meşruiyetini belirleyen niyet ekseni |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel organa veya mecazi bir saygınlığa indirgenerek tevhidî yöneliş ve zât boyutunun ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وج | Hızlı hareket, öne doğru atılma, bir noktaya çarpma veya kavuşma dürtüsü; nitekim وجب kökünde düşüp yere çarpma veya sabitlenme, وجد kökünde aranan şeye ulaşıp yüz yüze gelme, وجف kökünde kalbin hızla çarpıp öne doğru atılması yer alır. | ه | Açığa çıkma, belirginleşme ve nefes/varlık kazanma imgesi katan he harfi, hareketi fiziksel ve soyut anlamda bir varlığın ön cephesine, yöneldiği istikamete ve dışa dönük kimliğine odaklamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, rabıta kurma ve yönelişi bir noktaya tutturma işlevi görür. |
| ج | Değnek, deve | Bir amaca doğru gövdesiyle yol alma, ağırlığı bir hedefe doğru taşıma eylemini temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, belirme, açığa çıkma ve nefes alarak varlığını muhataba doğrudan sunma imgesidir. |
| وجه | Çengel ile bağlanıp hedefe yönelen ve kendini açıkça ortaya koyan hareket | Bütün benliğin, varlığın ön cephesi ve bilinç bağı üzerinden tek bir hedefe kilitlenerek açığa çıkması ve muhatapla doğrudan karşı karşıya gelmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının başının ön kısmı, göz, burun ve ağzın bulunduğu organ; ayrıca bir nesnenin ilk karşılaşılan, öne bakan ve başlangıç teşkil eden cephesi. Doğumda tayın önce iki ön ayağı ve başıyla gelmesi durumuna da bu kökten türetmeyle وَجِيهٌ denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden nakledilen kullanımda yöneliş ve zât anlamı belirgindir: أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ / ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ mısraında kulun yönelişinin ve amelinin doğrudan Allah'a dönük olduğu ifade edilir. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü'r-Rimme, develerin istikamet alışını tasvir ederken فأمسين بالحومان يجعلن وجهة / لأعناقهن الجدي أو مطلع النسر ifadesini kullanarak boyunların çevrildiği yönü ve hedef alınan kutup yıldızını kökün yönelme anlamıyla kaydeder. |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde وجه kökü belirgin bir güney ve orta Sami karakteri gösterir. Klasik Arapçada hem yüz organı hem de yönelmek ve cephe almak anlamında merkezî bir kök iken, Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) fiziksel yüz ve yöneliş kavramı öncelikle p-n-h köküne bağlı türevlerle (İbranice פָּנִים - panim) karşılanır. Buna karşılık Güney Arapça (Saba ve Main yazıtları) ve Habeşçe (Ge'ez) metinlerinde kökün doğrudan soydaşları mevcuttur. Eski Güney Arapçada wgh kökü yönelmek, sınır veya cephe tayin etmek anlamlarında belgelenmiştir. Ge'ez dilinde wagh kelimesi biçim, güzellik ve ön cephe manalarını barındırır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki temel devinimi, bir nesnenin veya bedenin muhatapla ilk temas kuran ön yüzeyi ve oradan türeyen istikamet tayinidir. Arapçada bu somut çekirdek zenginleşerek itibar, şeref, yön, hedef ve zât kavramlarının taşıyıcısı haline gelmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Leslau (Comparative Dictionary of Ge'ez), Biella (Dictionary of Old South Arabian).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin önünde bulunmak ve ona yönelmek مُقابَلَةُ الشَّيْء | Somut bedensel organdan türeyerek yön, itibar, niyet ve varlığın hakikati olan zât kavramına doğru genişleyen iç türetim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Ge'ez bağlamında wgh biçimleri | Kuzeybatı Sami dillerinde yerini büyük ölçüde pnh köküne bırakırken Güney Sami ve Ge'ez katmanında cephe ve belirginlik anlamını korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış ödünçleme bulunmamaktadır | Kök, Afro-Asyatik ailenin iç dinamiklerine ait olup çevre dil ailelerine etki veya onlardan ödünçlenme göstermez. | Belirgin fark tespit edilmedi |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وجه | Anlamlı | Yüz, ön cephe, yönelmek | Bir varlığın dışa bakan ön yüzü, hedef edindiği yön ve taşıdığı saygınlık. | Hedef kök; Kur'an'da 78 kez geçer. |
