حبب
ح - ب - ب
جذر- الورود: ٩٥
- الآيات: ٨٥
- الصيغ: ٣٧
- المعاجم: ٩
Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi). Habbe, Dane demektir. Habbe fiil olarak buğdayın başak bağlaması; insanın içinde de başka şeye veya kimseye neşeli meylin doğmasına mahabbet denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi). Habbe, Dane demektir. Habbe fiil olarak buğdayın başak bağlaması; insanın içinde de başka şeye veya kimseye neşeli meylin doğmasına mahabbet denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٠٨٣باب الحاء مع الباء
ح ب، ب ح مستعملان
حب:
أحبَبْته نَقيضُ أبغضته. والحِبُّ والحِبّةُ بمنزلة الحبيب والحبيبة. والحُبُّ: الجَرَّةُ الضَّخمةُ ويُجمَعُ على: حِبَبة وحِباب، وقالوا: الحِبَّةُ إذا كانت حُبوبٌ مختلفةٌ من كل شيء شيءٌ. وفي الحديث: "كما تَنْبُتُ الحِبَّةُ في حَميل السَّيْل". ويقال لِحَبِّ الرَّياحينِ حِبّة، وللواحدة حَبّة. وحَبّة القلب: ثَمَرَتُه، قال الأعشى:
فرَمَيْت غَفلةَ عَينه عن شاته
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٩٧٧الحبة: واحدة حَبَّ الحنطة ونحوِها من الحبوب. وحَبَّة القلب: سُويداؤه، ويقال ثمرته وهو ذاك. والحبة السَوداء والحبة الخضراء. والحبة من الشيء: القطعة منه. ابن السكيت: وهذا جابرُ بن حَبَّةَ: اسم للخبز، وهو معرفةٌ. والحِبَّةُ بالكسر: بروزُ الصحراء مما ليس بقوتٍ. وفي الحديث: "فينبُتونَ كما تَنْبُتُ الحِبَّةُ في حَميلِ السَيْلِ"، والجمع حِبَبٌ. والحُبَّةُ بالضم: الحُبُّ، يقال: نَعمْ وحُبَّةً وكرامةً.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٧٦ح ب ب
أحببتـه وهو حبيب إليّ وأحبب إليّ بفلان.
وحبب الله إليه الإيمان وحببه إليّ إحسانه.
وهو يتحبب إلى الناس وهو محبب إليهم: متحبب.
وفلان يحاب فلاناً ويصادقـه وهمـا يتحابـان وفـرق بيـن معـد تحـاب.
وأوتـي فلـان محاب القلوب.
واستحبوا الكفر على الإيمان: آثروه.
وحب إليّ بسكنى مكة وحبذا جوار الله حب بمعنى حبب.
قال: وحب إلينـا أن تكـون المقدمـا وحب إليّ بأن تزورني.
قال:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٨٬٢٣٣الحُبُّ: نَقِيضُ البُغْضِ. والحُبُّ: الودادُ والـمَحَبَّةُ، وكذلك الحِبُّ بالكسر. وحُكِي عن خالد ابن نَضْلَة: ما هذا الحِبُّ الطارِقُ؟وأَحَبَّهُ فهو مُحِبٌّ، وهو مَحْبُوبٌ، على غير قياس هذا الأَكثر، وقد قيل مُحَبٌّ، على القِياس. قال الأَزهري: وقد جاء الـمُحَبُّ شاذاً في الشعر؛ قال عنترة: ولقد نَزَلْتِ، فلا تَظُنِّي غيرَه، * مِنِّي بِمَنْزِلةِ المُحَبِّ الـمُكْرَمِ وحكى الأَزهري عن الفرَّاءِ قال:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٣١* ح ب ب * * حَبَّةُ * القلب سويداؤه وقيل ثمرته و * الحِبَّةُ * بالكسر بزور الصحراء مما ليس بقوت وفي الحديث ﴿فينبتون كما تنبت الحبة في حميل السيل﴾ و * الحُبَّةُ * بالضم الحُب يقال حُبة كرامة و * الحُبُّ * بالضم الخابية فارسي معرب والحب أيضا المحبة وكذا * الحِبُّ * بالكسر والحِب أيضا الحبيب ويقال * أحَبَّهُ * فهو * مُحَبٌّ * و * حَبَّهُ * يحبه بالكسر فهو * محبوبٌ * و * تَحَبَّبَ * إليه تودد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٠٬٥٤٢الحب: نقيض البغض، والحب: الوداد والمحبة، كالحباب بمعنى المحابة والموادة والحب، قال أبو ذؤيب:
فقلت لقلبي يا لك الخير إنمايدليك للموت الجديد حبابها وقال صخر الغي:
إني بدهماء عز ما اجد
عاودني من حبابها الزؤد والحب، بكسرهما حكي عن خالد بن نضلة: ما هذا الحب الطارق. والمحبة،والحباب بالضم، قال أبو عطاء السندي مولى بني أسد:
فوالله ما أدري وإني لصـادق
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٩٧حَبَّ
حَبَّ U ( n. ac. حُبّ 3 )
a. [ Ila ], Was, became dear to.
b. I ( n. ac. حِبّ 2 , حُبّ 3 ), Loved, liked, was fond of. -
حَبُبَ
حَبُبَ
a. U see supra ( a ).
حَبَّبَ
حَبَّبَ II
a. [ acc. & Ila ], Endeared to.
b. Seeded, ran to seed ( plant ).
حَاْبَبَ
حَاْبَبَ III ,
a. Loved, liked; was friendly to.
أَحْبَبَ
أَحْبَبَ IV ,
a. Loved, liked.
b. [ Ila or Bi ], Was dear to.
c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١١٬٦٠٧حبب
1.BAB
حَبَّ - يَحُبُّ - حَبَّة - حَبٌّ
حَبَّ - يَحُبُّ + الكائن: ينتفخ وينتبج ويتكور، وخاصة بالماء من الري: يأخذ شكلاً كروياً أو مغزلياً منفوخ البطن لانتباجه بالماء أو بما شابه: مثل بطن الدابة أو قربة الماء أو فقاعة الندى أو الماء أو ما شابه
حَبَّة: على وزن" فـَعـْلـَة": اسم فعل للمرة من " حَبَّ - يَحُبُّ " واحدة " الحَبّ ": القطعة
حبب 1.BAB حَبَّ - يَحُبُّ - حَبَّة - حَبٌّ حَبَّ - يَحُبُّ + الكائن: ينتفخ وينتبج ويتكور، وخاصة بالماء من الري: يأخذ شكلاً كروياً أو مغزلياً منفوخ البطن لانتباجه بالماء أو بما شابه: مثل بطن الدابة أو قربة الماء أو فقاعة الندى أو الماء أو ما شابه حَبَّة: على وزن" فـَعـْلـَة": اسم فعل للمرة من " حَبَّ - يَحُبُّ " واحدة " الحَبّ ": القطعة الصغيرة من الشيء المتفخة المدورة: وهي اصطلاحاً: الواحدة من بذور الحبوب من الحنطة والشعير وما شابه حَبٌّ - الحَبُّ: جمع " حَبَّة ": اسم جنس من " حبة ": أنواع الحب من النبات واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقريب والجمع والتكويم على شكل أشكال كروية أو مغزلية أو قباب بتدرجاتها المختلفة "وهي: كَارَ - يَكُورُ، حَبَّ - يَحُبُّ، صَمَعَ - يَصْمَعُ، حَدِبَ - يَحْدَبُ، جَبَه - يَجْبَهُ، كَعُبَ - يَكْعُبُ يفرق لفظاً: حَبَّ - يَحُبُّ + الكائن: ينتفخ وينتبج ويتكور حَبَّ - يَحِبُّ + كائن + كائتاً أو شيئاً أو أمراً: يعطية الأولوية والتفضيل من حيث الرضى والقبول للتعامل والفعل
الحَبُّ ﴿وعنده مفاتح الغيب لا يعلمها إلا هو ويعلم ما في البر والبحر وما تسقط من ورقة إلا يعلمها ولا حبة في ظلمات الأرض ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين (59)﴾ الأنعام ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير (16)﴾ لقمان ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير (16)﴾ لقمان ﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة فلا تظلم نفس شيئا وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين(47)﴾ الأنبياء ﴿مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم(261)﴾ البقرة ﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون (99)﴾ الأنعام ﴿فلينظر الإنسان إلى طعامه (24) أنا صببنا الماء صبا (25) ثم شققنا الأرض شقا (26) فأنبتنا فيها حبا (27) وعنبا وقضبا (28) وزيتونا ونخلا (29) وحدائق غلبا (30) وفاكهة وأبا (31) متاعا لكم ولأنعامكم (32)﴾ عبس ﴿وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا (14) لنخرج به حبا ونباتا (15) وجنات ألفافا (16)﴾ النبأ ﴿ونزلنا من السماء ماء مباركا فأنبتنا به جنات وحب الحصيد (9) والنخل باسقات لها طلع نضيد (10) رزقا للعباد وأحيينا به بلدة ميتا كذلك الخروج (11)﴾ ق ﴿إن الله فالق الحب والنوى يخرج الحي من الميت ومخرج الميت من الحي ذلكم الله فأنا تؤفكون(95)﴾ الأنعام ﴿وآية لهم الأرض الميتة أحييناها وأخرجنا منها حبا فمنه يأكلون (33)﴾ يس الحبوب العطرية والتوابل ( ذو العصف والريحان) ﴿فيها فاكهة والنخل ذات الأكمام (11) والحب ذو العصف والريحان (12) فبأي آلاء ربكما تكذبان (13)﴾ الرحمن ﴿ألم تر كيف فعل ربك بأصحاب الفيل (1) ألم يجعل كيدهم في تضليل (2) وأرسل عليهم طيرا أبابيل (3) ترميهم بحجارة من سجيل (4) فجعلهم كعصف مأكول (5)﴾ الفيل مختار الصحاح ● [حبب] ح ب ب: حَبَّةُ القلب سويداؤه