| وهج | Anlamlı | Parlamak, alevlenmek, ısı saçmak | Ateşin ve güneşin yoğun ışık ve hararet yayarak görünür olması. | Kur'an'da geçer; yüzdeki parıltı ve açığa çıkma imgesiyle anlamsal akrabalık taşır. |
| جوه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız ve işlek bir anlam alanı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| جهو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde mühmel veya tali kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هوج | Anlamlı | Hızlı esmek, düşüncesizce atılmak | Rüzgârın şiddetle esmesi ve canlının kontrolsüzce bir yöne hücum etmesi. | Kur'an'da geçmez; yönelişin ölçüsüz ve sarsıcı biçimidir. |
| هجو | Anlamlı | Ayıplamak, yermek, harfleri tek tek saymak | Birinin kusurlarını yüzüne vuracak şekilde şiirle yermek veya kelimeyi hecelemek. | Kur'an'da geçmez; doğrudan muhatabın yüzüne kusur isnat etme bağı bulunur. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وجه | Merkez | Yüz, yön, yönelme | Bütün benliği temsil eden ön cephe ile bir hedefe bilinçli ve doğrudan odaklanmayı ifade eder. | Hem organı hem zâtı hem de istikameti aynı anda karşılar. |
| قبل | Komşu | Ön taraf, karşılama | Bir şeye karşı durmayı veya zaman/mekân olarak önceliği vurgular; benliğin tümünü değil ön konumu öne çıkarır. | Karşı karşıya gelme ve kabul etme boyutu baskındır. |
| قصد | Komşu | Amaçlama, orta yol | Bir hedefe sapmadan yönelmeyi ve ölçülü olmayı anlatır; yüz veya organ imgesi barındırmaz. | Doğrudan irade ve niyet kararlılığına odaklanır. |
| يمم | Komşu | Kastetmek, niyetlenmek | Belirli bir kaynağa yönelip orayı hedef almayı ifade eder; arayış ve kast boyutu öndedir. | Genellikle yokluk anında bir çareye yönelmeyi anlatır. |
| دبر | Zıt | Arka, geri dönme | Varlığın arkasını, sonunu ve bir şeyden yüz çevirip arkasını dönmeyi temsil eder. | Yüz yüze gelmenin ve yönelmenin tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وجه | Yüz, yön, zât | Bedenin ön kısmı, yönelinen istikamet, itibar ve varlığın özü. | Kesin |
| Latince | facies, vultus, directio | Çehre, görünüş, yönelim | Facies biçim ve dış yüzü, vultus yüz ifadesini verir; kökün niyet ve zât boyutunu tam karşılamaz. | Güçlü |
| İngilizce | face, countenance, orientation, aspect | Yüz, çehre, yönelim, cihet | Face organı, orientation yönelişi, aspect ciheti karşılar; kökün zât anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Gesicht, Antlitz, Ausrichtung | Yüz, çehre, yöneliş | Gesicht fiziksel yüzü, Antlitz daha saygın çehreyi, Ausrichtung istikameti verir. | Güçlü |
| Fransızca | visage, face, orientation | Yüz, çehre, yöneliş | Visage ve face organ ve görünüşü karşılar; ontolojik zât derinliğini tek başına vermez. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short (Latin Dictionary), Oxford English Dictionary, Grimm (Deutsches Wörterbuch).
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَجْه / وُجُوه | İnsanın fiziksel yüzü ve organı | Abdest ibadeti ve bedensel arınma bağlamında; Mâide 5:6, Nisâ 4:43. |
| وَجْه / وُجُوه | Ahiretteki psikolojik durumun yansıması | Mahşer günü yüzlerin kararması, ağarması, zillet veya sevinç bürümesi bağlamında; Âl-i İmrân 3:106, Kıyâme 75:24, Abese 80:38. |
| وَجَّهْتُ / وَجِّهْ | İradeyi ve zihni tek istikamete kilitlemek | Tevhid inancına tam teslimiyet ve kıbleye yönelme emri bağlamında; En'âm 6:79, Rûm 30:30, Bakara 2:144. |
| وَجْهُ اللَّهِ | Allah'ın zâtı, rızası ve kabulü | Yapılan infakın ve amellerin yalnızca O'nun rızasına tahsis edilmesi ve O'ndan başka her şeyin yok olacağı bağlamında; Bakara 2:115, Kasas 28:88, İnsân 76:9, Rahmân 55:27. |
| وَجِيه | Saygın, itibarlı, şerefli kişi | Peygamberlerin toplum nezdinde ve Allah katındaki yüce makamı bağlamında; Âl-i İmrân 3:45, Ahzâb 33:69. |
| وِجْهَة | Yönelinen hedef, gaye, odak noktası | Her topluluğun benimsediği bir kıblesi ve istikameti bulunması bağlamında; Bakara 2:148. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haberi sıfatlar ve tenzih | Ayetlerde geçen وَجْهُ اللَّهِ ifadesinin cisimleşme vehminden arındırılarak zât, rıza veya bekâ olarak tevil edilmesi tartışması. | Varlığın hakikati, ilahi zât ve aşkınlık. |