وقيل ثمرته و الحِبَّةُ بالكسر بزور الصحراء مما ليس بقوت وفي الحديث ﴿فينبتون كما تنبت الحبة في حميل السيل﴾ و الحُبَّةُ بالضم الحُب يقال حُبة كرامة و الحُبُّ بالضم الخابية فارسي معرب والحب أيضا المحبة وكذا الحِبُّ بالكسر والحِب أيضا الحبيب ويقال أحَبَّهُ فهو مُحَبٌّ و حَبَّهُ يحبه بالكسر فهو محبوبٌ و تَحَبَّبَ إليه تودد وامرأة مُحِبّةٌ لزوجها و مُحِبٌ أيضا و الاستِحْبابُ كالاستحسان قلت اسْتَحَبَّهُ عليه أي آثره عليه واختاره ومنه قوله تعالى ﴿فاستحبوا العمى على الهدى﴾ واستحبه أحبه ومنه المسْتَحَبُّ و تَحَابُّوا أحب كل واحد منهم صاحبه و الحِبَابُ بالكسر المُحَابَّةُ والموادة و الحُبَابُ بالضم الحُب والحُباب أيضا الحيّة وحباب الماء بالفتح معظمه وقيل نُفاخاته التي تعلوه وهي اليعاليل و الحَبَبُ بالفتح تنضد الأسنان الراغب الحب والحبة يقال في الحنطة والشعير ونحوهما من المطعومات، والحب والحبة في بزور الرياحين، قال الله تعالى: }كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة﴿[البقرة/261]، وقال:﴾ولا حبة في ظلمات الأرض﴿[الأنعام/59]، وقال تعالى:﴾إن الله فالق الحب والنوى﴿[الأنعام/95]، وقوله تعالى:﴾فأنبتنا به جنات وحب الحصيد{ [ق/9]، أي: الحنطة وما يجري مجراها مما يحصد، وفي الحديث: (كما تنبت الحبة في حميل السيل) (الحديث عن أبي سعيد الخدري عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (يدخل أهل الجنة الجنة، وأهل النار النار، ثم يقول الله تعالى: أخرجوا من كان في قلبه مثقال حبة من خردل من إيمان، فيخرجون منها قد اسودوا فيلقون في نهر الحياة فينبتون كما تنبت الحبة في جانب السيل، أم تر أنها تخرج صفراء ملتوية؟) أخرجه البخاري في باب تفاضل أهل الإيمان في الأعمال 1/72؛ ومسلم في باب الإيمان رقم (299) ). والحب: من فرط حبه، والحبب: تنضد الأسنان تشبيها بالحب، والحباب من الماء: النفاخات تشبيها به، وحبة القلب تشبيها بالحبة في الهيئة، وحببت فلانا، يقال في الأصل بمعنى: أصبت حبة قلبه، نحو: شغفته وكبدته وفأدته، وأحببت فلانا: جعلت قلبي معرضا لحبه، لكن في التعارف وضع محبوب موضع محب، واستعمل (حببت) أيضا موضع (أحببت). والمحبة: إرادة ما تراه أو تظنه خيرا، وهي على ثلاثة أوجه: - محبة للذة، كمحبة الرجل المرأة، ومنه: }ويطعمون الطعام على حبه مسكينا{ [الإنسان/8]. - ومحبة للنفع، كمحبة شيء ينتفع به، ومنه: }وأخرى تحبونها نصر من الله وفتح قريب{ [الصف/13]. - ومحبة للفضل، كمحبة أهل العلم بعضهم لبعض لأجل العلم. وربما فسرت المحبة بالإرادة في نحو قوله تعالى: }فيه رجال يحبون أن يتطهروا﴿[التوبة/108]، ليس كذلك؛ فإن المحبة أبلغ من الإرادة كما تقدم آنفا، فكل محبة إرادة، وليس كل إرادة محبة، وقوله عز وجل:﴾إن استحبوا الكفر على الإيمان﴿[التوبة/23]، أي: إن آثروه عليه، وحقيقة الاستحباب: أن يتحرى الإنسان في الشيء أن يحبه، واقتضى تعديته ب (على) معنى الإيثار، وعلى هذا قوله تعالى:﴾وأما ثمود فهديناهم فاستحبوا العمى على الهدى﴿[فصلت/17]، وقوله تعالى:﴾فسوف يأتي الله بقوم يحبهم ويحبونه{ [المائدة/54]، فمحبة الله تعالى للعبد إنعامه عليهن ومحبة العبد له طلب الزلفى لديه. وقوله تعالى: }إني أحببت حب الخير عن ذكر ربي﴿[ص/32]، فمعناه: أحببت الخيل حبي للخير، وقوله تعالى:﴾إن الله يحب التوابين ويحب المتطهرين﴿[البقرة/222]، أي: يثيبهم وينعم عليهم، وقال:﴾لا يحب كل كفار أثيم﴿[البقرة/276]، وقوله تعالى:﴾والله لا يحب كل مختل فخور{ [الحديد/23]، تنبيها أنه بارتكاب الآثام يصير بحيث لا يتوب لتماديه في ذلك، وإذا لم يتب لم يحبه الله المحبة التي وعد بها التوابين والمتطهرين. وحبب الله إلي كذا، قال الله تعالى: }ولكن الله حبب إليكم الإيمان{ [الحجرات/7]، وأحب البعير: إذا حرن ولزم مكانه، ك
الصيغ(٣٧)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٤ (الإجمالي: ٤٠٤)
- أله
الآيات المشتركة: ٥٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خيل
الآيات المشتركة: ٤ · Heyl (hı) : At demektir
- عفو
الآيات المشتركة: ٦ · Affetti
- خون
الآيات المشتركة: ٤ · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir
- نبت
الآيات المشتركة: ٥ · Bitki
- سبل
الآيات المشتركة: ١١ · Biribirini kesen yoldur
- فخر
الآيات المشتركة: ٣ · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir
- خردل
الآيات المشتركة: ٢ · Hardal bitkisi, hurda
- قسط
الآيات المشتركة: ٤ · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
- رمن
الآيات المشتركة: ٢ · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- دنو
الآيات المشتركة: ٨ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- برر
الآيات المشتركة: ٤ · Berr kara, burr buğday demektir
الآيات التي ورد فيها(٨٥)
وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
Sever
وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
Sever
وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ
Sever
… تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ
Sever
يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
Sever
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ
Sever
وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ
Sever
بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ
Sever
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
Sever
… اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ
Sever
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حبب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ودد, عشق, شغف, ألف |
| Zıt Kök | بغض |
| Çekirdek Özet 1 | Tane, tohum, öz; kabuğun içindeki bölünmez hayat çekirdeği |
| Çekirdek Özet 2 | Bir varlığın özüne nüfuz eden, iradi ve sarsılmaz bağlılık ile ilahi rıza ekseni |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık hiyerarşisinde tercihi ve yönelimi belirleyen kurucu değer çekirdeği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca değişken bir duygu durumuna indirgeyip eylemsel ve ontolojik öz bağını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حب | Sıkıca tutma, yoğunlaşma, bir araya toplanıp öz teşkil etme; حبر, حبس, حبط, حبك, حبل köklerinde görüldüğü gibi bağlama, hapsetme, yoğunlaşma ve dokuma hattı | ب | İkinci harfin katlanmasıyla sıkılık ve yoğunlaşma süreklilik kazanmış; tohumun sert çekirdeği gibi sabit, kalıcı ve dağılmaz bir öz meydana gelmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Özü dış etkilerden koruyan, sınır çizen ve toparlayan kuşatıcı koruma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç mekâna, derine, kalbin veya nesnenin en mahrem merkezine yerleşme |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | İçte kalışın perçinlenmesi, kararlılık, barınmanın ve yerleşikliğin katlanarak sabitleşmesi |
| حبب | Dışarıdan korunaklı bir sınır içine alınarak en derin merkeze yerleşen ve orada kalıcı bir çekirdek oluşturan öz hareket | Dış etkenlerden muhafaza edilmiş, merkezde kök salan, dağılmayan ve bütünü kendine bağlayan tohumsu çekirdeklenme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bitkinin üreme ve hayat çekirdeği olan tohum, dane; su kabarcığı veya testinin dolup su tutması; devenin diz çöküp yere sabitlenmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde avcının hedefine vuruşunu anlatırken kalbin can damarını ve merkezini bu kökle ifade eder: فرَمَيْت غَفلةَ عَينه عن شاته / فأصَبْتُ حَبّةَ قلبها وطِحالَها |