| Fıkıh | İbadetlerin ifası ve niyet | Namazda Kâbe'ye yönelmenin (istikbâl-i kıble) ve abdestte yüzün yıkanmasının sınırlarının tespiti. | Fiziksel sınırların ve bedensel istikametin kesinleşmesi. |
| Tefsir | Mecaz ve belagat tahlilleri | Yüzün zikredilip bütün insanın kastedilmesi (cüz-küll alakası) ve ahiretteki ruh hallerinin yüze yansıması. | Bütüncül şahsiyet ve iç dünyanın dışa vurumu. |
| Hadis | Ahlak, niyet ve uhrevi müjdeler | İki yüzlülük yasağı (zü'l-vecheyn) ve müminlerin kıyamette abdest izlerinden ötürü yüzlerinin parlaması rivayetleri. | İhlas, dürüstlük ve nuraniyet temsili. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İhlas ve istikamet | Bilinci ve ibadeti sahte otoritelerden arındırıp tek merkeze bağlama. | Kişi yönünü tek bir ilaha çevirerek varoluşsal parçalanmışlıktan kurtulur. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hipotez ve araştırma gayesi | Zihni belirli bir hakikat problemine odaklayıp yöntemli kılma. | Bilimsel arayışın dağılmasını engelleyerek araştırmaya net bir istikamet verir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Ortak toplumsal gaye ve anayasal kıble | Toplumun ortak hedefini ve temsil kabiliyetini inşa etme. | Her toplumun bir vechesi vardır; birlik bu ortak yönelişle sağlanır. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve bölüşüm etiği | Nihai gaye ve niyet meşruiyeti | İktisadi faaliyetlerin sırf kâr için değil ilahi rıza ve amme faydası için yapılması. | İnfakın yalnızca Allah rızası için yapılması sermayeyi ahlakileştirir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektör uzayında yönelim ve norm | Bir vektörün büyüklüğü kadar uzaydaki doğrultusu ve yönünün sistemi belirlemesi gibi, amel de yöneldiği merkezle anlam kazanır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide toplumsal itibar ve kimlik inşası | Bireyin toplumla temas kurduğu yüzü, edindiği prestij (vech/câh) ve kamusal alandaki görünür şahsiyeti. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca kafatasının ön kısmındaki anatomik organa veya sadece sosyolojik bir saygınlık göstergesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün fiziksel organdan başlayarak şahsiyetin bütününe, varlığın öz zâtına, zihinsel ve kalbî istikamete kadar uzanan çok boyutlu semantik alanı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen ilahi zâta dönük ifadelerin antropomorfik şekilde cisimleştirilmesi veya ibadetlerdeki istikamet şartının sırf mekanik bir duruşa indirgenerek niyet ruhunun kaybedilmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel davası olan tevhidi, insanın bütün varlığıyla (yüzüyle) tek bir merkeze yönelmesi ve amellerini sırf Allah'ın zâtına tahsis etmesi ekseninde inşa ettiği için merkezîdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıble tayini ayetlerinde, ihlas ve infakın anlatıldığı ahlak pasajlarında, ahiret sahnelerindeki yüz tasvirlerinde ve ilahi bekâyı anlatan zât ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadetin şekli bir yönelmeden ibaret olduğu zannını yıkar; amelin değerinin ancak yönelinen mercinin aşkınlığıyla (Allah'ın rızasıyla) meşruiyet kazanacağını öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının başının ön cephesi, muhataba ilk bakan organı ve bir şeyin ön yüzü.
- Soyut anlamBir hedefe kilitlenme kararlılığı, şahsiyetin hakikati, toplumsal itibar ve aşkın zât.
- Sistematik karşılıkDağınık güçleri ve niyetleri tek bir istikamete toplayarak amele değer katan yönelim vektörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kökün temsil ettiği yönelmiş ve gerçekleşmiş nihai şahsiyeti, bireyin yöneliş iradesini, bu iradenin saflaşma ve birleşme derecesini, tek bir istikamete kilitlenmiş birim yön vektörünü, ise yönelinen aşkın zâtı ve hedefi temsil etmektedir. Model, bir eylemin kıymetinin ancak doğru bir istikamete yönelmekle kemale ereceğini sembolize eder.