| Erken Arapça kullanım | Antara’ya nispet edilen bir beyitte kök, sevgilinin kalpteki sarsılmaz ve saygın konumunu anlatmak üzere if‘âl kalıbının ismi mef‘ûlü olarak geçer: ولقد نَزَلْتِ، فلا تَظُنِّي غيرَه، / مِنِّي بِمَنْزِلةِ المُحَبِّ الـمُكْرَمِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde حبب kökü fonetik ve semantik süreklilik gösteren köklü bir Afro-Asyatik mirastır. Kuzeybatı Sami dillerinde, bilhassa İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kök benzer bir çekirdek taşır. İbranicede kucaklamak, bağrına basmak ve derin şefkatle yaklaşmak manalarına gelen soydaş kök ile Süryanicede sevgi ve muhabbeti bildiren formlar doğrudan fonetik denklik sergiler. Kökün ilksel somut çekirdeğinde yer alan dane ve tohum anlamı, Arapçada soyut muhabbet kavramıyla en rafine biçimde bütünleşmiştir. Tohumun çatlayıp hayat vermesi, kalbin derinliğinde beliren sevginin bütün amelleri ve yönelişleri beslemesiyle semantik bir matris oluşturur. Arapça, kökteki mükerrer yapıyı koruyarak tohumun bölünmezliğini ve sevginin kalıcılığını birbiriyle kaynaştırmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dane, tohum, su kabarcığı ve testinin suyla dolup taşması | Tohumun toprağa yerleşip hayatı muhafaza etmesi gibi sevginin de kalbe kök salıp kişiyi tek bir hedefe bağlaması yönünde semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bağrına basmak, kucaklamak; Süryanice sevmek ve bağlanmak | Kuzeybatı Sami sahasında şefkat, sarmalama ve muhabbet alanında ortak kökensel kullanım | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve bazı Afro-Asyatik kollarda tohum ve tutku çağrışımlı tabanlar | Dane ve koruyucu çekirdek anlamının bölgesel dillerdeki tohum ve canlılık tasvirleriyle paralelliği | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حبب | Anlamlı | Tohum, dane, sevgi, düşkünlük | Canlılığın tohumda toplanması; kalbin bir varlığa sarsılmaz biçimde bağlanması | Hedef kök; Kur'an'da 95 kez geçer |
| بحب | Anlamlı | Bir yerin ortası, genişlik, kök salma | Bahçenin veya evin en mutena orta yeri; bir yerde yerleşip kalmak | Kur'an'da geçmez; kalb ve yerleşme fikriyle ilişkili |
| ببح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حبب | Merkez | İradi ve özsel bağlılık, tohum gibi yerleşik sevgi | Kalbin merkezinde yerleşen, ameli ve tercihi yönlendiren kalıcı bağ | Kökün merkez anlamı |
| ودد | Komşu | Dışa vuran sevgi, dostluk, şefkatli ilgi | حبب içsel ve köklü iken ودد daha çok davranışa, lütfa ve ilişkiye yansıyan muhabbettir | Kur'an'da ilahi isim ve insani ilişki olarak geçer |
| عشق | Komşu | Aşırı, taşkın ve sarmaşık gibi saran tutku | حبب dengeli ve iradi bir öz iken bu kök benliği istila edip iradeyi zayıflatan taşkınlıktır | Kur'an'da yer almaz |
| شغف | Komşu | Kalp zarını delip içeri işleyen yakıcı arzu | حبب bütünü kuşatan tohum iken bu kök kalbin dış zarını aşan ani ve yakıcı tesirdir | Yûsuf 12:30 ayetinde geçer |
| ألف | Komşu | Uyuşma, kaynaşma, alışkanlıkla bağ kurma | حبب tercihe ve öze dayanırken bu kök parçaların birbirine alışıp kaynaşmasıdır | Âl-i İmrân 3:103 ayetinde geçer |
| بغض | Zıt | Nefret, tiksinti, içsel iticilik | Kalbin bir varlıktan bütünüyle yüz çevirmesi, onu dışlaması ve reddetmesi | el-Mâide 5:14 ayetinde geçer |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حبب | Dane, tohum; derin ve kalıcı muhabbet | Hem biyolojik çekirdeği hem de kalpteki sarsılmaz tercihi kapsar | Kesin |
| Latince | amare, diligere, semen | Sevmek, seçerek sevmek, tohum | Diligere kavramı seçme ve değer vermeyi karşılarken semen tohum yönünü ayrı tutar | Güçlü |
| İngilizce | love, cherish, grain, seed | Sevmek, değer vermek, tahıl tanesi | Tek bir kökle hem tohumu hem yüksek sevgiyi aynı anda kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | lieben, Zuneigung, Korn, Samen | Sevmek, meyil, dane, tohum | Duygusal yön ile maddi tohum anlamı iki farklı kelime ailesine bölünür | Güçlü |
| Fransızca | aimer, affection, grain | Sevmek, bağlılık, dane | Fransızcadaki aimer tercihi aşan duygulanımları da içerdiğinden kökün özsel tohum boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حب (isim) | Bitki tohumu, tahıl tanesi | Yaratılış, rızık ve diriliş delilleri bağlamında; el-En'âm 6:95, Kāf 50:9 |
| حبة (isim) | Tek bir küçük dane, hardal tanesi ölçüsü | İlahi ilmin ve adaletin en ince detayı kuşatması bağlamında; el-En'âm 6:59, el-Enbiyâ 21:47, Lokmân 31:16 |
| حب (masdar/isim) | İnsanın dünyaya, mala veya şehvetlere düşkünlüğü | Nefsin zaafları ve dünya imtihanı bağlamında; Âl-i İmrân 3:14, el-Fecr 89:20 |
| أحب (fiil/ism-i tafdil) | Tercih edilen, daha üstün tutulan öncelik | Tevhid mücadelesinde değer hiyerarşisi bağlamında; et-Tevbe 9:24, Yûsuf 12:8 |
| استحب (fiil) | Bir şeyi diğerine bilinçli olarak üstün tutup seçmek | İnkârı veya dünya hayatını ahirete bilerek tercih etme bağlamında; et-Tevbe 9:23, en-Nahl 16:107, Fussilet 41:17 |
| حبب (tef‘îl) | Gönle sevdirmek, cazip ve değerli kılmak | İmanın kalplere ilahi bir lütufla yerleştirilmesi bağlamında; el-Hucurât 49:7 |
| يحب / لا يحب (fiil) | İlahi rıza veya gazap | Allah'ın muhsinleri sevmesi, zalimleri ve haddi aşanları sevmemesi bağlamında; el-Bakara 2:190, Âl-i İmrân 3:31 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Muhabbetullah ve kulun Allah'ı sevmesi | Allah'ın kulunu sevmesinin zatî bir sıfat mı yoksa lütuf ve sevap iradesi mi olduğu tartışması | İlahi rıza, irade ve kuldaki sarsılmaz itaat yönelişi |
| Fıkıh | İstihbâb, mendup hükümleri ve ibadet motivasyonu | Hükmün vacip ile mübah arasındaki konumu ve mükellefin amele istekle yönelmesi | Zorunlu olmayan fakat teşvik edilen faziletli amel |
| Tefsir | Sevginin imanın mahiyeti ve nifakla ilişkisi | Âl-i İmrân 3:31 ve el-Bakara 2:165 çerçevesinde muhabbetin ittiba ile kanıtlanması zorunluluğu | İddia edilen sevginin ameli itaate ve peygambere tâbi olmaya dönüşmesi |
| Hadis | İmanın tadı ve Allah için sevmek | İmanı kemale erdiren şartların başında Allah ve Resulünü her şeyden çok sevmenin gelmesi | Bencil duygulardan arınmış, akide eksenli kardeşlik ve bağlılık |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Mutlak bağlılık ve itaat ekseni | İbadeti yük olmaktan çıkarıp şuurlu bir tercihe dönüştürme | Kul ile yaratıcı arasındaki nihai ontolojik ve ahlaki bağı kurar | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve gayret | Bilgiye ve hikmete duyulan özsel iştiyak | Zihni meşakkate karşı dirençli kılma | Hakikatin tohumunu zihne ekerek ameli semereye dönüştürme motivasyonu sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve bağlılık | Adalete, meşruiyete ve lidere gönüllü rıza | Baskı yerine içsel sadakatle düzeni koruma | Zorlama olmadan toplumsal itaati ve ortak ideallere bağlılığı temin eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve harcama ahlakı | Mala aşırı düşkünlüğün dizginlenmesi veya infak | Serveti biriktirme hırsını paylaşıma dönüştürme | el-Bakara 2:177 gereğince sevilen maldan vazgeçerek adaleti tesis eder | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim potansiyeli ve çekirdeklenme | Fizikte parçacıkların bir merkez etrafında kararlı yörüngeler kurması veya çözeltide kristalleşmenin ilk tohum odağında başlaması gibi, sistemi bir arada tutan merkezcil bağ | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İçsel motivasyon ve değer temelli aidiyet | Sosyoloji ve psikolojide dışsal zorlamadan bağımsız olarak bireyin bir ideale veya topluluğa kendi öz kararıyla bağlanması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca romantik, pasif, geçici bir heyecan veya duygusal coşkuya indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, tohum gibi varlığın özünde bulunan, iradeyle beslenen, amelle doğrulanan ve değerler hiyerarşisinde tercihi belirleyen sarsılmaz bir kararlılıktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah sevgisini itaatsiz bir duyguya dönüştürmek, Âl-i İmrân 3:31 gereğince Resul'e tâbi olmayı dışlayan içi boş bir muhabbet iddiası üretmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'da insan davranışı bir bilgi meselesi olduğu kadar bir öncelik ve sevgi meselesidir; insanın akıbetini neyi ne kadar sevdiği ve neye üstün tuttuğu belirler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmanın mahiyetini bildiren ayetlerde (el-Bakara 2:165, el-Hucurât 49:7), peygambere ittiba şartında (Âl-i İmrân 3:31), hicret ve cihat imtihanında (et-Tevbe 9:24) ve kevnî ayetlerde (el-En'âm 6:95). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı salt kuru bir kurallar mecmuası veya sevgiyi eylemsiz bir vicdan rahatlığı sayan iki ucu da tashih ederek sevgiyi itaatin tohumu ve esası kılar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBitkinin özünü ve hayat potansiyelini barındıran sert, kalıcı dane ve tohum.
- Soyut anlamVarlığın merkezine yerleşen, dış etkenlere karşı direnen, tercihi ve ameli belirleyen köklü sevgi ve iradi yöneliş.
- Sistematik karşılıkDeğerler dizgesinde en yüksek önceliği tayin eden, diğer bütün eğilimleri kendi etrafında yörüngeye sokan merkezcil çekim gücü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin yönelebileceği hedefleri, bu hedeflere verilen sevgi ve değer ağırlıklarını temsil eder. Model, tevhid eksenindeki sevgi hiyerarşisini gösterir: Mutlak sevgi ve rıza odağı olan ağırlığı, diğer tüm dünyevi bağlılıkların () toplamından büyük olduğunda, iradi yöneliş () tereddütsüz biçimde asıl hedefe kilitlenir. Kökün tohum ve çekirdek yapısı, bu kurucu ağırlığın sistemin merkezinde bölünmez bir öz olarak kalmasını sağlar.